Quảng xương trong cách mạng tháng tám

Cũng như ở các địa phương khác trong toàn tỉnh Thanh Hoá, thì ở Quảng Xương cũng đã có những công trình nghiên cứu lịch sử có chất lượng cao như cuốn : “Lịch sử Đảng bộ Quảng Xương”, “Lị

Luận văn này hoàn thành với sự cố gắng nổ lực của bản thân và sự giúp đỡ tận tình chu đáo của thầy giáo hướng dẫn Trần Vũ Tài, các thầy cô giáo trong tổ lịch sử Việt Nam- khoa Lịch Sử trường Đại Học Vinh, Thư viện huyện Quảng Xương, Ban tuyên giáo huyện Quảng Xương, Phòng địa chính Thanh Hoá, cùng với sự động viên khích lệ của gia đình và bạn bè

Từ đáy lòng tôi xin bày tỏ sự biết ơn chân thành tới thầy giáo hướng dẫn, các thầy cô giáo, gia đình và bạn bè

Do khả năng và thời gian có hạn chắc chắn luận văn này không tránh khỏi những khiếm khuyết Tôi hy vọng nhận được sự chỉ bảo tận tình của thầy

cô và những góp ý chân thành của các bạn

Vinh, Tháng 5 năm 2004

Tác giả

Hoàng Thị Nga

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc nói chung, vùng đất Quảng Xương nói riêng thì cách mạng tháng Tám năm 1945 được xem là một trong những sự kiện lịch sử điển hình ở thế kỷ XX Với những đặc điểm riêng, độc đáo thì cách mạng tháng Tám còn đánh dấu một bước ngoặt lớn,

mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội cho dân tộc ta

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng bài học kinh nghiệm trong cách mạng tháng Tám vẫn còn giữ nguyên giá trị của nó Chọn đề tài nghiên cứu

về “Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám” giúp chúng tôi có cái nhìn toàn diện, đầy đủ hơn về diện mạo của cuộc cách mạng tháng Tám ở Quảng Xương, để rồi chúng tôi hiểu một cách sâu sắc hơn về lịch sử, về truyền thống đấu tranh cách mạng cũng như về con người nơi đây

Việc đi sâu nghiên cứu phong trào đấu tranh cách mạng ở Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám không chỉ đưa lại những đóng góp về lý luận khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn to lớn Vì thế đề tài hoàn thành sẽ đóng góp một phần vào việc nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương Là người con sinh ra và lớn lên trên vùng đất Quảng Xương giầu truyền thống yêu nước, đấu tranh cách mạng, truyền thống lao động cần cù, sáng tạo … cho nên hoàn thành khoá luận này cũng là một nghĩa cử đền đáp cho quê hương của chúng tôi

Với những lý do trên, thôi thúc chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Khi nghiên cứu vấn đề này, nguồn tài liệu đã giúp chúng tôi có cái nhìn tổng quát về đặc điểm của cách mạng tháng Tám ở Quảng Xương cũng như việc giành chính quyền trong toàn quốc, đó cũng chính là những cuốn

sách, tạp chí nghiên cứu, các giáo trình sử học được xuất bản từ sau cách mạng tháng Tám đến nay

Trong những năm gần đây việc nghiên cứu, biên soạn lịch sử địa phương được phát triển một cách rộng khắp, do nó có một ý nghĩa giáo dục to lớn đối với các thế hệ tiếp nối, cho nên lịch sử cách mạng ở Quảng Xương đã được nhiều người nghiên cứu hoặc đề cập tới với nhiều khía cạnh khác nhau Cũng như ở các địa phương khác trong toàn tỉnh Thanh Hoá, thì ở Quảng Xương cũng đã có những công trình nghiên cứu lịch sử có chất lượng cao như cuốn : “Lịch sử Đảng bộ Quảng Xương”, “Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân và Đảng bộ huyện Quảng Xương”, “Khảo sát truyền thống văn hoá huyện Quảng Xương”

Cho tới nay đã có nhiều cuốn sách, nhiều bài viết nghiên cứư hoặc đề cập đến những sự kiện lịch sử, những vấn đề điển hình trải dài qua các thời kỳ lịch sử của huyện Thế nhưng việc nghiên cứu một sự kiện lịch sử ở một thời

kỳ cụ thể, đặc biệt là quá trình khởi nghĩa giành chính quyền trong cách mạng tháng Tám cũng như việc xây dựng và củng cố chính quyền vẫn chưa được nghiên cứu một cách sâu sắc, tỉ mỉ Phần lớn các công trình nghiên cứu chỉ mang tính khái quát hoặc đề cập đến với những khía cạnh khác nhau mà thôi Viết về “Quảng Xương cách mạng tháng Tám” thì đã có nhiều cuốn sách, bài viết đề cập đến, đặc biệt cuốn“Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân và Đảng bộ Quảng Xương 1930-1954” nhà xuất bản Thanh Hoá năm 1988, phần nào đã tái hiện được hình ảnh quá trình đấu tranh cách mạng

ở Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám (từ trang 16 đến trang 61 ) Cuốn “Quảng Xương lịch sử đấu tranh cách mạng tập1, 1930-1954” của ban chấp hành Đảng bộ huyện được xuất bản năm 1992 kế thừa những nhân tố tích cực từ bản sơ thảo, cho nên trong cuốn sách này mô tả những sự kiện trong cách mạng tháng Tám một cách phong phú và chính xác hơn (thể

hiện rõ nét từ trang 35 đến trang 69) Vì thế cuốn sách này được xem là một tấm gương phản chiếu lịch sử quá khứ của địa phương

Với việc biết về quá khứ để hiểu được hiện tại và tin tưởng vào tương lai, vào sự trường tồn của lịch sử dân tộc cũng như lịch sử địa phương mình Thế nhưng điều đáng tiếc ở đây là cuốn sách chỉ mới mô tả ở khía cạnh là lịch sử đấu tranh cách mạng chứ chưa nghiên cứu về các phương diện khác nhau trong cách mạng tháng Tám

Trong cuốn “Quảng Xương quê tôi” nhà xuất bản nông nghiệp Hà Nội năm 1999 cũng giới thiệu những sự kiện lịch sử tiêu biểu ở Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám (thể hiện rõ ở các trang từ 44-53, 83-99, 162-173,194-221) Có thể nói tất cả những vấn đề được đề cập trong cuốn sách này chỉ mang tính khái quát hay sơ lược, nó chưa thể hiện lại hình ảnh lịch sử một cách rõ nét mà mới chỉ phản ánh tính đa dạng, phong phú của con người

và lịch sử Quảng Xương

Cuốn sách “Đất và người Quảng Xương” nhà xuất bản Thanh Hoá năm

1998 cũng dành nhiều bài viết nói về các khía cạnh của cách mạng tháng Tám (từ trang 131-164) Những bài viết này được xem như một kênh thông tin chuyển tải đến thế hệ hôm nay và mai sau lời thì thầm nhắc nhở về những truyền thống tốt đẹp được hun đúc qua từng thời kỳ lịch sử của người dân Quảng Xương

Các vấn đề về Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám còn được đề cập ở một số công trình nghiên cứu: “Lịch sử Đảng bộ Quảng Xương”,

“Truyền thống văn hoá huyện Quảng Xương”

Ngoài ra vấn đề này còn đựơc đề cập ở một số công trình nghiên cứu của lịch sử Thanh Hoá: Trong cuốn “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá ” sơ thảo tập 1(1930-1954) của Ban tuyên giáo Tỉnh uỷ Thanh Hoá năm 1991 Công trình thể hiện một số chủ trương của tỉnh Đảng bộ Thanh Hoá về việc chỉ đạo cách mạng ở một số huyện trong đó có Quảng Xương (từ trang 120 -131)

Cuốn “Sơ giản lịch sử cách mạng tháng Tám (1939-1945)” nhà xuất bản Thanh Hoá năm 1966 cũng đề cập tới một số nét lớn, với những sự kiện tiêu biểu của cách mạng tháng Tám ở Quảng Xương, đặc biệt dành một số trang nhất định nói về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và củng cố chính quyền ở Quảng Xương Cuốn: “Những sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá 1925-1945” nhà xuất bản Thanh Hoá cũng nhắc tới một số sự kiện lịch

sử ở Quảng Xương trong thời gian này

Trong thời gian gần đây ban chấp hành Đảng bộ huyện Quảng Xương, Ban tuyên giáo huyện, các vị lão thành cách mạng và các nhà nghiên cứu lịch

sử địa phương của huyện đã thảo luận và đưa ra nhiều ý kiến đánh giá về giai đoạn lịch sử đầy sôi động này

Cũng đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu trình bày dưới các góc độ khác nhau và ít nhiều đã đề cập đến những khía cạnh của đề tài mà chúng tôi nghiên cứu

Có thể nói khi nhìn lại những chặng đường phát triển và đi lên của lịch

sử địa phương mình thì các công trình nghiên cứu đã đạt được những thành tựu nhất định Nhưng do các sự kiện lịch sử đó đã diễn rất lâu cho nên việc đánh giá, tổng kết chưa có một công trình chuyên khảo đi sâu nghiên cứu về tất cả các khiá cạnh trong cùng một thời kỳ lịch sử Vấn đề về “Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám” được xem là một quá trình lịch sử điển hình và quan trọng trong quá trình đấu tranh cách mạng, vì vậy đây được xem là đối tượng nghiên cứu của nhiều thế hệ khi họ muốn có sự hiểu biết sâu sắc và chính xác về lịch sử của quê hương mình

Trong khuôn khổ đề tài khoá luận tốt nghiệp đại học, chúng tôi nhằm tập hợp những nguồn tư liệu cần thiết và những nguồn tư liệu có liên quan đến khía cạnh của đề tài do chúng tôi đã lựa chọn Từ đó có sự nhìn nhận một cách khách quan về tất cả các khía cạnh của cách mạng Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám năm 1945 Thông qua công trình nghiên cứu trước đó

đã giúp chúng tôi rất nhiều trong việc suy ngẫm, tìm hiểu và nghiên cứu đưa

sự lí luận của bản thân vào bài viết của mình đã lựa chọn Ngoài ra nó còn là nguồn tư liệu bổ sung cho chúng tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học của mình

Do đây là lần đầu tiên thực hành với đề tài nghiên cứu khoa học Cho nên việc tái hiện toàn bộ lịch sử quá khứ không dễ dàng và khó tránh khỏi những khiếm khuyết Do thời gian có hạn, vốn kinh nghiệm, nguồn tư liệu nghiên cứu còn ít ỏi và do trình độ năng lực của người viết còn hạn chế, vì vậy chúng tôi rất mong được sự chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của quý thầy cô cùng bạn đọc để những đề tài lần sau chúng tôi có điều kiện nghiên cứu và hoàn thiện hơn

3 ĐỐI TƢỢNG, NHIỆM VỤ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

* Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này, chúng tôi nghiên cứu về Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám năm 1945 và đối tượng cụ thể là quá trình đấu tranh của nhân dân

và các tổ chức cách mạng ở Quảng Xương trong việc giành chính quyền, xây dựng và củng cố chính quyền trong huyện Ngoài ra chúng tôi còn tìm hiểu các sự kiện lịch sử có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đối tưọng đã được xác định trên

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu những đặc trưng về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên - xã hội và lịch sử huyện Quảng Xương Từ những cơ sở thực tiễn của địa phương để áp dụng vào quá trình khởi nghĩa giành chính quyền, xây dựng và củng cố chính quyền Ngoài ra còn phải tìm hiểu những chính sách cai trị và bóc lột của bọn thực dân Pháp, phát xít Nhật và bè lũ tay sai ở Quảng Xương Vì vậy nhiệm

vụ trọng tâm của đề tài này là nghiên cứu quá trình đấu tranh cách mạng của quần chúng nhân dân Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám

* Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: đề tài này giới hạn trong thời gian trước và sau cách mạng tháng Tám năm 1945, tức là qúa trình khởi nghĩa giành chính quyền (1939-1945), xây dựng và củng cố chính quyền trong năm đầu tiên sau cách mạng tháng Tám (1945-1946) ở huyện Quảng Xương

Về không gian : cách mạng tháng Tám diễn ra trong phạm vi toàn huyện Quảng Xương và được đông đảo quần chúng tham gia Hiện nay với

sự đổi thay từng ngày của địa phương thì quá trình lịch sử đầy sôi động ấy chỉ còn lại vết tích về các địa danh và nó sẽ còn mãi trong hồi ức của từng người dân Quảng Xương

Việc giới hạn đề tài trong phạm vi trên sẽ giúp chúng tôi đi sâu nghiên cứu nhằm rút ra những nhận xét đánh giá xác thực về phong trào cách mạng

ở Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám năm 1945

4 NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

* Nguồn tư liệu

Nguồn tư liệu tham khảo để viết khoá luận này rất phong phú, cho nên trong đề tài nghiên cứu chúng tôi có sự kết hợp giữa các nguồn tư liệu khác nhau như nguồn tư liệu thành văn, tư liệu hiện vật, tư liệu hồi ký, tư liệu điền dã

Trong nguồn tư liệu thành văn trứơc hết phải kể đến các giáo trình lịch

sử những nguồn tư liệu viết về cách mạng tháng Tám, các tài liệu được Ban nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh Thanh Hoá tổ chức biên soạn, phần lớn nguồn tài liệu này được chúng tôi khai thác tại phòng địa chí thư viện tỉnh Thanh Hoá, thư viện huyện Quảng Xương, phòng lưu trữ và ban tuyên giáo huyện Quảng Xương

Ngoài ra chúng tôi còn tiếp xúc với một số tư liệu gốc như các văn bản các ấn phẩm của chính quyền cách mạng có liên quan được lưu trữ tại bảo tàng Thanh Hoá, Ban tuyên giáo huyện Quảng Xương, kết hợp với việc điền

dã để tham quan một số di tích từng diễn ra cuộc khởi nghĩa giành chính quyền trong huyện Đồng thời chúng tôi có sự tiếp xúc và lắng nghe ý kiến của một số nhân chứng lịch sử, các vị lão thành cách mạng đã từng tham gia

vào quá trình khởi nghĩa giành chính quyền trong huyện nhằm thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

* Phương pháp nghiên cứu

Do nguồn tài liệu để nghiên cứu khoá luận rất phong phú vì vậy việc lựa chọn các phương pháp nghiên cứu phù hợp với đề tài cũng không kém phần phức tạp Cho nên khi nghiên cứu đề tài này ngoài việc áp dụng phương pháp truyền thống, đó là phương pháp lịch sử và phương pháp logic chúng tôi còn sử dụng phương pháp tổng hợp, so sánh, đối chiếu giữa các nguồn tư liệu khác nhau, từ đó xác minh tính chân thực, chính xác của các sự kiện ở các số liệu

5.BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI

Luận văn này gồm có 67 trang, ngoài phần mở đầu, phần kết luận,tài liệu tham khảo và phụ lục thì nội dung chính của luận văn được trình bày trong 2 chương sau:

Chương 1 : Sự chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền

ở Quảng Xương (1939-1945)

Chương 2: Khởi nghĩa giành chính quyền, xây dựng và củng cố

chính quyền ở Quảng Xương (1945-1946)

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1

SỰ CHUẨN BỊ LỰC LƯỢNG TIẾN TỚI KHỞI NGHĨA GIÀNH

CHÍNH QUYỀN Ở QUẢNG XƯƠNG (1939-1945)

1.1 BỐI CẢNH LỊCH SỬ

1.1.1 Tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá- xã hội

Ngay từ những năm đầu của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp và sau thất bại của phong trào Cần Vương, phong trào đấu tranh yêu nước chống thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập dân tộc của nhân dân ta bước sang một giai đoạn mới

Chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởng tư sản, các sĩ phu yêu nước, tầng lớp trí thức tiểu tư sản tiến bộ đã kế tục sự nghiệp cách mạng, gương cao ngọn cờ chống Pháp,các phong trào hội Duy Tân, Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục bùng lên liên tiếp trong những năm đầu thế kỷ XX Song những phong trào yêu nước theo xu hướng chính trị dân chủ tư sản trên đều lần lượt bị thất bại Phong trào lâm vào tình trạng bế tắc về đường lối, giữa lúc đó hệ tư tưởng cách mạng vô sản bắt đầu được truyền bá, phát huy ảnh hưởng và tác động đến quá trình chuyển biến về chất của phong trào cách mạng nước ta, đưa đến việc thành lập Đảng cộng sản Đông Dương vào tháng 2 năm 1930, tạo nên một bước ngoặt lịch sử trọng đại trong phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc

Quảng Xương là một huyện có tổ chức Tân Việt ra đời sớm, nhân dân Quảng Xương giàu lòng yêu nước và ý chí phản kháng chống áp bức, bất công đã được ghi lại trong câu nói dân gian “nhất Xương nhì Gia thứ ba Hậu Lộc” đã bắt nhịp với phong trào đấu tranh của nhân dân trong tỉnh cũng như

cả nước

Như chúng ta đã biết ngày 3 tháng 2 năm 1930 Đảng cộng sản Việt Nam quang vinh ra đời, đây là một sự kiện có ý nghĩa chính trị trong lịch sử dân tộc: “là bước ngoặt lịch sử vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam ta Nó chứng tỏ giai cấp vô sản ta đã trưởng thành, đủ sức lãnh đạo cách mạng” [15,52] đồng thời chấm dứt thời kỳ khủng hoảng, bế tắc về đường lối của cách mạng Việt Nam

Do bọn thống trị, tay sai có quyền lợi gắn chặt với bọn thực dân, chúng

có ưu thế về chính trị, về kinh tế nên ở cấp nào chúng cũng có đặc điểm là sợ trên nạt dưới Ở các thôn xã họ cai trị bằng phép nước, lệ làng dể khống chế nhân dânn, nếu trái ý có thể bị đánh đập, bắt bớ, nếu chống đối thì bị tù đầy không cần xét xử

Kể từ khi có Đảng quần chúng cách mạng đấu tranh mạnh mẽ, chống bọn thực dân phong kiến và tay sai, vì thế chúng ngày càng cai trị nhân khắt khe hơn Tuy nhiên trong bộ máy chính quyền tay sai có những người vẫn giữ được quan hệ huyết thống, họ đứng về phiá nhân dân Họ cũng đã nhận ra bộ mặt thật của chế độ thống trị, bất công, tàn bạo đương thời nên họ làm việc một cách lưng chừng Cho đến khi được tuyên truyền, giác ngộ, hộ đã ngã về phía cách mạng, góp phần đáng kể vào sự thắng lợi trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền vào tháng Tám năm 1945

Nhìn chung đến trước cách mạng tháng Tám ở Quảng Xương với một không khí nông thôn ngột ngạt, xóm làng tiêu điều, con người lầm lủi, thế nhưng trong lòng họ rất phẩn nộ và căm thù bọn thực dân, phong kiến và bọn

tay sai Đây được xem là một nguyên nhân dẫn đến sự bùng lên khởi nghĩa của nhân dân Quảng Xương trong cách mạng tháng Tám

- Về kinh tế :

Do đặc điểm về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên quy định nguồn lợi về kinh tế chủ yếu của người dân Quảng Xương là nông nghiệp và ngư nghiệp Trước năm 1945 ruộng đất tính theo đầu người ở Quảng Xương khá cao nhưng phân bố không đồng đều, phần lớn ruộng đất tập trung vào tay các địa chủ hay các gia đình trung lưu, nông dân nghèo trong huyện chiếm 70% dân

số, nhưng họ chỉ có 30% ruộng đất Nhiều gia đình rất ít ruộng, một số không

hề có ruộng vườn vì thế người nghèo buộc phải lĩnh canh, nộp tô nặng, vay lải cao, cầm cố ruộng vườn để sống và để đóng góp cho nhà nước thực dân phong kiến Chính điều này đã đẩy người dân đến chổ cùng cực Ngoài ra nổi khổ lớn nhất của người dân là tệ đóng thuế thân dành cho nam giới từ 18 tuổi trở lên

Có thể nói rằng tất cả các loại sưu thuế đã đổ lên đầu người dân, làm cho người dân ngày càng cơ cực hơn Đặc biệt với sự kiện bi thương xảy ra vào đầu năm 1945, đó là nạn đói khủng khiếp nhất trong lịch sử, đã cướp đi gần hai triệu sinh mạng ở các tỉnh phía Bắc và bắc Trung Bộ Đến bây giờ ký

ức ấy vẫn còn lưu giữ trong lòng người dân Quảng Xương lúc đó : “Trời tháng ba năm Ất Dậu dường như lại đồng loã với giặc, rét vô cùng, rét như cưa xương cắt thịt Đói và rét kết hợp sức kết liễu nhanh mạng sống hàng triệu con người” [14,156-157] Đây là hậu quả của chính sách đô hộ, chính sách bần cùng hoá của thực dân Pháp, của việc vơ vét thóc gạo phục vụ chiến tranh của phát xít Nhật

Lúc này chính sách cai trị của thực dân phong kiến ngày càng bộc lộ rõ mặt trái của nó Khi con người bị dồn vào thế cùng cực thì khát vọng cơm áo, khát vọng được sống độc lập tự do càng lớn Trong hoàn cảnh này Đảng đã kịp thời tổ chức, hướng dẫn, lãnh đạo quần chúng đứng dậy đấu tranh giành chính quyền về tay nhân dân và giành lấy cuộc sống chân chính của con người

- Về văn hoá xã hội :

Trên cơ sở kinh tế xã hội tiểu nông nghèo nàn lạc hậu, người dân

Quảng Xương với bản lĩnh kiên cường trong chiến đấu, cần cù sáng tạo trong

lao động, đã gây dựng cho mình một kho tàng văn hoá vật chất và tinh thần

phong phú Cũng như cả nước người dân Quảng Xương chịu ảnh hưởng sâu

sắc của tư tưởng đạo Khổng, đạo Phật Các luật lệ trong làng xã đều mang

đậm dấu ấn của thuyết giáo Khổng Tử, trong gia đình cũng như ngoài xã hội

đàn ông đều là người quyết định tất cả Qua đây ta thấy những tín ngưỡng về

tôn giáo dường như có sự pha trộn trong đời sống tâm linh của người dân

Quảng Xương, nó dần dần trở thành một nét đẹp văn hoá tinh thần và được

xem như là một công cụ “giải toả” tâm hồn hướng về những điều tốt đẹp, ước

mong có một cuộc sống bình yên hạnh phúc và nhân ái

Đến trước cách mạng tháng Tám ở Quảng Xương vẫn song song tồn tại

hai nền giáo dục, nền giáo dục chữ Hán và nền giáo dục Pháp- Việt{17,162}

Lúc này trường lớp còn ít ỏi và chưa rộng khắp, cho nên người dân chưa có

điều kiện học nhiều, dẫn đến tình trạng dân trí còn thấp, phần nào đã ảnh

hưởng đến tiến trình phát triển chung của cách mạng

Từ thực tế lịch sử cho chúng ta thấy Quảng Xương tuy nghèo nàn về

kinh tế nhưng phong phú về văn hoá tinh thần Với bề dày lịch sử lao động,

xây dung và gìn giữ quê hương, nhân dân Quảng Xương đã góp phần xứng

đáng vào quá trình đấu tranh chống xâm lược, bảo vệ nền độc lập dân tộc

Như vậy với những nét đặc thù về chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội ở

Quảng Xương từ khi thành lập Đảng đến cách mạng tháng Tám năm 1945

được xem là một hình ảnh thu nhỏ của nước Việt Nam thời bấy giờ Từ sự nghèo

khổ, bi thương của nhân dân trong huyện, kết hợp với những mâu thuẫn xã hội

gay gắt, tự thân nó đòi hỏi cần có một sự phá vỡ để phát triển đi lên Kể từ đây

nhân dân Quảng Xương bước sang một giai đoạn cách mạng mới- giai đoạn khởi

nghĩa dành chính quyền, xây dung và củng cố chính quyền cách mạng

1.1.2 Chính sách cai trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật trên vùng đất Quảng Xương

Như chúng ta đã biết ngày 1-9-1939 chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu bùng nổ, tình hình thế giới và trong nước lúc này xảy ra nhiều biến đổi lớn Việc phát xít Đức tấn công Ba Lan, sau đó vào ngày 3-9-1939 Anh- Pháp buộc phải tuyên chiến với Đức, từ đây cuộc chiến tranh đã đưa loài người bước vào một thảm hoạ to lớn Đông Dương nói chung, Việt Nam nói riêng trở thành thuộc địa quan trọng, thực dân Pháp đã nhanh chóng bị đẩy vào vũng lầy chiến tranh đế quốc Để phục vụ chiến tranh, thực dân Pháp thi hành chính sách cai trị thời chiến khắc nghiệt, nhằm ổn định hậu phương, huy động tối đa sức người, sức của của nhân dân ta cho cuộc chiến tranh chống phát xít Đức ở chính quốc và ở chiến trường Châu Âu

Ở Đông Dương bộ máy đàn áp của đế quốc Pháp và bọn phong kiến tay sai tăng cường phát xít hoá chính sách cai trị, nhằm một mặt đàn áp phong trào cách mạng, ổn định tình hình thuộc địa, mặt khác để rảnh tay đối phó với phát xít Nhật đang lăm le nhảy vào Đông Dương

Có thể nói sau khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ bọn thực dân Pháp ở Việt Nam lại một lần nửa tăng cường khủng bố cách mạng, vơ vét sức người, sức của, chuẩn bị chiến tranh Tại Quảng Xương bọn thống trị tăng cường đàn áp từ huyện đến tổng, làng Chúng thiết lập hệ thống tuần phu với nhiều điếm canh dày đặc, chúng ra sắc lệnh giải tán các tổ chức quần chúng, thủ tiêu quyền tự do dân chủ ở nhiều nơi trong huyện chúng dựng thêm đồn bốt, đưa lính về chốt giữ những nơI như đồn Ngọc Giáp (tổng Thủ Chinh), Hoà Trường (Tổng Ngọc Đới), Tức Tranh(Tổng Vệ Yên), củng cố sân bay Lai Thành… Ngoài ra chúng thi hành chính sách kinh tế thời chiến, tăng cường vơ vét sức người, sức của đối với nhân dân ta một cách thậm tệ, nhiều thanh niên trai tráng trong huyện bị bắt đi lính, phải làm bia đỡ đạn cho đế quốc

Đến tháng 6 năm 1940 chính phủ phản động Pháp đầu hàng phát xít Đức Ngày 23 tháng 9 năm 1940 phát xít Nhật nhảy vào xâm lược nước ta Thực dân Pháp cuối đầu dâng nước ta cho Nhật Từ đây nhân dân ta chịu cảnh

áp bức “một cổ hai tròng” Chúng cấu kết với nhau thi hành hàng loạt chính sách cực kỳ độc ác để bóp nặn đến tận xương tuỷ nhân dân ta Đời sống của nhân dân càng thêm điêu đứng cùng cực, như lời đồng chí Nguyễn ái Quốc:

“Dân ta một cổ đôi tròng, đã làm trâu ngựa cho Tây lại làm nô lệ cho Nhật” [13,352]

Đối với Quảng Xương là một huyện ven biển có đất đai màu mỡ, trồng được các loại cây phục vụ chiến tranh như: đay, bông ,lạc, chính điều này đã trở thành mục tiêu tăng cường cướp bóc của bọn Nhật – Pháp

Vào đầu năm 1942, một bộ phận quân đội Nhật đã vào đến Quảng Xương, chúng cấu kết với thực dân Pháp và bọn tay sai, khủng bố điên cuồng các phong trào cách mạng Lúc này các cơ sở cách mạng trong huyện bị đánh phá dữ dội, chúng trắng trợn bắt phu, bắt lính, phá hàng trăm nóc nhà, chiếm nhiều ruộng đất của nông dân, cũng cố và mở rộng sân bay Lai Thành, xây dựng các kho tàng trại lính Hàng ngàn đồng bào trong huyện phải nai lưng,

đổ xương máu dưới báng súng, lưỡi lê của kẻ thù

Từ đầu năm 1945 chúng buộc nhân dân ta ở nhiều nơi phải nhổ lúa trồng đay, nhổ ngô, khoai trồng bông, lạc Ngoài ra chính quyền Pháp –Nhật còn tổ chức bắt phu, bắt lính thường xuyên làm cho bao gia đình ở Quảng Xương tan nát Những người nào không chịu đi phu, bỏ phu thì người nhà của

họ phải chịu đánh đập dã man hoặc bị phạt tiền Lợi dụng tình trạng này bọn địa chủ phong kiến, bon tay sai ở địa phương cũng ra sức sách nhiễu nhân dân, ăn hối lộ của những gia đình có người bỏ phu và chúng bóc lột sưu thuế của nông nhân một cách nặng nề

Được sự trực tiếp chỉ huy và che chở của bọn Pháp –Nhật, bọn bán nước lần lượt ôm chân chúng và hoạt động một cách ráo riết, tuyên truyền

gieo rắc luận điệu “Đại Đông Á”, “Máu đỏ da vàng”, “Khu thịnh vượng chung” của giặc Nhật [2,32] Ngoài ra chúng còn giúp đỡ cho lính Nhật đi vơ vét cướp bóc, đánh đập tàn nhẫn hòng làm nhụt ý chí đấu tranh của nhân dân

ta Bên cạnh nạn thuế khoá của thực đân phong kiến, nông dân còn phải chịu một tai hoạ nặng nề nữa, đó là chúng đặt ra chế độ “Thóc tạ”, ép buộc nông dân phải bán thóc cho chúng với giá rẻ mạc “Làng nào không đủ thóc, chúng

sẽ lấy công quỹ hoặc cướp giật súc vật, đồ đạc của dân” [Theo báo “Đuổi giặc nước” của Đảng bộ Thanh Hoá ngày 12tháng 7 năm 1943]

Với chính sách bóc lột, vơ vét của Nhật- Pháp đã đẩy nhân dân trong huyện đến tình cảnh quyệt quệ, điêu đứng Cuối năm 1944 chúng lại đưa quân

về các xã trong huyện bắt phu làm sân bay Lai Thành, các phu do làm việc với cường độ cao, dưới roi vọt của phát xít Nhật và bè lũ tay sai, cho nên nhiều người làm việc quá sức mà ốm chết, số còn lại tìm cách bỏ trốn khỏi công trường

Trong khi đó vào đầu năm 1945 nạn đói, nạn dịch lại xảy ra, đe doạ nghiêm trọng các tầng lớp nhân dân, nhất là dân nghèo Chỉ tính tám tháng đầu năm 1945 ở Quảng Xương có 3324 người chết đói, 1867 gia đình có người chết đói, trong đó 318 gia đình không còn một ai sống sót, nhiều làng xóm số người chết chiếm 1/3 dân số cả làng [14,163]

Ngay sau ngày Nhật đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm1945, các phần

tử phản động tay sai nhảy ra hoạt động công khai tuyên truyền cho Nhật, chúng ráo riết tập hợp lực lượng, giả danh „„Độc lập”, “cách mạng” để lôi kéo thanh niên, lừa bịp quần chúng, vận động họ vào tổ chức thanh niên Phan Anh nhất là những nơi cơ sở Việt Minh còn yếu [12,42] Bọn lý hào địa phương còn cấu kết với bọn phản động ở một số vùng hình thành mạng lưới mật thám, rải ra khắp huyện để rình mò, chỉ điểm, ra sức chống phá cách mạng, bọn tay sai của thực dân Pháp trước kia nay quay ngoắt lại làm tay sai cho Nhật,

những hành động của chúng ngày càng gây nên căm phẫn trong nhân dân toàn huyện

Như vậy với chính sách cai trị bằng lưỡi lê họng súng, chính sách cướp bóc vơ vét, bắt phu, bắt lính của thực dân Pháp và phát xít Nhật đã đẩy nhân dân Quảng Xương nói riêng và toàn thể nhân dân Thanh Hoá nói chung đứng trước bờ vực thẳm Không thể chịu cảnh bất công tàn bạo của kẻ thù và bọn tay sai bán nước, nhân dân Quảng Xương đã vùng dậy đấu tranh chống đế quốc và bọn phong kiến tay sai Trong thời điểm này mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp giữa toàn thể nhân dân trong huyện với kẻ thù xâm lược Pháp –Nhật và bè lũ tay sai đã hoà là một Mâu thuẫn đó ngày càng trở nên sâu sắc, chính vì vậy toàn thể nhân dân Quảng Xương mà đặc biệt là các tổ chức cách mạng đã nhất tề đứng lên làm một cuộc cách mạng rộng lớn và mạnh mẽ, giành chính quyền về tay mình

1.2 SỰ CHUẨN BỊ KHỞI NGHĨA GIÀNH CHÍNH QUYỀN

Có thể nói chặng đường lịch sử từ khi cơ sở Đảng ở Quảng Xương được hình thành cho đến chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ được xem là chặng đường có ý nghĩa lịch sử lớn trong huyện Nó phát huy truyền thống yêu nước và truyền thống đấu tranh cách mạng, những thanh hiên tiến bộ trong huyện đang khát khao hoạt động Kể từ khi ánh sáng của Đảng rọi tới thì các phong trào cách mạng trong huyện đã dần dần bắt nhịp với phong trào chung của cả tỉnh Trong thời gian này ở Quảng Xương cũng đã thành lập được các tổ chức quần chúng như hội tương tế ái hữu, hội lợp nhà, hội dệt… Ngoài ra còn tập duyệt, rèn luyện họ trong thực tế đấu tranh cách mạng Đó cũng là những nhân tố tạo tiền đề cho phong trào phát triển vững chắc, mạnh

mẽ về sau này Tuy nhiên cơ sở Đảng và phong trào cách mạng trong thời kỳ này nhìn chung vẫn chưa mạnh và rộng khắp so với các huyện có phong trào cách mạng trên điạ bàn toàn tỉnh Nguyên nhân chính của nó là cơ sở đảng và nhân dân trong huyện chưa làm tốt việc bảo vệ, xây dựng lực lượng bí mật

của cách mạng, cho nên phong trào thiếu lực lượng nòng cốt lãnh đạo, có những lúc không nối được liên lạc với phong trào cách mạng toàn tỉnh Bên cạnh đó một số người cảm tình “Cộng sản” mới ra tù còn dè dặt do dự trong việc xây dựng, phát triển cơ sở Đảng và các tổ chức quần chúng, vì thế đã hạn chế đến phong trào Ngoài ra còn do hậu quả của những cuộc khủng bố, đàn

áp của thực dân Pháp và bọn tay sai, làm tổn thất nặng nề lực lượng cách mạng, gây ảnh hưởng khá lớn đến tư tưởng quần chúng Mặt khác lúc này bộ máy kìm kẹp của địch còn mạnh, làm cho những người yêu nước gặp nhiều khó khăn Tất cả những mặt hạn chế đó là những bài học quý báu để lại cho Đảng bộ và nhân dân Quảng Xương trong thời kỳ lịch sử tiếp theo

Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp ở Đông Dương tăng cường đàn áp cách mạng, chúng ban bố lệnh tổng động viên, giải tán các tổ chức ái hữu, nghiệp đoàn của quần chúng Trong khi đó vua bù nhìn Bảo Đại vâng lệnh quan thầy Pháp cũng ra dụ: “cấm hội họp, cấm tuyên truyền cộng sản”

Đến cuối năm 1939 ở Thanh Hoá bọn cấm quyền Pháp và quan Nam triều tăng cường bộ máy đàn áp từ tỉnh đến tận các làng xã Trước tình hình

đó Tỉnh uỷ Thanh Hoá căn cứ theo sự phân tích tình hình chuyển biến và nghị quyết Trung Ương lần thứ VI họp tại Bà Điểm (Gia Định) đã chuyển hướng cách mạng Việt Nam, đó là chuyển hướng hoạt động từ công khai vào bí mật, nhằm duy trì và phát triển lực lượng Hội nghị còn đề ra nhiệm vụ cần thiết của Đảng và chỉ rõ: “Bước đường sinh tồn của các dân tộc Đông Dương không có con đường nào khác là đấu tranh đánh đổ tất cả mọi ách ngoại xâm

vô luận điệu da trắng hay da vàng” [12,29-30]

Ngoài ra hội nghị còn quyết định thành lập “Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương” thay cho “Mặt trận thống nhất dân chủ”, nhằm xây dựng lực lượng chính trị vũ trang tiến tới bạo động làm cách mạng giải phóng dân tộc

Đến đầu năm 1940 nghị quyết Trung ương VI (11-1939) của Đảng mới được truyền đến Thanh Hoá, việc xúc tiến phổ biến nghị quyết này đến các huyện một cách nhanh chóng Vào thời điểm này thì phong trào cách mạng của Quảng Xương được phục hồi dần ở nhiều làng xã có cơ sở cách mạng Những cuộc đấu tranh của nhân dân đòi phá bỏ hủ tục, lên án bọn hương lý chống phá cách mạng, đòi các quyền lợi về kinh tế liên tiếp nổ ra Đặc biệt đến tháng 3 năm 1940 Đảng bộ Thanh Hoá liên lạc được với xứ uỷ Trung Kỳ cho nên đã thành lập Tỉnh uỷ và Huyện uỷ phản đế cứu quốc Do vậy chỉ trong một thời gian ngắn (từ tháng 7 đến cuối tháng 8 năm 1940) hội phản đế cứu quốc được thành lập ở hầu hết các cơ sở cách mạng trong tỉnh các tổ chức thanh niên, phụ nữ được đổi thành “Đoàn thanh niên phản đế cứu quốc” ,

“Hội phụ nữ phản đế cứu quốc”

Do thấm nhuần nghị quyết Trung ương VI của Đảng, cùng với sự giác ngộ, tuyên truyền của các đồng chí : Lê Chữ, Lữ Trọng Đào, Nguyễn Thế Ngữ (từng làm trong ban vận động cánh mạng huyện ) vào lớp thanh niên Quảng Xương [ 2,24] Đến cuối tháng 7 năm 1940 ban vận động mặt trận phản đế cứu quốc Quảng Xương được thành lập tại thôn Trường Tại (xã Quảng Thịnh) Ngay sau đó mặt trận đã nhanh chóng tham gia tuyên truyền vận động các tầng lớp thanh niên và nhân dân trong huyện tham gia, dưới các hình thức như : ủng hộ tù chính trị, tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình, rải truyền đơn Ngoài ra vào cuối năm 1940 các đội tự vệ và các tiểu tổ du kích trong huyện được thành lập, nó đánh dấu bước phát triển mới về chất của lực lượng vũ trang cách mạng và chứng minh khả năng cách mạng dồi dào của các lực lượng cách mạng trong huyện

Như vậy phong trào xây dựng lực lượng vũ trang phát triển đã tạo điều kiện cho phong trào đấu tranh chính trị, đấu tranh kinh tế của quần chúng nhân dân trong huyện

Nhân ngày quốc tế lao động ngày 1 tháng 5 năm 1941 nhiều nơi trong huyện đã tổ chức mít tinh, tuyên truyên nhiệm vụ chống đế quốc, giải phóng dân tộc, kêu gọi mua sắm vũ khí, quân trang, quân dụng, ủng hộ các tiểu tổ du kích và các đội tự vệ

Tại sân vận động làng Si (xã Quảng Chính) cuộc mít tinh chống thuế, chống bắt phu, bắt lính được đông đảo nhân dân trong huyện hưởng ứng Cao hơn nữa là những đội tự vệ đã dũng cảm đột kích tấn công bọn địch để giải vây cho các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt

Đầu năm 1941 Đảng bộ và nhân dân Thanh Hoá nhận được thông cáo khẩn cấp của ban thường vụ Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương, kêu gọi hưởng ứng cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn – Nam Kỳ Ngay sau đó Đảng bộ Thanh Hoá tập trung xây dựng lực lượng và căn cứ địa, làm cơ sở cho cuộc đấu tranh chính trị, kết hợp với cuộc đáu tranh vũ trang sau này

Thực hiện nghị quyết hội nghị đại biểu của các Tỉnh Đảng bộ thuộc sứ

uỷ Trung Kỳ về việc phát động phong trào đáu tranh chống thuế, giảm sưu, chống khủng bố và được sự chỉ đạo của tỉnh uỷ Thanh Hoá, nhân dân Quảng Xương cùng với nhân dân cả tỉnh bước vào cuộc đấu tranh chống thuế rầm rộ [11,82] Tiêu biểu cho phong trào trong huyện là cuộc đấu tranh của nhân dân

Mỹ Trạch (xã Quảng Trạch) vào tháng 5 năm 1941 Tại cuộc đấu tranh này quần chúng hô vang khẩu hiệu: không nạp thuế cho địch, không đi phu, đi lính và đồng thời phản đối chính sách thuế khoá hà khắc của bọn thống trị địa phương Hoảng sợ trước cuộc đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, bọn địch buộc phải chấp nhận những yêu sách của quần chúng Cuộc đấu tranh gây được tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào chống thuế, chống bắt phu ở khắp các tổng trong huyện

Đầu năm 1942, một bộ phận quân đội Nhật đã cấu kết với thực dân Pháp

và bọn tay sai, khủng bố điên cuồng phong trào cách mạng Nhiều cán bộ Đảng viên và quần chúng nhân dân yêu nước một lần nửa lại bị bắt Các cơ sở

cách mạng trong huyện bị đánh phá dữ dội Chúng trắng trợn bắt phu, bắt lính, phá hàng trăm nóc nhà, chiếm nhiều ruộng đất của nông dân, củng cố và

mở rộng sân bay Lai Thành Các tầng lớp nhân dân trong huyện ngày càng căm phẫn bọn đế quốc và bè lũ tay sai

Trước tình hình đó vào tháng 7 năm 1942 đồng chí Tố Hữu vượt trại tập trung Đắc Lây trốn ra Thanh Hoá hoạt động[6,106] Từ đây lực lượng cốt cán của Đảng bộ Thanh Hoá được tăng cường

Vào cuối năm 1942 Mặt trận Việt Minh tỉnh Thanh Hoá được thành lập, nhằm thực hiện mục tiêu cách mạng là “giải phóng dân tộc”

Đến đầu năm 1943 Đảng bộ Thanh Hoá nối được liên lạc và tiếp thu những nội dung của nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ VIII Trên cơ sở đó tháng 3 năm 1943 tỉnh uỷ Thanh Hoá triệu tập hội nghị tại làng Thượng (huyện Nga Sơn ) nhằm quán triệt nội dung nghị quyết VIII của Trung ương, khẩn trương phát triển cơ sở quần chúng, xây dựng lực lượng vũ trang, vận động quần chúng đấu tranh dưới mọi hình thức

Cũng tại hội nghị này đồng chí Tố Hữu đã được bổ sung vào tỉnh uỷ và phụ trách một phần vùng duyên hải Thanh Hoá, trong đó có huyện Quảng Xương

Đứng trước chính sách cai trị của kẻ thù, quần chúng nhân dân không chịu nổi ách thống trị tàn bạo và hết sức giả man, cho nên quần chúng nhân dân và các tổ chức cách mạng trong huyện đã kết hợp với các nguồn báo chí cách mạng của trung ương và của tỉnh

Sẵn có trong mình truyền thống yêu nước và cộng với sự chín muồi của các phong trào đấu tranh cách mạng qua các thời kỳ lịch sử trong huyện, những thanh niên yêu nước Quảng Xương đã lần mò, tìm mối liên lạc với cấp trên để trở về xây dựng phong trào cách mạng trong huyện

Vượt qua mạng lưới bao vây của kẻ thù, các đồng chí Lê Quang Liệu, Nguyễn Đức Thuần (tức Thuần Nam) một người ở phía Bắc huyện và một

người ở phía Nam huyện, đã bắt gặp được tổ chức cách mạng ở Thanh Hoá, tiếp sau đó là bắt mối liên lạc được với tổ chức cách mạng ở huyện Hoằng Hoá, Tại nhà anh Lê Quang Tường (xã Hoằng Tiến- Hoằng Hoá) thì đồng chí

Lê Quang Liệu đã gặp được đồng chí Tố Hữu Chính trong cuộc gặp gỡ này đồng chí Lê Quang Liệu đã được đồng chí Tố Hữu giao nhiệm vụ về xây dựng cơ sở, tích cực tuyên truyền, tổ chức giác ngộ cách mạng cho những quần chúng tiến bộ, tiến tới thành lập mặt trận Việt Minh trong huyện

Không có niềm vui nào lớn hơn là những người con Quảng Xương đã trở

về phục vụ cho quê hương Lê Quang Liệu sau khi trở về Quảng Xương hoạt động đã tìm gặp các bạn có cùng chí hướng nhằm xây dựng cơ sở nhen nhóm phong trào và tự coi mình là Việt Minh, nhiệm vụ chính của anh lúc này là tìm người vào tổ chức, đặt ra quy ước hoạt động cụ thể

Cũng trong thời gian này Nguyễn Đức Thuần (người làng Hà xã Quảng Khê) đã liên lạc với đồng chí Lê Khắc Duy( cán bộ Việt Minh Huyện Hoằng Hoá) Sau khi tiếp thu được đường lối cách mạng cụ thể, hiểu rõ được tổ chức xây dựng và hoạt động ở huyện bạn, đồng chí Nguyễn Đức Thuần trở về tích cực xây dựng và tổ chức phong trào ở khu vực phía Nam huyện

Như vậy chúng ta thấy vào thời điểm này các tổ chức cách mạng được xây dựng trong toàn huyện, thu hút đông đảo lực lượng tham gia Phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Quảng Xương đã nối đựơc liên lạc với các

cơ sở cách mạng trong tỉnh, tạo bước phát triển mạnh mẽ và liên tục để tiến lên thành lập mặt trận Việt Minh trong huyện

1.3 HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC CÁCH MẠNG Ở QUẢNG XƯƠNG TRONG NHỮNG NĂM TIỀN KHỞI NGHĨA

1.3.1 Mặt trận Việt Minh Quảng Xương ra đời và phát triển (từ tháng 6 năm 1943 đến tháng 5 năm 1945)

Đến cuối năm 1942 tỉnh uỷ Thanh Hoá đã bắt liên lạc với cơ sở đảng

bộ ở Hà Nội và nhận được bản : “Chương trình Việt Minh” của Trung ương

Đảng, áp dụng vào tình hình lúc này và xác định thấy phong trào cách mạng trong tỉnh có những hoạt động mạnh mẽ và đúng hướng Tỉnh uỷ quyết định chuyển cở sở “Thanh Hoá ái quốc hội” (thành lập đầu 1942) thành mặt trận Việt Minh Thanh Hoá

Đầu 1943 Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá đã nối được liên lạc trực tiếp với Trung ương, đồng thời tiếp thu tinh thần của hội nghị Trung ương VIII tháng 5 năm 1941 Lúc này đảng bộ Thanh Hoá cũng được Ban chấp hành Trung ương chính thức công nhận Được sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng, Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá chủ trương phát triển mặt trận Việt Minh xuống các cơ sở ở các huyện, phủ, thị trong toàn tỉnh

Trước tình hình đó tháng 6 năm 1943 đồng chí Tố Hữu về trực tiếp chỉ đạo thành lập mặt trận Việt Minh ở Quảng Xương Do bọn mật thám trong huyện hoạt động ráo riết, cho nên đồng chí Tố Hữu phải đóng vai thầy cúng vào nhà cai tổng Lê Đức Bác thôn Hoà Chúng, tổng cung Thượng (nay là xã Quảng Thọ) triệu tập hội nghị thành lập mặt trận Việt Minh huyện Tham gia hội nghị gồm các đồng chí: Lê Quang Liệu, Vũ Thanh Long, Vũ Đức Đới, Đái Sĩ Thân

Sau khi tóm tắt tình hình, mục tiêu, chính sách của mặt trận Việt Minh yêu cầu đối với người cán bộ hoạt động bí mật, đồng chí Tố Hữu tuyên bố thành lập Ban Việt Minh huyện và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đồng chí Lê Quang Liệu được bầu làm trưởng ban, Vũ Thanh Long phó ban, Cao Văn Khanh uỷ viên Hội nghị đã thống nhất đề ra chương trình hoạt động cụ thể :

- Một là tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức huấn luyện quần chúng, phát triển lực lượng tự vệ ,xây dựng lực lượng vũ trang cho các làng, tổng, rèn và sắm vũ khí

- Hai là quyên góp và vận động nhà giàu hiến tiền của để chống đói cho nhân dân ở một số làng khó khăn, kiên quyết chống bắt phu, thu thuế

- Ba là bắt liên lạc với bộ phận của đồng chí Nguyễn Thuần Nam ở phía Nam huyện để thống nhất lực lượng

Hội nghị thành lập mặt trận Việt Minh huyện kết thúc thắng lợi và có ý nghĩa to lớn đối với phong trào cách mạng Quảng Xương Từ đây nhân dân Quảng Xương không những có một bộ phận tham mưu lãnh đạo, trực tiếp tập hợp tất cả các tầng lớp quần chúng đông đảo mà còn nối được liên lạc với cơ quan lãnh đạo cấp trên

Sau hội nghị thành lập mặt trận Việt Minh huyện, căn cứ vào những mục tiêu hoạt động, các đồng chí thành viên trong ban lãnh đạo liền bắt tay khẩn trương tiến hành thực hiện mọi nhiệm vụ được phân công, đặc biệt là việc xây dựng các đoàn thể cứu quốc như: Thanh niên cứu quốc, Phụ lão cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc được phát triển mạnh mẽ ở các làng xã Chính vì thế các hội viên ở các đoàn thể cứu quốc ở Quảng Xương không ngừng gia tăng Chỉ trong vòng một thời gian ngắn khắp các tổng, xã trong huyện đều hình thành các đội tự vệ, nhưng phần lớn tập trung chủ yếu ở 6 khu vực sau:

- Tự vệ khu vực Hoà Chúng bao gồm: Thọ Đài, Đa Lộc, Văn Phú

- Tự vệ khu vực xung quanh Sầm Sơn (lúc nay thị xã Sầm Sơn chưa tách khỏi Quảng Xương)

- Tự vệ khu vực Bùi Thôn bao gồm: Lịch Giang, Hải Thuận, Hà Đông,

Lê Hương

- Tự vệ khu vực Làng Hà bao gồm : Ghép, Làng Tó, Lộc Thành

- Tự vệ khu vực Hoà Trường

- Tự vệ khu vực Xích Ngọc bao gồm: Làng Voi, Trường Tại, Tức Tranh Trong mỗi khu vực như thế có ít nhất ba đội, nhiều nhất là 6 đội, mỗi đội

có từ 12 đến 15 người Các đội tự vệ này được quần chúng chăm sóc, nuôi dưỡng nên ngày một phát triển mạnh mẽ, đều khắp, do đó được xem là lực lượng nòng cốt trong mọi phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng {2,33-34 }

Dưới sự lãnh đạo của các ban Việt Minh cơ sở, nhân dân Quảng Xương

đã không ngừng đứng lên đấu tranh chống lại ách thống trị của thực dân phong kiến, nổi bật là cuộc đấu tranh của quần chúng chống lại bọn quan lại, địa chủ ở các tổng phía Nam huyện, nó đã gây tiếng vang mạnh mẽ và ngày càng được sự cổ vũ mặt trận Việt Minh

Vào cuối năm 1943 phát xít Nhật đã chính thức đưa quân đóng chốt ở khu vực Sầm Sơn, Ghép và sân bay Lai Thành Được Nhật trực tiếp chỉ huy, che chở bọn phản động trong huyện hoạt động ráo riết, tuyên truyền, gieo rắc những luận điệu dã dối của mình Chúng còn giúp cho lính Nhật đi vơ vét, cướp bóc đánh đập nhân dân Bên cạnh nạn thuế khoá hà khắc của bọn thực dân phong kiến, nông dân phải chịu thêm một tai hoạ nặng nề hơn: nạn phá lúa, nạn phá màu trồng đay cho phát xít Nhật Ngoài ra chúng còn đặt ra chế

độ “thóc tạ”, bắt buộc nông dân bán cho chúng với giá rẻ mạt, làng nào không

đủ thóc chúng lấy công quỹ hoặc cướp giật đồ đạc của nhân dân

Trước sự đàn áp dã man của bọn Nhật và bọn tay sai, nhân dân trong huyện, nhất là những nơi có giặc Nhật đóng đã đoàn kết chặt chẽ đứng lên chống trả lại chúng Đặc biệt là hai tên giặc Nhật bị đánh ngay tại chợ Vàng (xã Quảng Phúc ) là biểu hiện lòng căm thù cao độ của nhân dân Quảng Xương lúc bấy giờ

Dựa vào tình hình thực tế trong huyện và dựa vào nội dung khẩu hiệu

“đánh đuổi Nhật-Pháp” của cách mạng, các đồng chí Việt Minh Quảng Xương tích cực len lõi đến từng thôn xóm, từng nhà quen tuyên truyền, khơi dậy lòng căm thù, giới thiệu chính sách mặt trận Việt Minh, giải thích những điều kiện thắng lợi của cách mạng Vì vậy nhân dân, nhất là tầng lớp thanh niên trong huyện ra nhập các tổ chức cứu quốc ngày càng đông

Bên cạnh các cuộc vận động tuyên truyền cách mạng, ban vận động Việt Minh Quảng Xương còn tổ chức nhiều cuộc mít tinh nhân kỷ niện các ngày lễ lớn như khởi nghĩa Bắc Sơn, khởi nghĩa Nam Kỳ, nhằm nâng cao tấm

gương hy sinh anh dũng của các tổ chức, cán bộ cách mạng, kêu gọi nhân dân vùng dậy đấu tranh, hăng hái gia nhập mặt trận Việt Minh

Đầu năm 1944 ở khu vực phía Bắc Quảng Xương đã có 12 làng có cơ sở cách mạng, làng ít có từ 3 đến 5 người, làng nhiều có hàng chục người Đó là những nơi cán bộ Việt Minh đi lại, làm việc, nghĩ ngơi an toàn và đây được xem là một đốm lửa đầu tiên của phong trào đấu tranh cách mạng Quảng Xương

Ở khu vực phía Nam huyện vào những tháng đầu năm 1944, nhóm của đồng chí Nguyễn Thuần Nam đã xây dựng được ba cơ sở gồm 13 người ở các làng Phú Thiện, Ngọc Diên (xã Quảng Chính), làng Hà (xã Quảng Khê) Lúc này ở Quảng Xương còn có sự phân chia giữa hai khu vực cách mạng, vì thế nên chưa có sự thống nhất giữa các cơ sở cũng như lực lượng cách mạng trong toàn huyên Cho nên yêu cầu đặt ra lúc này cần phải có sự hợp nhất lực lượng Chính vì thế vào những ngày đầu tháng 2 năm 1944, từ

cơ sở cách mạng ở Hoằng Hoá liên lạc đến, triệu tập đồng chí Lê Quang Liệu

có mặt tại nhà Lê Quang Tường (cán bộ Việt Minh huyện Hoằng Hoá) ngay trong đêm tối để nhận nhiệm vụ đưa đồng chí cấp trên sang Quảng Xương để kiểm tra tình hình phong trào Việt Minh

Để giữ bí mật và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cán bộ của Đảng, đồng chí Lê Quang Liệu đưa đồng chí Tố Hữu đóng vai người buôn thuyền, đi theo

bờ biển về nghĩ trưa tại nhà ông Đội Xuỳnh (xã Quảng Cư), sau đó chuyển đến nhà Lê Đức Bác ở Hoà Chúng, đến mờ tối mới rời về nhà Lê Quang Liệu Đồng thời ngay trong đêm đó đã diễn ra một cuộc hội nghị gồm 14 cán bộ cốt cán các khu vực phía Bắc huyện họp tại nhà nghè Đệ Tam (Hoà Chúng) Sau khi nghe báo cáo tình hình Quảng Xương, đồng chí Tố Hữu giải thích rõ tình hình, nhiệm vụ cách mạng, chính sách của Việt Minh và những yêu cầu đối với người hoạt động cách mạng Sau đó đồng chí Tố Hữu tuyên

bố công nhận Ban Việt Minh gồm các đồng chí: Vũ Thanh Long, Lê Quang Liệu và Cao Văn Khanh

Dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của đồng chí Tố Hữu, ban Việt Minh Quảng Xương họp, bàn công tác xây dựng lực lượng, chuẩn bị khởi nghĩa, bảo vệ quyền lợi cho dân, tiêu biểu là những cuộc đấu tranh của nhân dân chống đi lính, đi phu Lai Thành-Hồ Thượng, chống thu thuế Chính những phong trào này ngày càng làm cho nhân dân trong huyện tin tưởng vào sự lãnh đạo của mặt trận Việt Minh

Sau khi hội nghị của huyện họp, dưới sự hướng dẫn của đồng chí Tố Hữu thì đồng chí Lê Quang Liệu đã bắt liên lạc với nhóm của Nguyễn Thuần Nam nhằm thống nhất mặt trận Việt Minh trong huyện Tiếp đó phổ biến việc dãi truyền đơn và đi tìm nhân cốt để gây cơ sở cách mạng ở huyện Nông Cống và Tỉnh Gia

Như được tiếp thêm sức mạnh, ban Việt Minh Quảng Xương tiến hành

mở những đợt bồi dưỡng cho các đồng chí cốt cán với nội dung chủ yêú là nâng cao sự hiểu biết về tình hình chính trị, giác ngộ cách mạng, về phương pháp vận động quần chúng… Đặc biệt với việc hợp nhất hai lực lượng cách mạng trong huyện đã tạo nên sức mạnh và thuận lợi mới trong việc xây dựng, phát triển lực lượng rộng khắp trong toàn huyện, nó làm tiền đề cơ sở cho việc giành chính quyền thắng lợi sau này

Với những thuận lợi trên, kết hợp với phong trào đấu tranh chính trị sôi nổi trong toàn tỉnh, lực lượng Việt Minh Quảng Xương dựa vào sức mạnh của quần chúng, tuyên truyền mở rộng mặt trận Việt Minh Bằng các hình thức: rải truyền đơn, treo cờ, dán áp phích để kêu gọi tầng lớp nhân dân ủng hộ Việt Minh, tiêu biểu là các khu vực : chợ Hội (xã Quảng Ngọc), chợ Voi (xã Quảng Thịnh) và khu vực Sầm Sơn Những hoạt động đó đã gây được tiếng vang lớn vì thế ảnh hưởng của mặt trận Việt Minh ngày càng sâu rộng Ngoài các phong trào đấu tranh trước đó, mặt trận Việt Minh còn hướng dẫn vận

động quần chúng kêu gọi những người thân hãy giữ con em mình không cho

đi phu, đi lính, đồng thời vận động các lý trưởng, chánh tổng không thi hành mệnh lệnh của bọn thực dân Pháp và phát xít Nhật

Phải nói rằng, lúc bấy giờ cùng chung cảnh nước mất nhà tan với nhân dân cả nước, nhân dân Quảng Xương còn chịu thảm cảnh phải lao động cực nhọc, đối khát, khổ nhục dưới roi vọt của giặc Nhật Chúng dùng những hình phạt dã man đối với những người làm trái ý chúng như hình phạt: “chôn chân giữa trời”, “bắt uốn cầu bò”, người bị hành hạ không bị đổ xương tại chỗ thì cũng bị tàn tật {3,39} Ngoài ra ôm chân bọn Nhật-Pháp ở Quảng Xương còn

có nhiều loại phản động chống đối cách mạng, có loại là chính trị đầu hàng phản bội, có loại lợi dụng công giáo, có loại tri thức tầm cở trong huyện, có loại cường hào gian ác Tất cả bọn chúng đều thuộc loại tầng lớp khá giả có thân thế sừng sỏ, chúng không chỉ xuyên tạc, nói xấu cách mạng mà còn rình

mò, chỉ điểm Cho nên đã gây nhiều khó khăn cho việc hoạt động của phong trào Việt Minh Nhưng cũng chính những hành động của chúng ngày càng gây lên làn sóng căm phẩn của quần chúng nhân dân trong toàn huyện

Sẵn có truyền thống yêu nước chống ngoại xâm và truyền thống đấu tranh cách mạng Trước khi ánh sáng của Đảng rọi tới qua tổ chức Việt Minh, nhân dân Quảng Xương, kể cả một số tống lý có tinh thần dân tộc sẳn sàng che chở nuôi dưỡng và bảo vệ cán bộ, bảo vệ tổ chức cách mạng, coi cán bộ Việt Minh như những người thân thiết trong gia đình Đây cũng là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của Việt Minh ở nhiều nơi đã xây dựng được tổ chức tự vệ như ở làng Hà, Hoà Chúng, Sầm Sơn, khó khăn như thôn Bùi cũng

đã có cơ sở cách mạng Các tiểu tổ cách mạng này được bồi dưỡng về chính sách của Việt Minh, phương thức vận động quần chúng đấu tranh, cách giữ bí mật và bảo vệ cơ sở cách mạng cũng như cán bộ cách mạng Ngoài ra các đôi

tự vệ và hội viên cứu quốc còn huấn luyện thêm võ thuật, cách sử dụng kiếm, dao găm

Đến cuối năm 1944 ban tổ chức Việt Minh huyện tổ chức huấn luyện đội ngũ sử dụng súng, lừu đạn, cách đánh du kích cho 60 người tại Cồn Tiền (xã Quảng Châu) để sau đó trở về cơ sở huấn luyện cho các hội viên của mình

Tại Thanh Hoá sau khi nhận định tình hình, cuộc chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn gay cấn, nhận thấy có nhiều tình hình có lợi cho cách mạng Lúc này phong trào cách mạng ở trong nước dâng cao trong khi

đó mâu thuẩn giữa Pháp và Nhật ngày càng bộc lộ rõ rệt Cho nên ngay từ tháng 6 năm 1944 hội nghị đại biểu các cơ sở Đảng họp nhận định sát đúng thực tiễn phong trào cách mạng và ra chủ trương “gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa” Tiếp đến ngày 15 tháng 9 năm 1944 Tỉnh bộ Việt Minh ra chỉ thị „kíp sửa soạn khởi nghĩa” {7,56}, hướng dẫn cụ thể các cơ sở thực hiện nghị quyết hội nghị đại biểu Đảng bộ như tổ chức tự vệ chiến đấu, tiểu tổ du kích sắm sửa vũ khí, tổ chức tuyên truyền xung phong Chỉ thị ấy của tỉnh đã thúc đẩy nhanh chóng sự phát triển của phong trào, xây dựng lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang ở Quảng Xương, từ đó chủ động đón thời cơ giành chính quyền

Với cách tổ chức chu đáo, được quần chúng nhân dân giúp đỡ và bảo vệ, mặt trận Việt Minh đã chỉ đạo việc chống thu thuế, chống bắt phu, bắt lính bằng nhiều hình thức hợp pháp và bất hợp pháp: khất thuế, khất đi phu, dây dưa lẫn trốn, nếu phải đi phu thì tìm cách trốn, gây rối, lẫn công Hình thức cao hơn nửa như ở làng Hoà Chúng (xã Quảng Thọ) Việt Minh cử người có tinh thần dũng cảm, đã được huấn luyện đi phu Hồ Thượng để hướng dẫn anh

em đấu tranh, bước đầu đã thu được kết quả, những người bị bắt đi phu đã lẫn trốn về hết Ngoài ra còn có các hình thức tuyên truyền như: rãi truyền đơn, dán áp phích, kêu gọi ủng hộ Việt Minh đoàn kết chống thực dân Pháp và phát xít Nhật cũng được phát triển ở những nơi họp chợ, công sở, huyện lỵ và các nhà tổng lý

Những hình thức tuyên truyền trên đã có tiếng vang rộng khắp, gây ảnh hưởng lớn, tác động đến sự mong muốn “đổi đời” của nhân dân, ít ra họ cũng không tỏ thái độ phản đối cách mạng Phong trào Việt Minh Quảng Xương lúc này phát triển không những vững chắc về tổ chức mà còn đi vào chiều sâu, đảm bảo về chất lượng hoạt động

Như chúng ta đã biết vào cuối năm 1944 đầu năm 1945 chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn quyết liệt Đúng như dự đoán của Đảng ta, những mâu thuẩn gay gắt giữa Nhật - Pháp ở Đông Dương và tình hình của Nhật ở Đông Dương ngày càng nguy ngập, bắt buộc bọn phát xít Nhật phải làm cuộc đảo chính để lật đổ Pháp, độc chiếm Đông Dương

Đêm ngày 9 tháng 3 năm 1945 Nhật đảo chính Pháp, Trung ương Đảng

ra chỉ thị: “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” Lúc này khẩu hiệu “Đánh đuổi Pháp Nhật” được thay bằng khẩu hiệu “Kháng Nhật cứu nước”{4, 72-75}

Áp dụng vào tình hình thực tế lúc này, tỉnh uỷ Thanh Hoá đã mở hội nghị quán triệt chỉ thị của Trung ương và nhấn mạnh nhiện vụ”sắm sửa vũ khí đuổi thù chung”

Tại Quảng Xương chính sách vơ vét của Nhật-Pháp đã đẩy nhân dân đến tình cảnh điêu đứng, kiệt quệ, nạn đói bệnh dịch lan tràn, hoành hành nghiên trọng, nạn đói xảy ra đã đưa đến tình trạng xóm làng tiêu điều xơ xác, từng đường thôn ngõ chợ người ăn xin lũ lượt

Sau khi hất cẳng Pháp, pháp xít Nhật đã đưa ra chiêu bài độc lập giả hiệu, thay chức tổng đốc bằng tỉnh trưởng, chi huyện bằng huyện trưởng, lập tổ chức thanh niên của chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim mà lãnh tụ là Phan Anh, nên còn gọi là thanh niên Phan Anh để lôi kéo, mê hoặc thanh niên làm tay sai cho chúng và do chúng điều khiển để chống đối cách mạng Bọn phản động tay sai trong huyện trước kia làm tay sai cho Pháp nay quay sang làm tay sai cho Nhật

Phong trào thanh niên Phan Anh ở Quảng Xương thực sự là do các khuynh trưởng đoàn lãnh đạo Đoàn huấn đạo của Quảng Xương phần đông là các nhà giáo ham thích hoạt động để rèn luyện trí lực và thể lực Vì vậy đoàn thanh niên Phan Anh ở Quảng Xương chưa có thái độ và hành động đối lập với mặt trận Việt Minh và nhân dân trong huyện [3,42]

Trước tình hình đó Việt Minh Quảng Xương chủ trương tích cực đẩy mạnh vận động công tác cách mạng, đưa phong trào lên một bước cao hơn như phân phát báo bí mật, tổ chức tuyên truyền xung phong ngay giữa ban ngày trong những chợ huyện như: chợ Quán, chợ Môi, chợ Đồn… nhằm tuyên truyền giải thích âm mưu của kẻ thù, kêu gọi nhân dân đoàn kết đấu tranh giành quyền sống về tay mình Hướng dẫn nhân dân tập trung chống bắt phu thuế, hổ trợ nhau không cho bọn lý hương cướp bóc tài sản Đồng thời Việt Minh còn gửi thư cảnh cáo huyện trưởng, bang tá, chánh tổng, lý trưởng, chỉ rõ sự thất bại của giặc Nhật và khơi dậy lòng yêu nước, kêu gọi không thu thuế của dân Đối với những tên lý trưởng ngoan cố thì Việt Minh Quảng Xương tổ chức võ trang tuần hành đến các đình làng đánh trống, mỏ, gọi ra thuyết phục, cảnh cáo

Hoảng sợ trước sự đấu tranh của Việt Minh và nhân dân trong huyện, lý trưởng làng Hà (xã Quảng Khê) phải trốn khỏi làng một thời gian

Ở làng Lịch Giang (xã Quảng Lưu), hai lính lệ về đốc thuế ngang ngược, hách dịch, đánh người, các đồng chí Võ Duy Ngạch, Vũ Văn Đằng là cán bộ Việt Minh ở đây đã cùng anh em tự vệ cướp hai khẩu súng và đuổi chúng đi Sau sự kiện đó giặc Nhật đã đưa một trung đội bảo an về uy hiếp đóng ở đình làng Triều Công (xã Quảng Lộc) Thế nhưng bị lực lượng tự vệ và quần chúng nhân dân bao vây suốt đêm để tuần hành thị uy, buộc chúng phải rút hết vào mờ sáng hôm sau

Từ trong các phong trào đấu tranh đó đã nổi lên phong trào chống thuế đạt kết quả cao Ở nhiều làng tổng, bọn lý trưởng chỉ thu được một phần ba

biểu thuế Ngay huyện trưởng lúc đó là Lê Nguyên Kháng đi đốc thuế đã được các tổng lý thưa: có Việt Minh phá nên không thu được thì cũng đành

im lặng

Để tập duyệt đấu tranh và bồi dưỡng sức dân thì nhiều huyện ở trong tỉnh đã tổ chức cướp kho thóc Nhật chia cho dân nghèo Đối với Quảng Xương, căn cứ vào tình hình thực tế của huyện, Việt Minh động viên nhân dân chia sẻ, đùm bọc nhau, vận động người giàu cho Việt Minh vay thóc, vay khoai, để chia cho các gia đình khó khăn Mặc dù kết quả tuy nhỏ nhưng đã

có ý nghĩa rất lớn lao

Có thể nói đi đôi với các hoạt động trên, công việc khẩn thiết lúc này ở Quảng Xương là xây dựng lực lượng chiến đấu, chuẩn bị lực lượng cho việc cướp chính quyền ở các khu vực Hoà Chúng, làng Hà, Lạch Giang, tự vệ tổ chức thành từng đội, khẩn trương huấn luyện quân sự, cử người đi học các lớp ngắn ngày do huyện và tỉnh mở Nhiều nơi thuyết phục được thợ rèn bí mật rèn dao, kiến cho cách mạng

Việt Minh huyện đã tổ chức quyên góp “quỹ khởi nghĩa”, “quỹ sắm vũ khí, góp sắt vụn” nhưng vì nhân dân trong huyện qúa nghèo nên việc quyên góp rèn vũ khí gặp khó khăn Ngoài ra các ban vận động Việt Minh của huyện

đã phân công từng đồng chí lãnh đạo đến các cơ sở cách mạng và thông qua những hội viên Việt Minh trung kiên để ổn định tư tưởng của quần chúng, vạch rõ âm mưu của kẻ thù, bàn các biện pháp chống khủng bố, giáo dục ý thức giác ngộ cách mạng, gìn giữ bí mật cho cán bộ và phong trào, thường xuyên theo dõi những hành vi của địch, đồng thời các cuộc đấu tranh cũng được phát triển rộng khắp trên phạm vi toàn huyện

Nhìn chung từ ngày thành lập đến nay, phong trào Việt Minh Quảng Xương đã phát triển nhiều mặt như về địa bàn hoạt động đã được mở rộng ở nhiều vùng trong huyện Nội dung và hình thức hoạt động cụ thể, phong phú,

đa dạng, gây được niềm tin trong quần chúng nhân dân Cán bộ và nhân dân

gắn bó như con em một nhà cho nên đã hạn chế được phần nào đàn áp của kẻ thù Đây chính là những tiền đề thuận lợi tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ đến

Tuy vậy trong thời gian này mặt trận Việt Minh trong huyện cũng đã bộc

lộ những mặt hạn chế, có nơi chưa chú ý nhiều đến tổ chức huấn luyện tự vệ, chưa chú ý đầy đủ đến phong trào các giới, đặc biệt là khu vực phía Bắc huyện Có nơi chưa chú ý đúng mức đến việc huấn luyện và trang bị đầy đủ khí giới cho lực lượng tự vệ Quần chúng chưa được tập duyệt thực tế đấu tranh, việc thực hiện chỉ thị “đòi ăn” chưa thật tích cực Chính những điều này đã gây ảnh hưởng đến sự phát triển của phong trào cách mạng trong huyện

Nhìn từ thực tế lịch sử lúc đó Việt Minh Quảng Xương đã chỉ đạo quần chúng nhân dân và các tổ chức cách mạng trong huyện khắc phục những khó găn trước mắt, cùng nhân dân toàn tỉnh cũng như nhân dân cả nước tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền

1.3.2 Hoạt động của đoàn thanh niên cách mạng và việc gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền ở Quảng Xương

Trên đà phát triển của các tổ chức cơ sở Việt Minh và các phong trào cách mạng của quần chúng ngày một dâng cao đã chứng tỏ sự trưởng thành vượt bậc của các lực lượng cách mạng Quảng Xương Đặc biệt là tầng lớp thanh niên có học thức trưởng thành từ nông dân, ngoài ra còn có những thanh niên thuộc tầng lớp trên có xu hướng cách mạng, từng tham gia chỉ đạo và lãnh đạo trong mặt trận Việt Minh Trong một thời gian họ đã giác ngộ được cả lập trường chính trị cũng như chứng tỏ vai trò, năng lực lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng của mình, đáp ứng được yêu cầu thực tế, đưa cách mạng Quảng Xương tiến xa hơn nữa, giành thắng lợi hoàn toàn về tay mình

Cùng với ban lãnh đạo Việt Minh trong huyện thì các tổ chức của đoàn thanh niên đã kịp thời vận dụng nghị quyết của hội nghị Đảng bộ, Tỉnh uỷ

Thanh Hoá ngày 24 tháng 6 năm 1944 về việc “Gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa” Việc xây dựng lực lượng chính trị và lưc lượng vũ trang được tiến hành khẩn trương, vững chắc, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang một cách khéo léo Nhờ đó mà ngày càng gây được ảnh hưởng sâu rộng của Đảng cộng sản lãnh đạo và mặt trận Việt Minh trong các tầng lớp nhân dân Quảng Xương

Vào thời gian này, cũng như một số huyện trong tỉnh Thanh Hoá, ở Quảng Xương những thanh niên tiến bộ đã hăng hái hoạt động trong các tổ chức cách mạng Đặc biệt là trong các cuộc đấu trang cách mạng, tầng lớp thanh niên đã tham gia bằng các hình thức như rải truyền đơn, tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, kêu gọi chống áp bức bóc lột, chống đi phu, bắt lính Ngoài ra thanh niên trong huyện tiếp tục cùng nhân dân đấu tranh đòi chia lại công điền, công thổ, chống bọn cường hào lý trưởng nhũng nhiễu và đòi xoá

bỏ những hủ tục, miễm giảm sưu thuế

Đứng trứơc phong trào đấu tranh ngày càng dâng cao ở các địa phương trong huyện thì bọn thực dân phát xít tăng cường khủng bố, dàn áp Nhưng đồng bào một lòng đoàn kết đấu tranh, cho nên vẫn giữ vững được tinh thần cách mạng tiến công Lúc này phong trào thanh niên hoà cùng phong trào của quần chúng và ngày được mở rộng ở các tổng xã trong huyện Thông qua các cuộc đấu tranh nhiều thanh niên yêu nước ở Quảng Xương trở thành những người lãnh đạo xuất sắc trong phong trào quần chúng, đặc biệt là trong tổ chức Việt Minh

Ngoài ra trong những cuộc đọ sức với kẻ thù thì thanh niên trong huyện luôn tỏ ra là một lực lượng to lớn Qua thực tế đấu tranh thì thanh niên ngày càng được rèn luyện và trưởng thành một cách vững mạnh

Từ những thắng lợi của các phong trào đấu tranh mà thanh niên là lực lượng nòng cốt, nhiều làng xã trong huyện chủ trương đưa cuộc đấu tranh đến đỉnh cao, buộc chính quyền địa phương phải chấp nhận yêu cầu giảm sưu thuế

cho nhân dân Với những hoạt động của thanh niên yêu nước đã làm cho bọn thống trị lo sợ, cho nên chúng luôn cho bọn mật thám rình mò, bắt bớ Thế nhưng phong trào thanh niên trong huyện vẫn phát triển mạnh mẽ cùng với các phong trào chung Trước tinh thần đoàn kết của nhân dân đã làm cho hàng ngũ địch ngày càng rệu rã, mất phương hướng

Cùng thời gian này tình hình trong nứơc có nhiều chuyển biến mau lẹ, có lợi cho cách mạng Việt Nam tiến lên giành thắng lợi quyết định

Nhận thức được thời cơ cách mạng đang đến gần, ngay từ đầu tháng 2 năm 1945 Tỉnh uỷ Thanh Hoá đã quyết định đổi tờ báo “đuổi giặc nước” thành tờ “Khởi nghĩa” Số báo khởi nghĩa đầu tiên ra ngày 15 tháng 2 năm

1945 đã phân tích rõ: “Toàn dân ta giờ đây đã vô cùng cực khổ nhất định sẽ cầm khí giới dấy lên đánh đuổi giặc Nhật, giặc Pháp Năm Ất Dậu(1945) phải thấy cuộc khởi nghĩa vĩ đại của dân tộc Việt Nam” Báo khởi nghĩa khẩn thiết kêu gọi: “Hỡi các giới đồng bào yêu nước Hỡi các đồng chí cứu quốc cơ hội khởi nghĩa không đợi người, bỏ lỡ dịp tốt này là tội lớn, sửa soạn gấp lên Năm khởi nghĩa đã bắt đầu” [6,120-121]

Tiếp đó đến ngày 3 tháng 3 năm 1945 Tỉnh uỷ ra chỉ thị “sửa soạn khởi nghĩa ‟‟ với chủ trương nhận định đúng của Tỉnh uỷ Thanh Hoá đã có tác dụng tích cực chuyển phong trào cách mạng ở Quảng Xương bước sang một giai đoạn mới, đó là giai đoạn gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền Dựa vào thời cơ Nhật đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945, thì đến ngày 12 tháng 3 năm 1945 ban thường vụ Trung ương Đảng đã thông qua hội nghị và đưa ra bản chỉ thị” Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, chủ trương phát động một phong trào kháng Nhật cứu quốc, làm tiền đề cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền Chỉ thị cũng nêu rõ chủ trương cho các vùng nếu xác định thấy thời cơ thuận lợi thì sẵn sàng chuyển qua hình thức tổng khởi nghĩa một khi đã đủ điều kiện [10,386]

Với những chủ trương đúng đắn, kịp thời của bản chỉ thị thì đến đầu tháng

4 năm 1945 nội dung của bản chỉ thị đã được truyền đến khắp mọi nơi trong tỉnh Thanh Hoá và nó thực sự trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động cách mạng ở Quảng Xương trong cao trào kháng Nhật cứu nước

Có thể nói rằng từ các cuộc đấu tranh của các tổ chức cách mạng và của nhân dân Quảng Xương, với sự đóng góp to lớn của lực lượng thanh niên từ đầu năm 1945 đến cuối tháng 5 năm 1945 đã có tác dụng phân hoá sâu sắc hàng ngũ địch Nhận thấy thời cơ cách mạng đang đến gần, ban cán sự Việt Minh Quảng Xương cùng các tổ chức cơ sở cách mạng trong huyện tích cực đẩy mạnh công việc “gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa” Trước hết để tăng cường

sự lãnh đạo cách mạng Quảng Xương, nhiều đồng chí đoàn viên thanh niên trung kiên của các cơ sở cách mạng trong huyện được cử đi dự các lớp huấn luyện quân sự, chính trị do Tỉnh Đảng bộ và Việt Minh tỉnh Thanh Hoá mở vào tháng 6 năm 1945

Bên cạnh đó lực lượng tự vệ cứu quốc và tự vệ chiến đấu Quảng Xương cũng được tăng cường luyện tập, sẳn sàng trong tình hình chiến đấu mới Trước khí thế hừng hực cách mạng ngày càng dâng cao ở khắp các làng

xã trong huyện làm cho bộ máy chính quyền địch ở nhiều vùng nông thôn Quảng Xương mất hiệu lực Nắm vững tình hình ấy ban Việt Minh huyện đã triệu tập các tổ chức cách mạng cơ sở, kêu gọi nhân dân toàn huyện bước vào cao trào kháng Nhật cứu nước và khởi nghĩa giành chính quyền vào tháng 8 năm 1945

Phải nói rằng từ sau khi đồng chí Tố Hữu và Đinh Chương Lân (cán bộ lãnh đạo được Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá cử về chỉ đạo phong trào liên huyện Hoằng Hoá-Quảng Xương và Hậu Lộc) về Quảng Xương để kiểm tra phong trào cách mạng, sau đó góp ý kiến và chỉ đạo một cách sát thực với tình hình thực tế của huyện