Chính sách đối ngoại của cộng hoà liên bang đức và quan hệ đức việt từ 1990 đến nay

Do đó, trong thế giới mà một trật tự ch-a đ-ợc thiết lập, vai trò của các n-ớc đang ngày càng mở rộng, thì việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của một n-ớc lớn nh- CHLB Đức mang nhiều ý

bảng viết tắt trong khoá luận

Cộng đồng các quốc gia độc lập: SNG Lực l-ợng gìn giữ hoà bình quốc tế: SFOR

Tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu: OSCE

Tổ chức liên minh quân sự Bắc Đại Tây D-ơng: NATO

Tổ chức các n-ớc xuất khẩu dầu mỏ: APEC Hội nghị th-ợng đỉnh á- Âu: ASEM

Cộng hoà Liên bang: CHLB

Xã hội dân chủ : xhdc

1.1 Đ-ờng lối đối ngoại từ 1990 đến khi n-ớc Đức thống nhất

1.1.1 Sự ra đời của Nhà n-ớc Cộng hoà Liên bang Đức 11 1.1.2 Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức từ 1949

đến 1990

23

1.2 Những yếu tố tác động đến chính sách đối ngoại của Cộng hoà

Liên bang Đức từ 1990 đến nay

1.2.1 Yếu tố tác động

1.2.2 Đ-ờng lối đối ngoại chung từ 1990 đến nay 31

Ch-ơng II: Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức

đối với một số vấn đề quốc tế và một số n-ớc trên thế giới

2.1 Đối với một số vấn đề quốc tế

2.1.2 Vấn đề giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang 38 2.2 Đối với một số n-ớc

2.2.3 Với Nga 53

Ch-ơng III: Quan hệ Đức Việt từ 1990 đến nay - Thành quả và

3.4 Triển vọng quan hệ Đức - Việt trong thế kỷ XXI - Một số

khuyến nghị nhằm tăng c-ờng hợp tác hữu nghị giữa hai n-ớc

3.4.1 Triển vọng quan hệ Đức - Việt trong thế kỷ XXI 77 3.4.2 Một số khuyến nghị nhằm tăng c-ờng mối quan hệ hợp

tác, hữu nghị giữa hai n-ớc

80

Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức và

quan hệ Đức - Việt từ 1990 đến nay

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài ng-ời, quan hệ quốc tế đóng vai trò cực kỳ to lớn và cho đến ngày nay quan hệ đó càng ngày càng đ-ợc mở rộng và quan trọng hơn nữa trong quan hệ đối ngoại của mỗi n-ớc Bởi vì trên thế giới hiện nay xu hớng thống nhất và ảnh h-ởng lẫn nhau ngày càng tăng lên, quan hệ

đối ngoại của mỗi quốc gia thực sự trở thành một chính sách thiết yếu đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia đó

Do đó việc tìm hiểu chính sách đối ngoại của một n-ớc lớn lại có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong xu thế toàn cầu hoá và quốc tế hoá hiện nay Một chính sách của một n-ớc nào đó, đặc biệt là các n-ớc lớn lại chiếm một vị trí khá lớn trong việc tìm đối sách của các n-ớc khác nói riêng cũng nh- nền hoà bình và

an ninh thế giới nói chung

Chính vì thế mục đích của bản luận văn này, là s-u tầm tài liệu và nghiên cứu một cách có hệ thống chính sách đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay Việc chọn đề tài này để làm khoá luận tốt nghiệp bản thân tôi cảm thấy có một số vấn đề cấp thiết:

Thứ nhất nh- chúng ta đã biết, trong lịch sử thế giới nói chung và lịch sử châu Âu nói riêng, đế quốc Đức là một đế quốc hết sức hùng mạnh và mỗi khi đã trở thành một c-ờng quốc lớn thì nó thực hiện một chính sách đối ngoại hết sức cứng rắn Luôn luôn đề cao chủ nghĩa dân tộc Đức - ng-ời Giecmanh, nên trong quá khứ, đế quốc Đức đã để lại những hậu quả hết sức đau th-ơng cho châu Âu nói riêng và loài ng-ời nói chung

Vì vậy, sau sự kiện hai n-ớc Đức thống nhất thành một n-ớc Đại Đức năm1990, loài ng-ời đang theo dõi chính sách của n-ớc Đức thống nhất có chính sách tiến bộ hơn so với các giai đoạn tr-ớc của đế quốc Đức hay không? Điều này không chỉ là ng-ời Việt Nam mà cả nhân loại tiến bộ quan tâm, họ đang mong chờ những điều tốt đẹp khi hai n-ớc Đức đ-ợc tái thống nhất trong CHLB Đức

Do đó, việc nghiên cứu tìm hiểu chính sách đối ngoại của CHLB Đức là một vấn đề cấp thiết đ-ợc nhiều ng-ời quan tâm

Thứ hai sau khi hai n-ớc Đức tái thống nhất một thời gian ngắn, Liên Xô

và các n-ớc chủ nghĩa xã hội Đông Âu sụp đổ Sự sụp đổ của Liên Xô đã chấm dứt trật tự hai cực Ianta đ-ợc thiết lập từ sau chiến tranh thế giới thứ hai Sự sụp

đổ của trật tự hai cực Ianta đã cho ra đời một xu thế mới - một siêu c-ờng nhiều c-ờng quốc Trong đó CHLB Đức là đế quốc lớn ở châu Âu và trên thế giới Trong xu thế nh- vậy siêu c-ờng duy nhất là Mỹ đang muốn thiết lập một trật tự thế giới mới mà ng-ời Mỹ đứng đầu trên một đỉnh tháp Ng-ợc lại các c-ờng quốc khác lại đang tích cực đấu tranh để thiết lập một trật tự thế giới đa cực, mà trong đó, họ có đ-ợc một tiếng nói có trọng l-ợng Vậy CHLB Đức đã thực hiện chính sách nh- thế nào đối với các n-ớc và các khu vực để nhằm thực hiện mục

đích ấy Do đó, trong thế giới mà một trật tự ch-a đ-ợc thiết lập, vai trò của các n-ớc đang ngày càng mở rộng, thì việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của một n-ớc lớn nh- CHLB Đức mang nhiều ý nghĩa

Thứ ba, đối với n-ớc ta từ giữa thập kỷ 80 của thế kỷ XX, bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới và đã có một số thành công Công cuộc đổi mới đ-ợc tiếp tục đẩy mạnh trong thập kỷ 90 của thế kỷ XX và những năm đầu tiên của thế

kỷ XXI Với đ-ờng lối đối ngoại "Muốn làm bạn với tất cả các nớc trên thế giới

", đa dạng hoá, đa ph-ơng hoá quan hệ đối ngoại để nhằm thực hiện thành công

sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất n-ớc Vì vậy, nghiên cứu chính sách đối ngoại của CHLB Đức để phần nào thích ứng đ-ợc với ph-ơng châm đối ngoại của Đảng và Nhà n-ớc ta Nhằm tận dụng những -u điểm mà đối tác mang lại cũng nh- hạn chế những nh-ợc điểm của nó Đặc biệt là khi CHLB Đức xác

định Đông Nam á nói riêng và châu á -Thái Bình D-ơng nói chung là một vị trí chiến l-ợc của CHLB Đức trong những thập niên tới

Thứ t- việc nghiên cứu quan hệ Đức - Việt từ 1990 đến nay nhằm rút ra những kết quả đạt đ-ợc và những nguyên nhân tồn tại làm hạn chế Để qua đó,

định h-ớng trong một số ph-ơng h-ớng của chính sách nhằm phát triển mối quan

hệ này Đây là một vấn đề mà các nhà nghiên cứu Việt Nam cần phải quan tâm, tìm hiểu và nghiên cứu Trong đề tài này bản thân tôi cũng muốn góp phần giải quyết yêu cầu cấp thiết đó

Chính từ những lý do nêu trên mà tôi quyết định lựa chọn đề tài này làm khoá luận tốt nghiệp của mình Vì thiết nghĩ - nghiên cứu tìm hiểu chính sách đối ngoại CHLB Đức trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết và có nhiều ý nghĩa to lớn Thứ nhất: nh- nói ở trên, n-ớc Đức là n-ớc lớn ở châu Âu và thế giới, tìm hiểu chính sách đối ngoại của họ, chúng ta sẽ một mặt hiểu thêm về chính sách của CHLB Đức từ 1990 đến nay, mặt khác, từ đó chúng ta có thể rút ra những bài học kinh nghiệm của bản thân mình Thứ hai, trên cơ sở tìm hiểu, nghiên cứu ấy, chúng ta có thể định h-ớng đ-ợc cho quan hệ đối ngoại trong t-ơng lai

Do đó, nghiên cứu chính sách đối ngoại của CHLB Đức là rất cần thiết vì

nó phù hợp với xu thế trên thế giới hiện nay

Đối ngoại là một trong hai chức năng cơ bản của bất kỳ một Nhà n-ớc nào trong lịch sử, thể hiện vai trò và hoạt động của Nhà n-ớc trong các quan hệ với các Nhà n-ớc, dân tộc khác cũng nh- các tổ chức khác, với các vấn đề quốc tế

Và chính sách đối ngoại có tác động trở lại đối với chính sách đối nội

Từ những yếu tố đợc nêu ở trên, đề tài "Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức và quan hệ Đức - Việt từ 1990 đến nay" - vừa mang tính

lịch sử, khoa học và cấp thiết Song khi tìm hiểu và nghiên cứu nó lại yêu cầu rất cao đối với ng-ời nghiên cứu, do đó vấn đề này trong chừng mực nhất định của luận văn tốt nghiệp chỉ giải quyết một số khía cạnh mà thôi

2 Lịch sử vấn đề

Chính sách đối ngoại hay quan hệ Quốc tế là vấn đề mà đã đ-ợc các nhà nghiên cứu Việt Nam nói riêng và trên thế giới quan tâm nghiên cứu Tuy vậy, n-ớc Đức từ khi thống nhất đến nay đã thực hiện một đ-ờng lối đối ngoại không

đặc sắc - không nổi bật nh- một số c-ờng quốc trên thế giới: Mỹ , Nhật hay Trung Quốc… Do đó chính sách đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay không

đ-ợc sự quan tâm chú ý tìm hiểu nghiên cứu của các học giả ph-ơng Tây và trong n-ớc Nói đúng hơn, ch-a có một tác phẩm chuyên khảo trong n-ớc cũng nh- quốc tế đề cập đến vấn đề này Do đó nguồn t- liệu rất ít Đề tài này cũng đã

đ-ợc một số tác phẩm, tuy không đi vào trực tiếp song ít nhiều đề cập d-ới góc

độ thông sử nh- cuốn: "Lịch sử thế giới hiện đại" của giáo s- Nguyễn Anh Thái, cuốn: "Lịch sử thế giới thời đơng đại" tập 6 của các họ giả Trung Quốc-Từ Thiên Tân và L-ơng Chí Minh, cuốn "Lịch sử ngoại giao" - Jean - Badtiste - Duosselle,

l-u hành nội bộ của Học viện quan hệ quốc tế - Hà Nội năm 1994 Đặc biệt là

cuốn: "N-ớc Đức quá khứ và hiện tại "do cơ quan báo chí và thông tin chính phủ

CHLB Đức ấn hành - Nhà xuất bản chính trị quốc gia Hà Nội - 2003 là nguồn dữ liệu hết sức quan trọng phục vụ cho đề tài nghiên cứu này

Ngoài ra, một số l-ợng sách khác có liên quan đến đề tài này cũng đ-ợc

làm tài liệu để tham khảo nh- "Quan hệ Việt Nam liên minh châu Âu" - Tiến sỹ

Trần Thị Kim Dung - Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội - 2001 và một số sách khác có liên quan

Đặc biệt đề tài này là một vấn đề mới, mang tính chất thời sự rất cao nên

đề tài đã có một chỗ dựa và nguồn dữ liệu hết sức quan trọng đó chính là các bài phát biểu của ng-ời đứng đầu Nhà n-ớc đó là các Thủ t-ớng H.Coll và G.Schroeder, các bài nghiên cứu đã đ-ợc đăng trên tạp chí Nghiên cứu châu Âu, tạp chí Nghiên cứu Quốc tế Ngoài ra đề tài có sử dụng nguồn tài liệu của bản Tin thông tấn xã Việt Nam: Tài liệu tham khảo đặc biệt, Tin tham khảo chủ nhật Các ph-ơng tiện thông tin đại chúng cũng là nguồn tài liệu tham khảo đ-ợc sử dụng có chọn lọc trong luận văn Tác giả luận văn ch-a sử dụng đ-ợc các tài liệu viết bằng Tiếng Anh, tiếng Pháp đặc biệt là các tác phẩm viết bằng tiếng Đức mà chỉ qua các bản dịch nên không tránh khỏi những điều hạn chế trong khi khai thác và sử dụng tài liệu

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối t-ợng nghiên cứu của đề tài

Đối t-ợng nghiên cứu ở đây chính là "Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức và quan hệ Đức - Việt từ 1990 đến nay" chủ yếu trên lĩnh vực

Chính sách đối ngoại là một phạm trù lịch sử, do vậy đề tài đã dành trọn một phần của một ch-ơng để trình bày về sự ra đời của Nhà n-ớc CHLB Đức và chính sách đối ngoại của CHLB Đức từ 1949 - 1990; những nhân tố tác động ảnh h-ởng đến chính sách đối ngoại của CHLB Đức; đ-ờng lối đối ngoại chung của CHLB Đức 1990 đến nay Và chính sách đối ngoại của CHLB Đức đối với một

số vấn đề quốc tế và một số n-ớc Qua cái nhìn tổng thể đó, khái quát lên đ-ợc thực chất nội dung của chính sách đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay

Đặc biệt là đề tài đã dành một ch-ơng để tìm hiểu về quan hệ Đức - Việt từ 1990

đến nay qua đó khái quát những kết quả đạt đ-ợc và nêu lên triển vọng phát triển trong t-ơng lai

- Về thời gian: Giới hạn thời gian của đề tài là từ năm 1990 - năm hai n-ớc

Đức tái thống nhất Trên cơ sở tìm hiểu quá trình vận động của chính sách đối ngoại của CHLB Đức từ 1949 - 1990 đề tài lấy mốc năm 1990 để làm trọng tâm nghiên cứu

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu

"Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức và quan hệ Đức - Việt

từ 1990 đến nay" là một vấn đề lịch sử Để hoàn thành đề tài này, chúng tôi dựa

vào quan điểm của Đảng từ về những vấn đề quốc tế, về chính sách đối ngoại, để nghiên cứu và làm cơ sở cho việc đánh giá và kết luận của vấn đề Trong ph-ơng pháp chúng tôi sử dụng ph-ơng pháp lịch sử và ph-ơng pháp lôgic để nghiên cứu những sự kiện và hiện t-ợng lịch sử Trên cơ sở đó s-u tầm, phân loại và chọn lọc nguồn t- liệu phong phú và xác thực để tìm ra nội dung và thực chất của chính sách

đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay

5 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần tài liệu tham khảo và mục lục, luận văn gồm 3 ch-ơng: Ch-ơng I: Đ-ờng lối đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay

Ch-ơng II: Chính sách đối ngoại của CHLB Đức đối với một số vấn đề quốc tế và một số n-ớc

Ch-ơng III: Quan hệ Đức - Việt từ 1990 đến nay - thành quả và triển vọng

Để hoàn thành khoá luận này, bản thân tôi đã đ-ợc sự giúp đỡ của các thầy giáo, cô giáo của khoa Lịch sử - Tr-ờng Đại học Vinh Đặc biệt là thầy giáo h ớng dẫn - PGS.TS Nguyễn Công Khanh ng-ời đã chỉ bảo và giúp đỡ tôi rất nhiều Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành đến thầy và các thầy giáo , cô giáo trong khoa Lịch sử Ngoài ra tôi cũng xin cảm ơn ng-ời phục vụ tại Th- viện tr-ờng, Phòng đọc khoa và các bạn đồng nghiệp đã ủng hộ và giúp đỡ tôi hoàn thành khoá luận này

Việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của bất kỳ một n-ớc lớn nào là một vấn đề không đơn giản Đối với n-ớc Đức, từ khi sáp nhập n-ớc Cộng hoà dân chủ Đức vào thành một n-ớc Đại Đức mới chỉ đ-ợc gần 15 năm, trong khi cái cũ

và cái mới đang tồn tại đan xen, những sự kiện đang diễn ra tiếp tục và mang tính thời sự, ch-a có lời giải đáp thoả đáng, thì việc đi sâu nghiên cứu chính sách đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay là một nội dung rất khó Do khó khăn về mặt thời gian và năng lực có hạn, chắc chắn luận văn không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Do đó bản thân tôi rất mong nhận đ-ợc sự chỉ bảo đóng góp

ý kiến của các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp để khoá luận của tôi

đ-ợc hoàn chỉnh hơn

Phần nội dung

Ch-ơng I

Đ-ờng lối đối ngoại của Cộng hoà liên bang Đức

từ 1990 đến nay 1.1 Đ-ờng lối đối ngoại từ 1949 đến khi n-ớc Đức thống nhất

1.1.1 Sự ra đời của Nhà n-ớc Cộng hoà Liên bang Đức

Nh- chúng ta đã biết n-ớc Đức là kẻ thù đã gây nên hai cuộc chiến tranh thế giới - đặc biệt là cuộc chiến tranh thế giới thứ hai gây ra bao đau th-ơng mất mát cho toàn nhân loại Do vậy việc đánh bại chủ nghĩa phát xít Đức và việc giải quyết vấn đề n-ớc Đức sau chiến tranh, chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong mối quan hệ quốc tế giai đoạn này

Từ ngày 5 tháng 6 năm 1945, các c-ờng quốc thắng trận Mỹ, Anh, Liên Xô và Pháp nắm quyền lực cao nhất trên lãnh thổ n-ớc Đức Theo nghị định th- Luân Đôn (12 -9 - 1944) và những thoả thuận sau đó trên cơ sở nghị định th- thì mục tiêu chính của các c-ờng quốc là áp đặt quyền lực hoàn toàn lên n-ớc Đức Việc chia n-ớc Đức thành 3 vùng quân quản với thủ đô Béc Lin bị chia làm 3 khu vực và với một hội đồng kiểm tra chung của ba tổng t- lệnh đã tạo nên cơ sở cho chính sách này

Năm 1945, Mỹ - Anh thành lập cơ cấu quản lý địa ph-ơng tại các khu vực chiếm đóng của họ Và từ năm 1946, sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, lực l-ợng đồng minh trong chiến tranh bị chia rẽ nghiêm trọng, đặc biệt là hai anh cả lớn Mỹ và Liên Xô dần dần tách khỏi khối Đồng minh, mỗi n-ớc đi về mỗi ngã nhằm toan tính những mục tiêu của riêng mình Do vậy vấn đề Đức lại

đ-ợc hai n-ớc lớn này đặc biệt quan tâm, xem nh- là khu vực mà hai anh không thể bỏ qua trong việc thực hiện những toan tính của riêng mình

Do vậy đến năm 1946 , phía Tây Đức bắt đầu đ-ợc nhận viện trợ của Mỹ

(ch-ơng trình GARIOA), và đến khi có ch-ơng trình "Chống nghèo đói, thất vọng và hỗn loạn" thì Tây Đức mới nhận đ-ợc sự giúp đỡ mang tính quyết định

cho công cuộc tái thiết đất n-ớc (từ 1948 đến 1952 là 1,4 tỷ USD) [ 2 , 145]

Việc phát triển kinh tế vùng Tây Đức đ-ợc dựa trên sự hợp nhất các khu vực chiếm đóng của các n-ớc Đó là, tháng 1 năm 1947, Mỹ và Anh hợp nhất hai khu vực chiếm đóng lại là một, tiếp đó họ thành lập nghị hội liên hợp các tiểu ban và thành lập uỷ ban hành chính, chuẩn bị điều kiện để tiến tới thành lập một quốc gia Tây Đức Tháng 6 năm 1948, ba khu vực Mỹ - Anh - Pháp cùng hợp nhất Với việc hợp nhất các khu vực chiếm đóng của Mỹ, Anh, Pháp và cùng với việc tăng c-ờng viện trợ kinh tế cho khu vực này, Mỹ, Anh và Pháp đang từng b-ớc chia cắt n-ớc Đức

Đến tháng 6 năm 1948, khu vực phía Tây tiến hành cải cách tiền tệ riêng biệt, phát hành đồng Mack Tây Đức Ngày 1 tháng 9 Uỷ ban nghị hội Bon gồm

65 đại biểu của 6 chính Đảng là Liên minh dân chủ Cơ đốc giáo, Đảng dân chủ

xã hội… Tháng 5 năm 1949 các n-ớc ( Mỹ ,Anh , Pháp ) soạn thảo "Luật cơ bản của Cộng hoà Liên bang Đức" (Bản luật này đã đ-ợc 2/3 các tiểu bang ở các khu

vực chiếm đóng phía Tây và t- lệnh quân sự của 3 n-ớc ph-ơng Tây phê chuẩn, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 23 tháng 5 năm 1949 [ 2 , 149]

Đ-ơng nhiên luật cơ bản này mang đậm dấu ấn của các c-ờng quốc thắng trận ph-ơng Tây Ngày 1 tháng 7 năm 1948 , các c-ờng quốc này đã giao cho thủ hiến các bang Tây Đức soạn thảo một hiến pháp Mặt khác trong luật cơ bản còn công bố luật chiếm đóng, quy định mối quan hệ giữa nhà đ-ơng cục chiếm đóng với chính phủ Liên bang Đức t-ơng lai

Có thể nói rằng việc cho ra đời Quốc hội lập hiến, đặc biệt là luật cơ bản

của bản hiến pháp là việc thành lập một nhà n-ớc liên bang ở Tây Đức với quyền lực cao nhất của Nhà n-ớc thuộc về Thủ t-ớng

Đến ngày 14/8/1949, khu Tây Đức tiến hành bầu cử nghị viện liên bang khoá I Liên minh dân chủ Cơ đốc giáo đ-ợc 139 ghế, Đảng XHDC giành đ-ợc

131 ghế, Đảng Tự do dân chủ giành đ-ợc 52 ghế, Đảng Đức Quốc giành đ-ợc 17 ghế Các Đảng Liên minh dân chủ Cơ đốc giáo, Đảng dân chủ tự do Đức quốc cùng tổ chức chính phủ liên hợp [ 30 , 68] và theo kết quả bầu cử thì lãnh tụ của Liên minh dân chủ Cơ đốc giáo là Ađenauer (1876 - 1967) đ-ợc cử làm Thủ t-ớng đầu tiên Ông giữ chức Thủ t-ớng cho đến tháng 10 năm 1963 Và ng-ời của Đảng dân chủ là Theo dor Hoers đắc cử tổng thống, ngày 21/9/1949, Uỷ viên cao cấp của các n-ớc đồng minh đ-ợc thành lập để thay thế cho chính phủ quân

sự Và đây là dấu hiệu đánh dấu việc thành lập những Nhà n-ớc CHLB Đức Đến năm 1955, Hiệp định Pari ký kết giữa Liên bang Đức và các quốc gia ph-ơng Tây

gồm Mỹ, Anh, Pháp bắt đầu có hiệu lực Và tr-ớc đó, tháng 7 năm 1951 Anh, Pháp, Mỹ tuyên bố chấm dứt tình trạng chiến tranh với n-ớc Đức Liên Xô cũng

ra tuyên bố về vấn đề này tháng 1 năm 1955

Nh- vậy, cho đến ngày 21/9/1949 thì quá trình chia cắt n-ớc Đức của Mỹ, Anh, Pháp nhằm hình thành một Nhà n-ớc chịu ảnh h-ởng của họ đã thành công, với việc ra đời một Nhà n-ớc CHLB Đức Nhà n-ớc CHLB Đức từ đó đ-ợc chấm dứt tình trạng chiếm đóng, trở thành một quốc gia có độc lập và chủ quyền Đặc biệt từ năm 1955 khi Mỹ, Anh, và Pháp tái vũ trang n-ớc Đức và cho gia nhập vào khối Bắc Đại Tây D-ơng (NATO) thì n-ớc CHLB Đức lại bắt đầu b-ớc vào

vũ đài chính trị quốc tế

Còn tại khu vực phía Đông, trong vùng quân quản của Liên Xô, một Nhà

n-ớc riêng tên là "Cộng hoà dân chủ Đức" đã đ-ợc thành lập vào ngày

7/10/1949 Về hình thức đây là một phản ứng về việc thành lập Nhà n-ớc CHLB

Đức Thực ra, việc thành lập Nhà n-ớc này đã đ-ợc chuẩn bị từ lâu, lúc đầu sự

định cho toàn n-ớc Đức - bằng công cuộc cải tạo cơ bản trong vùng quân quản của Liên Xô và chuẩn bị soạn thảo một bản hiến pháp Bằng những cuộc bầu cử theo danh sách thống nhất các ứng cử viên và sự điều khiển, cũng nh- sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng ( SED ) đối với Nhà n-ớc và xã hội, Nhà n-ớc này đã đi

theo hình mẫu " dân chủ nhân dân " ở Đông và Đông Nam Âu

Từ năm 1952, chủ nghĩa xã hội bắt đầu chính thức đ-ợc xây dựng và cùng với việc đó đ-ờng biên giới với Đức đã đ-ợc đóng lại

Nh- vậy, qua khái quát quá trình ra đời của Nhà n-ớc CHLB Đức ta thấy, Nhà n-ớc CHLB Đức ngoài yêu cầu nội tại trong sự phát triển, thì Nhà n-ớc này

đ-ợc thành lập trên toan tính và lợi ích của các n-ớc lớn đứng đầu là Xô và Mỹ Chính những bất đồng gay gắt giữa Liên Xô và các n-ớc ph-ơng Tây là một nguyên

nhân cơ bản dẫn đến sự phân chia n-ớc Đức, dẫn đến việc hình thành - ra đời Nhà n-ớc CHLB Đức Sau chiến tranh, khi quan hệ đồng minh chống phát xít tan rã, Mỹ

và các n-ớc ph-ơng Tây muốn liên kết thành một khối (kinh tế và quân sự) ở châu

Âu nhằm củng cố địa vị của Chủ nghĩa t- bản ở châu lục trung tâm của thế giới này

và sự dụng Đức nh- một "Con đập ngăn sóng" chống lại ảnh h-ởng ngày càng rộng

lớn của Liên Xô lúc bấy giờ Chính điều này, đã dẫn đến việc chia cắt phía Tây Đức

và Tây Béc Lin để thành lập nên một Nhà n-ớc CHLB Đức

Mặt khác, chúng ta thấy mặc dù vai trò rất lớn của Mỹ, Anh và Pháp trong việc thành lập Nhà n-ớc CHLB Đức, nh-ng chúng ta cũng thấy rằng, ng-ời Đức cũng đóng vai trò tích cực trong việc hình thành Nhà n-ớc của mình Có thể nói rằng nếu chính sách của các n-ớc ph-ơng Tây là điều cần thì sự h-ởng ứng và cộng tác của ng-ời Đức là điều kiện đủ cho sự ra đời hai Nhà n-ớc Đức nói chung

và Nhà n-ớc CHLB Đức nói riêng Điều này đ-ợc thể hiện rất rõ ở phía Tây, sự chia rẽ trong phong trào công nhân Đức, thái độ bất hợp tác với Đảng cộng sản của những ng-ời lãnh đạo Đảng xã hội dân chủ Đức đã tạo cơ hội cho lực l-ợng t- sản chiếm -u thế tuyệt đối trong việc quyết định thành lập Nhà n-ớc mới

Nói tóm lại, kết quả của việc tranh chấp Đông Tây là sự ra đời của hai Nhà n-ớc trên n-ớc Đức và cả hai Nhà n-ớc đó đều đòi hỏi đ-ợc coi là hạt nhân và mô hình của một n-ớc Đức đ-ợc tái tạo lại Và sự hình thành của Nhà n-ớc CHLB Đức thì cùng với nó là Đức phải thực hiện chính sách đối nội và đối ngoại của mình nhằm đ-a đất n-ớc b-ớc vào một thời kì lịch sử mới

1.1.2 Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức từ 1949 đến 1990

Từ khi Thủ tớng Ađenauer làm Thủ t-ớng đầu tiên của CHLB Đức đến khi n-ớc Đức thống nhất vào năm 1990 ta thấy chính sách đối ngoại của CHLB Đức

trong thời gian gần 40 năm ấy nhằm các mục tiêu chủ yếu nh-: "Bảo vệ n-ớc

Đức chống lại sự triển khai thế lực của Liên Xô, sự hoà nhập vào cộng đồng giá trị và sự phòng thủ của các nền dân chủ ph-ơng Tây, và tái thống nhất n-ớc Đức trong hoà bình và tự do là những mục tiêu chính trị tối th-ợng", "Tự do, hoà bình

và thống nhất" [ 2 , 148]

Phù hợp với mục tiêu ấy, ngay sau khi quy chế về các vùng quân quản

đ-ợc bãi bỏ ngày 5/5/1955, CHLB Đức đã gia nhập NATO (Tổ chức Liên minh Bắc Đại Tây D-ơng) Khi tham gia NATO, Đức ký với 3 c-ờng quốc hiệp -ớc về

Đức, mà tại điều 7, các bên tham gia hiệp -ớc đã cam kết dùng các ph-ơng tiện hoà bình, cùng nhau đạt đ-ợc mục tiêu là một Nhà n-ớc cho toàn n-ớc Đức tự

do, hợp hiến và hoà nhập với châu Âu

Đồng thời, CHLB Đức cũng tham gia vào quá trình xây dựng các hình thức của Cộng đồng châu Âu Liên bang Đức trong giai đoạn này tìm kiếm sự thống nhất với châu Âu hoặc tối thiểu cũng là hợp tác với châu Âu trên hai bình diện Một mặt trong khuôn khổ của những cố gắng thống nhất châu Âu, mục tiêu này suốt hơn 40 năm đã trải qua nhiều giai đoạn Quá trình thống nhất châu Âu đã và

đang nh- vị ngoại tr-ởng CHLB Đức mô tả, là một "Quá trình lâu dài và khó khăn thậm chí phải chấp nhận cả những b-ớc thụt lùi, thất bại trong một vài dựa

án đa quốc gia phức tạp nào đó, cũng không lấy gì làm ngạc nhiên" [ 1 , 9]

Liên minh tiền tệ đang trong giai đoạn đầu tiên Những b-ớc tiến bộ rõ rệt, trong đó có cả việc thành lập một Ngân hàng châu Âu Tuy nhiên trên lĩnh vực thống nhất về kinh tế đã ghi nhận có những thành tích lớn, mở đầu liên minh kỷ nghệ mỏ từ thàng 4 năm 1951 Theo h-ớng này EC là một tổ chức phức tạp, nh-ng nói chung là một cộng đồng hoạt động có hiệu quả, chẳng hạn văn kiện châu Âu thống nhất ngày 1/7/1987 đã chỉ rõ [ 1 , 9] ,chính sách ngoại giao của

Đức đã góp phần vào thành tích đó

Một mong muốn đặc biệt của chính sách đối ngoại của Đức từ 1950 là tham gia thành lập ra một liên minh chính trị châu Âu Một b-ớc quan trọng đầu tiên trên con đ-ờng thực hiện mong muốn ấy đạt đ-ợc vào đầu những năm 70:

"Sự hợp tác chính trị châu Âu (EPZ) đã giúp cho sự hoà hợp lớn và tự điều chỉnh, phối hợp của chính sách ngoại giao châu Âu và sự tập trung của các hoạt động ngoại giao" [ ,9]

Bình diện thứ hai là sự hợp tác toàn châu Âu đã và đang diễn ra Bắt đầu từ những năm 70, mặc dù chính sách của CHLB Đức và chính sách ph-ơng Đông, tất nhiên và có những tranh cãi và ở một số vấn đề góc độ nào đó có những vấn đề của

nó đã góp phần tạo ra b-ớc quan trọng trên con đ-ờng đi tới hội nghị an ninh châu

Âu Và sau gần 3 năm đàm phán đến ngày 1/8/1975 nghị định của Hội nghị hợp tác và an ninh châu Âu (CSCE) đã đ-ợc ký tại Hensinki là sự tham gia không thể

đánh giá thấp vào quá trình này của chính sách ph-ơng Đông, của CHLB Đức Sự

ký kết các hiệp -ớc trong năm 1970 với Matxcơva và Vacxava, trong đó nhấn

mạnh tới việc không vi phạm "Đ-ờng biên giới Oder - Meise" và cái gọi là hiệp

-ớc cơ bản Đức tháng 12 năm 1972 cũng nh- hiệp -ớc ký với Praha một năm sau

đó là sự lựa chọn tr-ớc đối với CHLB Đức những gì thừa nhận nghị định Hensinki

của 35 n-ớc thành viên CSCE Tất cả điều này nó đạt đ-ợc cả nguyên tắc "Không

vi phạm đ-ờng biên giới", ở châu Âu và qua đó cũng không thay đổi đ-ờng biên

giới, lẫn các quyền tự quyết của các dân tộc, đó là những chính sách đối ngoại mà CHLB Đức đã thực hiện và phần nào mang lại thành công

Ngoài việc thực hiện chính sách xây dựng liên minh châu Âu trong giai

đoạn này, CHLB Đức đã dần dần thiết lập quan hệ ngoại giao với các n-ớc đ-ợc xem là kẻ thù trong chiến tranh thế giới thứ hai

Đầu tiên đó là việc sau khi xung đột Bec Lin lần hai nổ ra và giải pháp

cuối cùng là bức t-ờng ngăn cách Đông Tây đ-ợc dựng lên, và sau đó là khủng hoảng tên lửa CuBa năm 1962 nổ ra, tình trạng bế tắc về vấn đề vũ khí hạt nhân vẫn buộc hai c-ờng quốc (Mỹ- Xô) tiếp tục tiến trình sự hiểu biết lẫn nhau Tr-ớc tình hình đó thì CHLB Đức - Bon buộc phải tìm đ-ờng đi riêng của mình

để củng cố tuyến phòng thủ ph-ơng Tây chống lại áp lực của Liên Xô ở Bec Lin,

sự thích nghi với khuynh h-ớng hoà dịu trong cuộc xung đột Đông - Tây và ngăn chặn các c-ờng quốc thắng trận ấn định việc chia cắt hẳn n-ớc Đức Với hiệp -ớc Elyse đ-ợc ký tháng 1 năm 1963 và đến năm 1988 đ-ợc phát triển toàn diện thì tiến trình hoà giải Đức - Pháp đã đạt đ-ợc đến đỉnh cao của nó Hiệp -ớc này đã tạo cơ sở để hai dân tộc xích lại gần nhau và tăng c-ờng hợp tác trên nhiều lĩnh

vực Đây là sự bổ sung cần thiết của chính sách châu Âu của CHLB Đức, vì "Sự yên ổn châu Âu" và "V-ợt qua sự chia cắt n-ớc Đức" là gắn bó với nhau chặt chẽ,

không ai ý thức rõ hơn n-ớc Đức

Mặt khác, trong giai đoạn này, n-ớc Đức đ-ợc gia nhập NATO đ-ợc các c-ờng quốc ph-ơng Tây tái vũ trang vào năm 1955 thì chính sách đối với NATO

và ph-ơng Tây chiếm một vai trò hết sức to lớn Ng-ời ta th-ờng mỉa mai rằng,

sự phát triển của n-ớc Đức và cơ sở cho chính sách ngoại giao có lúc cứng rắn

của CHLB Đức giai đoạn này, chính là dựa vào "Ô hạt nhân" của ng-ời Mỹ

Đối với NATO, chính phủ Liên bang Đức coi Liên minh Bắc Đại Tây D-ơng (NATO) là công cụ không thể từ bỏ đi đ-ợc đối với ổn định và an ninh châu Âu, cũng nh- xây dựng một trật tự lâu bền ở châu Âu Sự tham gia của Mỹ

đ-ợc đảm bảo thông qua liên minh này và sự hiện diện của Mỹ ở châu Âu vẫn là tiền đề cho an ninh trên lục địa này Chính phủ Liên bang Đức khuyến khích sự hợp tác chặt chẽ, sự phối hợp hiệu quả và sự phân công công việc hợp lý giữa NATO và các thể chế khác đảm nhận trách nhiệm cho nền an ninh của châu Âu

Đặc biệt trong quan hệ đối với hiệp -ớc Bắc Đại Tây D-ơng (NATO) thì chính phủ Liên bang Đức rất quan tâm đến n-ớc có vai trò lớn nhất trong tổ chức này -

Mỹ Có thể nói rằng trong thời gian này quan hệ giữa n-ớc Đức và Mỹ gắn bó mật thiết với nhau, vì nh- ta đã biết lúc này, Mỹ xác định châu Âu là trung tâm chiến l-ợc của Mỹ và trong đó, xác định CHLB Đức nói riêng và n-ớc Đức nói chung có vị trí hết sức quan trọng Mọi động thái diễn ra trên hai n-ớc Đức bị chia cắt lúc này đ-ợc Mỹ xem là ảnh h-ởng đến an ninh của Mỹ Vì vậy, trong giai đoạn này, Mỹ ngoài việc tái vũ trang lại n-ớc Đức, thì Mỹ lại bảo vệ Tây

Đức - CHLB Đức bằng cái ô hạt nhân của mình Và chính những việc làm đó, nên chính sách đối ngoại của CHLB Đức trong giai đoạn này đặc biệt quan tâm

đến Mỹ, coi nh- là đối tác ngoài châu Âu quan trọng nhất của CHLB Đức

Mặt khác, việc thành lập quan hệ ngoại giao với Ixaren, mặc dù bị thế giới Arập phản đối, là b-ớc đi quan trọng trong chính sách tăng c-ờng hiểu biết lẫn nhau của Đức Đầu năm 1967, Bon thiết lập quan hệ ngoại giao với Rumani Tháng 7 năm 1967, văn phòng đại diện th-ơng mại của CHLB Đức và Tiệp Khắc

đã đ-ợc mở tại Bon và Praha [ 2 , 152]

Bên cạnh việc hoà giải với các n-ớc láng giềng châu Âu và hoà nhập vào cộng đồng các n-ớc ph-ơng Tây, CHLB Đức còn đặc biệt chú trọng trong việc bồi th-ờng cho dân tộc Do Thái Nh- chúng ta đã biết, trong cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, với màu sắc chiến tranh nhuộm đầy thứ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, Sôvanh, n-ớc Đức đứng đầu là Hitle đã tiến hành tiêu diệt ng-ời Do Thái Và suốt quá trình Đức quốc xã thống trị, n-ớc Đức đứng đầu là Hítle đã sát hại hơn 6 triệu ng-ời Do Thái trong chiến dịch diệt chủng của Đức quốc xã

Đầu tiên là mối quan hệ cá nhân rất chặt chẽ giữa Thủ t-ớng đầu tiên của n-ớc CHLB Đức với Thủ t-ớng Ixaren Ben Gurion đã gây ảnh h-ởng lớn đến

tiến trình hoà giải Đức và ng-ời Do Thái Năm 1961, tr-ớc quốc hội Anđenauer

đã nhấn mạnh rằng, "CHLB Đức chỉ chứng tỏ đ-ợc là ng-ời Đức đã cắt đứt hoàn toàn với quá khứ Quốc xã nếu cũng thực hiện đền bù bằng vật chất" [2, 186]

Ngay từ năm 1952, một hiệp định đầu tiên về sự hỗ trợ quá trình hoà nhập ng-ời Do Thái hồi h-ơng về Ixaren đã đ-ợc ký kết tại Lucxambua Trong tổng số

90 tỷ Mac tiền bồi th-ờng thì khoảng 1/3 đ-ợc trả cho Ixaren và các tổ chức Do Thái, đặc biệt là cho tổ chức Jevich Claims Coference - một quỹ hỗ trợ giúp cho ng-ời Do Thái đã từng bị truy đuổi trên khắp thế giới [2, 152] tuy nhiên đến năm

1955 quan hệ giữa Đức và Ixaren mới đ-ợc thiết lập

Nh- vậy, từ những động thái tích cực ở trên ta thấy, trong chính sách đối ngoại của CHLB Đức đang muốn hàn gắn lại những đau th-ơng mất mát mà ng-ời Đức đã gây ra cho nhân loại, nh- trong chính sách hàn gắn với vết th-ơng

đối với Pháp và Ixaren

Nh- trên đã nói, mục tiêu quan trọng của chính sách đối ngoại của CHLB Đức

là đi tới thống nhất hai n-ớc Đức thành một nhà n-ớc Đức thống nhất

B-ớc đi đầu tiên là vào tháng 4 năm 1969 Bon tuyên bố sẵn sàng ký với Cộng hoà dân chủ Đức những văn bản thoả thuận d-ới mức điều -ớc quốc tế

đ-ợc CHLB Đức công nhận Tiếp đó chính phủ liên minh giữa Đảng dân chủ xã hội và Đảng dân chủ tự do đã tiến hành một số quyết định vào ngày 21/10/1969: Công nhận một n-ớc thứ hai trên lãnh thổ n-ớc Đức, nh-ng vẫn không công nhận

theo mức độ điều -ớc quốc tế đó là: "N-ớc ngoài" đối với CHLB Đức

Vào ngày 9/11/1972, hiệp định cơ sở về mối quan hệ giữa Đông Đức và Tây

Đức đã đ-ợc ký kết Theo đó, CHLB Đức đã công nhận Cộng hoà dân chủ Đức là một Nhà n-ớc hợp pháp, có quyền đối nội, cũng nh- quyền đối ngoại quan hệ quốc tế Đến đây, chính sách của CHLB Đức đối với Cộng hoà dân chủ Đức đã có

sự thay đổi Nếu nh- tr-ớc đây khi đ-ợc Mỹ, Anh tái vũ trang lại và đ-a vào NATO, CHLB Đức đã không thừa nhận Cộng hoà dân chủ Đức là một Nhà n-ớc thứ hai trên lãnh thổ Đức và ngang nhiên tuyên bố rằng biên giới của CHLB Đức bao gồm cả phần Cộng hoà dân chủ Đức và cả một phần Ba Lan, mặt khác CHLB

Đức còn có quyền đại diện trong các vấn đề quốc tế của hai n-ớc Đức

Đến năm 1975, sau một số hiệp -ớc đ-ợc ký kết, năm 1978 CHLB Đức đã thoả thuận với Đông Bec Lin về công trình xây dựng xa lộ Bec Lin - Hămburg và cải tạo tuyến đ-ờng thuỷ quá cảnh đến Tây Bec Lin với phần đóng kinh phí đáng

kể của CHLB Đức Ngoài ra, việc trả tiền để giải thoát tù chính trị vẫn đ-ợc tiếp tục Tổng cộng, Bon đã chi 3,4 tỷ Mac để 33.755 ng-ời đ-ợc trả tự do và 250.000

đ-ợc đoàn tụ gia đình [2, 156]

Sau những cuộc khủng hoảng ở Đông Âu và Liên Xô thì tiến trình thống nhất cũng nh- những biện pháp để CHLB Đức tiến hành thống nhất đất n-ớc lại

đ-ợc đẩy mạnh Đầu tiên là vào ngày 9/11/1989 bức t-ờng Bec Lin gần 40 năm tồn tại đã bị phá bỏ Tiếp đến là sự sụp đổ của Nhà n-ớc Cộng hoà dân chủ Đức

đã đem lại nguyện vọng tái thống nhất đất n-ớc của CHLB Đức đ-ợc theo đuổi

từ hàng chục năm qua Vì thế ngày 28/11/1989 Thủ t-ớng H.Coll đã công bố

"Ch-ơng trình m-ời điểm gồm nhiều giai đoạn trên con đ-ờng thống nhất n-ớc

Đức một cách hợp hiến, từ viện trợ kinh tế với điều kiện có sự thay đổi cơ bản của hệ thống chính trị và kinh tế, đến ký hiệp -ớc và cơ cấu liên bang"[2 ,162]

Và đến tháng 8 năm 1990, Quốc hội Cộng hoà dân chủ Đức ra tuyên bố Cộng hoà dân chủ Đức sẽ gia nhập CHLB Đức trong thời gian ngắn nhất Ngày

31 tháng 8 hiệp -ớc thống nhất đã đ-ợc Quốc vụ khanh Cộng hoà dân chủ Đức Krause và Bộ tr-ởng nội vụ CHLB Đức Schauble ký Và đến ngày 3/10/1990 Cộng hoà dân chủ Đức gia nhập CHLB Đức theo điều 23 của Luật cơ bản

Nh- vậy, đến đây mục tiêu chính sách đối ngoại quan trọng của CHLB

Đức là tiến tới thành lập một Nhà n-ớc Đức thống nhất đã đ-ợc thực hiện Và có thể nói rằng, suốt hơn 40 năm tồn tại của Nhà n-ớc Đức bị phân chia, vai trò của CHLB Đức đã đ-ợc ngày càng nâng cao trên tr-ờng quốc tế Chính nhờ sự phát triển v-ợt bậc của mình - những yếu tố đóng vai trò quan trọng hàng đầu quyết

định chính sách đối ngoại của họ

Suốt hơn 40 năm chính sách đối ngoại của CHLB Đức, giới sự bảo vệ của

cái gọi là "Ô hạt nhân" của ng-ời Mỹ, CHLB Đức đã đạt đ-ợc một số kết quả khả

quan Đó là việc hàn gắn đ-ợc quan hệ với các n-ớc ph-ơng Tây láng giềng vốn đã

là kẻ thù của n-ớc Đức trong chiến tranh thế giới thứ hai, đó là việc n-ớc CHLB

Đức đã đi những b-ớc đi đầu tiên trong việc thiết lập một châu Âu thống nhất mà ng-ời Đức đóng vai trò lãnh đạo Và điều quan trọng trong mục tiêu cũng nh- kết quả đạt đ-ợc khả quan đó là tiến tới thống nhất n-ớc Đức có lợi cho mình

Nh-ng cũng có thể thấy rằng, trong chính sách đối ngoại của mình, đ-ợc bảo vệ của Mỹ, CHLB Đức cũng đã thực hiện chính sách không có lợi cho phong trào cách mạng thế giới nh- tham gia vào đội quân của Liên hợp quốc vào cuộc chiến tranh Triều Tiên, ủng hộ vào cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam, và tham gia vào cuộc chiến tranh xâm l-ợc khác của Mỹ Và CHLB Đức trong giai

đoạn này, còn tiến hành chiến tranh thực dân kiểu mới của mình tại châu Phi,

điều đó đ-ợc thể hiện bằng việc các Công ty của CHLB Đức xâm nhập vào thị tr-ờng châu Phi tiến hành chủ nghĩa thực dân mới tại châu lục này

Nói tóm lại, chính sách đối ngoại của CHLB Đức suốt hơn 40 năm từ 1949

- 1990 đã đạt đ-ợc một số kết quả và nó là cơ sở, là nền tảng cho chính sách đối ngoại của n-ớc Đức thống nhất giai đoạn về sau

1.2 Những yếu tố tác động đến chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức từ 1990 đến nay

1 2.1 Yếu tố tác động

1.2.1.1 Yếu tố lịch sử (quốc gia)

Khi nói đến yếu tố quốc gia tác động đến chính sách đối ngoại của CHLB

Đức từ 1990 đến nay, chúng ta có thể nhìn nhận các vấn đề chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, nh- chúng ta đã biết lịch sử quốc gia Đức là một n-ớc đế quốc

ra đời muộn - mà ng-ời ta th-ờng gọi là đế quốc trẻ Không những thế trong quá trình thành lập quốc gia Đức nó lại nhuốm một màu sắc quân phiệt hiếu chiến,

đặc biệt là từ khi đế quốc Đức đ-ợc thành lập năm 1871 Và từ đó về sau, trong chính sách đối ngoại của đế quốc Đức d-ới thời Bitxmac và các thủ t-ớng về sau,

đó là một đ-ờng lối đối ngoại hiếu chiến, Sôvanh Đặc biệt là khi Hítle lên cầm quyền thì nó lại mang trên mình tham vọng thống trị thế giới, nên trong chính sách đối ngoại của nó lại cho ta thấy càng mang màu sắc Sôvanh, hiếu chiến hơn Chính lịch sử của n-ớc Đức đã tác động không nhỏ đến chính sách đối ngoại của CHLB Đức - một mặt thì đ-ờng lối đối ngoại của nó nhằm hàn gắn lại những vết nhơ của lịch sử do đất n-ớc gây nên, mặt khác có thể trong chính sách đối ngoại của mình CHLB Đức lại tiếp tục thi hành những chính sách đối ngoại nhằm mục

đích thống trị châu Âu và tiến xa hơn là một trong những siêu c-ờng trong một thế giới đa cực, một thế giới mà cục diện chiến l-ợc ch-a hình thành - một siêu c-ờng nhiều c-ờng quốc, sau trật tự hai cực Ianta bị sụp đổ năm 1991 Có thể nói rằng, chính đây là nhân tố chủ quan đóng vai trò khá quan trọng trong chính sách

đối ngoại của CHLB Đức từ sau 1990 Đặc biệt trong giai đoạn này, khi quốc gia CHLB Đức đã đ-ợc khôi phục nhanh chóng và phát triển mạnh mẽ về kinh tế, khi

mà hai quốc gia tồn tại hơn 40 năm đã thống nhất lại là điều kiện để CHLB Đức

có thể thực hiện chính sách đối ngoai trên một thế mạnh của mình

Thứ hai, đó là việc hơn 40 năm qua- kể từ khi thành lập năm 1949, chính sách đối ngoại CHLB Đức đã đạt đ-ợc một số thành tựu khả quan Đặc biệt là việc đã đặt đ-ợc nền móng đầu tiên cho việc xây dựng một mái nhà chung châu

Âu trong thập kỷ tới, là việc khôi phục lại quan hệ hợp tác với các n-ớc láng giềng ph-ơng Tây Và trong đó, không thể không nhắc đến mối quan hệ hết sức

đằm thắm giữa CHLB Đức với NATO nói chung và với Mỹ nói riêng Suốt thời gian hơn 40 năm ấy, đ-ợc bảo vệ d-ới ô hạt nhân của Mỹ, CHLB Đức đã đạt

đ-ợc nhiều thành tựu đáng kể Đây chính là những yếu tố đặt cơ sở cho chính sách, đ-ờng lối đối ngoại của CHLB Đức giai đoạn hai nhà n-ớc Đức thống nhất

Thứ ba, có thể xem đây là yếu tố quan trọng nhất trong quan hệ quốc tế chủ quan tác động đến chính sách đối ngoại của n-ớc Đức Đó là ngày 3/10/1990, n-ớc Cộng hoà dân chủ Đức sáp nhập vào CHLB Đức - hai nhà n-ớc chia cắt hơn 40 năm đ-ợc sáp nhập là một Có thể nói rằng việc hai nhà n-ớc

Đức thống nhất đã đem lại những mặt thuận lợi và không ít khó khăn cho n-ớc

Đức Điều đó buộc chính sách đối ngoại CHLB Đức biết khai thác những điểm mạnh, cũng nh- tìm cách khắc phục những trở ngại, khó khăn trên con đ-ờng phát triển đất n-ớc

* Về thuận lợi:

Có thể nói rằng, việc hai n-ớc Đức thống nhất đã tạo những điều kiện hết sức thuận lợi cho n-ớc Đức Nếu nh- tr-ớc đây dân số của CHLB Đức là 62 triệu dân thì đến nay khi nhà n-ớc Đại Đức ra đời dân số lên tới 80 triệu ng-ời Một n-ớc Đại Đức với dân số hơn 80 triệu ng-ời nằm giữa sông Rhine và sông Oder

sẽ làm cho các n-ớc châu Âu láng giềng trở thành những chú lùn nhỏ xíu Năm

1991 sẽ là năm mà các nớc khác không còn mô tả n-ớc Đức nh- một c-ờng quốc

kinh tế nh-ng là "Một chú lùn về chính trị nữa" Thậm chí về Tây Đức, cũng

khẳng định chắc chắn rằng: "Đông và Tây Đức thống nhất, nhất định sẽ tạo một sức mạnh chính trị trên vũ đài quốc tế"

Về kinh tế, việc thống nhất n-ớc Đức đã đ-a n-ớc Đức thay đổi phạm trù Trong nền kinh tế thế giới, sẽ không còn sắp xếp theo thứ bậc Mỹ - Nhật, rồi đến nhóm 4 n-ớc ở châu Âu là Đức, Pháp, Anh và ý N-ớc Đức thống nhất dẫn đến sắp tới, sự sắp xếp thứ bậc sẽ là Mỹ, Nhật, Đức rồi đứng sau xa họ là những n-ớc khác

Ngàgggy hôm qua số l-ợng sản phẩm của n-ớc Đức mới bằng một phần nửa so với Nhật, thì nay mai sẽ đạt tới 70% (thêm cả phần n-ớc Đức) Năm 1989

Đức có một số tài sản là 7.500 tỷ Frăng (Pháp là 6 nghìn tỷ) thì khi n-ớc Đức thống nhất, Đức sẽ vợt trên 9 nghìn tỷ (Pháp 6.200 tỷ) [18, 27]

Về dân số, n-ớc Đức, nh- nói ở trên gần 80 triệu dân N-ớc Đức thống nhất có khoảng 40 triệu ng-ời lao động, bỏ xa các n-ớc châu Âu khác (Pháp 16,5 triệu) Có thể nói trong thế giới phát triển dân số sẽ là một yếu tố hết sức quan trọng về sức mạnh kinh tế: Mỹ, Nhật, Đức là bộ ba dẫn đầu về dân số (224 triệu, 122 triệu và gần 80 triệu)

N-ớc Đức thống nhất là một khách thể kinh tế đặc biệt: vừa có tính cách là

một nhà máy, một " nhà th-ơng mại "và một "két bạc" của thế giới, thêm nữa là

sự phát triển nông nghiệp đáng kể

Là một nhà máy của thế giới, những năm tr-ớc khi thống nhất và dài hơn

là cả một thế kỷ qua, công nghiệp cơ khí của n-ớc Đức chi phối thị tr-ờng về bán buôn cũng nh- bán lẻ Những sản phẩm mang nhãn hiệu Đức nh-: Lò công nghiệp chiếm 24% thị tr-ờng thế giới, vòng bi 27%, vật liệu hàn 29%, thiết bị chính xác 31%, máy in 39%, thiết bị xử lý mặt bằng và sấy khô 46% [18, 28] Con số đó lại đ-ợc bổ sung thêm của Đông Đức vốn dĩ chiếm một tỷ lệ không kém trong số thiết bị máy móc của khối Đông Âu Nh- vậy, nó sẽ tạo ra tiềm

năng, thuận lợi hết sức cơ bản trong nền kinh tế Đức

Công nghiệp hoá chất của Đức, với 3 trong 4 nhóm lớn nhất thế giới: Basf, Hoechst và Bayer cùng chiếm một địa vị khá lớn Công việc luyện kim vẫn phát triển trong khi các n-ớc châu Âu giảm sút, với 6 công ty lớn

Một thuận lợi khác nữa là ng-ời Đức vừa là ng-ời sản xuất có hạng, vừa là ng-ời chào hàng có hiệu quả Hàng năm đều đạt xuất siêu trong th-ơng nghiệp Năm 1989 đạt kỷ lục 135 tỷ Mac (450 tỷ Frăns) N-ớc Đức là n-ớc không phải

đóng cửa So với hàng xuất nội địa, hàng nhập khẩu của họ đạt tới tỷ lệ 20,6% (Pháp 17,4%, Mỹ 9,6%, Nhật 6,3%) Ng-ợc lại n-ớc Đức lại là n-ớc xuất khẩu hàng đầu thế giới từ 1986 - 1988 [18, 28]

Mặt khác, với giá trị đồng tiền ổn định, n-ớc Đức trở thành một "két bạc"

của thế giới Dữ trự ngoại tệ chính thức của họ bằng dự trữ của Pháp và Anh cộng lại và xấp xỉ bằng của Mỹ Dmac là đồng tiền có giá trị và là đồng tiền dự trữ của thế giới đang có sức bành tr-ớng lớn Từ tỷ lệ 9% dự trữ hối đoái năm 1975 đã tăng lên 205% ngang hàng với đồng Yên (Nhật) năm 1991 Do tính vững chắc của hệ thống tiền tệ châu Âu, mà đồng Mac là trụ cột, nên đồng Dmac đã chứng

tỏ sức ổn định hơn đồng Đô la và đồng Yên Sự biến động ở Đông Âu đã mở cho n-ớc Đức một khu vực ảnh h-ởng bổ sung

Với những mặt hết sức thuận lợi, với sự phát triển năng động của nền kinh tế n-ớc Đức sau chiến tranh thế giới thứ hai đến khi hai n-ớc Đức thống nhất là những thuận lợi hết sức cơ bản Mặt lợi thế này, lại đ-ợc nhân lên khi một phần ba lãnh thổ n-ớc Đức lại đ-ợc sáp nhập vào CHLB Đức Quả thật đây là những điều kiện hết sức cơ bản cho sự phát triển của nền kinh tế Đức, nó là cơ sở, là điều kiện cho chính phủ CHLB Đức thực hiện những chính sách đối ngoại của mình

Một thuận lợi của CHLB Đức nữa mà chúng ta không thể không đến đó

chính là vai trò của ng-ời Đức Nh- chúng ta đã biết trong chiến tranh thế giới thứ hai Hítle đã từng tán d-ơng sự thông minh của dân tộc Đức Rất tiếc rằng, sự tán d-ơng này chỉ là ngọn cờ để đề cao chủ nghĩa Sôvanh, phân biệt chủng tộc Nh-ng một điều chúng ta không thể phủ nhận đ-ợc rằng, chính dân tộc Đức là dân tộc tộc hết sức thông minh và điều này đã đ-ợc thực tiễn của lịch sử n-ớc

Đức chứng minh Đặc biệt là sau chiến tranh thế giới thứ hai, khi n-ớc CHLB

Đức và Cộng hoà dân chủ Đức đ-ợc thiết lập thì vai trò của ng-ời Đức đã đ-ợc thể hiện rất rõ Họ đã tìm mọi cách để phát triển kinh tế, chính trị, xã hội đ-a đất n-ớc của họ phát triển lên tầm cao

Bây giờ, khi hai n-ớc Đức đã tái thống nhất là một, khi mà th-ớc đo giá trị của sự hùng mạnh, phồn vinh của một dân tộc không chỉ là quân sự, vũ trang mà

điều đầu tiên đó là kinh tế Một dân tộc có hơn 80 triệu dân nếu lòng tự hào dân tộc và niềm kiêu hãnh của dân tộc Đức đ-ợc khơi dậy thì quả thật đây là một thuận lợi không kém phần quan trọng đ-a n-ớc Đức tới một siêu c-ờng trong t-ơng lai Và chính nhân tố này cũng góp phần quan trọng - chính những con ng-ời thông minh này họ đ-ợc sự hậu thuẫn của hơn 80 triệu ng-ời chắc chắn họ

sẽ tìm đ-ợc những b-ớc đi hợp lý trong t-ơng lai - họ sẽ nắm bắt đ-ợc những mặt thuận lợi của dân tộc và những thời cơ của thời đại để đ-a đất n-ớc tiến lên thành một siêu c-ờng ở châu Âu và trên thế giới

* Về mặt khó khăn:

Bên cạnh những thuận lợi hết sức cơ bản nói trên của những yếu tố chủ quan trong việc hoạch định đ-ờng lối chiến l-ợc trong chính sách đối ngoại của n-ớc Đại Đức - CHLB Đức, thì có thể nói rằng việc hai n-ớc Đức thống nhất vào năm 1990 thành một n-ớc Đại Đức cũng đem lại không ít khó khăn cho nhân dân

Đức nói chung và cho các nhà lãnh đạo của CHLB Đức nói riêng

Thứ nhất về mặt chính trị: Nh- chúng ta đã biết thì hai n-ớc Đức tồn tại song song với nhau hơn 40 năm qua với hai thể chế chính trị khác nhau CHLB

Đức theo đ-ờng lối t- bản chủ nghĩa, còn Cộng hoà dân chủ Đức theo khuynh h-ớng XHCN Hơn 40 năm qua so với lịch sử đất n-ớc nh- n-ớc Đức không phải

là quá dài nh-ng thời gian đó, nó cũng đủ để làm thay đổi một điều gì đó Và có thể nói rằng, hơn 40 năm ấy tại Cộng hoà dân chủ Đức, ng-ời dân đã sống trong một xã hội từ thể chế chính trị đến nền kinh tế khác hẳn với CNTB Những t- t-ởng và lối làm ăn theo khuynh h-ớng XHCN đã ít nhiều có trong t- t-ởng và thói quen của ng-ời dân Cộng hoà dân chủ Đức Và nh- thế, thật không phải dễ dàng để bộ phận c- dân này nhanh chóng làm quen với khuynh h-ớng TBCN

Đây quả thật là một khó khăn lớn nhất của n-ớc Đức thống nhất

Về mặt kinh tế: Nh- trên đã nói hai n-ớc Đức có hai nền kinh tế hoàn toàn khác nhau, khi thống nhất lại thành n-ớc Đại Đức thì có những vấn đề đặt ra cho nền kinh tế này Nh- chúng ta đã biết thì suốt hơn 40 năm tồn tại, Đông Đức là một nền kinh tế kém phát triển hơn so với Tây Đức Ng-ời ta đã nhận định rằng:

"Đông Đức là một xã hội đổ vỡ với một nền kinh tế lạc hậu"[21] Nhà kinh tế và chính trị học Tây Đức Ebuhard Schulz, nói cơ sở hạ tầng của Đông Đức: "Chỉ là

đồ phế thải" Còn Thị tr-ởngTây Bec Lin, mô tả tái thống nhất nh- là "Một sự thống nhất của đói nghèo" [21] Ng-ời ta dự tính phải chi phí từ 5.000 đến 1.100

tỷ Mac Tây Đức (từ 300 - 650 tỷ Đô la) mới đ-a Đông Đức lên ngang hàng với Tây Đức Riêng về mặt xã hội đã làm cho Bon phải chi trên 10 tỷ Mac mỗi năm (6 tỷ Đô la) Đây quả thật là một khó khăn rất lớn cho nền kinh tế Đức nói riêng

và cho n-ớc Đức nói chung trong sự phát triển từ khi thống nhất về sau

Về mặt xã hội: Khi hai n-ớc Đức thống nhất một số ngành kinh tế dịch vụ xã hội của Đông Đức không thể tiếp tục phát triển và tồn tại trong xã hội Đức

Đây cũng là một khó khăn cho n-ớc Đức thống nhất trong việc giải quyết việc làm của một số lớn ng-ời từng hoạt động trong lĩnh vực này của Đông Đức Ng-ời ta đã dự tính có khoảng 1,4 triệu ng-ời phải thất nghiệp khi n-ớc Đức

đ-ợc tái thống nhất Đây quả thật là một khó khăn không nhỏ

Tất cả những điều trên đã gây không ít khó khăn mà n-ớc Đức phải đối phó, buộc chính phủ Đức phải tìm đ-ờng lối đối nội, đối ngoại hợp lý cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nớc

Mặc dù vậy, khi tìm hiểu về những tình hình n-ớc Đức sau khi thống nhất chúng ta có thể thấy rằng mặt thuận lợi vẫn là cơ bản cho sự phát triển của Đức giai đoạn về sau về các mặt, trong đó có quan hệ đối ngoại đối với các n-ớc và các tổ chức quốc tế

1.2.1.2 Yếu tố quốc tế

Khi đề cập đến vấn đề quốc tế ảnh h-ởng trực tiếp đến chiến l-ợc đối ngoại của CHLB Đức từ 1990 đến nay Ng-ời ta th-ờng nói đến, đó chính là sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu XHCN Sự sụp đổ đó kéo theo sự sụp đổ trật tự hai cực Ianta Tất cả những biến động đầu thập kỷ 90 tác động rất lớn đến chính sách đối ngoại của CHLB Đức trong việc tìm kiếm những đối tác chiến l-ợc mới khi đối tác hay kẻ thù cũ đã bị sụp đổ và đ-a đất n-ớc phát triển theo khuynh h-ớng khác

Cùng với sự sụp đổ của trật tự hai cực Ianta, cục diện chiến l-ợc sau chiến lạnh đã thay đổi nhanh chóng Xu thế đối đầu về chính trị, quân sự trên phạm vi toàn cầu tạm thời dịu đi thay vào đó là một thế giới với nhu cầu đối thoại củng cố hoà bình, phát triển kinh tế, để khẳng định mình Đặc biệt là thành quả của khoa học kỹ thuật đã mở ra một cuộc chạy đua toàn cầu về kinh tế và việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào phát triển kinh tế Trong điều kiện đó không n-ớc nào có thể

vận động và phát triển mà không có sự giao l-u, liên minh, liên kết với thế giới bên ngoài Chính nhu cầu đó đã tạo nên xu h-ớng quốc tế hoá, toàn cầu hoá và phát triển các tổ chức liên minh quốc tế trên toàn thế giới nh-: Khối thị tr-ờng chung châu Âu, khối ASEAN, khối liên minh kinh tế Mỹ - Canada… Tr-ớc tình hình và xu thế phát triển thế giới nh- vậy đã buộc các n-ớc muốn tồn tại và phát triển thì tất yếu phải

điều chỉnh chính sách của mình, đặt sự phát triển kinh tế lên mục tiêu hàng đầu, trong đó sự hợp tác là thách thức chủ yếu, là điều kiện quan trọng

Mặt khác, trong xu thế toàn cầu hoá của nền kinh tế thế giới các quốc gia ngày càng lệ thuộc nhiều hơn vào nhau, an ninh của mỗi n-ớc nằm trong nền an ninh chung và có sự ổn định thì mới phát triển lên đ-ợc Tuy vậy hoà bình ở nhiều khu vực vẫn bị đe doạ, thậm chí ở nhiều nơi xung đột quân sự vẫn diễn ra vô cùng ác liệt Đó là những mâu thuẫn về sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp lãnh thổ…

Đặc biệt trong các cuộc xung đột, mâu thuẫn đó ít nhiều luôn có sự tham gia của các thế lực thể hiện xu thế của việc hình thành cán cân của thế giới mới Vì vậy,

mà vấn đề càng phức tạp hơn Xuất phát từ tình hình đó, các n-ớc buộc phải xác

định cho mình h-ớng và khu vực để hợp tác nhằm phát triển, đảm bảo an ninh và tạo sự ảnh h-ởng của mình

Nh- vậy, sau chiến tranh lạnh, những chuyển biến trong tình hình quốc tế

đã tạo nên những nhân tố cơ bản buộc các quốc gia, nhất là những n-ớc lớn đang nổi lên, ra sức điều chỉnh chiến l-ợc phát triển của mình, đặc biệt là điều chỉnh chính sách đối nội, đối ngoại để hoà nhập với xu thế mới của thế giới

Có thể nói rằng, chính những yếu tố quốc gia và quốc tế trên tạo điều kiện cho n-ớc Đức hoạch định đối ngoại và những điều kiện để thực hiện nó

1.2.2 Đ-ờng lối đối ngoại chung từ 1990 đến nay

N-ớc Đức tái thống nhất hùng mạnh cả về kinh tế lẫn chính trị, có vai trò quốc tế lớn hơn ở châu Âu và thế giới Tham vọng của n-ớc Đức đ-ợc biểu hiện

ở một trong các mục tiêu chiến l-ợc sau đây mà chính phủ Đức nêu ra

Trong một thế giới đang đ-ợc toàn cầu hoá thì quá trình tiếp tục hoà nhập vào châu Âu trở thành một yếu tố cơ bản bảo đảm cho t-ơng lai của n-ớc Đức Chỉ có Liên minh châu Âu mới tạo điều kiện cho các thành viên lớn và nhỏ theo chuẩn mực thế giới của EU, gây ảnh h-ởng lên quá trình kiến tạo một trật tự thế giới mới và qua đó bảo vệ đ-ợc lợi ích kinh tế và chính trị của mình Tiếp tục quá trình hoà nhập vào châu Âu, có nghĩa là tăng c-ờng và mở rộng EU, sẽ là vấn đề then chốt trong chính sách đối ngoại của Đức Việc đ-a đồng tiền chung EURO vào l-u hành từ đầu những năm thế kỷ XXI làm cho -u việt của quá trình hoà nhập hiện hữu hơn đối với mọi ng-ời dân Nh-ng những lĩnh vực khác, ví dụ nh- chính sách đối ngoại và an ninh chung, thì việc tiếp tục đ-ờng lối châu Âu hoá là kim chỉ nam cho chính sách đối ngoại của Đức

Những nhiệm vụ trung tâm khác là ủng hộ và ổn định quá trình cải cách của các n-ớc Trung và Đông Âu, sớm tiếp nhận nền dân chủ ở Trung và Đông

Âu vào cộng đồng ổn định của EU Mở rộng một cách thành công EU là mối quan tâm của n-ớc Đức cũng nh- toàn bộ châu Âu

Tiếp tục văn minh hoá và thể chế hoá các quan hệ quốc tế trên tinh thần một sự quản lý toàn cầu dựa trên luật pháp và dân chủ là mục tiêu lâu dài trong chính sách đối ngoại của Đức Bên cạnh những chiến l-ợc ngăn chặn xung đột và giải quyết xung đột trong hoà hoãn thì chính sách đối ngoại của Đức còn là đấu tranh giải quyết những vấn đề quyền con ng-ời nh- khuyến khích tinh thần sẵn sàng đối thoại, không sử dụng vũ lực, và tạo sự tin cậy lẫn nhau Những kinh nghiệm trong chính lịch sử đã khiến n-ớc Đức cam kết một cách đặc biệt bảo

đảm những nguyên tắc của một nhà n-ớc pháp quyền Sự ủng hộ những đòi hỏi

về quyền con ng-ời, về nhà n-ớc pháp quyền và về sự lãnh đạo đúng đắn của chính phủ không chỉ là một đòi hỏi mang tính đạo đức, mà còn là một yếu tố hết sức quan trọng trong thực tiễn của chính sách ổn định và hoà bình

Những vấn đề then chốt của cuối thể kỷ XX mang tầm cỡ toàn cầu Đó là

sự phát triển bền vững của các đối tác ở phía Nam, giữ gìn một thế giới với những giá trị của cuộc sống, ngăn chặn tội phạm xuyên quốc gia, và chống những hình thức mới của khủng bố, cũng nh- ngăn chặn sự phát triển của vũ khí huỷ diệt Trong khi đó thì việc uy tín của chính quyền nhà n-ớc bị mất đi trong càng ngày càng nhiều quốc gia đã đặt cộng đồng quốc tế tr-ớc một nhiệm vụ mà chỉ có thể thực hiện về lâu dài Vì không một quốc gia nào có thể giải quyết đ-ợc vấn đề nào nên đ-ờng lối đa ph-ơng là công cụ trung tâm và toàn diện trong chính sách

đối ngoại của CHLB Đức

Một ph-ơng h-ớng tiếp theo đó là trong những năm tiếp theo, CHLB Đức tiếp tục duy trì và phát triển mối quan hệ với các n-ớc ph-ơng Tây đã đ-ợc khôi phục hơn

40 năm qua Đây đ-ợc xem là mục tiêu chiến l-ợc của Đức, đó là chỗ dựa quan trọng cho n-ớc Đức phát triển Tuy nhiên thông qua các tổ chức EU, NATO, WEU, OSCE,

Đức muốn v-ơn lên khẳng định vai trò trụ cột châu Âu của mình [27]

Mặt khác, trong xu thế của thế giới, đặc biệt là Liên hợp quốc đang ngày càng khẳng định vai trò của mình nên chính sách đối ngoại của Đức là nhằm gây tiếng nói có trọng l-ợng trong Liên hợp quốc để đấu tranh và chuẩn bị cho có một chân trong Hội đồng Bảo an liên hợp quốc khi tổ chức này đi đến cải tổ

Là n-ớc công nghiệp và th-ơng mại lớn n-ớc Đức có mối quan hệ chặt chẽ

đan xen khắp thế giới phụ thuộc vào hệ thống kinh tế thế giới hoạt động trôi chảy Hệ thống này phải luôn luôn theo đuổi sự cân bằng giữa lợi ích sinh thái và

lợi ích xã hội Những cuộc khủng hoảng liên tục trên các thị tr-ờng tài chính quốc tế đã chỉ rõ mối nguy cơ bất ổn định tiềm ẩn Đây cũng là một vấn đề mà chính phủ CHLB Đức phải quan tâm

Ngoài ra, trong thập kỷ tới chính phủ CHLB Đức còn phải quan tâm trong các vấn đề về giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang, vấn đề hoà bình và an ninh thế giới cũng là một trong những mục tiêu đối ngoại của Đức

Từ những nhìn nhận trên, những trọng tâm sau đây quyết định đối ngoại của CHLB Đức:

- Mở rộng khả năng hành động của Liên minh châu Âu về đối nội, đối ngoại: Châu Âu cần phải có hiệu quả hơn, minh bạch hơn và có hệ thống pháp luật dân chủ hơn

- Bảo đảm hoà bình, dân chủ và phồn vinh trên toàn châu Âu bằng cách

mở rộng Liên minh châu Âu

- Tiếp tục phát triển NATO và mối quan hệ đối tác v-ợt Đại Tây D-ơng,

mà trong khuôn khổ đó, châu Âu phải tự đứng ra chịu trách nhiệm nhiều hơn

Đặc biệt trong quan hệ xuyên Đại Tây D-ơng, Mỹ đ-ợc CHLB Đức xem là đối tác chiến l-ợc hết sức quan trọng

- Mở rộng quan hệ hợp tác, đối tác và đối thoại với những khu vực nằm kề

EU, đặc biệt là khu vực Địa Trung Hải và Cận Đông vì sự phát triển và ổn định

- Tăng c-ờng sự hợp tác toàn châu Âu trong OSCE (Tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu)

- Mở rộng quan hệ hợp tác với Nga và gắn Nga vào cơ cấu châu Âu và ph-ơng Tây

- Hỗ trợ các tổ chức quốc tế, tr-ớc hết là Liên hợp quốc N-ớc Đức đóng

vai trò tích cực trong tổ chức này

- ủng hộ và tôn trọng trên toàn thế giới đặc biệt quan tâm đến quyền ng-ời phụ nữ

- Giữ gìn thế giới nh- là một khu vực sinh sống của con ng-ời và những giá trị của nó cho những thế hệ t-ơng lai

- Hợp tác với các n-ớc nằm phía Nam sa mạc Sahara bằng cách ủng hộ những sáng kiến của châu Phi nhằm cải thiện tình hình chính trị, kinh tế ở châu Phi, cũng nh- đặt ra những trọng tâm cho chính sách phát triển viện trợ của Đức

- ổn định kinh tế thế giới và cân bằng một cách hợp lý lợi ích giữa Bắc và Nam Trong chính sách đối ngoại của Đức vẫn theo đuổi mục đích một sự phát triển toàn cầu

- Đối thoại giao l-u với các nền văn hoá nhằm phát triển nền văn hóa của n-ớc Đức ra thế giới bên ngoài [2, 240 - 241]

Trên đây là đờng lối đối ngoại chung quyết định chính sách đối ngoại của

Đức trên các lĩnh vực, các vấn đề và các khu vực, các n-ớc trên thế giới từ 1990

đến nay Qua tìm hiểu chính sách đối ngoại chung của CHLB Đức từ 1990 đến nay , ta thấy trong đ-ờng lối đối ngoại của mình Đức vẫn xác định trọng tâm vào khu vực châu Âu Mặt khác , ng-ời Đức cũng xác định Mỹ và NATO là những

đối tác , đồng minh quan trọng của mình ngoài châu Âu.Và bên cạnh đó Đức cũng đã quan tâm đến các n-ớc đang phát triển ở châu á, châu Phi, và châu Mỹ

la tinh; các vấn đề của thế giới hiện nay nh- vấn đề về vũ khí hạt nhân ,vũ khí giết ng-ời hàng loạt, vấn đề về quyền con ng-ời

Ch-ơng II Chính sách đối ngoại của Cộng hoà Liên bang Đức đối với một số vấn đề quốc tế và một số n-ớc trên thế giới

2.1 Đối với một số vấn đề quốc tế

2.1.1 Hoà bình và an ninh thế giới

Khi nói đến n-ớc Đức, ng-ời ta đều nghĩ đến một đất n-ớc đã gây ra hai cuộc chiến tranh thảm khốc trong lịch sử thế giới đ-ơng đại Sau khi n-ớc Đức tái thống nhất, ng-ời ta đang lo ngại về một nguy cơ mới Nh-ng có thể thấy rằng, hơn 10 năm qua n-ớc Đức đã rút đ-ợc bài học trong quá khứ, họ đã tích cực hơn trong việc bảo vệ hoà bình và an ninh thế giới

Điều này đ-ợc thể hiện tr-ớc tiên trên ph-ơng diện lý thuyết Trong luật cơ

bản quy định "N-ớc Đức với t- cách là một thành viên bình đẳng trong một châu

Âu thống nhất có nghĩa vụ phải phục vụ nền hoà bình thế giới Là thành viên của khối Bắc Đại Tây Dơng (NATO), của Liên minh phòng thủ Tây Âu và Liên minh châu Âu, trên cơ sở khả năng phòng thủ đ-ợc bảo đảm, n-ớc Đức góp phần giữ gìn

an ninh trong khu vực châu Âu - Thái Bình Dơng phù hợp với sức mạnh kinh tế và chính trị của mình Điều đó cũng bao gồm cả cam kết tham gia những biện pháp ngăn chặn xung đột và khắc phục khủng hoảng trong khuôn khổ các liên minh

Đức tham gia và trong khuôn khổ Liên hợp quốc, cũng nh- đấu tranh giữ gìn công pháp quốc tế và quyền con ng-ời" [2, 305]

Có thể nói rằng hiện thực sinh động để chứng minh lý thuyết nói trên đó là suốt hơn một thập kỷ từ khi đất n-ớc thống nhất đến nay, n-ớc Đức đã cùng với

EU tham gia quân đội của Liên hợp quốc giải quyết các cuộc xung đột khu vực, với ph-ơng châm giải quyết các cuộc xung đột phi vũ trang

Theo đề nghị của Tổng th- ký Liên hợp quốc, mùa hè năm 1993, lần đầu tiên trên một đơn vị vận tải của quân đội Đức đã tham gia chiến dịch của Liên

hợp quốc tại "Những khu vực đã bình yên trở lại" ở Xômali Tháng 7 năm

1994,Toà án hiến pháp Liên bang đã phán quyết n-ớc Đức đ-ợc phép cử quân

đội tham gia những chiến dịch trong khuôn khổ những hoạt động của NATO và WEU nhằm thực hiện nghị quyết của hội đồng bảo an Liên hợp quốc

Đồng thời, toà án hiến pháp cũng cho phép quân đội Đức tham gia lực l-ợng gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc Ngày 6/12/1995 với đa số tán thành Quốc hội Liên bang đã phê chuẩn việc cử 4.000 lính của quân đội Đức tới Bôxnia trong khuôn khổ một chiến dịch giải quyết khủng hoảng của Liên hợp quốc Đầu năm

1997, Bộ tr-ởng quốc phòng Đức, đ-ợc sự chấp thuận của quốc hội, đã cử 3.000 binh lính vào lực l-ợng gìn giữ hoà bình quốc tế SFOR do NATO lãnh đạo tại Bôxnia Hexêgôvina Cảnh sát Đức cũng tham gia vào lực l-ợng cảnh sát quốc tế tại Nam T- cũ với số quân đông thứ hai

Đó là những sự kiện đầu tiên, thể hiện quan điểm của chính phủ CHLB

Đức trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế, ngăn chặn khủng hoảng và giải quyết xung đột một cách hoà bình, nhằm bảo vệ nền hoà bình và an ninh trên toàn thế giới

Một động thái tiếp theo trong quan điểm chính sách đối ngoại của CHLB

Đức ở vấn đề này, đó chính là vai trò của Đức và EU trong tiến trình giải quyết xung đột ở Maxêđônia(thuộc Nam T- cũ) nhằm ổn định Đông Nam Âu Vấn đề Maxêđônia xuất phát từ tình hình căng thẳng giữa nhóm dân tộc thiểu số Anbani

và chính phủ Maxêđônia của ng-ời Xlavơ (từ 2 năm 2001) đã dẫn đến xung đột

Có nguy cơ sẽ nổ ra một cuộc nội chiến với những hậu quả không l-ờng tr-ớc

đ-ợc cho toàn khu vực Ngay lập tức, CHLB Đức đã yêu cầu cộng đồng quốc tế d-ới sự điều hành của EU can thiệp giải quyết

Ngày 13/8/2001, Hiệp định Ohirđ đ-ợc ký kết, các bên xung đột đã thống

nhất sửa đổi hiến pháp và các đạo luật để nhóm dân tộc thiểu số Anbani có nhiều quyền lợi hơn Tháng 7 năm 2001, NATO đã đàm phán xong cho việc ngừng bắn giữa hai bên xung đột và giám sát việc chiến binh ng-ời thiểu số Anbani giao nộp

vũ khí Khi NATO đ-ợc yêu cầu cử 1.000 binh lính đến bảo vệ các quan sát viên dân sự của EU và OSCE, những ng-ời đến quan sát lực l-ợng an ninh Maxêđônia quay trở lại vùng bị chiến binh Anbani chiếm đóng, thì quân đội Đức lần đầu tiên trong lịch sử của mình đã đứng ra nắm quyền điều hành chiến dịch Ngoài ra, từ khi bắt đầu chiến dịch TFF thì Đức với số quân 600 binh lính, là n-ớc có số quân

đông nhất tham gia chiến dịch, chiến dịch TFF d-ới sự điều hành của Đức đã đ-ợc cả hai bên xung đột đánh giá cao Hiện nay Maxêđônia có một cơ hội thật sự để phát triển trong hoà bình và phồn vinh trong cộng đồng các quốc gia láng giềng ở châu Âu Chính CHLB Đức đã góp phần đáng kể vào thành công đó

Ngoài ra, CHLB Đức còn hỗ trợ về ng-ời và tài chính cho cơ quan quản lý hành chính của Liên hợp quốc ở Kôsôvô cũng nh- bảo đảm an ninh trong khu vực do KFOR kiểm soát

Tại Cộng hoà Liên bang Nam T-, việc Milôxêvich bị lật đổ đã tạo điều kiện cho n-ớc này quay trở lại cộng đồng quốc tế và xích lại gần châu Âu Trong hội nghị các n-ớc hỗ trợ Cộng hoà Liên bang Nam T- tổ chức tại Bruxel (Bỉ) ngày 29/7/2001 nhằm giúp n-ớc này củng cố nền dân chủ còn non trẻ bằng các cuộc cải cách chính trị, kinh tế Các n-ớc đã hứa viện trợ tài chính cho Nam T-

500 triệu euro (trong đó CHLB Đức là n-ớc tài trợ song ph-ơng lớn nhất cho Cộng hoà Liên bang Nam T-) [2, 253] Cùng với các đối tác của EU, chính phủ CHLB Đức cố gắng tìm kiếm một giải pháp đ-ợc nhất trí chung cho những quan

điểm còn khác biệt giữa các n-ớc Cộng hoà Xecbi và Môngtênegro về t-ơng lai của Cộng hoà Liên bang Nam T-, tạo điều kiện cho hai n-ớc này có một t-ơng

lai trong n-ớc Cộng hoà Liên bang Nam T- dân chủ

Nh- vậy, việc giải quyết các cuộc xung đột nói trên, bằng việc tìm ra các giải pháp kể cả đem quân đội Đức đến giải quyết các cuộc khủng hoảng và xung

đột quốc tế ở Bôxnia Kôsôvô Makêđônia, Liên bang Nam T- là những dấu hiệu cho thấy chính sách bảo đảm hoà bình là mục tiêu tối th-ợng trong chính sách

đối ngoại và an ninh của Đức Nh- Thủ t-ớng G.Schroođer đã nói: "Chính là ng-ời Đức chúng ta, những ng-ời đã v-ợt qua những hậu quả của hai cuộc chiến tranh để tìm đ-ợc tự do và quyền tự quyết - giờ đây có nghĩa vụ phải ý thức đ-ợc một cách toàn vẹn trách nhiệm của chúng ta"

Đặc biệt tại Trung Cận Đông, cuộc xung đột giữa ng-ời Do Thái và ng-ời Palextin cũng đ-ợc ng-ời Đức rất quan tâm Để giúp đỡ hai bên trong cuộc xung

đột này ở Trung Cận Đông trong quá trình tìm kiếm một giải pháp bền vững và công bằng, chính phủ Liên bang cũng duy trì mối quan hệ chặt chẽ và tin cậy với chính quyền tự trị Palextin và với các n-ớc Arập láng giềng, bên cạnh quan hệ

đặc biệt với Ixaren Chính phủ Liên bang đã ủng hộ quyền tự quyết của nhân dân Palextin cho một Nhà n-ớc Palextin độc lập và dân chủ CHLB Đức ủng hộ một giải pháp hoà bình cho cuộc xung đột ở khu vực này

Và mới đây năm 2003, CHLB Đức đã cùng với Pháp và Nga công khai phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ tại Irắc, là một biểu hiện nữa cho thấy ng-ời

Đức đang muốn lấy lại vị thế của mình, họ đã không muốn chiến tranh, muốn bảo vệ nền hoà bình và an ninh thế giới - đó là mục tiêu tối thiểu của CHLB Đức

2.1.2 Vấn đề giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang

N-ớc Đức trong quá khứ là một trong những n-ớc đi đầu trong các cuộc chạy đua vũ trang và sản xuất vũ khí giết ng-ời hàng loạt Đặc biệt từ khi đ-ợc

Mỹ và ph-ơng Tây tái vũ trang và đ-a vào khối Bắc Đại Tây D-ơng (NATO) thì

vấn đề vũ khí và kiểm soát vũ trang của Đức trở thành mối quan tâm của nhân loại Trong quá khứ, cũng nh- những năm đầu của thập niên 50, 60 của thế kỷ

XX ng-ời Đức đã thấy hết những hậu quả nghiêm trọng của việc chạy đua và sản xuất vũ khí giết ng-ời

Vì vậy, nhiệm vụ trung tâm trong chính sách đối ngoại và an ninh của Đức

từ 1990 đến nay, là giải trừ quân bị, kiểm soát vũ trang và không phổ biến vũ trang Những nhiệm vụ này nhằm mục đích hạn chế tiềm năng vũ khí, và nếu có thể, giảm số l-ợng vũ khí, tạo dựng sự tin cậy giữa các quốc gia bằng sự hợp tác và

sự công khai, minh bạch trong những vấn đề thuộc chính sách quân sự và an ninh

Trong lĩnh vực vũ khí thông th-ờng, n-ớc Đức cũng rất quan tâm với cộng

đồng quốc tế kiểm soát loại vũ khí này Những công cụ quan trọng nhất trong việc hợp tác và kiểm soát vũ trang này:

- Hiệp -ớc về lực l-ợng vũ trang thông th-ờng ở châu Âu Trong khuôn khổ đó đã phá huỷ hơn 50 nghìn vũ khí hạng nặng ở châu Âu

- Hiệp định tiếp theo về hạn chế quân số của lực l-ợng vũ trang ký năm 1992

- Hiệp -ớc về bầu trời mở có hiệu lực từ ngày 1/1/2002, mở rộng bầu trời của các n-ớc thành viên cho việc quan sát bằng máy bay

N-ớc Đức đã góp phần cơ bản để thoả thuận kiểm soát vũ trang trong hiệp -ớc Dayton về việc bảo đảm hoà bình và an ninh cho Nam T- cũ đ-ợc chấp thuận Từ năm 1996, hơn 7 nghìn hệ thống vũ khí đã bị phá huỷ, các biện pháp tạo dựng sự tin cậy và an ninh đã đ-ợc thực hiện giữa các bên xung đột Tiến trình ổn định khu vực trong và xung quanh lãnh thổ Nam T- cũ, cũng đ-ợc thoả thuận tại Dayton, đã đ-ợc thúc đẩy bởi sự nỗ lực của Đức Thông qua trung tâm

Đức - Croatia đặt tại Zagreb về kiểm soát vũ trang khu vực thì sự hợp tác trong chính sách an ninh đối ngoại ở khu vực này đã đ-ợc phát triển

Giữa năm 1998, Đức đã đ-a ra đề nghị về hành động chung của EU nhằm hạn chế và kiểm soát vũ khí vừa và nhỏ Đề nghị này đã đ-ợc hội đồng EU thông qua ngày 17/12/1999 Mục đích của hành động chung là chống lại tình trạng vũ khí nhỏ đ-ợc tập trung và triển khai quá mức độ, và không có sự kiểm soát và giải quyết những vấn đề liên quan đến những khu vực tập trung vũ khí quá nhiều

đang tồn tại Cho đến nay thì tổ chức OSCE và Liên hợp quốc dựa trên những cơ

sở này cũng đã đề ra những hành động chung

Nhằm khuyến khích toàn thế giới chống lại mìn sát th-ơng, ngay từ tháng

4 năm 1996, n-ớc Đức đã từ bỏ hoàn toàn việc sử dụng và xuất khẩu mìn sát th-ơng và đến năm 1997 đã phá huỷ toàn bộ cơ sở mìn sát th-ơng của quân đội

Đức Cùng với 120 n-ớc khác, đầu tháng 12/1997, Đức đã ký tại Ottawa công -ớc cấm sử dụng, l-u trữ, sản xuất và cung cấp mìn sát th-ơng, cũng nh- phá huỷ các loại mìn sát th-ơng [2, 245] Những quy định nghiêm ngặt của Công -ớc Ottawa chủ yếu dựa trên đề nghị của Đức Công -ớc Ottawa có hiệu lực từ ngày 1/3/1999 và ngày nay có hiệu lực đối với hơn 120 quốc gia

Giải trừ quân bị và không phổ biến vũ khí giết ng-ời hàng loạt, cũng nh- những ph-ơng tiện mang vũ khí, giết ng-ời hàng loạt là những mục tiêu cơ bản trong chính sách an ninh đối ngoại của CHLB Đức Việc các công -ớc đa ph-ơng t-ơng ứng có hiệu lực trên toàn cầu và đ-ợc thực hiện một cách có hiệu quả, có tầm quan trọng đặc biệt Nh- ta đã biết, ngay từ năm 1954 n-ớc Đức đã từ bỏ việc sản xuất và lu trữ vũ khí giết ng-ời hàng loạt Tháng 5/2000, 187 n-ớc tham gia hiệp -ớc không phổ biến vũ khí hạt nhân đã thoả thuận về những b-ớc tiến hành cụ thể nhằm tăng c-ờng quá trình cắt giảm và không phổ biến vũ khí hạt nhân Vấn đề bây giờ là phải thực hiện hiệp -ớc này Năm c-ờng quốc hạt nhân (Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc) đã khẳng định cam kết sẽ huỷ bỏ toàn bộ