Quá trình ra đời và hoạt động của diễn đàn hợp tác á âu asem

Còn ở châu Âu, từ Cộng đồng kinh tế châu Âu EEC thành lập năm 1957 với 6 n-ớc sáng lập viên là Pháp, Đức, Italia, Hà Lan, Bỉ, Lucxembua phát triển lên, đến năm 1992 hiệp -ớc Matrichts đá

Phần dẫn luận

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập ngày đang diễn ra mạnh mẽ Sự hợp tác giữa ASEAN, Đông Bắc Á và EU là một sự kiện không nằm ngoài xu thế đó

Kết quả là tháng 3 năm 1996 đã diễn ra hội nghị thành lập ASEM

Trải qua hơn 9 năm hoạt động, ASEM đã khẳng định những đóng góp của mình đối với hoà bình, ổn định và phát triển của hai châu lục nói chung và của từng đối tác ASEM nói riêng Điều này đã đ-ợc Uỷ ban châu Âu ghi nhận trong văn kiện “châu Âu v¯ châu Á ”: Mốt khuôn khổ chiến l-ợc vì quan hệ đối tác tăng c-ờng: Tiến trình ASEM đã cống hiến một tấm g-ơng tuyệt vời về hợp tác liên khu vực và chúng ta sẽ tiếp tục hoạt động để đảm bảo rằng nó có thể tạo ra sự tiến bố trong túng trũ cốt cùa ba trũ cốt “Kinh tế, chính trị, v¯ c²c lĩnh vữc kh²c”

ASEM trải qua năm kỳ hội nghị cấp cao với nhiều hoạt động tích cực Tuy tuổi đời còn trẻ thành lập muộn hơn so với các tổ chức kinh tế khu vực nh-: ASEAN, APEC, WTO nh-ng ASEM đang dần chứng tỏ mình là một diễn đang ngang tầm với các diễn đàn khác trên tr-ờng quốc tế bằng sự năng động, linh hoạt và vận động không ngừng để thích nghi với xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra trên toàn thế giới

Trên thực tế, khó có thể đ-a ra đ-ợc một so sánh chuẩn mực về bất kỳ một hiện t-ợng kinh tế, xã hội hay một tổ chức nào Tuy nhiên, đánh giá chung cho thấy ASEM có tiềm năng lớn hơn so với APEC bởi hoạt động của nó không chỉ

bó hẹp trong lĩnh vực kinh tế mà còn trải rộng trên các mặt chính trị, văn hoá, xã hội…của hai châu lục và những vấn đề quan tâm chung của toàn cầu.Những đóng góp của ASEM vào sự phát triển toàn diện của từng khu vực cũng nh- ảnh h-ởng cả trực tiếp lẫn gián tiếp của nó đến sự phát triển toàn cầu là không thể phủ nhận

Tính đến nay ASEM đã triển khai đ-ợc hơn 250 hoạt động với nhiều sáng kiến mang lại lợi ích và hiệu quả cao trên cả ba lĩnh vực hoạt động

Với vai trò và ý nghĩa to lớn ấy ASEM trở thành vấn đề đ-ợc nhiều ng-ời quan tâm Với sự h-ớng dẫn của PGS-TS Nguyễn Công Khanh, tôi đã chọn đề t¯i: “Qu² trình ra đội v¯ ho³t đống của Diễn đàn hợp tác Á- Âu” (ASEM ) kho² luận này giúp chúng ta hiểu hơn về sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội… trong tiến trình phát triển Mặt khác nghiên cứu giúp chúng ta thấy đ-ợc tình hình các n-ớc châu Á , châu Âu thuộc ASEM

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Năm 2004 là năm có nhiều sự kiện quốc tế nổi bật, trong đó Hội nghị cấp cao-Diễn đàn hợp tác Á-Âu lần thứ 5 (ASEM5) diễn ra tại Hà Nội ( từ ngày 8-9 tháng 10 năm 2004) Đây là một sự kiện quốc tế quan trọng có ý nghĩa đặc biệt

về đời sống chính trị, xã hội …không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với quan

hệ giữa hai châu lục Á-Âu

Để cho nhân dân Việt Nam cũng nh- nhân dân thế giới hiểu về Diễn đàn Á-Âu và thông tin truyền bá về ASEM5 tại Hà Nội, chúng ta đã cho xuất bản một

số cuốn s²ch, t³p chí như: “ Hớp t²c Á-Âu v¯ vai trò cùa Việt Nam ” cùa Nguyễn Duy Quỷ, NXB chính trị quỗc gia, H¯ Nối 2004 hay “ASEM5 cơ hối v¯ th²ch thức trong tiến trình hội nhập Á-Âu” cùa Ho¯ng Lan Hoa, NXB lỷ luận chính trị

Ngoài ra còn các bài viết, các tiểu luận đăng trên báo tạp chí: Tạp chí nghiên cứu châu Âu, tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, báo Quốc tế, báo đời sống sức khoẻ, báo Nhân Dân…

Nh-ng cho đến nay đánh giá về sự ra đời và hoạt động của ASEM thì còn

đang ở mức độ trình bày lại những bài phát biểu, những tuyên bố của những Hội nghị đã qua

3 Đối t-ợng nghiên cứu của đề tài

Sự ra đời hoạt động của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM) trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Thành tựu, hạn chế cũng nh- triển vọng của ASEM

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Phạm vi nghiên cứu của đề tài này chủ yếu là trình bày hoạt động trong quá trình phát triển của ASEM từ khi thành lập đến nay

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Trên cơ sở tài liệu thu thập từ kho t- liệu Thông Tấn Xã Việt Nam, trung tâm nghiên cứu châu Âu, tạp chí Đảng cộng sản, trên mạng Internet… trong khoá luận này ph-ơng pháp chủ yếu mà chúng tôi sử dụng là ph-ơng pháp logic lịch

sử, kết hợp phân tích, lý giải, so sánh để đ-a ra những kết luận khoa học

Tuy nhiên do thời gian có hạn, nguồn tài kiệu ít ỏi kinh nghiệm và năng lực bản thân còn nhiều hạn chế nên khoá luận không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận đ-ợc sự chỉ dẫn đóng góp của các thầy, cô giáo cũng nh- của các bạn sinh viên để khoá luận đ-ợc hoàn thiện

6 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo đề tài gồm ba ch-ơng: Ch-ơng 1 Sự ra đời của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM )

Ch-ơng 2 Những hoạt động chủ yếu của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM )

Ch-ơng 3 Thành tựu, hạn chế, triển vọng của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM )

Phần nội dung

Ch-ơng 1

Sự ra đời của Diễn đàn hợp tác á -Âu (ASEM)

1.1 Quá trình ra đời

1.1.1 Hoàn cảnh quốc tế, khu vực

Sau khi kết thúc thời kỳ chiến tranh lạnh, chấm dứt chạy đua vũ trang giữa hai hệ thống, phe đối lập đứng đầu là Liên Xô và Mỹ, trật tự thế giới chuyển từ 2 cực sang đa cực với một siêu c-ờng là Mỹ Thế giới đang chuyển mạnh từ chạy

đua quyết liệt về quân sự, tranh giành những khoảng trống quyền lực sang cạnh tranh về kinh tế, chiếm lĩnh các thị tr-ờng Sức mạnh kinh tế ngày càng có vai trò quyết định vị thế của mỗi n-ớc trên tr-ờng quốc tế Mỹ cũng thay đổi chiến l-ợc của thời kỳ chiến tranh lạnh, gia tăng chủ nghĩa đơn ph-ơng, với -u tiên hàng

đầu là tăng c-ờng sức mạnh kinh tế, tất cả chỉ vì lợi ích và an ninh của n-ớc Mỹ T-ơng quan lực l-ợng thời kỳ hậu Xô Viết cũng đang có nhiều thay đổi.Đó là sức mạnh của nền kinh tế Mỹ trong t-ơng quan so sánh với liên minh châu Âu và Nhật Bản ngày càng suy giảm, sự phát triển mạnh mẽ với tốc độ cao và ổn định của nền kinh tế Trung Quốc Nền kinh tế tập trung kế hoạch hoá theo mô hình Xô Viết tan rã, kinh tế thị tr-ờng trở nên phổ biến với nhiều hình thức nhiều mức

độ làm tăng c-ờng xu thế tự do hoá kinh tế , vừa hợp tác vừa cạnh tranh trên cấp

độ toàn cầu Cùng với những thay đổi về kinh tế, chính trị trong thập niên cuối của thế kỷ XX, thế giới đang chuyển mình d-ới tác động mạnh mẽ của tiến bộ khoa học kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ tin học và viễn thông Sự xuất hiện của mạng Internet đã tác động to lớn tới từng cá nhân, từng doanh nghiệp, cũng nh- các tổ chức các quốc gia trên toàn cầu, làm thay đổi ph-ơng thức làm việc, học tập và giải trí của con ng-ời, làm thay đổi ph-ơng thức th-ơng mại quốc tế cũng như c²c phương tiện s°n xuất trong nến kinh tế “Sữ ph²t triển của xã hội không

còn dựa chủ yếu vào các nguồn dự trữ tự nhiên … Mà chủ yếu dựa vào những nguồn lực có yếu tố tri thức…thông tin và tri thức trở thành yếu tố đầu vào của hệ thỗng s°n xuất, qu°n lỷ”[2;19-20] Tất cả những thay đổi về chính trị, kinh tế, khoa hoc công nghệ những năm cuối thế kỷ XX đã tác động to lớn đến nền kinh

tế thế giới Vốn, hàng hoá, dịch vụ, sức lao động cùng với công nghệ, tri thức đều v-ợt ra khỏi biên giới từng quốc gia và trở thành hoạt dộng mang tính toàn cầu

Đồng thời một điều hiển nhiên là quá trình toàn cầu hoá là một hiện t-ợng phức tạp và mâu thuẫn, một mặt nó gắn kết các quốc gia lại với nhau chặt chẽ hơn bao giờ hết vào một làng toàn cầu thông qua việc mở rộng thị tr-ờng quốc tế và công nghệ thông tin hiện đại, mặt khác quá trình toàn cầu hoá làm gia tăng và làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng đang tồn tại trong việc phân bố của cải và nguồn tài nguyên giữa các quốc gia và trong ngay một quốc gia Xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế, b-ớc phát triển cao của quá trình quốc tế hoá nền kinh tế thế giới, quốc tế hoá các quá trình sản xuất l-u thông các sản phẩm,dịch vụ ngày

càng gia tăng

Trong nền kinh tế toàn cầu hoá, xu h-ớng liên kết kinh tế khu vực cũng phát

triển mạnh mẽ với nhiều hình thức,nhiều cấp độ Còn ở châu Âu, từ Cộng đồng kinh tế châu Âu (EEC) thành lập năm 1957 với 6 n-ớc sáng lập viên là Pháp,

Đức, Italia, Hà Lan, Bỉ, Lucxembua phát triển lên, đến năm 1992 hiệp -ớc Matrichts đánh dấu sự ra đời của Liên minh châu Âu, một tổ chức khu vực đạt mức độ liên kết rất cao, với thị tr-ờng thống nhất, với liên minh liên kết tiền tệ, không chỉ liên kết kinh tế mà còn hợp tác cả về chính sách an ninh, đối ngoại và nội vụ.Châu Á , Hiệp hội các n-ớc Đông Nam (ASEAN) đ-ợc thành lập từ năm

1967 cũng tăng c-ờng liên kết kinh tế khu vực với việc thành lập khu mậu dịch tự

do ASEAN-AFTA vào năm 1993 Cùng thời gian này Hiệp định thành lập khu mậu dịch tự do Bắc Mỹ (NAFTA) ký kết, còn MERCOSUR hay khối thị tr-ờng

chung Nam Mỹ ra đời sớm hơn vào năm 1991 Không chỉ liên kết ở quy mô châu lục mà đã xuất hiên liên kết xuyên châu lục nh- Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á -Thài Bình D-ơng (APEC) đ-ợc thành lập năm 1989, sau đó APEC kết nạp thêm Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan (1991), Nga, Việt Nam (1998)

Thập kỷ cuối thế kỷ XX cũng đánh dấu sự trỗi dậy của các nền kinh tế

Đông Á nh- Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Xingapo, Malaixia, Thái Lan biến châu Á - Thái Bình D-ơng trở thành một khu vực kinh tế năng động , đóng vai trò ng¯y c¯ng quan tróng trong nền kinh tế thế giỡi.” Tú năm 1985 đến năm

1992 tỷ trọng th-ơng mại của Đông Á từ 20,1% tăng lên 23,6% th-ơng mại toàn cầu, trong đó tỷ lệ nhập khẩu tăng từ 16,8% lên 20,6% Đến năm 1996, tỷ trọng của Đông á v-ợt hơn 25% th-ơng mại toàn cầu, GNP của Đông Á đạt 7650 ngàn

tỷ USD so với EU-15 l¯ 8450 ng¯n tự v¯ Mỳ l¯ 7430 ng¯n tự USD” [2;21]

Trong xu thế toàn cầu hoá, quá trình khu vực hoá kinh tế làm cho diện mạo nền kinh tế thế giới có nhiều thay đổi, dần dần hình thành ba trung tâm kinh tế lớn đóng vai trò quyết định của thế giới là Bắc Mỹ, EU và Đông Á Mặc dù đến năm 1996 th-ơng mại hai chiều giữa EU và Mỹ đạt 295,4 tỷ USD, cho đến tr-ớc khi ASEM ra đời quan hệ giữa EU và Bắc Mỹ vẫn đ-ợc củng cố thông qua hệ thống và khuôn khổ APEC Quan hệ giữa Đông Á ch-a t-ơng xứng với tiềm năng cũng nh- nhu cầu của hai khu vực

“Trưỡc ngưởng cụa cùa thế kự XXI, nền chính trị thế giỡi chửng kiến ba hiện t-ợng khác biệt nhau, thậm chí trái ng-ợc nhau, là toàn cầu hoá và liên khu vực hoá Trong khi khu vực hoá từ những năm 50 đã bắt đầu ở một số khu vực trên thế giới với quy mô và tốc độ khác nhau thì từ những năm 1970 toàn cầu hoá là một xu thế tất yếu mà không một quốc gia nào trên thế giới có thể tránh

đ-ợc Đan xen giữa giữa hai khu vực đó là sự hợp tác liên khu vực mà EU với t-

cách là một tổ chức khu vực điển hình đã tiến hành sớm hơn Có thể kể ra đây

một số ví dụ nh-: EU-MERCOSURE, EU-ASEAN…mặc dù EU đã có lịch sử và

kinh nghiệm khá lâu trong hợp tác liên khu vực nh-ng tính chất của hợp tác này

bị chi phối bởi cuộc chiến tranh lạnh và không v-ợt quá giới hạn của 2 khối

Nh-ng từ cuối thập kỷ XX sự hợp tác khu vực đã mang một đặc tr-ng hoàn toàn

kh²c biệt” [7]

1.1.2 Lý do thành lập Diễn đàn á-Âu

Thứ nhất: ASEM là một sản phẩm của thời kỳ hậu chiến tranh lạnh Với

việc chấm dứt trật tự hai cực do Mỹ và Liên Xô cầm đầu, thế giới trở nên mở

rộng hơn, không còn sự phân chia khu vực ảnh h-ởng giữa hai phe

Thứ hai: Cùng với việc kết thúc chiến tranh lạnh các quốc gia có điều kiện

tập trung phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật, thiêt lập các khu vực mậu dịch tự

do tạo điều kiện cho đẩy mạnh buôn bán, tăng c-ờng đầu t-, luân chuyển vốn,

nhân lực và thông tin

Thứ ba: Sự ra đời của ASEM đ-ợc giải thích bằng thuyết quyền lực bộ ba

hay tam giác, mô tả quan hệ tay ba giữa Bắc Mỹ-châu Âu và Đông Á Cơ sở của

thuyết này là từ những năm 1980 cùng với Bắc Mỹ và Tây Âu, Đông Á đã trở

thành một trong ba trung tâm kinh tế lớn của thế giới Sự phát triển của nền kinh

tế Đông Á đ-ợc tác giả Ohmác mô tả trong cuốn sách nổi tiếng Bộ ba quyền lực

(Ohmác K ; Triad Pner, xuất bản ở Newyork 1985) và đã trở thành cẩm nang của

các công ty đa quốc gia trong hoạt động đầu t- kinh doanh

Thứ t-: Liên minh châu Âu thực sự lo ngại ảnh h-ởng ngày càng tăng của

Mỹ ở châu Á Từ góc độ lịch sử, ngay sau khi thế chiến thế giới thứ hai kết thúc

Mỹ đã khẳng định vị thế của mình ở châu Á Trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh,

sự hiện diện của Mỹ trong khu vực là th-ờng xuyên và ngay cả khi chiến tranh lạnh kết thúc, bằng việc tham gia vào APEC Mỹ một lần nữa khẳng định vị thế của mình ở châu Á

Thứ năm: Từ góc độ châu Á, các quốc gia trong khu vực không giấu giếm mong muốn thu hút nhiều đầu t- của châu Âu, khai thác tiềm năng công nghệ và chuyên gia của châu Âu để đảm bảo sự bùng nổ kinh tế của mình Thêm vào đó các nền kinh tế châu Á chủ yếu dựa vào chiến l-ợc phát triển xuất khẩu và buôn bán cho nên thâm nhập vào thị tr-ờng châu Âu là nhu cầu không thể thiếu

Cùng với sự biến chuyển của tình hình kinh tế thế giới, từ những năm 1980 nền kinh tế của các n-ớc Đông, Đông Bắc Á liên tục có tốc độ phát triển cao và là nhân tố quan trọng làm cho toàn khu vực châu Á-Thái Bình D-ơng trở thành khu vực phát triển kinh tế năng động nhất thế giới Vị trí quốc tế của liên minh châu

Âu (EU) và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) hai tổ chức khu vực thành công nhất, ngày càng tăng c-ờng EU tiếp tục mở rộng với việc tham gia của Áo, Phần Lan,Thụy Điển (1995) Xu h-ớng mở rộng của ASEAN bao gồm tất cả các n-ớc ở Đông Nam Á ngày càng trở thành hiện thực với việc Việt Nam chính thức tham gia năm 1995, Lào (1993), Campuchia (1995) và Mianma (1996) lần l-ợt trở thành giám sát viên của ASEAN, quan hệ giữa châu Á và châu

Âu tồn tại từ hàng thế kỷ nay, song tr-ớc đây chỉ là quan hệ giữa các n-ớc thực dân và thuộc địa Đối thoại ASEAN-EU ở cấp Bộ tr-ởng ngoại giao đã hình thành từ năm 1977, song trên thực tế không tiến triển đ-ợc nhiều do những v-ớng mắc về vấn đề chính trị (nh- vấn đề ly khai đòi độc lập ở một số n-ớc, vấn

đề dân chủ, nhân quyền) Khả năng tài chính hạn chế của Eu và EU ch-a thực sự quan tâm đến Đông Nam Á

Trong bối cảnh đó, Xingapo n-ớc điều phối viên của ASEAN tại diễn đàn

đối thoại ASEAN-EU (1994-1997) đã đ-a ra ý t-ởng về việc thiết lập mối quan

hệ mới giữa ASEAN và EU Tại cuộc họp lần thứ ba của Hội nghị cấp cao các nhà kinh tế thuộc khu vực t- nhân châu Âu-Đông Á tổ chức tại Paris tháng 10/1994 thủ t-ớng Xingapo Goh Chok Tong đã nhấn mạnh rằng quan hệ chính trị hiện có giữa châu Á và châu Âu kém phát triển hơn so với các quan hệ giữa châu

Á và châu Mỹ cung nh- châu Âu với Bắc Mỹ Thủ t-ớng Xingapo đã đề nghị tổ chức một hội nghị giữa các nhà lãnh đạo châu Á và châu Âu nhằm tăng c-ờng

“mỗi quan hệ bị l±ng quên” n¯y

Trên cơ sở đó Xingapo và Pháp (Điều phối viên của ASEAN và EU) đã tích cực phối hợp trao đổi với các thành viên của EU và 10 n-ớc châu Á (Bao gồm

7 n-ớc thành viên ASEAN và 3 n-ớc Đông Bắc Á: Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản) về việc tổ chức hội nghị cấp cao Á-Âu đầu tiên Cuối năm 1995 và đầu năm 1996 25 n-ớc châu Á và châu Âu đã tiến hành các cuộc họp cấp Thứ tr-ởng

và Bộ tr-ởng Ngoại giao (1/1996) để chuẩn bị cho hội nghị cấp cao Á-Âu Ngày 1-2/3/1996 cuộc gặp cấp cao Á -Âu lần thứ nhất đ-ợc tổ chức tại Băng Cốc (Thái Lan) đánh dấu sự ra đời của tiến trình hợp tác Á-Âu

Tham gia sáng lập ra Diễn đàn hợp tác Á -Âu gồm có 25 n-ớc và Uỷ Ban châu Âu Trong đó 15 n-ớc thuộc EU là Áo, Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Phần Lan,

Hy Lạp, Ireland, Italia, Hà Lan, LucXemBua, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thuỵ

Điển, Anh, 7 n-ớc ASEAN là Brunây, Indonexia, Philippin, Xingapo, Việt Nam, Thái Lan, Malaixia và 3 n-ớc Đông Bắc Á là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc

Ngày 7/10/2004 tại Hà Nội diễn ra cuộc họp của các nhà lãnh đạo và đại diện của 26 n-ớc thành viên ASEM về việc mở rộng thành viên và đã nhất trí kết

n³p thêm 13 nưỡc châu Á v¯ châu Âu “chủng tôi rất tữ h¯o r´ng H¯ Nối diễn ra sữ kiện lịch sử của tiến trình hợp tác Á-Âu Sau 9 năm hình thành và phát triển, hôm nay ASEM mở rộng thêm 13 thành viên mới là Síp, Séc, Campuchia, Etxtonia, Hungary, L¯o, Latvia, Litva, Manta, Mianma, Ba Lan, Slovakia v¯ Etlovenia” [14], nâng sỗ th¯nh viên lên 39.“điều n¯y biến ASEM th¯nh mốt tiến trình bao gọm 2,3 tự ngưội, chiếm 40% dân sỗ thế giỡi, 50% s°n lướng to¯n cầu” [15]

1.2 Tôn chỉ, mục đích của ASEM

Mục đích của tiến trình hợp tác Á-Âu (ASEM) hiện nay là tạo dựng một mối quan hệ đối tác mới toàn diện giữa hai châu lục vì sự tăng tr-ởng mạnh mẽ hơn h-ớng tới thế kỷ XXI, hợp tác để tạo sự tăng tr-ởng hơn nữa ở châu Á và châu Âu, trong đó tập trung vào 3 mục tiêu chính là: Thúc đẩy đối thoại chính trị

để tăng c-ờng hơn nữa sự hiểu biết lẫn nhau và thống nhất quan điểm của hai châu lục đối với các vấn đề chính trị và xã hội của thế giới Xây dựng quan hệ đối tác một cách toàn diện và sâu rộng giữa hai châu lục để thúc đẩy trao đổi th-ơng mại và đầu t- giữa các thành viên ASEM Tăng c-ờng hợp tác trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, môi tr-ờng, phát triển nguồn nhân lực… để tạo sự tăng tr-ởng bền vững ở cả châu Á và châu Âu

Tuy nhiên mục đích này của ASEM chỉ có thể đạt đ-ợc trên cơ sở các nguyên tãc: “Bình đàng, tôn tróng lẫn nhau cợng cõ lới; l¯ mốt tiến trình mờ v¯ tiên tiến, không chính thức nên không nhất thiết phải thể chế hoá; Tăng c-ờng sự nhận thức và hiểu biết lẫn nhau thông qua đối thoại và tiến tới hợp tác trong việc xác định những -u tiên cho các hoạt động phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau; Triển khai

đồng đều cả 3 lĩnh vực hợp tác chủ yếu là tăng c-ờng đối ngoại chính trị, thúc

đẩy hợp tác kinh tế và đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực khác Việc mở rộng

thành viên ASEM cần phải đ-ợc thực hiện với sự nhất trí chung của các vị đứng

đầu nh¯ nưỡc v¯ chính phù” [ 8 ]

1.3 Cơ chế hoạt động của ASEM

“ASEM l¯ mốt đỗi tho³i chính trị giừa hai châu lũc, cõ đặc diểm không chính thửc, không thể chế ho², bình đàng v¯ quan tâm đến tất c° c²c vấn đề” [10] Thế nên, đối thoại chính trị do Bộ Ngoại giao và các nhà lãnh đạo tiến hành

đ-ợc chuẩn bị và duy trì thông qua các cuộc gặp của các quan chức cao cấp ở cấp độ này, các vấn đề đ-ợc giải quyết d-ới hình thức không chính thức trong các cuộc thảo luận mở nh-ng không đ-a đến kết luận Một số vấn đề nhạy cảm liên quan đến đối thoại chính trị nh- nhân quyền, quan hệ lao động… đ-ợc chuyển từ cấp độ chính trị cấp cao xuống cấp độ các cuộc hội thảo Điều này có nghĩa là những vấn đề đó không phải là các -u tiên hay đ-ợc coi là vấn đề chủ chốt, dù không bị bỏ qua Ngoài ra, tính chất không chính thức làm cho các quyết

định của các hội nghị của ASEM, kể cả hội nghị cấp cao trở nên không bắt buộc thực hiện đối với các thành viên Vì thế, theo các nhà nghiên cứu, hiện nay dù tính chất không chính thức phù hợp với ASEM nh-ng trong t-ơng lai nếu tiếp tục duy trì thì sẽ làm cho tiến trình này khó có thể tiến lên phía tr-ớc với một sự sống

động và hiệu quả hơn

Theo thoả thuận Hội nghị cấp cao Á-Âu đ-ợc tổ chức hai năm một lần với

sự tham gia của ng-ời đứng đầu nhà n-ớc, chính phủ các n-ớc thành viên và Cao

uỷ EC để quyết định các vấn đề lớn và dài hạn của ASEM theo chế độ luân phiên giữa hai châu lục Nguyên thủ n-ớc chủ nhà sẽ đồng thời là chủ tịch hội nghị Cuối mỗi hội nghị sẽ thông qua tuyên bố của chủ tịch hội nghị

Về cơ chế, “do c²c Bố trường v¯ Thử trường ngo³i giao chịu tr²ch nhiệm

điều phối chung toàn bộ hoạt động của ASEM, các Bộ tr-ởng và quan chức cao

cấp th-ơng mại và đầu t-, các Bộ tr-ởng và Thứ tr-ởng tài chính, Tổng cục tr-ởng Tổng cục Hải quan … chịu trách nhiệm điều phối hoạt động hợp tác trong các lĩnh vực cụ thể mà mình phụ trách, thế nên hội nghị cấp Bộ tr-ởng tài chính, ngoại giao, kinh tế tổ chức mỗi năm một lần Hội nghị các Bộ tr-ởng khác sẽ

đước triệu tập khi cần thiết” [8] Vì không cõ ban thư kỷ thưộng trữc nên việc

điều phối hợp tác th-ờng xuyên và đầu mối thông tin đ-ợc tiến hành qua cơ chế

điều phối viên ( EU và n-ớc chủ tịch EU đại diện cho châu Âu, một n-ớc ASEAN và một n-ớc Đông Bắc Á đại diện cho châu Á)

1.4 Những nét chung về Diễn đàn hợp tác Á - Âu

Để có Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM), Xingapo đã đóng vai trò quan trọng trong việc thuyết phục các n-ớc ASEAN và 3 n-ớc Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc thực hiện ý t-ởng đối thoại Á-Âu Từ ngày 13-19/03/1995 Hội nghị các quan chức cấp cao ASEAN đã thông qua văn bản trình bày quan điểm của ASEAN về vấn đề này chuyển cho EU xem xét Hai tháng sau, vào ngày 2-4/5/1995 Hội nghị quan chức cấp cao EU-ASEAN đ-ợc tổ chức tại Xingapo đã thảo luận và thông qua quan điểm của ASEAN Không đầy 1 năm sau kể từ thời

điểm này, ASEM 1 đã đ-ợc tổ chức và ngày 1-2/3/1996 tại Băng Cốc (Thái Lan) ASEM 1 đước đ²nh gi² l¯ “Mốt bưỡc ngoặt lịch sụ” trong quan hệ giừa 2 châu lục vì đây là một đối thoại mới giữa những đối tác bình đẳng Quan trọng hơn ASEM là biểu t-ợng cho vị thế mới của châu Á trên tr-ờng quốc tế đ-ợc châu Âu thúa nhận.” Hối nghị ASEM1 đước diễn ra trong bầu không khí thữc sữ cời mở, thàng thãn, xây dững v¯ thân thiện” [12] C²c nguyên thù đ± th°o luận tất c° c²c vấn đề quan tâm từ chính trị, kinh tế đến văn hoá và an ninh Các quyết định chủ yếu mà ASEM 1 thông qua là thành lập quỹ Á-Âu (ASEF) với 1 triệu USD vốn ban đầu của Xingapo, để thúc đẩy trao đổi Khoa học và Văn hoá, hình thành

nhóm hoạt động của Chính Phủ và t- nhân để chuẩn bị một ch-ơng trình hành

động thúc đẩy đầu t- (IPAP), tổ chức th-ơng mại Á-Âu (1/1996) thiết kế một ch-ơng trình Đại Học Á-Âu (AFEUP) để đẩy mạnh trang đổi sinh viên và các nhà khoa học, thành lập một trung tâm Công Nghệ, Môi Tr-ờng Á-Âu ở Thái Lan chuẩn bị các nguyên tắc cho một khuôn khổ hợp tác lâu dài trong các dự án nh- phát triển vùng sông Mê Kông và hệ thống đ-ờng sắt xuyên Á-Âu…

Trong Hội nghị này các vị đứng đầu nhà n-ớc và Chính Phủ của các n-ớc thành viên ASEM thừa nhận mục tiêu quan trong của mối quan hệ đối tác này là

“c° châu Âu v¯ châu Á cợng chia sẻ tr²ch nhiệm trong việc xây dững sữ hiểu biết hơn nữa giữa nhân dân hai khu vực thông qua hình thức tiếp xúc trực tiếp giữa nhân dân hai khu vữc” [12] Việc tăng cưộng đỗi tho³i Á-Âu trên tinh thần hợp tác và thông qua việc chia sẻ nhận thức về hàng loạt các vấn đề sẽ giúp tăng c-ờng sự hiểu lẫn nhau và có lợi cho cả hai khu vực Tr-ớc những tác động có tính toàn cầu của các quá trình hội nhập ở các khu vực Việc tăng c-ờng đối thoại cũng góp phần bảo đảm những quá trình hội nhập nêu trên sẽ đem lại lợi ích cho toàn thể cộng đồng Quốc tế

Từ ngày 3- 4/4/1998 tại Luân Đôn (V-ơng Quốc Anh) các vị đứng đầu nhà n-ớc và Chính Phủ của 10 quốc gia châu Á, 15 quốc gia châu Âu và Chủ tịch

Uỷ ban châu Âu cùng nhau làm nên thành công của ASEM 2 Đặc điểm nổi bật của Hội nghị này là các thành viên châu Á của ASEM vừa trải qua cuộc khủng hoảng tài chính trầm trọng gây ra những hậu quả nặng nề trong tất cả các lĩnh vực và v-ợt ra khỏi phạm vi khu vực Ngay việc tổ chức đ-ợc ASEM 2 đã chứng

tỏ tầm quan trọng của diễn đàn và cuộc khủng hoảng tài chính của châu Á là một thách thức đúng lúc cho sự tồn tại của ASEM các n-ớc châu Á đã phê phán chỉ

trích thái độ chậm trễ hoặc thờ ơ của châu Âu trong việc giúp đỡ các đối tác khi

ASEM 3 đ-ợc tổ chức tại Seul Hàn Quốc vào ngày 20-21/10/2000 thời

điểm này bị vấn đề chính trị trên bán đảo Triều Tiên chi phối Chính phủ Hàn Quốc đứng đầu là Tổng thống Kim Dac Jung, ng-ời vừa nhận giải th-ởng Nobel

về hoà bình đã khéo léo để ASEM 3 đ-a lại lợi ích cho Quốc gia Hội nghị nhất trí chung l¯ kiến t³o “Mỗi quan hệ đỗi t²c Á-Âu toàn diện mới vì sự tăng tr-ởng m³nh mẽ hơn v¯ sẽ thủc đẩy ASEM đọng đều” Hối nghị cðng đ²nh dấu mốt b-ớc mới của tiến trình Á-Âu, với việc thông qua “Khuôn khồ hớp t²c Á-Âu 2000” Hối nghị định ra viễn c°nh c²c nguyên t²c mũc tiêu ưu tiên v¯ cơ chế cho tiến trình ASEM trong thập kỷ đầu của thiên niên kỷ mới, và đa dạng hoá các lĩnh vực thảo luận từ những vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm với việc thông qua tuyên bố Seul về hoà bình trên bán đảo Triều Tiên Bằng cách đó

ASEM đ-ợc xem là một thắng lợi ngoại giao quan trọng của Hàn Quốc Bên cạnh

đõ còn nhừng th²ch thửc do to¯n cầu ho², c²ch m³ng công nghệ tin hóc “kho°ng c²ch sỗ” đem l³i v¯ việc chi phối xử lý các vấn đề toàn cầu nh- Môi tr-ờng, kiểm soát vấn đề ng-ời di c-, tội phạm xuyên quốc gia, tăng c-ờng chăm sóc sức khoẻ cộng đồng Hội nghị thông qua các sáng kiến hợp tác mới nhằm tăng c-ờng và đa dạng hoá hợp tác trong ASEM nh- tham nhũng, chống tẩy rửa tiền, phòng chống HIV AIDS, bảo vệ rừng Ngoài ra hội nghị còn nhất trí mở rộng quỹ ASEM Trust Fund thiết lập Ch-ơng trình học bổng DUO với số tiền 6 triệu EURO do Pháp, Hàn Quốc, Xingapo cung cấp đã khẳng định tầm quan trọng của đối thoại giữa 2 châu lục ASEM3 còn vạch ra lộ trình củng cố mối quan hệ đối tác giữa châu Á và châu Âu

Nh- đã thoả thuận ở ASEM3, ASEM4 đ-ợc tổ chức tại Copenhagen (Đan Mạch) vào ngày 23-24/9/2002 Hội nghị đã thảo luận những vấn đề an ninh mới xuất hiện sau sự kiện 11/9/2001 và thông qua tuyên bố về hợp tác chống khủng

bố quốc tế EU tiếp tục thể hiện sự quan tâm đến châu Á nh-ng có sự thay đổi nhà b´ng chửng cùa sữ thay đồi n¯y l¯ EU đ± công bỗ “Khuôn khồ chiến lước mỡi tăng cưộng hớp t²c” vỡi châu Á v¯o th²ng 9/2001 bao gồm 6 điều -u tiên:

“Tăng cưộng ho¯ bình, an ninh, đẩy m³nh thương m³i v¯ đầu tư, chủ tróng đến ch-ơng trình giảm nghèo tăng c-ờng dân chủ lãnh đạo, xây dựng đối tác toàn cầu v¯ thữc hiện sữ hiểu biết lẫn nhau giừa 2 khu vữc” [10] Hối nghị đ± đánh giá những phát triển về quá trình liên kết kinh tế ở từng khu vực và bày tỏ mong muốn làm sống động và đ-a hợp tác Kinh tế Á-Âu vào chiều sâu và từ đó lập nhóm đặc trách về kinh tế có nhiệm vụ nghiên cứu đề xuất các biện pháp tăng c-ờng hợp tác th-ơng mại đầu t- và tài chính giữa 2 châu lục và sẽ trình báo cáo này lên hội nghị cấp cao ASEM5 tại Hà Nội Hội nghị này cũng giành một phiên th°o luận riêng về “ Đỗi tho³i về c²c nền văn ho² v¯ văn minh” nhấn m³nh đa

dạng văn hoá là một tài sản vô giá, đề cao tinh thần thống nhất trong đa dạng,

đồng thời thúc đẩy trao đổi giáo dục, phát triển nguồn nhân lực Hội nghị đã gửi một thông điệp chính trị mạnh mẽ khẳng định cam kết tăng c-ờng quan hệ kinh

tế giữa hai khu vực qua đó góp phần đạt đ-ợc tăng tr-ởng kinh tế bền vững Các nhà lãnh đạo dự hội nghị khẳng định quan hệ giữa hai khu vực Á-Âu ngày càng trở nên thắt chặt, rộng rãi và quan trọng hơn bao giờ hết

ASEM 5, với t- cách là n-ớc chủ nhà, Việt Nam nhân dịp này thông tin, giới thiệu về đất n-ớc một cách hiệu quả qua đó tranh thủ đ-ợc sự ủng hộ và hợp tác của các n-ớc, đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Chủ đề của ASEM 5 l¯ “Tiến tỡi quan hệ đỗi t²c Á-Âu sỗng đống v¯ thữc chất hơn” Việt Nam và các thành viên ASEM mong muốn ASEM 5 sẽ tạo ra b-ớc quan trọng trong việc củng cố và phát triển hơn nữa quan hệ đối tác giữa hai châu lục cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, tăng c-ờng hợp tác Á-Âu theo h-ớng thực chất và hiệu quả hơn một cách đồng đều trên cả 3 trụ cột nhất là về hợp tác kinh tế Hội nghị cấp cao ASEM 5 đã đ-a ra 3 tuyên bố về tăng c-ờng đối tác kinh tế ASEM chặt chẽ hơn, tuyên bố về đối thoại văn minh và tuyên bố của chủ tịch

Ch-ơng 2 :

Những hoạt động chủ yếu của diễn đàn hợp tác á-Âu (ASEM)

Là một diễn đàn lớn, Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM) đến nay đã hoạt động

đ-ợc hơn 9 năm Đây không phải là thời gian dài nh-ng nó nhanh chóng mở rộng

và phát triển, hiện có hơn 250 hoạt động và sáng kiến đ-ợc triển khai ở hầu hết các n-ớc thành viên

Hoạt động của ASEM trong bối cảnh thế giới hiện nay Sau những nỗ lực những năm cuối thế kỷ XX, cho đến nửa thập niên đầu của thế kỷ XXI có thể nhận thấy rõ vị thế của EU trên tr-ờng quốc tế ngày càng đ-ợc cải thiện rõ rệt,

đặc biệt là vị thế của một trong ba khối đại kinh tế thế giới Điều này đ-ợc chứng minh bởi những con số thuyết phục là: Nguồn đầu t- FDI hàng năm lớn nhất thế giới (9,3 tỷ EURO) xấp xỉ 60% FDI toàn cầu và 10% ODA toàn cầu Bên cạnh

đó, nhằm củng cố hơn nữa vị thế của mình về ph-ơng diện chính trị và các lĩnh vực liên quan Tháng 9/2001 EU đã đ-a ra chiến l-ợc châu Á mới hoàn thiện hơn nhằm tăng c-ờng hợp tác với châu Á cho thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI Điều này cho thấy, với chiến l-ợc châu Á mới này của EU, ASEM sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn không chỉ đối với EU mà còn với các thành viên châu Á trong ASEM và quan hệ Á-Âu nói chung Một ASEM phát triển mạnh mẽ làm cho các yếu tố cấu thành là EU, ASEAN+3 vững mạnh và hệ quả tất yếu là sẽ góp phần tạo ra một quan hệ Á-Âu phát triển bền vững

Mặc dù cùng hoạt động trên nguyên tắc của WTO xét trên khía cạnh th-ơng mại đa ph-ơng nh-ng so với WTO, ASEAN và APEC thì ASEM có nhiều thuận lợi hơn để đẩy mạnh tiến trình hoạt động của mình mà ít bị ràng buộc bởi các quy định có tính nguyên tắc chính thức Các thuận lợi phải kể đến là:

+ ASEM không thể chế hoá nh- WTO hay ASEAN mà chỉ mang tính chất một diễn đàn đối thoại không chính thức

+ ASEM tiến hành các hoạt động của mình trên cơ sở hợp tác toàn diện bao gồm cả kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, trong khi APEC chỉ tập trung vào hợp tác kinh tế, WTO chú trọng vào các lĩnh vực th-ơng mại và ASEAN chỉ tập trung vào thuận lợi hoá th-ơng mại và đầu t-

+ Thuận lợi của ASEM cũng còn đựơc thể hiện trong cách thức thực hiện hợp tác cụ thể Ví dụ, trong lĩnh tự do hoá thuận lợi hoá th-ơng mại và đầu t- WTO phải thực hiện thông qua đàm phán đa ph-ơng, AFTA phải ký kết các hiệp

định khung các hiệp định và nghị định th- đảm bảo thực hiện đúng lộ trình đề ra, APEC cũng phải đ-a ra một mốc thực hiện cụ thể theo đúng lộ trình Trong khi

đó ASEM đựơc tiến hành thông qua cơ chế đối thoại không chính thức giữa các chính phủ, các doanh nghiệp và mọi thành phần xã hội, lấy ý chí chính trị để đảm b°o việc tho° thuận Điều n¯y cho thấy c²ch thửc thữc hiện cùa ASEM l¯ “mờ” v¯ “linh ho³t” hơn nhiều so với các tổ chức quốc tế khác

Nh- vậy, trong bối cảnh mới hiện nay của tình hình thế giới cơ hội của ASEM l¯ rất lỡn, vai trò cùa ASEM cðng không chỉ dúng l³i ờ mốt “bưỡc đệm” hay mốt “sân sau” hổ trớ cho c²c cuốc đ¯m ph²n đa phương, c²c diễn đ¯n quỗc

tế và khu vực khác trong quá trình đối thoại các vấn đề quốc tế mà nó còn có ảnh h-ởng thúc đẩy trực tiếp tới các cuộc đàm phán đa ph-ơng trong khuôn khổ các diễn đàn quốc tế khác

Với lợi thế về lĩnh vực hợp tác rộng và đa dạng bao gồm cả hợp tác về chính trị văn hoá xã hội, lợi thế ASEM sẽ chiếm lĩnh cơ hội với vai trò là ng-òi

mở đ-ờng cho các hoạt động hợp tác kinh tế của bản thân thành viên ASEM

cũng nh- các n-ớc thuộc các tổ chức quốc tế toàn cầu Tăng c-ờng hiểu biết lẫn nhau thông qua đối thoại chính trị, thông qua những chia sẻ về mối quan hệ tầm trung với các vấn đề ngoài kinh tế của toàn cầu và thông qua sự giao l-u nhằm nâng cao hiểu biết tôn trọng và bảo tồn di sản văn hoá văn minh của các n-ớc sẽ

là tiền đề tốt để tiến tới một sự hợp tác kinh tế toàn diện hơn, năng động hơn, hiệu quả hơn, đóng góp vào tiến trình phát triển toàn diện của thế giới

Hiện nay EU đang nỗ lực đẩy nhanh tiến trình nhất thể hoá cả về chiều rộng lẫn chiều sâu thông qua việc mở rộng EU và củng cố vai trò của mình trong việc hình thành liên minh tiền tệ EU (EMU) trong khi đó châu Á cũng đang tăng c-ờng hội nhập kinh tế trong khu vực thông qua việc phát triển và thực hiện các thoả thuận khu vực th-ơng mại tự do (AFTA) hoặc các thỏa thuận th-ơng mại tiểu khu vực (RTAS) xu h-ớng này sẽ phần nào dẫn đến tình trạng phát triển cục

bộ khu vực gây ảnh h-ởng không nhỏ đến các n-ớc nằm ngoài khu vực Điều này chính là cơ hội để cho ASEM phát huy vai trò quan trọng của mình trong việc thiết lập mối quan hệ Á-Âu thông qua các hoạt động đối thoại giao l-u giữa 3 khối kinh tế là EU, Đông Bắc Á, ASEAN trong khuôn khổ các thành viên của ASEM góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của các n-ớc thành viên

Nh- chúng ta đã biết bên cạnh Mỹ, châu Á và châu Âu là hai trong ba trung tâm kinh tế chính trị văn hoá lớn của thế giới Điều này cũng đồng nghĩa với việc ASEM-đại diện cho các n-ớc thuộc hai châu lục này sẽ có một vai trò quan trọng

đặc biệt đối với sự ổn định của thế giới: Khủng hoảng tài chính tiền tệ ở châu Á vào cuối những năm 90 của thế kỷ tr-ớc và sự suy giảm của kinh tế thế giới thời gian qua đã có tác động không nhỏ theo chiều h-ớng đi xuống của quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai châu lục này, cụ thể là giảm xuất khẩu các mặt hàng nông sản và điện tử của châu Á và sản xuất công nghiệp của các n-ớc châu Âu Có thể

nói ASEM đã trải qua một quá trình t-ơng đối khó khăn ngay từ khi mới thành lập

Kể từ năm 2000 trở lại đây để khắc phục tình trạng này các n-ớc thành viên ASEM đã mở rộng hơn nữa thị tr-ờng cho hàng hoá của nhau thông qua các -u đãi thuế, giảm hàng rào phi thuế, tạo thuận lợi cho giao l-u th-ơng mại và góp phần tích cực vào cải thiện tình hình kinh tế ở hai khu vực Một lần nữa, vai trò

đối trọng để đảm bảo sự phát triển cân bằng giữa các khu vực kinh tế, văn hoá, chính trị lớn trên thế giới của ASEM lại đ-ợc khẳng định, trong thực tế vai trò quan trọng và vận hội mới th-ờng gắn liền với nhau không thể tách rời

Nh- vậy, cụ thể của quá trình hoạt động này đã diễn ra trên ba lĩnh vực hay là ba trụ cột: đối thoại chính trị, hợp tác kinh tế, tài chính và hợp tác trong các lĩnh vực khác

+ Về chính trị, các thành viên ASEM đã tiến hành đối thoại chính trị ở cấp cao, cấp Bộ Tr-ởng Ngoại giao (FMM) và cấp Thứ tr-ởng Ngoại giao (SOM) trên các vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm nhằm tăng c-ờng hiểu biết của châu Á về châu Âu và ng-ợc lại Các nội dung đối thoại khá rộng lớn, từ những phát triển của tình hình mỗi khu vực, các vấn đề thời sự của quốc tế nh- tình hình Trung Đông, khủng bố quốc tế, vũ khí giết ng-ời hàng loạt đến đối thoại về phát triển, các vấn đề xã hội, pháp quyền

Hợp tác kinh tế chính trị cũng là một trong 3 trụ cột chính trong quá trình hoạt động của ASEM Nó tập trung vào 3 lĩnh vực th-ơng mại, đầu t-, tài chính Hiện nay, nhằm tiến tới quan hệ đối tác gần gũi hơn, nhóm đặc trách kinh tế ASEM đã đ-ợc lập theo quyết định của cấp cao ASEM 4 (2002) và đi vào hoạt

động tháng 3/2003 nhằm thảo luận và đ-a ra các khuyến nghị cụ thể tăng c-ờng

hợp tác kinh tế, th-ơng mại, tài chính và đầu t- giữa hai châu lục để trình lên cấp cao ASEM 5

Hợp tác trong các lĩnh vực khác, đây là mảng hợp tác có nhiều hoạt động

đ-ợc triển khai thành công nhất và góp phần tăng c-ờng hiểu biết giữa nhân dân Á-Âu Nổi lên là các hoạt động của Quỹ á-Âu (ASEF)-Thành lập tháng 2/1997, trụ sở tại Xingapo Trung tâm Công nghệ Môi tr-ờng Á-Âu tại Thái Lan Khoa học và công nghệ, giao l-u hợp tác văn hoá và văn minh, về y tế, giáo dục và t- pháp

Tiến trình hợp tác ASEM đã trở thành cầu nới giữa hai châu lục Á-Âu, thúc

đẩy hợp tác và hiểu biết lẫn nhau giữa hai khu vực dựa trên ba trụ cột hợp tác Trong t-ơng lai hợp tác Á-Âu sẽ ngày càng phát triển tạo thành một bộ phận quan trọng trong mối quan hệ giữa 3 khu vực của thế giới Á-Âu-Mỹ

2.1 Chính trị

2.1.1 Từ ASEM 1 đến tr-ớc ASEM 2

Một trong những kết quả đạt đ-ợc sau hội nghị Bộ tr-ởng Ngoại giao lần th- nhất tại Xingapo tháng 2 năm1997 là thành lập đ-ợc quỹ Á-Âu Trong bối cảnh mới, thế giới ngày càng thiên về đa cực và hội nhập làm cho nền kinh tế của các quốc gia ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, các Bộ tr-ởng nhất trí rằng nhiều vấn

đề toàn cầu nh- chủ nghĩa khủng bố, buôn lậu và suy thoái môi tr-ờng đòi hỏi phải có sự phản ứng toàn cầu Tại hội nghị Bộ tr-ởng Ngoại giao lần 1, các Bộ tr-ởng cũng trao đổi về bản chất của đối thoại chính trị và an ninh mà ASEM nên b¯n tỡi “ Nhấn m³nh v¯ tăng cưộng hiểu biết, tin cậy, thân thiện lẫn nhau v¯ thủc đẩy hớp t²c”, t³i Xingapo đ± th°o luận về mốt sỗ chù đề cợng quan tâm như hợp tác ở khu vực châu Á và châu Âu và các vấn đề quốc tế Các Bộ tr-ởng cam

kết ủng hộ Tổng th- ký mới của Liên hợp quốc và những nỗ lực của ông đối với việc cải cách Liên hợp quốc

Tất cả các hoạt động này đều trên nguyên tắc , định h-ớng của tuyên bố Chủ Tịch Hội nghị Á- Âu làm thứ nhất tại Băng Cốc vào (3-1996) Đây là “Hối nghị của các vị đứng đầu nhà n-ớc và Chính phủ châu Á và châu Âu phản ánh mong muốn chung của họ là tăng c-ờng đàm thoại chính trị giữa châu Á và châu

Âu Các n-ớc Á-Âu còn chú trọng và mở rộng những nền tảng chung, tăng c-ờng

sự hiểu biết và quan hệ hữu nghị thúc đẩy và làm sâu sắc hơn sự hợp tác Cuộc

đối thoại giữa những n-ớc tham gia phải đ-ợc tiến hành trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng, thúc đẩy các quyền cơ bản phù hợp với các nguyên tắc của luật pháp và nghĩa vụ Quốc tế, không can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp vào công việc nối bố cùa nhau” [2;42] C²c vị đửng đầu đ± xem xét tình hình chính trị v¯ an ninh ở cả hai khu vực và nhấn mạnh tầm quan trọng phải ủng hộ các sáng kiến Quốc tế nhằm giải quyết các vấn đề tồn đọng

Qua Hội nghị đã nâng cao những cuộc đối thoại hiện có giữa châu Á, châu

Âu về vấn đề an ninh chung và nhất là xây dựng lòng tin Rất nhiều n-ớc châu Á

đã thiết lập đối thoại th-ờng xuyên với Liên minh châu Âu Liên minh châu Âu

và các Quốc gia châu Á cùng tham gia vào cuộc thảo luận về những vấn đề chính trị tại các diễn đàn nh- đối thoại ASEAN- EU, diễn đàn khu vực ASEAN (ABF)

và hội nghị sau khi Hội nghị Bộ tr-ởng ASEAN (PMCs)

Hối nghị đ± nhất trí về việc tăng cưộng nhừng s²ng kiến to¯n cầu về “kiểm soát vũ khí, giải trừ quân bị và không phổ biến vũ khí giết ng-ời hạng loạt và khẳng định các n-ớc Á-Âu sẽ tăng cưộng hớp t²c trong lĩnh vữc n¯y” [10] Do vậy, cuộc gặp đặc biệt coi trọng việc ký kết sớm hiệp -ớc cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện trong năm 1996 Cuộc gặp ghi nhận rằng với cố gắng nhằm đóng

góp vào hệ thống Hiệp -ớc không phổ biến vũ khí hạt nhân ( NPT) 10 n-ớc Đông Nam Á (SEANWFZ) tại Băng Cốc tháng 12/1995 Các nhà lãnh đạo nhắc lại quyết tâm của họ trong việc theo đuổi những nỗ lực không ngừng và có hệ thống nhằm giảm vũ khí hạt nhân toàn cầu với mục tiêu cuối cùng là loại bỏ hoàn toàn

vũ khí này, đồng thời đặc việc giải trừ quân bị toàn diện và rộng rãi d-ới sự kiểm soát Quốc tế nghiêm ngặt và có hiệu quả Hội nghị đã nhấn mạnh cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân, cấm vũ khí hoá học và sinh học, đặc biệt là việc làm cho công -ớc về vũ khí hoá học sớm có hiệu lực Hội nghị đã ủng hộ những nỗ lực tại Hội nghị giải trừ quân bị để bắt đầu các cuộc đàm phán về việc cắt bỏ các nguyên liệu nỏ hạt nhân theo quy định đã đ-ợc thoả thuận

2.1.2 Từ ASEM 2 đến tr-ớc ASEM 3

Trên cơ sở những kết luận về mục tiêu ph-ơng h-ớng hoạt động của

ASEM 1, Hội nghị lần này đã hoàn toàn nhất trí trong việc đánh giá những kết quả đạt đ-ợc:

+ Những thảo luận hữu ích về các vấn đề khu vực và Quốc tế mà thế giới

đang quan tâm trong Hội nghị Bộ tr-ởng ngoại giao Á-Âu lần thứ nhất tại Xingapo tháng 02/1997

+ Việc mở rộng đối thoại Á-Âu về các vấn đề an ninh chung, vai trò quan trọng của diến đàn ASEAN trong vấn đề an ninh khu vực

+ Các tiến bộ đã đặt đ-ợc trong việc cải tổ có hiệu quả thế chế Liên hợp quốc ASEM2 cũng đã thể hiện sự nhất trí cao, quyết tâm theo đuổi và thực hiện

đến cùng những vấn đề liên quan đến an ninh chính trị không chỉ ở hai khu vực Á-Âu mà còn trên phạm vi thế giới, nhất là những vấn đề liên quan đến vũ khí huỷ diệt, vũ khí hạt nhân … ngoài ra ASEAN 2 cũng đ-a ra một cam kết và xây

dựng một môi tr-ờng Quốc tế an ninh và ổn định hơn, xuất phát từ xu h-ớng ngày càng tăng các quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các Quốc gia, khu vực và

ảnh h-ởng tác động của từng n-ớc, từng khu vực , tới nền kinh tế khu vực, kinh tế toàn cầu và ng-ợc lại Bên cạnh đó, những bất ổn và rắc rối liên quan an ninh chính trị của Campuchia, bán đảo Triều Tiên, và sự mở rộng của Liên minh châu

Âu…Cũng đ-ợc đ-a vào ch-ơng trình nghị sự của ASEAN2

Các nhà lãnh đạo ghi nhận và chấp thuận việc mở rộng đối thoại Á- Âu về các vấn đề an ninh chung Diễn đàn khu vực ASEAN đã thể hiện vai trò quan trong trong việc thảo luận các vấn đề an ninh khu vực, các nhà lãnh đạo hoan nghênh kết quả thực chất đã đạt đ-ợc trong các biện pháp xây dựng lòng tin Họ trông đợi Hội nghị sau

Các nhà lãnh đạo xác nhận cam kết của họ theo đuổi một môi tr-ờng quốc

tế ồn định.“Trong mốt thế giỡi ng¯y c¯ng tuứ thuốc lẫn nhau, trong đó các vấn đề khu vực có thể có những tác động toàn cầu, các thành viên của cộng đồng quốc tế cần ph°i cợng nhau phỗi hớp gi°i quyết c²c vấn đề n¯y”[10] Xuất ph²t tú quan

điểm đó, các nhà lãnh đạo đã trao đổi ý kiến về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm nh- tình hình Campuchia, Triều Tiên, Bôtxnia, Côsôvô và mọi hình thức của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và bài ngoại, nhất trí tăng c-ờng các

nỗ lực đóng góp cho hoà bình, ổn định và phồn vinh thông qua hợp tác Á- Âu

Hội nghị bộ tr-ởng ngoại giao lần này là b-ớc cụ thể hoá những tuyên bố

mà ASEM, đã đề ra Các vấn đề mà khu vực và thế giới đang rất quan tâm là tình hình ổn định ở các khu vực và vấn đề vũ khí hạt nhân, vũ khí hạng nhẹ và các vấn

đề toàn cầu đang quan tâm

Các Bộ tr-ởng ghi nhận những dấu hiệu tiến triển tích cực trên bán đảo Triều Tiên và tại cuộc hội đàm bốn bên tại Giơnevơ, các Bộ tr-ởng hi vọng rằng các bên liên quan sẽ tiếp tục đối thoại và tiếp xúc nhằm giải quyết các vấn đề cùng quan tâm kể cả vấn đề ngăn ngừa vũ khí giết ng-ời hàng loạt Các bộ tr-ởng ủng hộ việc thiết lập chế độ cùng chung sống hoà bình trên bán đảo Triều Tiên nhằm triển khai nền hoà bình đang tồn tại ở khu vực Các Bộ tr-ởng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì khuôn khổ thỏa thuận và thực hiện dự án KEDO (Korean peninsula Economic Deverlopment Aganization tổ chức phát triển kinh tế bán đảo Triều Tiên)

Ngoài vấn đề vũ khí hạt nhân, vũ khi huỷ diệt hàng loạt, vũ khí sinh học và

vũ khí vi trùng Các Bộ tr-ởng còn kêu gọi cần có nỗ lực hơn nữa nhằm hỗ trợ các nạn nhân của việc sử dụng bừa bãi mìn sát th-ơng Các Bộ tr-ởng ghi nhận hiệu lực từ ngày 1/3/1999 của Hiệp -ớc ốt-Ta-Oa về cấm sử dụng, tàng trữ, sản xuất và chuyên chở mìn sát th-ơng và sự huỷ diệt của nó các Bộ tr-ởng khuyến khích các quốc gia ch-a ký kết hiệp định này xem xét khả năng để đi đến mục tiêu “không còn n³n nhân cùa mìn” kể c° việc huấn luyện, di chuyển c²c lo³i mìn ch-a nổ cũng nh- việc giúp các nạn nhân phục hồi chức năng Các Bộ tr-ởng nhấn mạnh thực tế rằng, một thách thức nghiêm trọng đối với cộng đồng Quốc tế

là sự gia tăng của việc kết hợp giữa xung đột nội bộ với việc tích chữ và vận chuyển quá mức và không thể kiểm soát một l-ợng vũ khí nhỏ Trong bối cảnh

đó, các Bộ tr-ởng hoan nghênh các sáng kiến đang đ-ợc thực hiện trong lĩnh vực này nh- kế hoạch hành động tập thể của EU trong việc chống lại việc tàng chữ bất hợp pháp và phổ biến vũ khí nhỏ và vũ khí nhẹ, cũng nh- các nỗ lực khác do Liên hợp quốc tiến hành trong vấn đề vũ khí nhỏ, đặc biệt là các hoạt động đang triển khai của nhóm các chuyên viên Chính phủ về vũ khí nhỏ

Bên cạnh đó Hội nghị còn quan tâm đến các vấn đề toàn cầu nh-:

+ Chống buôn lậu ma tuý, đặc biệt là ngăn chặn việc đa dạng hoá các chất hoá học và ủng hộ cũng nh- khuyến khích các hoạt động chống lại ma tuý tổng hợp

+ Chống tội phạm xuyên quốc gia, kể cả tẩy rửa tiền, buôn bán ng-ời, và chuyên chở ng-ời di c- trái phép, Chủ nghĩa khủng bố và c-ớp biển

+ Cấm bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em d-ới mọi hình thức, kể cả buôn bán phụ nữ và trẻ em, mại dâm trẻ em và sách báo đồi truỵ

+ Phát triển nguồn nhân lực, giáo dục và việc làm

+ Xoá nghèo đói, cung cấp l-ơng thực, nâng cao sức khoẻ cộng đồng, bảo

vệ môi tr-ờng và thúc đẩy phát triển bền vững

Để chuẩn bị b-ớc vào ng-ỡng cửa của thế kỷ XXI, các vị đứng đầu Nhà nưỡc th¯nh viên cùa ASEM đ± nhất trí th¯nh lập “Nhõm tầm nhìn Á-Âu” (AEVG) Nó sẽ đánh gía những thành tựu của ASEM và đ-a ra những kiến nghị nhằm củng cố hơn nữa tiến trình này

Nh- vây chỉ trong vòng 2 năm các n-ớc thành viên trong mái nhà chung ASEM đã triển khai đ-ợc nhiều hoạt động : tổ chức thành công diễn đàn Á-Âu lần 2 tại Luân Đôn (Anh), Hội nghị Bộ tr-ởng ngoại giao lần 2 tại BécLin n-ớc

Đửc Đ²ng kể nhất l¯ th¯nh lập ra đước “nhõm tầm nhìn Á-Âu” (AEVG) “Nhõm vạch ra tầm nhìn từ trung hạn tới dài hạn cho tiến trình ASEM b-ớc vào thế kỷ XXI”[2;55]

2.1.3 Từ ASEM3 đến tr-ớc ASEM4

Tr-ớc khi hội nghị cấp cao ASEM3 diễn ra,tình hình quốc tế và khu vực có nhiều biến đổi Tr-ớc hết phải kể đến tình hình ở bán đảo Triều Tiên, nơi ASEM3 sẽ diễn ra vào năm 2000 tại Seul Nhờ sự giúp đỡ của cộng đồng Quốc

tế và tác động của chính sách ánh D-ơng (Sunset) do Tổng thống Hàn Quốc Kim Tê Chung đ-a ra ngay sau khi lên cầm quyền (1998) Tình hình trên bán đảo Triều Tiên đã có dấu hiệu tích cực ở bán đảo Đông D-ơng, quá trình mở rộng ASEAN đã đ-ợc hoàn tất với việc Cămpuchia trở thành thành viên thứ 10 của Hiệp hội này (30-4-1999) Tuy nhiên, vấn đề tranh chấp chủ quyền ở biển Đông lại nổi lên, cùng với những rạn nứt trong quan hệ giữa các thành viên cũ nh- Malaixia, Xingapo và Philippin Tình hình càng phức tạp ở Inđônêxia, khi chủ nghĩa ly khai gia tăng, Đông Timo đòi quyền tự trị và trở thành quốc gia thứ 11 trong khu vực

Tr-ớc khi lên đ-ờng sang Seul dự ASEM3 Trong bài phát biểu tại Phòng Th-ơng mại châu Âu tại Hồng Kông ngày 18 tháng 10 năm 2000, ông Critpasttôn uỷ viên phụ trách đối ngoại Uỷ ban châu Âu đã cho thấy quan điểm cùa EU về ASEM3 Theo ông “Quan hệ cùa chủng ta vỡi châu Á thưộng đước nhìn nhận qua lăng kính kinh tế ASEM1 ở Băng Cốc năm 1996 đã náo nhiệt bởi

sự phát triển về kinh tế Hội nghị của chúng ta vừa qua ở Luân Đôn đã bị che phủ bời bõng tỗi v¯ sữ bi quan cùa cuốc khùng ho°ng t¯i chính” châu Âu không muốn nh- vậy Bởi vì, theo quan điểm của EU, những lợi ích cùng chia sẻ giữa châu Á và châu Âu nhiều hơn thế EU muốn ASEM phải là một cái gì đó khác với APEC Vì thế, liên minh châu Âu đã đặt ra những mục tiêu sau đối với ASEM3:

+ Mở rộng và làm sâu sắc hơn đối thoại chính trị với châu Á Khẳng định lại tầm quan trọng của những chuyển biến đang diễn ra ở châu Âu

+ Khẳng định tầm quan trọng của các mối quan hệ với châu á nói chung

và với ASEM nói riêng vào thời điểm châu Á đang phục hồi khủng hoảng

+ Chứng tỏ cho công chúng thấy sự tích hợp của việc tăng c-ờng đối thoại

Á - Âu

+ Củng cố và tăng c-ờng tiến trình ASEM bằng cách đ-a ra một ch-ơng trình nghị sự cân bằng để thông qua tại Hội nghị th-ợng đỉnh lần thứ t- ở Copenhagen

Trong nhừng mũc tiêu ờ trên thì “thiết lập tầm quan tróng cơ b°n cùa trũ cột đại hội trong tiến trình ASEM l¯ cơ b°n” - (ý kiến của TS Michecl Ceiterer,

cố vấn về ASEM của tổng vụ các vấn đề đối ngoại của Uỷ ban châu Âu) Theo quan điểm cùa ông uự viên phũ tr²ch đỗi ngo³i cùa EU, “Sẽ l¯ không tỗt, nếu h³n chế thảo luận Hầu hết bất kỳ vấn đề chính trị quốc tế nào mà các vị nêu ra đều là lợi ích tiềm tàng đối với cả châu Á và châu Âu Điều này bao gồm cả những vấn

đề th-ờng đ-ợc coi là cấm kỵ nh- môi tr-ờng các vấn đề an ninh, tôn trọng dân chù,quyền con ngưội v¯ nguyên tãc ph²p luật”

Từ tình hình quốc tế và khu vực các nhà lãnh đạo châu Âu đã đ-a ra những

ý kiến của mình Theo các ông vấn đề đối thoại chính trị đ-ợc đặt lên hàng đầu

và điều đó đ-ợc thể hiện tại ASEM

Sau khi tái khảng định cam kết của các thành viên ASEM theo đuổi một môi tr-ờng quốc tế an ninh cho tất cả các n-ớc và tăng c-ờng hợp tác Á-Âu nhằm

đóng góp vào hoà bình, ổn định thịnh c-ờng quốc tế và tôn trọng luật pháp quốc

tế, các nhà lãnh đạo ASEM cam kết thảo luận cụ thể và các vấn đề khu vực và quốc tế thuộc mối quan tâm chung Họ hoan nghênh cuộc họp th-ợng đỉnh Liên Triều đầu tiên (6/2000), coi đây là một sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong tiến

trình hoà bình ở bán đảo Triều Tiên, liên quan đến vấn đề này, hội nghị đã ra một bản tuyên bố riêng về hoà bình của bán đảo Triều Tiên

Các nhà lãnh đạo hoan nghênh những tiến bộ h-ớng tới việc tái lập sự ổn

định ở Đông Timo và khuyến khích những cố gắng hơn nữa của UNTAET trong việc hợp tác với các n-ớc có liên quan chặt chẽ nhằm đảm bảo thành công cho quá trình chuyển tiếp Chia sẻ quan điểm trong quá trình phục hồi và xây dựng quốc gia Đông Timo cần đ-ợc cộng đồng quốc tế tiếp tục ủng hộ một cách tích cực Họ cũng thừa nhận cần tiến hành những b-ớc đi quan trọng và sự cấp bách của việc giải quyết những vấn đề còn tồn tại liên quan đến ng-ời tị nạn Đông Timo theo một ph-ơng cách toàn diện Những hoạt động này phải nhằm mục

đích đảm bảo sự hoà giải, hoà bình và hoà hợp cho mọi ng-ời dân Timo và nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác phát triển giữa các quốc gia Đông Nam Á trong bối cảnh này, họ hoan nghênh hiệp -ớc về sự ổn định và l-u ý tới những mục tiêu của nó Họ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thi hành đầy đủ Nghị quyết Hội đồng bảo an Liên hợp quốc 1244 tại Côsôvô

Về vấn đề Trung Đông, Các nhà lãnh đạo bày tỏ sự quan ngại Họ hoan nghênh hội nghị th-ợng đỉnh tại Sam-En-Sếch đã đ-a tới thoả thuận về các biện pháp để chấm dứt bạo động, kêu gọi các bên thực hiện ngay các biện pháp đó

Các nhà lãnh đạo tự cam kết sự thúc đẩy và bảo vệ mọi quyền con ng-ời

kể cả quyền phát triển, sự tự do cơ bản, trong khi ghi nhận tính chất phổ biến, không thể chia rẽ và tuỳ thuộc lẫn nhau của các quyền đó, nh- đã đ-ợc bảy tỏ trong Hội nghị thế giới và quyền con ng-ời đ-ợc tổ chức tại Viên (Áo)

Dựa trên những kết luận của Hội nghị th-ợng đỉnh ở Băng Cốc Thái Lan, Luân Đôn - Anh và khuôn khổ hợp tác Á-Âu, các nhà lãnh đạo bày tỏ cam kết

của họ trong việc giải quyết những vấn đề toàn cầu cùng quan tâm nh- quản lý dòng ng-ời di c- trong một thế giới toàn cầu hoá, tội phạm xuyên quốc gia, bao gồm cả rửa tiền buôn lậu và bóc lột ng-ời nhập c-, buôn bán ng-ời, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em về mục đích bóc lột tình dục, chủ nghĩa khủng bố quốc tế và c-ớp biển, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và bài ngoại cuộc đấu tranh chống ma tuý bất hợp pháp, phúc lợi của phụ nữ và trẻ em, cải thiện chăm sóc y tế cộng

đồng, cuộc đấu tranh chống HIV/AIDS, các bệnh truyền nhiễm, và ký sinh trùng, cũng nh- cung cấp và an ninh l-ơng thực Về vấn đề này, các nhà lãnh đạo bày tỏ

sự ủng hộ mạnh mẽ của quốc gia và các Nghị định th- của nó vào cuối năm

2000

Các Bộ tr-ởng nhất trí về một tuyên bố chính trị về tình hình ấn Độ - Pakitxtan và Trung Đông, kèm theo tuyên bố Chủ tịch này Đoàn Philippin bày

tỏ sự quan tâm đến việc đề cập một n-ớc cụ thể liên quan đến chủ nghĩa khủng

bố Vấn đề Mianma đ-ợc Hội nghị đặc biệt quan tâm và trông đợi những b-ớc tích cực và cụ thể hơn nữa đối với tình hình hoà giải dân tộc Nh- vậy, trong giai

đoạn này đã tiến hành hai lần Hội nghị ngoại giao

2.1.4 Các hoạt động của ASEM từ ASEM4 đến tr-ớc ASEM5

Mở đầu giai đoạn này là Hội nghị th-ợng đỉnh Á-Âu lần thứ t- (ASEM4)

đ-ợc tổ chức tại Copenhagen ngày 23-24/9/2002 Tham gia Hội nghị là 25 n-ớc thành viên ASEM và Uỷ ban châu Âu Hội nghị điểm lại những tuyên bố tại các Hội nghị cấp cao tr-ớc và nêu ra những diễn biến khu vực gần đây, nh- diễn biến trên bán đảo Triều Tiên, vấn đề Irắc, tình hình Trung Đông, triển vọng mở rộng liên minh châu Âu đây là điều tác động tiêu cực đến kinh tế thế giới, ở khu vực châu Á ASEAN+3 trên cơ sở tình hình đó Hội nghị cấp cao Á-Âu đã đ-a ra tuyên bỗ “Đỗi tho³i chính trị về nhừng th²ch thửc cùa thế kự XXI”

Xuất phát từ tình hình an ninh quốc tế chung, các vị lãnh đạo đã thảo luận một cách sâu rộng trên tinh thần h-ớng tới t-ơng lai những thách thức an ninh mới nổi lên sự kiện bi thảm ngày 11/9/2001 Tr-ớc tình hình chủ nghĩa khủng bố

đang ngày càng nổ lên do những lý do khác nhau, các vị lãnh đạo nhấn mạnh quyết tâm chỗng chù nghĩa khùng bỗ quỗc tế “C²c vị l±nh đ³o cam kết hớp t²c chống lại mối đe doạ của chủ nghĩa khủng bố quốc tế đối với hoà bình và an ninh toàn cầu, phát triển kinh tế bền vững, và ổn định chính trị và nhấn mạnh rằng cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế phải dựa vào vai trò chủ đạo của Liên hợp quốc và các nguyên tắc của Hiên ch-ơng liên hớp quỗc”[9] Để đ³t

đ-ợc mục tiêu này, các vị lãnh đạo đã thông qua tuyên bố ASEM Côpenhagen về chống khủng bố quốc tế Các vị lãnh đạo cũng đã thông qua sáng kiến tổ chức

“Hối th°o ASEM v¯ chỗng chù nghĩa khùng bỗ”

Dựa trên kinh nghiệm bổ ích từ cuộc họp vắn giữa các thành viên ASEM bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc, các vị lãnh đạo nhất trí rằng các thành viên ASEM cần tiếp tũc đỗi tho³i chính trị v¯ quyết định th¯nh lập “cơ chế tham kh°o không chính thửc” nh´m t³o điều kiện cho c²c điều phỗi viên ASEM và các quan chức ngoại giao ASEM, trao đổi nhanh chóng về các sự kiến quốc tế nổi bật

Từ sau ASEM4, các hoạt động của ASEM tiếp tục đ-ợc tiến hành trên cả

ba trụ cột của hợp tác Á - Âu Trong lĩnh vực chính trị, ASEM đã tiến hành Hội nghị Bộ tr-ởng Ngoại giao lần thứ năm (FMM5) tại Bali từ ngày 22-24 tháng 7 năm 2003 tại Hội nghị này, các Bộ tr-ởng Ngoại giao đã thảo luận một cách toàn diện và sâu sắc về tình hình quốc tế mới, việc giải hoà ở Irắc, đàm phán hoà bình

ở Trung Đông, những tiến triển mới ở châu Á và châu Âu, tình hình dịch bệnh SARS và phát triển bền vững

Về tình hình Irãc thội hậu chiến, “c²c Bố trường đều b¯y tà sữ cam kết vỡi cách giải quyết đa ph-ơng, tuân thủ luật pháp quốc tế và hiến ch-ơng của Liên hiệp quốc Đối với vấn đề Trung Đông, Hội nghị kêu gọi các bên cố gắng kìm chế không sử dụng những pháp luật không phù hợp với nguyên tắc hoà bình, toàn diện v¯ lâu bền” [9]

Hội nghị trao đổi quan điểm về vấn đề không phổ biến vũ khí huỷ diệt và

đã đ-a ra tuyên bố chính trị về việc cấm phổ biến vũ khí huỷ diệt Tuyên bố chỉ rỏ: “C²c Bố trường Ngo³i giao ASEM nhấn m³nh tầm quan tróng cùa việc tiếp tục các cố gắng giải trừ quân bị và ngăn ngừa phổ biến vũ khí hạt nhân, hoá học

và sinh học, các chất, trang thiết bị và các công nghệ có liên quan phù hợp với các công -ớc quốc tế thích hợp vì lợi ích của việc duy trì hoà bình và an ninh quỗc tế’’ [10] C²c vị Bố trường hoan nghênh nhừng nổ lữc hớp t²c cùa ASEM cũng nh- ASEAN và ARF trong việc chống chủ nghĩa khủng bố, nh- việc thành lập trung tâm chống chủ nghĩa khủng bố khu vực Đông Nam Á (SEARCCT) tại CualaLampơ tháng 9 năm 2002 về những tiến triển mới ở hai châu lục Hội nghị

đề cập tới những tiến bộ trong quá trình mở rộng của liên minh châu Âu cũng nh- xu thế tăng c-ờng liên kết kinh tế ở châu Á, đồng thời thể hiện nỗ lực tiếp tục củng cố mối quan hệ liên khu vực Á - Âu về những lợi ích chung

Thực hiện ch-ơng trình hành động chống khủng bố quốc tế Côpenhagen ngày 22-23 tháng 9 năm 2003, Hội thảo ASEM về chống khủng bố đã đ-ợc tổ chức tại Bắc Kinh Những ng-ời tham dự hội thảo đã thảo luận sôi nổi về ba chủ

đề chính Đánh giá tình hình chống chủ nghĩa khủng bố ở châu Á và châu Âu cũng nh- các nơi khác trên thế giới Trao đổi những kinh nghiệm và thực tiễn chống khủng bố và quan tâm tới những biện pháp cụ thể nhằm tăng c-ờng hợp tác ASEM chống khủng bố Tiếp đó, hội thảo đề xuất những b-ớc đi cụ thể tiếp

theo nh- tăng c-ờng trao đổi thông tin, đặc biệt là về tổ chức khủng bố và các nguồn tài chính của chúng Thông qua giáo dục, huấn luyện, hội thảo, nâng cao khả năng và nổ lực thực hiện các công -ớc, Nghị định th- quốc tế về chống khủng bố, tăng c-ờng kết nối giữa xây dựng luật chống khủng bố và bảo đảm hiệu lực của luật pháp, cuối cùng, thiết lập một mạng l-ới "Những điểm tiếp xúc ASEM" để tạo thuận lợi cho việc thực hiện các đề xuất trên

Nh- vậy, những vấn đề an ninh quốc tế đều đ-ợc ASEM4 quan tâm bàn bạc một cách sâu rộng Vấn đề chống khủng bố đ-ợc đ-a lên hàng đầu trong các hợp tác đối thoại chính trị của ASEM, dựa trên vai trò chủ đạo và các nguyên tắc của Hiến ch-ơng Liên hợp quốc Trên tinh thần đó, tuyên bố ASEM Copenhaghen về hợp tác chống chủ nghiã hợp tác quốc tế với ch-ơng trình hợp tác ASEM Copenhaghen về chống khủng bố quốc tế đã đ-ợc ASEM nhất trí thông qua Thêm vào đó , để tiếp tục một cách có hiệu quả các hoạt động đối thoại chính trị, cơ chế tham khảo không chính thức đã đ-ợc thiết lập trong nội bộ ASEM nhằm tạo điều kiện cho các điều phối viên và các quan chức cao cấp Ngoại giao trao đổi nhanh chóng về những vấn đề quốc tế nổi bật cùng quan tâm Những sự kiện chính trị trong khu vực và thế giới nh- diễn biến tình hình Triều Tiên, tuyên bố chính trị về hoà bình trên bán đảo Triều Tiên, kế hoạch hợp tác Liền Triều, các vấn đề về Irắc về tình hình Trung Đông, những triển vọng trong

mở rộng liên minh châu Âu, việc l-u hành thành công đồng tiền chung Euro, những tiến bộ đạt đ-ợc trong khuôn khổ hợp tác khu vực nh- ASEAN+3 và đối thoại hợp tác châu Á đã đ-ợc ASEM4 bàn thảo, nhất trí thông qua, có sự ủng

hộ mạnh mẽ với mong muốn có đ-ợc những đóng góp tích cực với hoà bình, ổn

định và an ninh của khu vực cũng nh- trên phạm vi toàn thế giới

2.1.5 Hội nghị cấp cao Á- Âu lần thứ 5 (ASEM5)

Đ-ợc tổ chức tại Hà Nội vào tháng 10/2004 là sự kiện chính trị có ý nghĩa hết sức quan trọng trong quan hệ đối tác giữa hai châu lục Á-Âu và đặc biệt với Việt Nam trong tiến trình tích cực và chủ động hội nhập quốc tế và ngày 8 - 9 tháng 10 năm 2004 tại Hà Nội Hội nghị cấp cao ASEM5 đã ra tuyên bố của mình ASEM5 với chủ đề chính là "Tiến tới quan hệ đối tác Á-Âu sống động và thực chất hơn"

Sau ASEM4 tình hình quốc tế có nhiều thay đổi có tính đa diện và toàn cầu mang đến cả cơ hội lẫn thách thức cho hoà bình, an ninh thế giới và phát triển kinh tế bền vững Các vị lãnh đạo ASEM nhất trí rằng xu thế chủ đạo vẫn là hoà bình, hớp t²c v¯ ph²t triển Tuyên bỗ cùa Hối nghị cðng khàng định: “quyết tâm giải quyết những thách thức và mối đe doạ toàn cầu nh- mất ổn định, chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa ly khai, phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt, tội phạm xuyên quốc gia, khía cạnh tiêu cực của toàn cầu hoá, khoảng cách giàu nghèo đang mở rống, c²c bệnh truyền nhiễm suy tho²i môi trưộng v¯ biến đồi khí hậu” [9] -u tiêu đó, các vị lãnh đạo nhất trí tăng c-ờng phối hợp trong khuôn khổ đối thoại hợp tác ASEM, và quan hệ đối tác Á- Âu

Các vị lãnh đạo nhất trí tăng c-ờng đối thoại và hợp tác đa ph-ơng trong khuôn khố ASEM cũng nh- trong các khuôn khổ khu vực và liên khu vực nhằm góp phần tăng c-ờng hệ thống đa ph-ơng toàn cầu Các vị lãnh đạo còn nhấn mạnh cần phối hợp hơn nữa trong các vấn đề đa ph-ơng giữa các n-ớc đối tác ASEM và thông qua khuyến nghị của các Bộ tr-ởng ngoại giao về xem xét lại thủ tục hiện tại của ASEM với mục đích đ-a ra của đề xuất tăng c-ờng điều phối giữa các thành viên ASEM Nếu thích hợp trong khuôn khổ đa ph-ơng, đặc biệt

là tại Liên hợp quốc

Trên cơ sở Hội nghị cấp cao lần tr-ớc Hội nghị các cấp ASEM5 cũng lên

án các vụ tấn công khủng bố và bày tỏ sự thông cảm và chia buồn sâu sắc với những ng-ời dân bị thiệt hại trong các vụ tấn công khủng bố, đặc biệt là các cuộc tấn công xảy ra gần đây tại Inđônêxia, Nga và Tây Ban Nha và muốn chống khủng bố phải đ-ợc tiến hành phù hợp với các nguyên tắc của hiến ch-ơng Liên hợp quốc và những quy định cơ bản của Luật quốc tế bao gồm cả nguyên tắc không can thiệp, tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia Tôn trọng nhân quyền và pháp quyền Các vị lãnh đạo còn nhấn mạnh rằng điều quan trọng

đối với cộng đồng quốc tế là phải bảo đảm việc ký kết và thực hiện mọi công việc

và Nghị định th- chống khủng bố có liên quan và thực hiện đầy đủ các Nghị quyết của Liên hợp quốc về chống khủng bố kể cả Nghị quyết 1373

Nh- vậy ở ASEM 5 các vị lãnh đạo đã tái khẳng định lại quyết tâm chống chủ nghĩa khủng bố và cam kết không phổ biến vũ khí huỷ diệt cũng nh- các ph-ơng tiện chiến tranh khác

2.2 Kinh tế:

Về vấn đề kinh tế ASEM đóng vai trò quan trọng trong việc khơi rộng dòng chảy cho quan hệ Á-Âu.Nó đem lại sắc thái mới cho những quan hệ này, khi thúc đẩy chúng phát triển theo chiều h-ớng bình đẳng, trên cơ sở đối thoại và hợp tác vì sự hiểu biết lẫn nhau nhiều hơn để hợp tác có hiệu quả hơn Trong thực tế

có thể thấy là mặc dù sau khi ra đời cả hai tổ chức EU và ASEAN đều bận rộn với các công việc nội bộ của mình nh-ng quan hệ hai khối vẫn phát triển và thu

đước nhừng kết qu° đ²ng kể Tú sau khi kỷ “hiệp định hớp t²c EC- ASEAN” tháng 3 năm 1980 tại Cualalămpơ, quan hệ hai bên EC và ASEAN đã phát triển theo hưỡng chuyển ho² dần tú quan hệ “cho - nhận” sang “quan hệ đỗi t²c” Hai bên cũng tạo đ-ợc khuôn khổ thiết chế cho sự hợp tác: Từ song ph-ơng nh- Hội

nghị Bộ tr-ởng Ngoại giao ASEAN - EC (AEMM) cho đến đa ph-ơng nh- thông qua Hội nghị sau Hội nghị bộ tr-ởng của ASEAN (PMC) hoặc Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) v.v

Về hợp tác kinh tế ASEM xác định sẽ tập trung hoạt động của mình vào 3 lĩnh vực chủ yếu mà các nền kinh tế cần quan tâm đó là th-ơng mại, đầu t- và tài chính Các hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực hợp tác th-ơng mại sẽ đ-ợc tiến hành thông qua các ch-ơng trình kế hoạch hành động, tạo điều kiện cho th-ơng mại ngày càng thuận lợi hơn giữa các n-ớc thành viên ASEM Tăng c-ờng các kênh đầu t- giữa hai châu lục, tổ chức giao l-u, tìm hiểu môi tr-ờng đầu t- giữa các tổ chức kinh doanh, doanh nghiệp của các n-ớc thành viên chính là những hoạt động nhằm vào lĩnh vực hợp tác đầu t- mà ASEM chú trọng tới các hoạt

động trong lĩnh vực hợp tác tài chính sẽ h-ớng tới việc thành lập các quỹ tài chính nhằm hỗ trợ cho các n-ớc thành viên ASEM khi cần thiết, thiết lập các mối quan hệ hợp tác trong việc chống lại những hoạt động trái phép trong lĩnh vực tài chính, gây th-ơng hại đến phát triển kinh tế của các n-ớc thành viên nói riêng và của hai khu vực nói chung

Những hoạt động này nó đ-ợc thể hiện rõ trong tuyên bố của Chủ tịch hội nghị cấp cao ASEM và Hội nghị Bộ tr-ởng Kinh tế

2.2.1 Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị cấp cao Á - Âu về “Thúc đẩy hợp tác kinh tế“

Đây là một trong những nội dung hết sức quan trọng của các kỳ Hội nghị cấp các Á- Âu Tại Hội nghị cấp cao Á- Âu lần 1 (ASEM1) này, các thành viên đã

dễ dàng đạt đ-ợc sự nhất trí trong nhận định, đánh giá về tiềm năng hợp tác to lớn giữa hai châu lục Á-Âu, xuất phát từ sự năng động về kinh tế và sự đa dạng

phong phú của văn hoá - văn minh của hai châu lục này, sự v-ơn lên mạnh mẽ của châu Á trong vài thập kỷ qua (kể từ thập kỷ 60 của thế kỷ XX) với vai trò là một thị tr-ờng rộng lớn đã làm nảy sinh những nhu cầu to lớn về hàng tiêu dùng, thiết bị cơ bản, tài chính và đặc biệt là cơ sở hạ tầng Trong khi đó châu Âu lại

đóng vai trò là một thị tr-ờng khá quan trọng về hàng hoá, đầu t- và dịch vụ trên thế giới, nhất là kể từ khi hình thành khối thị tr-ờng chung châu Âu Với những

lý do này, cả hai khu vực đều có những cơ hội riêng của mình để mở rộng thị tr-ờng hàng hoá, thiết bị cơ bản cũng nh- phát triển những dự án xây dựng và phát triển hạ tầng cơ sở, gia tăng chu chuyển vốn, kiến thức, kinh nghiệm và công nghệ

Cụ thể, ASEM1 đã đạt đ-ợc sự nhất trí cao về những nội dung d-ới đây:

“Hối nghị khàng định c²c mỗi liên hệ kinh tế ng¯y c¯ng tăng giừa hai khu vực sẽ tạo cơ sở cho một quan hệ đối tác mạnh mẽ giữa hai châu lục Á - Âu” [10] Do vậy, nhằm tăng c-ờng hơn nữa quan hệ đối tác này, Hội nghị đã bày tỏ quyết tâm thúc đẩy buôn bán hai chiều và trao đổi các luồng vốn đầu t- Thực tế cho thấy, một quan hệ đối tác xét trên ph-ơng diện kinh tế nh- vậy cần dựa trên cơ sở cam kết chung đối với nền kinh tế thị tr-ờng, hệ thống th-ơng mại đa biên mở, tự do hoá, không phân biệt đối xử và chủ nghĩa khu vực mở ASEM1 cũng nhấn mạnh rằng, bất cứ sự hội nhập và hợp tác khu vực nào cũng phải phù hợp với những nguyên tắc đặt ra của Tổ chức th-ơng mại thế giới (WTO) và h-ớng ngoại

Tiến trình ASEM cần phải bổ sung và hỗ trợ cho các nỗ lực nhằm củng cố

hệ thống th-ơng mại mở và có quy tắc đ-ợc thể hiện trong WTO Sự tham gia

đầy đủ của các n-ớc ASEM vào WTO sẽ góp phần củng cố tổ chức này Thừa nhận tầm quan trọng của Hội nghị cấp Bộ tr-ởng đầu tiên của WTO sẽ đ-ợc tổ chức tại Xingapo vào tháng 12/1996 Thoả thuận của các thành viên châu Á và

châu Âu về hợp tác chặt chẽ phấn đấu cho sự thành công của WTO -u tiên đặt ra cho WTO làm thế nào để đảm bảo thực hiện đầy đủ những cam kết đã đạt đ-ợc tại Vòng đàm phán th-ơng mại đa ph-ơng Uruguay

Tiến hành những biện pháp tự do hoá, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đơn giản hoá, cải cách các thủ tục hải quan và tiêu chuẩn hoá để thúc đẩy hơn nữa lĩnh vực th-ơng mại và đầu t- Phấn đấu giảm bớt các hàng rào th-ơng mại để tránh sự bóp méo th-ơng mại và tạo điều kiện thâm nhập thị tr-ờng tốt hơn, qua

đó sẽ thúc đẩy trao đổi th-ơng mại hơn nữa giữa châu Á và châu Âu Nhấn mạnh yêu cầu cấp bách phải nâng cao mức đầu t- hiện đang còn thấp của châu Âu và châu Á, đồng thời khuyến khích đầu t- của châu Á và châu Âu Hội nghị quyết

định giao cho các quan chức cao cấp sớm triệu tập một cuộc họp không chính thức để tìm kiếm các ph-ơng thức thúc đẩy hợp tác kinh tế, nhất là việc tự do hoá

và tạo thuận lợi cho th-ơng mại và đầu t- Tr-ớc hết, cần tập trung vào các vấn

đề mà WTO đã đề cập, bên cạnh đó các n-ớc cũng cần phải nỗ lực tìm ra các biện pháp khác mà thành viên ASEM có thể thực thi nhằm tạo thuận lợi cho th-ơng mại và đầu t- Xem xét thêm việc tăng c-ờng hơn nữa các ch-ơng trình

đào tạo, hợp tác kinh tế và giúp đỡ kỹ thuật góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho th-ơng mại và đầu t- xem xét thêm việc tăng c-ờng hơn nữa các ch-ơng trình

đào tạo hợp tác kinh tế và giúp đỡ kỹ thuật góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho th-ơng mại và đầu t- Khuyến khích giới kinh doanh và khu vực t- nhân kể cả các Xí nghiệp nhỏ và vừa của cả hai châu lục tăng c-ờng hợp tác, góp phần gia tăng th-ơng mại và đầu t- Để thực hiện mục đích này, ASEM đã đi đến thống nhất việc thành lập diễn đàn doanh nghiệp Á - Âu vào các thời gian thích hợp

ASEM2 khẳng định những tiến bộ có tính thực chất đã đạt đ-ợc kể từ Hội nghị tại Băng Cốc - Thái Lan trong việc tăng c-ờng hợp tác ASEM trong lĩnh vực