Chiến tranh thế giới thứ hai với vấn đề thời cơ giải phóng các dân tộc đông dương

Nh-ng sức mạnh tàn bạo của bộ máy quân sự phát xít Đức đã không đe doạ đ-ợc quân dân Liên Xô.Ngay sau khi phát xít Đức tấn công Trung -ơng Đảng cộng sản Liên Xô đã kêu gọi toàn Đảng, toà

Phần A: Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Đại chiến thế giới thứ nhất kết thúc, các n-ớc thắng trận tổ chức một hội nghị hoà bình ở Vec-xai (ngoại ô Pari) để phân chia thế giới và thiết lập một trật tự hoà bình an ninh mới sau chiến tranh Song, hệ thống hoà -ớc Vec-xai đ-a lại không làm thoả mãn tham vọng của một

số n-ớc đế quốc Hệ thống hoà -ớc không mang lại sự hoà dịu sau một trận chiến tàn khốc nh- ng-ời ta mong muốn mà ng-ợc lại còn khoét sâu hơn những mâu thuẫn vốn có giữa các n-ớc thắng trận với các n-ớc bại trận, giữa các n-ớc bại trấn với nhau, thậm chí giữa các n-ớc thắng trận

Cuộc khủng kinh tế thế giới 1929-1933 đã để lại một hậu quả hết sức nặng nề cho toàn nhân loại Sự xuất hiện hai khối đế quốc đối lập nhau và nguy cơ một cuộc chiến tranh thế giới mới lại xẩy ra Chiến tranh thế giới thứ hai diễn ra ở hầu khắp các châu lục và đại d-ơng, lôi cuốn hàng tỷ ng-ời vào guồng máy của nó, làm hơn 50 triệu ng-ời chết

Chiến tranh thế giới thứ hai đã lùi xa 60 năm nh-ng cho đến ngày nay vẫn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học Đặc biệt trong thời điểm chúng ta đang kỷ niệm 60 năm - ngày chiến thắng chủ nghĩa phát xít

Cho đến nay có rất nhiều học giả viết về cuộc chiến tranh này d-ới những quan điểm khác nhau Song nhìn nhận cuộc chiến tranh thế giới thứ hai với cơ hội dành độc lập của ba n-ớc Đông D-ơng thì còn rất hạn chế Bởi vậy, tiếp cận chiến tranh thế giới thứ hai d-ới góc độ này cho phép chúng ta trả lời nhiều vấn đề xung quanh nó: Tại sao Liên Xô tham chiến lại là điều kiện thuận lợi cho các n-ớc Đông D-ơng tiến tới dành độc lập? Chủ tr-ơng đ-ờng lối của những ng-ời cộng sản Đông

D-ơng và phong trào cách mạng Việt Nam - Lào - Cămpuchia d-ới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đông D-ơng nh- thế nào? Tại sao Việt Nam - Lào dành đ-ợc độc lập, còn Cămpuchia lại không thực hiện đ-ợc

sự nghiệp đó? đã có không ít sử gia Ph-ơng Tây và một số nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng: Thắng lợi của cách mạng tháng Tám ở Việt Nam, cách mạng Tu La ở Lào chẳng qua là sự ăn may! Điều này có đúng với

sự thật không?

Để đánh giá vấn đề này một cách khách quan, chúng ta biết rằng trong bất kỳ một cuộc cách mạng nào thì thời cơ là một yếu tố vô cùng quan trọng

Thời cơ thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn những điều kiện khách quan và điều kiện chủ quan Trong đó điều kiện chủ quan đóng vai trò quyết định

Xem xét những chủ tr-ơng, đ-ờng lối của Đảng cộng sản Đông D-ơng, chuẩn bị đón và chớp thời cơ trong chiến tranh thế giới thứ hai

sẽ cho chúng ta nhìn nhận một cách khách quan về vấn đề trên

Mặt khác, nghiên cứu đề tài này không chỉ có ý nghĩa khoa học,

mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc nhân dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng của chủ nghĩa phát xít

Đứng ở góc độ lịch sử nhằm cung cấp cho bạn đọc những thông tin kiến thức lịch sử đ-a lại cái nhìn logic và khách quan về sự thắng lợi của Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam và Cách mạng Tu La ở Lào

Vệ nhừng lỷ do trên, tôi quyễt định chón đẹ t¯i: “Chiễn tranh thễ giỡi thử hai vỡi vấn đẹ thội cơ gi°i phõng cùa c²c dân tốc Đông Dương” làm khoá luận tốt nghiệp của mình Lựa chọn đề tài này, tôi không tham vọng tìm đ-ợc cái mới, chỉ nhằm mục đích củng cố lại tri thức đã học, nắm đ-ợc quy trình thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học

2 Lịch sử vấn đề

Chiến tranh thế giới thứ hai - một trong những sự kiện lớn nhất của lịch sử thế giới hiện đại, có tác động rất lớn đối với tình hình thế giới Sự diệt vong của chủ nghĩa Phát xít, sự hình thành hệ thống xã hội chù nghĩa trên thễ giỡi, kẽo theo sữ ra đội cùa trật tữ “lưởng cữc” Ianta chi phối quốc tế Điều quan trọng hơn là nó tác động trực tiếp đến phong trào cách mạng giải phóng dân tộc á, Phi, Mỹ La Tinh, trong đó

có cách mạng của ba n-ớc Đông D-ơng - nơi vốn là chiến tr-ờng dành dật giữa các n-ớc Đế quốc

Chiến tranh thế giới thứ hai có ảnh h-ởng nh- thế nào đến phong trào cách mạng mạng ba n-ớc Đông D-ơng, là một vấn đề quan trọng song ch-a có một công trình khoa học nào tập trung nghiên cứu một cách tỷ mỷ và có hệ thống Hay nói cách khác vấn đề này chỉ đ-ợc đề cập lồng vào trong một số tài liệu nghiên cứu lịch sử từng n-ớc chứ không đi sâu vào tập trung cả ba n-ớc Tất cả những công trình đó chỉ dừng lại ở việc giới thiệu, hoặc cung cấp những thông tin cần thiết có liên quan Trong sỗ c²c công trệnh đõ chàng h³n cõ mốt sỗ cuỗn: “Đ³i c-ơng lịch sử Việt Nam” tập 2 do Gi²o sư Trần B² Đế chù biên, hay mốt sỗ t¯iliếu nghiên cửu như “C²ch m³ng dân tốc dân chù nhân dân” cùa Trưộng Chinh tập 1, “Lịch sụ Đ°ng cống s°n Viết Nam”, “Họ Chí Minh to¯n tập”, “Văn kiến Đ°ng 30-45” tập 3 đ± đẹ cập đễn mốt sỗ khía cạnh về những tác động của chiến tranh thế giới thứ hai đến tình hình cách mạng Đông D-ơng và sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đông D-ơng Nh-ng những tài liệu này chỉ giới thiệu một cách sơ l-ợc về chiến tranh thế giới thứ hai, chứ không đi vào phân tích một số sự kiện chính tác động đến cách mạng Đông D-ơng Hơn nữa, về phong trào vận động cách mạng thì chỉ đi chung chứ không đi sâu vào một số n-ớc

đặc biệt là Cămpuchia

Cuỗn s²ch “Ph²p t²i chiễm Đông Dương v¯ chiễn tranh l³nh” đ± trình bày một phần về quá trình Pháp - Nhật chiếm Đông D-ơng nh-ng lại không trình bày về sự vận động và phát triển cách mạng ở đây

Cuỗn s²ch “Quan hế Nhật - Pháp ở Đông D-ơng trong chiến tranh thễ giỡi thử hai” đ± nõi lên mốt phần vẹ quan hế c²c nưỡc đễ quỗc vỡi vấn đề Đông D-ơng trong chiến tranh và phong trào cách mạng ở đây nh-ng chỉ đi sâu vào phân tích Cách mạng tháng Tám và thắng lợi của

nó, còn ở Lào, Cămpuchia chỉ mang tính chất giới thiệu

Tóm lại, trên cơ sở thừa h-ởng những công trình nghiên cứu cùng với nguồn tài liệu thu thập đ-ợc, chúng tôi cố gắng bổ sung phần thiếu hoặc chưa nghiên cửu đề ho¯n th¯nh đẹ t¯i: “Chiễn tranh thễ giỡi thử hai vỡi vấn đẹ thội cơ gi°i phõng cùa c²c dân tốc Đông Dương”

Do đây là một đề tài khó ch-a có một công trình nào chuyên khảo nghiên cứu mà chỉ đ-ợc đề cập trên một số tạp chí sách báo mang tính chất tản mản không có hệ thống Mặt khác, bản thân là một sinh viên, trình độ kinh nghiệm còn hạn chế, tiếp cận tài liệu ch-a nhiều cho nên trong quá trình nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong

đ-ợc sự chỉ bảo của thầy cô giáo và những ng-ời quan tâm

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu:

Từ lịch sử vấn đề trên, chúng tôi xác định đối t-ợng của luận văn l¯ “chiễn tranh thễ giỡi thử hai vỡi vấn đẹ thội cơ gi°i phõng cùa c²c dân tộc Đông Dương”

Về phạm vi nghiên cứu có rất nhiều quan điểm tiếp cận vấn đề này, ở luận văn này chúng tôi chỉ tiếp cận những sự kiện chính của chiến tranh thế giới thứ hai có tác động trực tiếp đến Đông D-ơng và chủ tr-ơng đ-ờng lối của Đảng cộng sản Đông D-ơng trong việc chuẩn

bị tiền đề chớp thời cơ phát động khởi nghĩa dành độc lập dân tộc

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng ph-ơng pháp logíc và ph-ơng pháp lịch sử Mặt khác xử lý thông tin để thấy rõ cuộc chiến tranh thế giới thứ hai với cơ hội độc lập cho ba n-ớc Đông D-ơng

Mặt khác, từ việc nghiên cứu những chủ tr-ơng đ-ờng lối lãnh

đạo quá trình vận động cách mạng Đông D-ơng để rút ra kết luận cần thiết Do yêu cầu đề tài, chúng tôi còn sử dụng một số ph-ơng pháp khác nh-: S-u tầm, giải thích, phân tích

Ch-ơng 2: Chủ tr-ơng, đ-ờng lối của Đảng cộng sản Đông D-ơng và

quá trình vận động cách mạng Việt Nam - Lào - Cămpuchia trong thời

kỳ chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)

Phần B: Nội dung

Ch-ơng 1: Khái quát những sự kiện chính của chiến

tranh thế giới thứ hai tác động trực tiếp

cố gắng nhằm cứu vãn duy trì nền hoà bình, đó là một sự dối trá xấu xa

Thực ra, hiệp -ớc Muy - Ních nh- là một phiên chợ đen quốc tế, trong đó Anh - Ph²p vỡi danh nghĩa l¯ nưỡc “b°o hố” Tiếp Khãc đ± dâng miền Xu Đét cho HítLe, để đ-ợc Đức đáp lại bằng một cuộc chiến tranh về phía Liên Xô Chính hiệp -ớc Muy - Ních đã đi vào lịch sử nh- một vết nhơ của nền ngoại giao Anh - Pháp - Mỹ

Ngày 15/3/1939 bọn Phát xít HítLe ngang nhiên đóng chiếm Tiệp Khắc và chia cắt Tiệp Khắc thành hai n-ớc Sêkhi và Xlôvakia đặt d-ới quyền bảo hộ của n-ớc Đức

Sau khi nuỗt trôi Tiếp Khãc, v¯o lủc 4h45’ phủt ng¯y 01/9/1939, quân Đức tấn công BaLan - một n-ớc mà nền an ninh đặt d-ới sự bảo

hộ của Anh - Pháp Ngày 3/9/1939 Anh - Pháp buộc phải tuyên chiến

với Đức Chiến tranh thế giới thứ hai chính thức bùng nổ Mặc dầu phải tuyên chiến với Đức nh-ng trên thực tế hai n-ớc Anh - Ph²p chì “tuyên” m¯ không “chiễn”, mặc cho Ba Lan khẩn thiễt cầu cửu Anh - Pháp không gửi một ng-ời lính, một viên đạn nào sang giúp Ba Lan ý đồ chiến l-ợc của Hít Le là đánh chiếm Ba Lan để tiến lên tiến công các n-ớc Tây Âu và để biến Ba Lan thành bàn đạp tấn công Liên Xô Với một lực l-ợng quân sự khổng lồ, có -u thế tuyệt đối về quân số và trang

bị, quân Đửc l³i lới dũng yễu tỗ bất ngộ v¯ thữc hiến chiễn thuật “đ²nh chỡp nho²ng”, dợng xe tăng v¯ m²y bay thóc sâu, bao vây khiễn cho Ba Lan không chống đỡ nổi

Trong khi đõ, tệnh tr³ng “tuyên” m¯ không “Chiễn” cùa Anh v¯ Pháp đ-ợc thấy rõ ở dọc biên giới Pháp - Đức hầu nh- không có chiến

sự ở đây ngưội ta chì thấy “nhừng chiễc m²y bay nẽm bom xẽ trội m¯ không ném một quả bom nào những cổ đại bác đặt trong những túi đạn

mà không hề bắn một phát , những đội quân khổng lồ mặt giáp mặt nh-ng ngoài những cuộc xô xát nhỏ hiếm thấy chỉ quan sát thám mà không hẹ cõ ỷ định đ²nh nhau” [25;33]

Trong khi đó vin vào lý do chiến tranh ngày 26/9/1939 Chính phủ Pháp ra lệnh cấm Đảng cộng sản Pháp hoạt động và thực hiện nhiều chính sách phản dân chủ khác, nhằm thủ tiêu quyền tự do dân chủ mà giai cấp công nhân và nhân dân lao động đã dành đ-ợc trong thời kỳ Mặt trận nhân dân

Tính đến cuối năm 1939, sau 4 tháng chiến tranh với Đức toàn bộ thiệt hại của lực l-ợng vũ trang Pháp là 1433 ng-ời, còn quân đội viễn chinh Anh (ờ Ph²p) chì mất 3 ngưội Ngưội Ph²p gói l¯ “trò hẹ chiễn tranh” nghĩa l¯ không ph°i chiễn tranh thữc sữ Âm mưu cùa chính phù Anh - Ph²p trong “trò hẹ chiễn tranh” l¯ cỗ nẽ tr²nh chiễn tranh thữc sữ

với n-ớc Đức, hy vọng phát xít Đức sớm muộn sẽ tiếp tục h-ớng về phía

Đông, tấn công Liên Xô sau khi đ²nh chiễm sang Ba Lan “Trò hẹ chiễn tranh” kẽo d¯i trong kho°ng 7 đễn 8 th²ng tú mợa đông năm 1939 đễn cuối xuân năm 1940 Phát xít Đức đã lợi dụng tình hình đó để tranh thủ thời gian đánh chiếm các n-ớc Bắc Âu và chuẩn bị lực l-ợng tấn công

đánh chiếm n-ớc Pháp Việc tấn công n-ớc Pháp đ-ợc Bộ tham m-u

Đửc v³ch ra trong “kễ ho³ch m¯u v¯ng” b´ng c²ch tr¯n qua nưỡc Bì v¯ H¯ Lan Hít Le túng tuyên bỗ mốt c²ch trãng trớn r´ng “viếc xâm ph³m nền trung lập của Bỉ và Hà Lan chẳng có gì quan trọng - Ng-ời ta sẽ không hài chủng ta vẹ viếc đõ khi chủng ta đ± l¯ ngưội chiễn thãng” [25;35]

Thễ nhưng sau đõ l³i cõ sữ thay đồi trong “kễ ho³ch m¯u v¯ng” bằng việc đánh chiếm Đan Mạch và Na Uy chính phủ Đan Mạch và Na

Uy nhanh chóng hạ vũ khí đầu hàng Sau một thời gian chuẩn bị, ngày 10/5/1940 Phát xít Đức bất ngờ tấn công vào các n-ớc Bỉ, Hà Lan, Luychxămbua và Pháp Đến đây, cuộc chiến tranh trực diện quy mô lớn giữa n-ớc Đức phát xít và Anh - Pháp mới thực sự bắt đầu N-ớc Đức Hít Le đ± vửt bà ho¯n to¯n lội hửa h±o “không xâm ph³m”, đọng thội không còn là con bài để Anh - Pháp - Mỹ có thể lợi dụng để tấn công Liên Xô nừa Nõ đ± bốc lố rỏ mưu đọ sản s¯ng “nuỗt chụng” nưỡc Ph²p

và có thể cả n-ớc Anh nữa Chính sách thoả hiệp Muy - Ních của các chính phủ Anh- Pháp đã dẫn đến tai hoạ cho bản thân n-ớc họ Với một lực l-ợng quân sự khổng lồ, n-ớc Đức đã nhanh chóng đánh bại Hà Lan, Bỉ, Luychxămbua Ngày 15/5 quân đội Hà Lan đầu hàng, cùng ngày đó quân Đức đã chọc thủng đ-ợc phòng tuyến của quân Pháp khoảng 90km từ Xơ Đăng đến Na -Muya, lực l-ợng quân Đức tiến về phía Tây Nam nhằm thẳng h-ớng Pari Chính phủ Pháp hoang mang lo

sợ đã nghĩ đến việc đầu hàng Ngày 15/5 thống chế Pê Tanh - một ng-ời

chủ tr-ơng đầu hàng đ-ợc bổ nhiệm chức phó thủ t-ớng T-ớng Goa - Mơ - Lanh bị cách chức tổng t- lệnh quân đội, thay vào đó là t-ớng Vây

- Găng cũng là ng-ời chủ tr-ơng đầu hàng Một cuộc thanh trừng đồng loạt diễn ra trong Bộ chỉ huy tối cao Pháp

Về phía quân đội Đức, sau khi kết thúc đợt 1 tấn công quân Pháp

đã tiến nhanh về phía Tây Ngày 10/6 chính phủ Pháp từ Pari dời về Tua Cùng ngày 10/6 thấy thời cơ thuận lợi đã tới n-ớc ý cũng tuyên chiến với n-ớc khác Từ lâu bọn phát xít ý đã thèm muốn một số vùng lãnh thổ phía Nam của n-ớc Pháp và các thuộc địa của Pháp ở ven bờ

Địa Trung Hải Bấy giờ quân Pháp đang bị phát xít Đức tấn công ở phía Bắc, đó là một thời cơ thuận lợi để phát xít ý thực hiện âm m-u chia phần với Đức Việc phát xít ý tham chiến đã đẩy quân Pháp vào một tình trạng khó khăn thêm

Thật ra, sau khi kết thúc cuộc tấn công đợt một của quân Đức tình hình n-ớc Pháp vẫn có thể phát triển theo chiều h-ớng tốt đẹp hơn, nếu chính phủ Pháp kiên quyết kháng chiến Ban chấp hành Trung -ơng

Đảng cộng sản Pháp, đã đề nghị một kế hoạch vũ trang toàn dân để tiến hành chống phát xít Nh-ng chính phủ Pháp đã từ chối đề nghị đó Khi quân ý tham chiến quân Đức lại mở cuộc tấn công đợt hai, thì n-ớc Pháp đã rời vào tình cảnh vô cùng khó khăn Ngày 12/6/1940 tại một

địa điểm gần thành phố Tua, chính phủ Pháp đã họp để nhận định tình hình T-ớng Vây - Găng -Tổng t- lệnh quân đội Pháp tuyên bố tình hình là tuyệt vọng và đề nghị đầu hàng tức khắc Sợ lực l-ợng quần chúng đứng đầu là những ng-ời cộng sản lớn mạnh qua các cuộc kháng chiến bảo vệ thủ đô Pari, ngày 13/6/1940 chính phủ Pháp quyết định bỏ ngõ Pari và sẵn sàng ra lệnh bắt bất cứ ai có ý định tiếp tục chiến đấu bảo vệ Pari Pari là trái tim của n-ớc Pháp, là trung tâm kinh tế chính trị

văn hoá và là một vị trí chiến l-ợc cực kỳ quan trọng đối với n-ớc Pháp Giờ đây chính phủ Pháp bỏ ngõ Pari có nghĩa là cắt bỏ trái tim của n-ớc Pháp Bân - Lít - đại sứ Mỹ tại Pháp đã làm trung gian điều đình cho Pari đầu hàng, ngày 14/6 quân Đức tiến vào thủ đô n-ớc Pháp Trong hoàn cảnh đó, lợi dụng tình thế suy sụp của n-ớc Pháp Chính phủ Anh

đẹ nghị th¯nh lập mốt “liên bang Anh - Ph²p” bệnh đàng vẹ hệnh thửc, nh-ng thực chất là do Anh thao túng Chính phủ Anh muốn thâu tóm các thuộc địa của Pháp và số chiếm hạm Pháp còn lại biến thành sở hữu của mình Mặc cho Đảng cộng sản Pháp phản đối nh-ng đa số trong chính phủ do Pê -Tanh đứng đầu đã chủ tr-ơng đầu hàng Đức với lý do

“th¯ l¯m mốt tình cùa Quỗc x± còn hơn l¯ l¯m thuốc địa cùa Anh” [25;39]

Đa số thành viên trong chính phủ Pháp đã tán thành đầu hàng phát xít Đức Ngày 17/6/1940 Tổng thống Rây - Nô từ chức và Pê - Tanh lên cầm quyền Ngay hôm đó Pê - Tanh đã ra lệnh cho quân Pháp ngừng chiến đấu để bắt đầu đàm phán với Đức Ngày 21/6 bắt đầu một cuộc

đàm phán đình chiến, t-ớng Cây Ten thay mặt Hít Le, trao điều kiện

đình chiến cho đại diện chính phủ Pháp trên toa tàu tại ga Rờ - Tông -

Đơ trong khu rừng Công - Pi - E - Nhơ đúng toa tàu mà thống chế Pháp Phô - Sơ đã gặp đại diện n-ớc Đức bại trận sau chiến tranh thế giới thứ nhất khi ký hiệp định Công - Pi - E - Nhơ

Ngày 22/6/1940 hiệp định định chiến Pháp - Đức đ-ợc ký kết quy

định Pháp phải ngừng ngay mọi hoạt động tái chiếm toàn bộ lực l-ợng

vũ trang quân sự Pháp phải hạ vũ khí, lực l-ợng trên bộ, không quân, hải quân, phải giải ngũ ngay lập tức, các ph-ơng tiện chiến tranh phải giao lại nguyên vẹn cho Đức

Miền Bắc Pháp do quân Đức chiếm đóng (trong đó có Pari) đây là vùng công nghiệp quan trọng nhất n-ớc Pháp Miền Nam n-ớc Pháp đặt

d-ới sự cai trị của chính phủ pháp,tức chính phủ bù nhìn Pê-Tanh Vấn

đề đặt ra là vì sao phát xít Đức không chiếm đóng trực tiếp cả n-ớc Pháp mà cần đến chính phủ bù nhìn Pê - Tanh? Chúng ta biết rằng: Lúc Pháp bại trận, nhiều tàu chiến Pháp đã chạy sang thuộc địa Nếu không còn một chính phủ Pháp dù chỉ là chính phủ bù nhìn, thì các thuộc địa Pháp và tàu chiến Pháp sẽ là lọt vào tay đối ph-ơng của Đức tức là Anh Hít Le cho duy trì chính phủ bù nhìn Pê - Tanh để giữ các thuộc địa và các tàu chiến khác trong quyền chi phối n-ớc Đức phát xít Ngày 24/6 hiệp định định chiến Pháp - ý đã bổ sung cho hiệp định định chiến Pháp - Đức - xác nhận sự đầu hàng của Pháp Tấn thảm kịch của n-ớc Pháp bắt nguồn từ chính sách phản n-ớc hại dân của chính phủ t- sản Pháp Đó là kết quả của chính sách Muy - Ních mà chính phủ Pháp thực hiện tr-ớc đó Chính phủ Pháp một mặt thoả hiệp với hành động gây chiến xâm l-ợc của phát xít Đức, mặt khác ra sức đàn áp các lực l-ợng yêu n-ớc, đứng đầu là những ng-ời cộng sản Pháp, thi hành những chính sách thù địch với Liên Xô Bằng cách đó trên thực tế, bọn cầm quyền đã tự tay trói n-ớc Pháp giao nộp cho bọn phát xít Hít Le, thực hiện một chế độ phát xít tại vùng chúng cai trị trên đất Pháp và tại các thuộc địa mà chúng còn giữ đ-ợc Pê - Tanh đã xoá bỏ Hiến Pháp tr-ớc

đó của n-ớc Ph²p v¯ “b°n tuyên ngôn nhân quyẹn” nồi tiễng cùa c²ch mạng t- sản Pháp, để thực hiện một chế độ học đòi kiểu phát xít

Nh- vậy, một bộ phận t- sản Pháp đã quỳ gối đầu hàng phát xít

Đức, một bộ phận khác đứng đầu là t-ớng Đồ Gôn bỏ chạy sang Anh Sau khi nưỡc Ph²p đầu h¯ng t³i Luân Đôn đ± th¯nh lập mốt “Hối đọng dân tốc Ph²p”, do Độ Gôn đửng đầu nhưng lữc lướng n¯y do Anh chi phối Đất n-ớc ở trong tình thế hỗn loạn ch-a từng có trong lịch sử Ph²p Viếc nưỡc Ph²p “mẫu quỗc” bị nưỡc Đửc đè bép đ± t²c đống sâu sắc tới thuộc địa Thực dân Pháp thống trị ở Đông D-ơng rơi vào tình

trạng khủng hoảng nghiêm trọng Bọn cầm quyền ở Đông D-ơng thuộc phái Pê - Tanh do Đờ Cu đứng đầu đã buộc phải thiết lập chế độ thống trị phản động

Nhận dân Đông D-ơng phải làm nô lệ cho kẻ nô lệ, tình cảnh vô cùng thống khổ, vì vậy họ đã nổi dậy đấu tranh chống phát xít Mặt khác, bọn phát ở đây đang hoang mang lo sợ bọn phát xít Nhật sẽ tràn vào Đông D-ơng, chúng đang loay hoay không biết làm gì Đây là điều kiện rất thuận lợi cho phong trào cách mạng Đông D-ơng Hồ Chí Minh l¯ ngưội đ± nãm bãt đước tệnh hệnh n¯y v¯ Ngưội nhận định: “Viếc Ph²p mất n-ớc n-ớc là một cơ hội rất thuận lợi cho cách mạng Việt Nam Ta phải tìm mọi cách về n-ớc ngay để tranh thủ thời cơ, chậm trễ lúc này

là cõ tối” [21;98] Đây l¯ sữ kiến lỡn đầu tiên t²c đống trữc tiễp đễn xử

Đông D-ơng thuộc địa

1.1.2 Liên Xô tham chiến - tính chất chiến tranh thay đổi

Tr-ớc những chính sách thoả hiệp hết sức phản động của chính phủ Anh - Pháp và sự tấn công nh- vũ bão của phát xít Đức, những ng-ời đứng đầu chính phủ Liên Xô biết chắc chắn rằng chiến tranh là

điều không thể tránh khỏi Thế nh-ng, để tranh thủ thời gian hoà hoãn

để chuẩn bị cho cuộc chiến tranh sắp tới, chính phủ Liên Xô th-ơng l-ợng với Hít Le v¯ ng¯y 23/8/1939 “hiếp ưỡc không xâm ph³m Xô -

Đửc” đ± đước kỷ kễt, vỡi thội h³n 10 năm Viếc Liên Xô kỷ hiếp ưỡc không xâm phạm Xô - Đức là một sự sáng suốt của chính phủ Liên Xô

đối với thắng lợi của cuộc chiến tranh vệ quốc sau này Hiệp -ớc này đã

đem lại cho Liên Xô khoảng thời gian hoà bình quý báu, từ tháng 9/1939 đến tháng 6/1941 giúp Liên Xô tận dụng thời gian đó để tăng c-ờng khả năng phòng thủ đất n-ớc Cũng chính hiệp -ớc này đã làm

đảo lộn kế hoạch gây chiến tranh của chủ nghĩa quân phiệt Nhật ở Châu

á ph°i t³m g²c kễ ho³ch “bãc tiễn” đề thữc hiến kễ ho³ch “nam tiễn” tấn công Mỹ - Anh ở Đông Nam á - Thái Bình D-ơng

Ngày 22/6/1941, vào khoảng 4 giờ sáng quân đội Đức đã bất ngờ

mở cuộc tấn công trên toàn biên giới phía Tây của Liên Xô

Từ lâu, phát xít Đức vẫn coi Liên Xô là trở ngại chủ yếu trên con

đ-ờng thực hiện mộng t-ởng bá chủ toàn cầu của chúng Ngày 22/8/1939, một ngày tr-ớc hôm ký hiệp -ớc không xâm phạm Xô - Đức, Hít Le đã tuyên bố tr-ớc một cuộc họp t-ớng lĩnh Đức ở Ô - Be - Đan -

X buỗc r´ng: “Chủng ta sẻ tiêu diết Liên Xô - kỷ nguyên thống trị của nưỡc Đửc trên tr²i đất sẻ bãt đầu” [25;55] Nhưng viếc tiêu diết Liên Xô

là không dễ dàng cho nên phát xít Đức đã chọn con đ-ờng thôn tính Châu Âu t- bản chủ nghĩa tr-ớc để có sức mạnh cần thiết tr-ớc khi tấn công Liên Xô Sau khi thôn tính Châu Âu, có trong tay toàn bộ sức ng-ời và của ở đó phát xít Đức đã tự thấy đủ tiềm lực quân sự để quay sang tấn công đè bẹp Liên Xô Ngày 18/12/1940 Bộ chỉ huy tối cao các lực l-ợng vũ trang Đức thông qua kế hoạch tấn công Liên Xô mang mật danh “kễ ho³ch B²c - ba Rốt - xa”, mốt kễ ho³ch vô cợng t¯n b³o chỗng Liên Xô Hít Le đ± tuyên bỗ vỡi c²c tưỡng lĩnh cùa y r´ng: “Đ²nh b³i quân Nga và chiếm Lênin GRát Mátxcơva, Cáp cadơ vẫn ch-a đủ, chúng ta phải tiêu diết nưỡc Nga v¯ chễ đố dân chù cùa nõ” Hít Le còn trãng trớn tuyên bỗ: “Ph°i l¯m cho vợng M²txcơva th¯nh biền c°, xo²

bỏ nó trên bản đồ thế giới văn minh Còn đối với các thành phố khác, tr-ớc khi đánh chiếm pháo binh và máy bay phải ném bom, bắn phá, biễn c²c th¯nh phỗ đõ trờ th¯nh nhừng đỗng g³ch vũn”

Bộ chỉ huy Đức đã tung vào cuộc tấn công Liên Xô một lực l-ợng khổng lồ tới 190 s- đoàn với 5,5 triệu quân, 4950 máy bay chiến đấu,

3712 xe tăng, 47260 pháo và cối Trong khi đó, ở mặt trận phía Tây

Liên Xô chỉ có 170 s- đoàn với 2,9 triệu cán bộ và chiến sỹ với 1540 máy bay, 1800 xe tăng, 34695 pháo và cối ở giai đoạn đầu do t-ơng quan lực l-ợng chênh lệch, hơn nữa bọn phát xít lại chủ động tấn công bất ngờ, nên cuộc chiến đấu của quân đội Liên Xô lâm vào tình huống khó khăn Mặc dầu vậy ngay từ những phút đầu, những trận đánh trả ác liệt của quân đội Liên Xô đã diễn ra trên các tuyến biên giới phía Tây Trên những h-ớng chính, lực l-ợng và ph-ơng tiện của địch gấp 3 lần

có nơi gấp 5 lần Hồng quân Hơn 1000 máy bay phát xít Đức đã dội bom ném xuống các trung tâm công nghiệp, các đầu mối giao thông, các mục tiêu quân sự dọc biên giới Cuộc chiến đấu xảy ra rất ác liệt, lực l-ợng vũ trang Liên Xô đã chịu thiệt hại nặng nề Để bảo toàn lực l-ợng và tổ chức những tuyến phòng thủ mới quân dân Liên Xô vừa phải chiến đấu, vừa phải rút lui vào sâu trong nội địa

Nh-ng sức mạnh tàn bạo của bộ máy quân sự phát xít Đức đã không đe doạ đ-ợc quân dân Liên Xô.Ngay sau khi phát xít Đức tấn công Trung -ơng Đảng cộng sản Liên Xô đã kêu gọi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân chiến đấu bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa Ngày 22/6

đài phát thanh Matxcơva đã truyền đi lời kêu gọi của chính phủ Liên Xô vỡi lội kễt thủc b´ng khẩu hiếu: “Sữ nghiếp cùa chủng ta l¯ chính nghĩa! Quân thợ nhất định sẻ thất b³i! Chủng ta nhất định thãng” hường ứng lời kêu gọi thiêng liêng của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, nhân dân Liên Xô và các lực l-ợng vũ trang đã đem hết tinh thần lực l-ợng hiến dâng cho sự nghiệp c-ú n-ớc vĩ đại

Cuộc chiến đấu vĩ đại của nhân dân Liên Xô đã làm thay đổi tính chất của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai Từ chỗ là một cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa bây giờ trở thành cuộc chiến tranh của các n-ớc dân chủ chống bọn phát xít xâm l-ợc Và cũng từ đây, chiến tr-ờng Xô

- Đức là chiến tr-ờng quyết định của cuộc chiến tranh chống phát xít

Đảng chính phủ quân đội nhân dân Liên Xô, ý thức đ-ợc trách nhiệm nặng nề của mình đối với vận mệnh của Tổ quốc, đối với sự nghiệp cách mạng thế giới và với cả t-ơng lai nhân loại Họ đã chiến đấu hy sinh không chỉ vì Tổ quốc Xô- Viết mà cho cả loài ng-ời Đảng và chính phủ Liên Xô đã động viên toàn thể sức mạnh của đất n-ớc, cải tiến kiện toàn các tổ chức và ph-ơng thức lãnh đạo của Đảng và Nhà n-ớc đáp ứng mọi đòi hỏi của cuộc chiến tranh giữ n-ớc vĩ đại Để tập trung sự lãnh

đ³o cùa Đ°ng v¯ Nh¯ nưỡc phợ hớp vỡi điẹu kiến chiễn tranh mốt “Hối

đọng quỗc phòng to¯n Liên bang” đ± đước th¯nh lập do Xtalin l¯m chù tịch có nhiệm vụ tổ chức lãnh đạo mọi mặt công tác của đất n-ớc Cuộc tấn công của quân đối Đửc tập trung v¯o 3 hưỡng chính, “hưỡng bãc” “ hưỡng trung tâm” v¯ “hưỡng nam” đề bao vây bõp nghét Liên Xô Nh-ng mỗi b-ớc tiến quân của quân Đức đều vấp phải sự chống cự ngoan c-ờng của nhân dân Liên Xô Mặc dầu ta đánh chiếm đ-ợc một

chiễn dịch “cơn b±o” ph²t xít Đửc đ± chuẩn bị rất chu đ²o vẹ vð khí v¯ nghế thuật quân sữ “nhanh chõng cãt đửt thành phố khỏi mọi đ-ờng giao thông nỗi liẹn vỡi thễ giỡi bên ngo¯i” [4;124] Trong nhừng giộ phút bi kịch này Matxcơva biến thành một trận địa lởm chởm những cộng sự chống chiến xạ, không hề biết đến một sự yếu đuối mà chỉ biết

đ-ơng đầu với quân thù điên dại Cuộc chiến đấu diễn ra rất ác liệt giữa quân đội Đức và nhân dân Matxcơva thề chiến đấu bảo vệ thủ đô - trái tim cùa c° nưỡc Vỡi khẩu hiếu “tất c° cho tuyẹn tuyễn! tất c° cho chiễn thãng!” v¯ “nưỡc Nga rống nhưng không thề n¯o lợi đước, đ´ng sau chúng ta l¯ Matxcơva” Trong khi đõ, t³i biên giỡi phía Đông Liên Xô bọn quân phiệt Nhật chỉ chờ Matxcơva thất thủ là bắt đầu ngay cuộc tấn công vào lãnh thổ Liên Xô Đây là những ngày tháng khó khăn nhất trong cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít của nhân dân Liên Xô Những đơn vị mới đ-ợc thành lập Xi-bi-ri, Viễn Đông, Trung á , Cáp -

ca -dơ , Vônga và Uran đ-ợc gửi tới Matxcơva tham chiến Từng đoàn tàu chở nặng vũ khí đạn d-ợc, chất đốt, l-ơng thực ngày đêm mở hết tốc lực tiến về thủ đô Trong bom đạn ác liệt Matxcơva vẫn sừng sững hiên ngang mặt giáp mặt với quân thù Ngày 7/11/1941 trên Hồng tr-ờng vẫn

cử hành lễ duyệt binh nghiêm trang kỷ niệm lần thứ 24 -ngày thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng M-ời vĩ đại Nhân danh Đảng và Nhà n-ớc Liên Xô I.V.Xtalin đã kêu gọi các chiến sỹ Xô - Viết: Toàn thế giới đang nhìn vào các đồng chí, coi đó là một lực l-ợng có thể tiêu diệt bè lũ xâm l-ợc ăn c-ớp Đức Nhân dân bị nô dịch của Châu Âu hiện đang rên xiết d-ới ách chiếm đóng của bọn xâm l-ợc Đức đang trông chờ các đồng chí, xem các đồng chí là ng-ời giải phóng cho họ

Sứ mệnh giải phóng vĩ đại đặt trên vai các đồng chí Các đồng chí hãy

tỏ ra xứng đáng với sứ mệnh đó! D-ới ngọn cờ của Lê Nin hãy tiến lên d¯nh thãng lới”

Tr-ớc sức mạnh của quân dân Xô Viết, quân địch không thể nào v-ợt qua bức t-ờng thép của chiến sỹ Hồng quân bảo vệ thành phố thủ

đô Matxcơva Sức tấn công của quân Đức ngày càng yếu dần Theo lệnh của Đại bản danh, bộ Tổng t- lệnh tối cao, ngày 5/12/1941 Hồng quân Liên Xô bắt đầu chuyển sang phản công Các cuộc chiến đấu diễn ra giữ dội trên một tuyến dài 800km Quân địch chống cự điên cuồng bám trụ tại những điểm gần Matxcơva nhất Nh- Hồng quân đã đập tan sự chống cự của chúng tiêu diệt một bộ phận, bộ phận khác tháo chạy bỏ lại rất nhiều vũ khí và ph-ơng tiện chiến đấu Tháng 1/1942 cuộc phản công đã triển khai trên một diện rộng và Hồng quân đã tiến về phía Tây khoảng 400km giải phóng hoàn toàn tỉnh Matxcơva và Tu la, hàng chục thành phố và hàng trăm làng mạc

Trận đánh Matxcơva là chiến thắng vang dội đầu tiên của Hồng quân Liên Xô trong cuộc đấu tranh giữ n-ớc vĩ đại và thất bại thảm hại

đầu tiên của quân đội phát xít Đức Sự thất bại ở Matxcơva đã làm cho

“oai phong” cùa quân ph²t xít Đửc đ± túng l¯m mưa, l¯m giõ trên chiến tr-ờng Châu Âu t- bản chủ nghĩa giờ đây bị chôn vùi cùng với câu chuyện hoang đ-ờng và sức mạnh của chúng Thắng lợi to lớn này đã cổ

vũ nhân dân Xô - Viết và nhân dân các n-ớc trong cuộc đấu tranh chống phát xít Sau chiến thắng này của Liên Xô, những ng-ời cộng sản

Đông D-ơng càng tin t-ởng hơn vào chiến thắng của Hồng quân Liên Xô và sự thất bại của phát xít Đức

Do những thắng lợi của quân dân Liên Xô ở chiến tr-ờng Châu

Âu, phong trào giải phóng dân tộc ở tất cả các n-ớc thuộc địa nói chung trong đó có nhân dân Đông D-ơng phát triển mạnh mẽ Nắm bắt đ-ợc thời cơ thuận lợi đó Nguyễn ái Quốc về n-ớc lãnh đạo nhân dân Đông D-ơng dành độc lập dân tộc

1.2 Những sự kiện chính ở mặt trận Châu á tác động trực tiếp đến cách mạng Đông D-ơng

1.2.1 Chiến tranh Thái Bình D-ơng bùng nổ

13 giờ 20 phút ngày 7/12/1941 bất ngờ quân Nhật tấn công cảng Trân Châu - nơi tập trung của tàu thuyền Mỹ Từ cuối năm 1941 đến giữa 1942 là thời kỳ quân Nhật dành đ-ợc thắng lợi lớn Những ngày

đầu tiên của cuộc chiến tranh Châu á - Thái Bình D-ơng là những ngày bất hạnh đối với hạm đội Anh

Ngày 8/12, hạm đội Anh gồm 2 tàu bọc thép đã bị quân Nhật tấn công Thất bại thảm hại của hạm đội Mỹ và hạm đội Anh đã cho phép quân Nhật làm chủ Nam Thái Bình D-ơng

Ngày 7/12 quân Nhật từ Đông D-ơng tràn qua Thái Lan Chính phủ thân Nhật ở Thái Lan đồng ý cho quân Nhật dùng lãnh thổ Thái Lan tấn công Maliaxia và Miến Điện Cuối tháng 01/1942 quân Nhật

đánh chiếm toàn bộ lãnh thổ Malaixia Ngày 9/12/1941 quân Nhật đổ

bộ lên Xinhgapo.M-ời vạn quân Anh ở đây đã tháo chạy mà không kịp chống cự Từ ngày 31/12/1941 quân Nhật bắt đầu triển khai chiến dịch

đánh chiếm quần đảo Inđonexia Đến tháng 3/1942 Nhật chiếm toàn bộ Inđonexia thuộc địa của Hà Lan Ngày 10/12/1941 quân Nhật mở cuộc tấn công lên bắc đảo Lu-Xông, mở đầu chiến dịch chiếm Philippin - thuộc địa của Mỹ Quân Mỹ do t-ớng Mác ác Tơ chỉ huy bỏ chạy, ngày 2/1/1942 thủ đô Manila đầu hàng Tháng 5/1942 quân Anh và quân Trung Quốc do t-ớng Mỹ chỉ huy rút chảy khỏi Miến Điện Quân Nhật còn tấn công ấn Độ nh-ng mới tiến đến biên giới ấn Miến Trong thời gian không đầy 6 tháng từ khi chiến tranh Châu á - Thái Bình D-ơng bùng nổ Nhật Bản đã củng cố vị trí của chúng ở Đông D-ơng và Thái Lan đánh chiếm Malaixia, Xinhgapo, quần đảo Inđonêxia một phần Tân

Ghi nê, Miến Điện, Philíppin, Hồng Công, các quần đảo Gu - Am, Vây Lơ, Tân Bờ Ri ta ni a - xa lơ mông Tổng số diện tích đất đai mà quân Nhật đánh chiếm đ-ợc trong thời gian này là 3,8 triệu km2 với dân số

150 triệu ng-ời Quân Nhật đã làm chủ đ-ợc Tây Thái Bình D-ơng

Thắng lợi của quân Nhật trong giai đoạn đầu của chiến tranh Châu á - Thái Bình D-ơng chủ yếu là do thái độ không kiên quyết của phái Anh - Mỹ Mặc dầu chiến tranh đã bùng nổ, Mỹ -Anh vẫn cố né tránh việc đụng đổ thực sự với Nhật Bản trên chiến tr-ờng Do họ chờ

đợi một cuộc chiến tranh Nhật Bản với Liên Xô

Chính vì vậy trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh Thái Bình D-ơng mâu thuẫn Nhật và Pháp có phần dịu đi Thời gian đầu phát xít Nhật còn mạnh đã đẩy nền kinh tế chính trị quân sự của thuộc địa Pháp vào thế bị cô lập hoàn toàn Tất cả mọi liên lạc giữa chính phủ Pháp với

Đông D-ơng bị cắt đứt Đông D-ơng tr-ớc mắt có tồn tại đ-ợc hay không là phụ thuộc vào thái độ của Nhật Chính quyền Đờ Cu sợ Nhật

độc chiếm Đông D-ơng và muốn kéo dài thời gian tồn tại của Pháp ở

Đông D-ơng, cho nên trong thời gian đầu, thực dân Pháp thực hiện mọi yêu cầu cùa Nhật đưa ra v¯ nguyến l¯m “con chõ trung th¯nh cho Nhật” Nhưng sau khi đ²nh chiễm mốt vợng rống lỡn ờ Châu á - Thái Bình D-ơng thì những điểm yếu của quân Nhật cũng đã bắt đầu bộc lộ

do sự hạn chế về quân và khả năng hậu cần quân Nhật bị giàn quá mỏng trên một chiến tr-ờng rộng lớn Phần lớn quân Nhật phải bố trí dọc biên giới Trung Quốc - Liên Xô để sẵn sàng tấn công Liên Xô trong khi có

điều kiện Vì vậy từ tháng 5/1942 cuộc tấn công của quân Nhật trên chiến tr-ờng Châu á - Thái Bình D-ơng bắt đầu bị chững lại, và liên tiếp thất bại Tình hình diễn biễn ở mặt trận Châu Âu ngày càng không

có lợi cho quân đội Đức Sự tuyên truyền của phe kháng chiến Đờ Gôn

đã tác động t- t-ởng của quân đội Pháp ở Đông D-ơng Từ đó, mâu thuẫn Nhật - Pháp ở Đông D-ơng ngày càng gay gắt Nhật càng ngày càng ép Pháp phải thực hiện những chính sách của mình Trong khi đó vào cuối năm 1942 đầu năm 1943 tình chiến chiến tr-ờng Âu - á đã làm thay đổi quan hệ Nhật - Pháp ở Đông D-ơng

ở Châu Âu tình hình đã trở nên bất lợi cho Đức - ý Hồng quân Liên Xô liên tiếp phản công nhất là từ sau chiến thắng Xittalingrat đã

có tác động rất lớn đến chiến tr-ờng Châu á - Thái Bình D-ơng Đồng thời Mỹ - Anh liên tiếp phản công quân Nhật trên các đảo Nam Thái Bình D-ơng Cùng một lúc cao trào kháng Nhật nổi lên của nhân dân Châu á chống lại sự áp bức của phát xít Nhật

Tình hình Nhật - Pháp ở Đông D-ơng ngày càng trở nên hết sức sâu sãc “c° hai quân thợ Nhật - Pháp đều đang sửa soạn tới chỗ tao sống m¯y chễt quyễt liết cợng nhau” [11;51]

Cuối cùng , trong thế quẫn bách Nhật đã làm đảo chính lật đổ Pháp ngày 9/3/1945 để độc chiếm Đông D-ơng và trừ hiểm hoạ quân Pháp đánh thọc phía sau khi quân Đồng Minh tiến vào Đông D-ơng Như vậy, b´ng mốt đòn tấn công ²p đ°o, “quân đối Nhật đ± đ³p đồ c²i lâu đài trống rỗng của Pháp d-ới thời đô đốc Đờ Cu chính quyền Pháp chìm ngỉm trong cơn bão táp làm tiêu tan các sự nghiệp thực dân đ-ợc bãt đầu t²m mươi năm trưỡc đây” [13;102] Chì trong vòng mốt th²ng hơn 80 vạn lính của quân đội Pháp ở Đông D-ơng tan tác, mạnh ai nấy chạy, bọn có chức vụ lãnh đạo từ toàn quyền trở xuống đều bị bắt giam trong đó tr-ớc tiên phải kể đến toàn quyền Đờ Cu cho đến các t-ớng lĩnh quân đội Pháp

Vì vậy, ngay khi tiếng súng đảo chính của Nhật vừa mới bắt đầu

nổ Ngày 12/3/1945 Ban th-ờng vụ Trung -ơng Đảng cộng sản đã họp

v¯ đưa ra chì thị “Nhật - Ph²p bãn nhau v¯ h¯nh đống cùa chủng ta” Bản chỉ thị nêu rõ: Cuộc đảo chính của Nhật ở Đông D-ơng đã tạo ra một cuộc khủng hoảng sâu sắc Tuy điều kiện khởi nghĩa ch-a chín muồi nh-ng đây là điều kiện để thúc đẩy cuộc khởi nghĩa nhanh chóng dành thắng lợi ở Đông D-ơng

Cùng với phong trào giải phóng dân tộc ở Đông D-ơng là cuộc nổi dậy hầu hết các dân tộc Chấu á nh- Philippin, Inđônêxa, Miến

Điện, ấn Độ Trong thế thua quân Nhật lại liên tiếp chịu sự tấn công của liên quân Mỹ - Anh Trong điều kiện nh- vậy một số dân tộc đã nhanh chóng chớp thời cơ dành độc lập điển hình nh- ở Việt Nam Lào

Nh- vậy cuộc đảo chính ngày 9/3/1945 có tác động trực tiếp đến

số phận các dân tộc Đông D-ơng Chính trong khi Pháp - Nhật rơi vào tình trạng khủng hoảng thì cũng là lúc các dân tộc Đông D-ơng vùng dậy c-ớp chính quyền về tay mình

1.2.2 Nhật đầu hàng không điều kiện

Thắng lợi của Hồng quân Liên Xô và các lực l-ợng quân Đồng Minh trong cuộc chiến tranh chống chủ nghiã phát xít Đức trên chiến tr-ờng Châu Âu đã ảnh h-ởng sâu sắc đến chiến tr-ờng Châu á - Thái Bình D-ơng Thắng lợi đó cổ vũ phong trào chống Nhật của nhân dân các n-ớc Châu á đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quân đội Mỹ - Anh phản công quân Nhật Tuy vậy, cho tới tr-ớc khi Liên Xô tham gia chiến tranh chống Nhật ngày 8/8/1945 bọn quân phiệt Nhật vẫn giữ vững đ-ợc địa bàn chiến l-ợc mà chúng đã chiếm đ-ợc ở Châu á: Vùng

Đông Bắc và Duyên Hải Trung Quốc, Triều Tiên giúp chúng chống cự lâu dài hơn

Ngày 8/8/1945 để bảo vệ nền an ninh lãnh thổ miền Đông đất n-ớc, để giải phóng các dân tộc Châu á khỏi ách thống trị của chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản, để thực hiện lời cam kết với các n-ớc Đồng Minh, Liên Xô đã tuyên chiến với Nhật Bản Tuyên bố của chính phủ Liên Xô vỡi Nhật B°n như sau: ”Sau khi nưỡc Đửc Hít Le bị đ²nh b³i v¯

đầu hàng Nhật Bản là n-ớc lớn duy nhất vẫn tiếp tục chiến tranh Liên Xô ủng hộ tuyên bố Pôtxđam và nhận lời đề nghị của các n-ớc Đồng Minh vẹ viếc tham gia chiễn tranh chỗng Nhật” [27;88]

Liên Xô tuyên chiến với Nhật quân phiệt là để bảo vệ lãnh thổ miền Đông của đất n-ớc lập lại chủ quyền của Liên Xô đối với những vùng đất bị Nhật Bản chiếm đóng tr-ớc đây, để giải phóng các dân tộc Châu á khỏi ách thống trị tàn bạo của chủ nghĩa quân phiệt Nhật sớm kết thúc chiến tranh lập lại hoà bình trên thế giới Vì vậy nên cuộc chiến tranh chống Nhật của nhân dân Liên Xô là một cuộc chiến tranh chính nghĩa đựợc nhân dân thế giới hoan nghênh và ủng hộ nhân dân các n-ớc Châu á đã từng chịu nhiều đau khổ d-ới ách chiếm đóng của bọn quân phiệt Nhật, coi Hồng quân Liên Xô là đoàn quân giải phóng Các n-ớc Đồng Minh Anh - Mỹ cũng lộ rõ vui mừng khi đ-ợc tin Liên Xô tuyên chiến với Nhật vì qua đó Liên Xô sẽ suy yếu thêm và chiến tranh nhanh chóng kết thúc Cuộc tấn công của Liên Xô đ-ợc tiến hành bằng ba chiến dịch lớn: Chiến dịch Mãn Châu nhằm tiêu diệt một triệu

đội quân Quan Đông giải phóng vùng Đông Bắc Trung Quốc, Triêu Tiên Chiến dịch đánh chiếm Nam - Xakhalin và chiến dịch đổ bộ lên quần đảo Cu Rin

Cùng với cuộc tấn công của Hồng quân Liên Xô tiêu diệt quân đội Nhật ở Mãn Châu Trong vòng 2 ngày 6 và ngày 9 tháng 8 năm 1945 Mỹ

đã ném hai quả bom nguyên tử xuống hai thành phố của Nhật Bản

Himôsima và Nagasaky Đó là hai thành phố đông dân không có vị trí quan trọng về mặt quân sự Nh-ng vụ thảm sát hạt nhân này chỉ mang lại cho chủ nghĩa đế quốc Mỹ lời nguyền rủa của toàn thế giới Chính vì vậy m¯ Bố chì huy quân Nhật còn tuyên bỗ: “Chủng ta không khiễp đ°m vệ nhừng qu° bom n¯y Chủng ta đang dợng nhừng biến ph²p chỗng l³i” [27;75] Hai quả bom nguyên tử đó không nhằm vào mục tiêu quân sự nào mà đ-ợc ném xuống các mục tiêu dân sự gây tổn thất rất lớn cho dân thưộng v¯ t¯i s°n cùa hó Vệ vậy, “nõ l¯ mốt đòn cân n±o cùa Mỳ nh´m vào nhân dân thế giới hòng buộc họ phải thuần phục Mỹ khi Mỹ giữ

đước đốc quyẹn thử vð khí huự diết đõ” [27;77] Vũ ném bom này có ý nghĩa l¯ sữ mờ đầu “ cuốc chiễn tranh l³nh” hơn l¯ đề kễt thủc “cuốc chiễn tranh nõng” Trong họi kỷ cùa mệnh thù tưỡng Anh Sỡc Sin đ± viễt:

“Thật l¯ sai lầm nễu nghĩ r´ng sỗ phận cùa Nhật B°n l¯ do bom nguyên

tụ quyễt định” Chính tưỡng Mỹ Mácactơ - nguyên tổng t- lệnh quân đội

Mỹ - Anh ờ Th²i Bệnh Dương lủc đõ cðng tuyên bỗ: “Ho¯n to¯n không cần thiễt ph°i sụ dũng bom nguyên tụ năm 1945” tưỡng Chon-non chỉ huy quân đối Mỳ t³i Trung Quỗc đ± nõi vỡi mốt nh¯ b²o như sau: “Viếc tham chiến của Liên Xô chống Nhật là yếu tố quyết định đ-a đến chiến tranh kết thúc không có bom nguyên tử thì kết quả vẫn nh- vậy mà thôi Nhờ có sự tiến nhanh của Hồng quân Liên Xô nên Nhật Bản hoàn to¯n bị bao vây v¯ chiễn thãng đ± đ³t đước” [4;389]

3 giờ sáng ngày 10/5/1945, chính phủ Nhật gửi cho Mỹ -Anh - Trung Quốc và Liên Xô bản đề nghị xin chấp nhận đầu hàng theo tuyên cáo Pôtxđam (công bố 26/7/1945 kêu gọi Nhật đầu hàng nh-ng Nhật kh-ớc từ) Ngày 14/8/1945 Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng không điều kiện các n-ớc Đồng Minh Tuy thế Bộ t- lệnh đạo quân Quan Đông vẫn không chịu đầu hàng, vẫn tiếp tục chống cự quyết liệt với quân đội Liên Xô Ngày 18/5/1945 Hồng quân mới đổ bộ lên đ-ợc quần đảo Cu Rin

và ngày 20/8/1945 đánh chiếm các thành phố lớn ở Đông Bắc Trung Quốc buộc quân Quan Đông phải đầu hàng

Ngày 2/9/1945, trên chiếc thiết giáp hạm đội Mỹ Mi-su-ri đậu tải vịnh Tô-ki-ô, tr-ớc đại diện của các n-ớc Đồng Minh, đại diện Nhật Bản bãi trận đã ký vào văn bản đầu hàng Văn kiện này chính thức hoá

sự thất bại của bọn xâm l-ợc Nhật Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc trong đó quân đội Liên Xô có tính chất quyết định cho sự thắng lợi này Quân đội Mỹ- Anh đã có đóng góp quan trọng vào chiến thắng Nhật Bản Nh-ng tất cả sự thành công của họ trên mặt trận Thái Bình D-ơng đều phải dựa vào Liên Xô chiến tr-ờng số 1 của chiến tranh là mặt trận Xô -Đức

Nh- vậy là cuộc chiến tranh ở khu vực Châu á - Thái Bình D-ơng

đã kết thúc bằng thất bại thảm hại của n-ớc Nhật quân phiệt và thắng lợi oanh liệt của Hồng quân Liên Xô và các lực l-ợng Đồng Minh Đến

đây, cuộc chiến tranh thế giới thứ hai đã kết thúc trên tất cả các chiến tr-ờng Đây là thời cơ ngàn năm có một cho cuộc đấu tranh của các dân tộc Châu á bị áp bức vùng lên dành lâý độc lập dân tộc xoá bỏ chủ nghĩa thực dân đã đè nặng hàng thế kỷ nay trong đó có ba n-ớc Đông D-ơng Tr-ớc chiến tranh thế giới thứ hai phần lớn các dân tộc Châu á

đều là những n-ớc thuộc địa hoặc phụ thuộc vào các n-ớc đế quốc Ph-ơng Tây Cuộc đấu tranh của nhân dân các n-ớc này vì độc lập tự do của tổ quốc đã diễn ra một cách liên tục Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đã làm cho cuộc đấu tranh này sôi nổi và đều khắp Chiến tranh làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa các dân tộc này với chủ nghĩa đế quốc vì ách áp bức thuộc địa đã tăng lên trong chiến tranh mà nhân dân các thuộc địa phụ thuộc không chịu đựng nổi Bọn Nhật c-ớp thuộc địa của các n-ớc Ph-ơng Tây và đặt quyền thống trị ở đây làm cho mẫu thuẫn

dân tộc thêm gay gắt Nhiều phong trào yêu n-ớc đã nổi lên từ tr-ớc khi Liên Xô tuyên chiến chống Nhật Mâu thuẫn giữa bọn đế quốc dẫn đến xung đột kịch liệt với nhau càng làm cho chúng bị suy yếu thêm Bộ máy cai trị của đế quốc Nhật ch-a vững vàng Tình hình quân thù suy yếu đã cổ vũ nhân dân các n-ớc đứng lên đánh đuổi chúng Nh-ng chừng nào chủ nghĩa quân phiệt Nhật ch-a bị thất bại thì cuộc đấu tranh của nhân dân các n-ớc Châu á khó dành thắng lợi trọn vẹn Mặc dù Hồng quân Liên Xô không tiến quân vào tất cả các n-ớc có quân Nhật chiếm đóng nh-ng đâu đâu các phong trào giải phóng cũng tranh thủ khẩn tr-ơng nổi lên dành chính quyền Hoà nhập vào phong trào đấu tranh giải phóng Châu á (Philippin, Miến Điện, Malaixia, Inđônêxia) nhân dân Đông D-ơng đã kịp thời chớp thời cơ, khi phát xít Nhật thất bại Với tình thần tự lực, tự c-ờng, giữa vòng vây của các n-ớc đế quốc không đ-ợc sự chi viện trực tiếp của Hồng quân Liên Xô nh-ng nhân dân Việt Nam, Lào, Cămpuchia, đã ngoan c-ờng giành lại nền độc lập

tự do của tổ quốc

Thắng lợi của Liên Xô trong việc đánh bại chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản là thắng lợi của lực l-ợng cách mạng đối với thế lực phản cách mạng hung tàn, của chính nghĩa đối với phi nghĩa của chủ quyền các dân tộc đối với các thế lực xâm l-ợc và hiếu chiến Trên đà thắng lợi đó, các dân tộc bị áp bức đã vùng lên dành lại chủ quyền dân tộc chính đáng của mình Việc Liên Xô tiêu diệt chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản đã góp phần thay đổi bộ mặt Châu á một cách nhanh chóng Từ chỗ là một lục địa phần lớn các n-ớc đều bị chủ nghĩa đế quốc thống trị chi phối các n-ớc Châu á đã nhất tề vùng lên tiến công vào chủ nghĩa

đế quốc Ph-ơng Tây và chủ nghĩa đế quốc quân phiệt Nhật Bản dành quyền sống cho dân tộc mình

Ch-ơng 2: Chủ tr-ơng đ-ờng lối của Đảng cộng sản

ký một hiệp -ớc vào ngày 8/12/1941 để quân đội Nhật vào Đông D-ơng Nhật muốn biến Đông D-ơng thành vùng chiếm đóng và căn cứ quân sự cùa Nhật Tú đây “bón Ph²p ờ Đông Dương ho¯n to¯n chì l¯ con chó giữ nhà cho Nhật đã thẳng tay đàn áp nhân dân để giữ vững hâụ phương cho Nhật” [8;78] Chủng giủp Nhật đ²nh ph² c²ch m³ng Trung Quốc và dựa vào Nhật để đánh phá cách mạng Đông D-ơng Cũng từ

đây bọn cầm quyền Pháp đã bắt đầu trao quyền Đông D-ơng cho Nhật

và chịu làm tay sai cho chúng, Đông D-ơng thực sự là thuộc địa và căn

cử quân sữ cùa Nhật Vẹ hệnh thửc Đông Dương vẫn l¯ khu vữc “b°o hố

” cùa Ph²p nhưng trên thữc tễ nhân dân Đông Dương phải chịu cảnh

“mốt cồ hai tròng” trong đõ kÍ nãm chù quyẹn quyễt định thữc sữ l¯ bọn quân phiệt Nhật Ngay từ đầu Nhật và Pháp đã có mâu thuẫn với

nhau song vì quyền lợi tr-ớc mắt chúng đã cùng nhau cấu kết đàn áp bóc lột nhân dân Đông D-ơng

ở Việt Nam bọn phát xít Pháp - Nhật đã thi hành hàng loạt chính sách phản động cực kỳ độc ác để bọp nặn đến tận x-ơng tuỷ đối với nhân dân ta Bọn cầm quyền Pháp đã ra lệnh tập trung nguyên liệu hàng hoá vào các Công ty t- bản làm cho bọn này thu đ-ợc lợi nhuận rất lớn với lối buôn bán đầu cơ chợ đen Riêng về bông, sợi do nguyên liệu tập trung vào mấy công ty t- bản độc quyền, hàng vạn thợ dệt thủ công phải

bỏ nghề hoặc hoạt động thoi thóp Pháp cho mở các cửa sòng bạc công khai ở Lạng Sơn, Móng Cái, Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Yên Bái, Cao Bằng, Lai Châu bắt tăng trồng cây thuốc phiện Sản xuất thuốc phiện từ 560kg (1940) tăng lên từ 66-633kg (1944) Sản xuất r-ợu cũng tăng vọt

từ 32 triệu lít (1937) lên 68,5 triệu lít (1942) Trong khi nhân dân ta nhất là nông dân thiếu ăn thì chúng dùng gạo để nấu r-ợu cồn thay xăng

và đốt thóc thay than để các nhà máy điện ở Miền Nam hoạt động Riêng số gạo dùng để nấu r-ợu 1940 là 140.104 tấn và năm 1942 là 172.188 tấn Nhật- Pháp bắt cung cấp cho chúng mọi thứ nguyên liệu, l-ơng thực thực phẩm, tiền Số tiền cung cấp cho Nhật mỗi năm một tăng gây t²c h³i nghiêm tróng đễn nẹn t¯i chính Đông Dương “chủng chiềm nhà, ngân hàng kho bạc, nhà máy hầm mỏ tài sản của Pháp và trắng trợn t-ớc đoạt quần áo, xe đạp đồ dùng khám xét ng-ời qua l³i” [8;92]

Nhật - Pháp không ngừng cho tăng thuế, tiếp tục thu thóc và thu nặng hơn Nh-ng nguồn dự trữ của nhân dân không còn, sức dân đã kiệt nạn đói lan rộng Để bù vào chỗ bị thiếu hụt, Nhật - Pháp buộc ngân hàng Đông D-ơng phải in giấy bạc cho chúng tung ra thị tr-ờng vét thêm thóc gạo của nhân dân

Về chính trị: Nhật giữ nguyên bộ máy thống trị cũ, giữ nguyên Bảo Đại thành lập chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim Chính vì vậy mà một số ng-ời mơ hồ về chính trị t-ởng rằng Nhật sẽ xoá bỏ sự khác biệt giữa ba xứ Bắc, Trung, Nam mà tr-ớc kia Pháp đã phân chia Nh-ng đất n-ớc ta lúc này không những d-ới quyền kiểm soát của Pháp mà còn d-ới quyền cai trị cuả quân đội Nhật Để gây cơ sởvà làm chỗ dựa cho mình, Nhật cho lập ra hàng loạt tổ chức phản động nhằm thu hút bọn t- sản mại bản và l-u manh côn đồ, phát xít Nhật nắm toàn bộ bộ máy thông tin tuyên truyền xuất bản báo chí để lừa phỉnh và lôi kéo nhân dân Viết Nam tham gia cuốc chiễn tranh “Đ³i á” của chúng Chúng tăng c-ờng tuyển ng-ời Việt Nam đi lính cho Nhật, mở tr-ờng thu dụng thanh niên thất nghiệp l-u manh đào tạo thành tay sai của Nhật, gây tinh thần chống Pháp, bài Pháp trong nhân dân Việt Nam quên mất kẻ thù tr-ớc mắt của mình là phát xít Nhật

Tr-ớc kia, phát xít m-ợn tay thực dân Pháp chống phá cách mạng Việt Nam, chống phá Việt Minh, giờ đây chúng trực tiếp dùng lực l-ợng quân sự đánh vào các chiến khu phá cơ sở cách mạng, bao vây làng xóm, bắt đ-ợc liền tra tấn tại chỗ rất dã man, có khi chém đầu mổ bụng khủng bố tinh thần nhân dân Chúng còn dùng các thủ đoạn xảo quyệt khác nh- cho tay sai vào hàng ngũ cách mạng để điều tra gửi th- cho Viết Minh vúa dũ giổ, vúa do³ n³t, kêu gói “hớp t²c” vỡi chủng Chúng còn biến Đông D-ơng thành căn cứ quân sự đánh Trung Quốc, vì vậy đồng bào ta vì Nhật mà chết một cách thảm khốc

D-ới ách thống trị Nhật - Pháp nhân dân ta sống một cuộc sống vô cùng cực khổ Vì vâỵ họ sẵn sàng nổi dậy khi thời cơ đến Cả n-ớc Việt Nam nh- một đồng cỏ khô chỉ một tàn lửa nhỏ rời vào sẽ bùng lên thiêu cháy bè lũ c-ớp n-ớc và tay sai

ở Lào - nằm trong tình hình chung của Đông D-ơng Với chính s²ch “kinh tễ chì huy” bón Nhật - Pháp bắt nhân dân Lào phải nhổ lúa trồng đay, các cây công nghiệp phục vụ cho chiến tranh ở Bắc Lào trong khi diện tích trồng lúa và diện tích trồng rừng để khai thác là hai ngành kinh tế truyền thống của Lào ngày càng thu hẹp thì cây thuốc phiện đ-ợc phát triển tràn lan, đặc biệt là diện tích trồng trẩu ở Sầm N-a trồng 300ha các loại cây khác ở Luông Pha Bang trên 250ha ở cao nguyên M-ờng Phôn chễ đố bõc lốt “cuông lam” l¯ nẹn t°ng cho chế độ bóc lột phong kiến ở Lào không những đ-ợc bảo l-u mà còn phát triển d-ới chính quyền thực dân Song song với chế độ bóc lột kinh

tế là đàn áp về quân sự đó là tuyển thêm lính khố xanh, Lào đến 2602 ng-ời Những đồn bốt cảnh sát đ-ợc thành lập ở các tỉnh lẻ có hệ thống mật thám dày đặc

Về chính trị: Trong khi duy trì hoàng tộc Chămpasắc giữ Chẩu Látxalanay thực hiện ch-ơng trình phục h-ng dân tộc của toàn quyền

Đông Dương, ph²t đống “phong tr¯o L¯o” m¯ thữc chất là duy trì nền văn hoá nô dịch ở Lào Duy trì một n-ớc Lào với 95% dân số không biết đọc, không biết viết cả n-ớc chỉ có 180 tr-ờng sơ học, có 10000 học sinh, 5 tr-ờng tiểu học, 1 tr-ờng trung học

Tư tường “Đ³i L¯o” - chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi tỏ ra là một khí

cụ lợi hại mà chính quyền pháp triệt để lợi dụng để chống lại phong trào cách mạng Đông D-ơng

ở Cămpuchia cũng chịu số phận chung nh- ở Lào và Việt Nam Bọn Nhật - Pháp đã dùng những thủ đoạn bóc lột về kinh tế và đàn áp về chính trị

Về chính trị: phát xít Nhật xúi dục chính phủ phản động Thái Lan gây chiến tranh với Pháp Buộc Pháp với cắt toàn bộ tỉnh Báttambang,

Xiêm Riệp, Côngpôngthom, cho Thái Lan Đồng thời Pháp tăng c-ờng

đàn áp phong trào cách mạng không phát triển đ-ợc Vốn dĩ phong trào cách mạng ở đây còn yếu ớt, nên vừa nhen nhóm lên đã bị dập tắt Để che đậy những hành vi c-ớp bóc tàn bạo, ngay từ khi đặc chân lên đất Cămpuchia giặc Nhật đã dở ra nhiều thủ đoạn chính trị thâm độc Nhật lập ra ờ Cămpuchia mốt tồ chửc do th²m gói l¯ “Kempeitui” săn lợng bọn tay sai Tháng 7/1942 Sơn Ngọc Thành đ-ợc Nhật đ-a sang c- trú ở Tôkiô đề huấn luyện làm tay sai Nhật còn nắm các tầng lớp s- sãi trong

tổ chức phật giáo để phục vụ cho chính sách xâm l-ợc của chúng Chúng lập ra một tổ chức thanh niên Nhật - Yuvan tuyên truyền thuyết

“khu vữc thịnh vướng chung Đ³i Đông á” cho xuất b°n nhiẹu s²ch tiếng Nhật, mở phòng triển lãm, chiếu phim Nhật ở Phnômpênh để tuyên truyẹn văn ho² v¯ “sửc m³nh vô địch” cùa Nhật Thữc dân Ph²p thi hành chính sách hai mặt về chính trị Một mặt chúng thẳng tay đàn

áp phong trào cách mạng Cămpuchia Mặt khác chúng ru ngủ nhân dân b´ng nhừng khẩu hiếu lúa bịp như “Ph²p - Miên phũc hưng” , “cần lao, gia đệnh, tồ quỗc” khuấy lên phong tr¯o “thề dũc thề thao” trong thanh niên nh- cuộc r-ớc Ăngco - Hà Nội - vỡi khẩu hiếu “h±y xửng đ²ng vỡi

tồ tiên Ăngco cùa chủng ta”

Vẹ kinh tễ: Thữc hiến chính s²ch “kinh tễ chì huy” l¯m cho nhân dân Cămpuchia cũng nh- Việt Nam, Lào vô cùng cực khổ Tất cả những thủ đoạn của Nhật -Pháp không đ-a lại kết quả bao nhiêu Vì bộ mặt xấu xa tàn ác của chúng đã quá lộ liễu Cao trào cách mạng ở Cămpuchia đã dâng lên ngay từ đầu cuộc chiến tranh thế giới mà điển hình là phong trào yêu n-ớc của Achahemchiêu

Tóm lại: Chính sách của phát xít Nhật - Pháp đối với nhân dân

Đông Dương l¯: “Dợng thùđo³n ph²t xít t¯n b³o v¯ phương ph²p lúa

phình đề cưỡp bõc vẹ kinh tễ, chia rẻ vẹ chính trị, tấn công vẹ quân sữ” [8;92]

“Cõ ²p bửc cõ đấu tranh”, “tửc nưỡc thệ vở bộ” đõ l¯ quy luật bất biến Vì vậy cuộc đấu tranh của nhân dân Đông D-ơng đánh đổ phát xít Nhật - Pháp là điều không thể tránh khỏi Lòng yêu n-ớc, tinh thần dân tộc cùng với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng cộng sản Đông D-ơng nhất định các n-ớc trên bán đảo này sẽ giành độc lập dân tộc Và thực nghiệm cho thấy sự thành công của cách mạng tháng Tám ở Việt Nam

và cách mạng Tu La ở Lào

2.2 Chủ tr-ơng đ-ờng lối của Đảng cộng sản Đông D-ơng trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)

Những chính sách cai trị của Nhật - Pháp đã làm cho nhân dân

Đông Dương rơi v¯o tệnh c°nh “mốt cồ hai tròng”,v¯ phong tr¯o c²ch mạng của ba nuớc đang ngày càng phát tiển.Trên mặt trận Châu Âu ,tình hình có sự thay đổi sâu sắc: Hồng quân Liên Xô đã phản công , phát xít Đức đang dần nhận lấy kết quả thất bại Tr-ớc tình hình đó

Đảng cộng sản Đông D-ơng d-ới sự lãnh đạo của Nguyễn ái Quốc đã kịp thời chuyển h-ớng chỉ đạo chiến l-ợc chớp thời cơ đ-a cách mạng

Đông D-ơng phát triển theo một chiều h-ớng mới Đảng ta hiểu rằng thời cơ là sự kết hợp hàng loạt nhân tố chủ quan và khách quan đã đến

đố chín muọi: “Thội cơ không ph°i tữ nõ đễn m¯ mốt phần lỡn do ra sụa so³n v¯ thủc đẩy nõ” [11;51]

Tại hội nghị Trung -ơng lần thứ VI họp tại Bà Điểm (HoócMôn, Gia Định) đ± phân tích: “Chiễn tranh lần n¯y sẻ l¯ mốt trận t¯n ph²

“không tiẹn kho²ng hậu” rọi đây c²c nưỡc đễ quỗc sẻ xô lợa dân chủng vào cuộc chiếm giết, đế quốc Nhật sẽ mở rộng chiến tranh ở Viễn

Đông cái thảm cảnh con khóc cha, anh khóc em, vợ khóc chồng,

ng-ời mất nhà tan đói rét, khổ sở, không thể nào t-ợng t-ợng nổi Thế giới sẽ là cái lò sát sinh lớn, nhân loại sẽ chịu số kiếp vô cùng thê th°m” [38;29]

Về tình hình Đông D-ơng, hội nghị nhận định rằng tình thế đã kh²c “đễ quỗc Ph²p hiến giộ l¯ mốt tên thù ph³m đương ph²t đống cuốc thễ giỡi đễ quỗc chiễn tranh” “l¯ một thuộc địa của Pháp Đông D-ơng

sẻ bị lôi cuỗn v¯o mốt cuốc đ³i th°m s²t xưa nay chưa túng thấy” “Đễ quốc Nhật sẽ mở rộng cuộc chiến tranh ở Viễn Đông, vì mặc dù đế quốc Pháp đã lầm lỳ nối gót Anh mà đầu hàng Nhật Song việc giữ đảo Hải Năm và Síp pơ ra lay vẫn còn đõ, chù nghĩa “Đ³i á” “Tễ á“ vẫn còn đó thì sự đầu hàng kia không lấp đầy đ-ợc lòng tham không đáy cùa con sõi phợ tang” [38;34] Đề phân biết đước tệnh hệnh Đông D-ơng trong cuộc chiến tranh đế quốc lần thứ nhất Hôị nghị khẳng định

“cuốc khủng hoảng kinh tế - chính trị gây nên bởi đế quốc chiến tranh lần này sẽ nung nấu cách mạng bùng nổ và tiền đề cách mạng giải phõng Đông Dương sẻ nhất định quang minh rữc rở” [38;54] Hối nghị phân tích, mâu thuẫn chủ yếu của cách mạng Đông D-ơng là mâu thuẫn giừa to¯n thề nhân dân Đông Dương vỡi đễ quỗc tay sai: “Bưỡc đưộng sinh tồn của các dân tộc Đông D-ơng không còn con đ-ờng nào khác hơn là con đ-ờng đánh đổ đế quốc Pháp, chống tất cả ngoại xâm, vô luận da trắng hay da vàng để tranh lấy giải phóng dân tốc” “Tất c° mói vấn để của cách mạng cả vấn đề điều kiện cũng phải nhằm vào mục

đích ấy m¯ gi°i quyễt” Đề tập trung lữc lướng chỗng ph²t xít, d¯nh đốc lập dân tốc, Hối nghị chù trương t³m g²c khẩu hiếu “c²ch m³ng ruống

đất” m¯ tịch thu ruống đất cùa đễ quốc và bọn phản động dân tộc Vì thế mặt trận dân tộc dân chủ thay bằng mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông D-ơng (MTDTTNĐD) Đó là hình thức liên hiệp các tầng lớp Đảng phái có tính phản đế trên cơ sở liên minh công nông chĩa mũi

nhọn của cách mạng vào kẻ thù chính - chủ nghĩa đế quốc tay sai Đảng cũng nhấn mạnh chiến l-ợc của cách mạng t- sản dân quyền ít nhiều thay đồi cho phợ hớp vỡi tệnh hệnh mỡi “đưa vấn đẹ dân tốc lên th¯nh mốt vấn đẹ khẩn cấp quan tróng” Khẩu hiếu chính: Xô viễt công nông

đước thay b´ng “chính phù liên bang cống ho¯ dân chù Đông Dương” các hình thức đấu tranh cũng đ-ợc thay đổi cho phù hợp với nhiệm vụ mới và phải chuẩn bị b-ớc tới bảo động làm cách mạng giải phóng dân tốc “Song ph°i hễt sửc tr²nh nhừng cuốc b³o đống non tránh đấu tranh vô ph-ơng pháp , vô chuẩn bị nh- thế là đ-a quần chúng đến chỗ tự sát uồng m³ng” [38;72] Hối nghị Ban chấp h¯nh Trung ương th²ng 11/1939 đánh dấu b-ớc chuyển h-ớng chỉ đạo chiến l-ợc cuả Đảng ta, kịp thời phân tích đánh giá đ-a ra những chủ tr-ơng phù hợp cho cách mạng Đông D-ơng khi chiến tranh thế giới bùng nổ, kiên quyết d-ơng cao ngọn cờ giải phóng dân tộc mở đầu cho thời kỳ đấu tranh mới của nhân dân ta

Trở lại với tình hình thế giới cho đến giữa 1940 Đức vẫn không có

đối thủ trên chiến tr-ờng Châu Âu, lần l-ợt đánh bại Bỉ, Hà Lan, Luychxambua Thán g 6/1940 Pháp mất n-ớc và tại đây, một chính phủ

bù nhìn do Pê - Tanh đứng đầu đựng dựng lên

ở Viển Đông “con chõ điên ph²t xít Nhật vỗn lòng tham không

đ²y” đang mờ rống hơn nừa viếc b¯nh tr-ớng thế lực, và chừng nào lá

cộ “mặt trội đà” còn bay trên đ°o H°i Nam, đ°o Sít - Pơ - Ra - Lay thì luôn xiết Đông D-ơng bị đe doạ biến thành bãi chiến tr-ờng Đúng nh-

đoán của Trung -ơng Đảng ngày 22/9/1940 thừa cơ Pháp mất n-ớc ở Châu Âu, sau khi đánh chiếm đ-ợc phần lớn đất Trung Quốc, Nhật quyễt định thữc hiến d± tâm xâm lước Đông Dương đ± “ấp ù” tú lâu bằng việc tấn công vào Lạng Sơn Cùng ngày, nhà cầm quyền Pháp ở

Đông D-ơng (do Đờ Cu đứng đầu) đã phải ký hiệp định hợp pháp hoá

quân Nhật chiếm Đông D-ơng Nh- vậy, cho đến lúc này Nhật đã lập

đ-ợc một bàn đạp tấn công quan trọng ở Đông Nam á Trong hoàn cảnh đó Hội nghị Trung -ơng Đảng họp từ ngày 6-9/11/1940 tại Đình Bảng (Bắc Ninh) Tr-ớc hết hội nghị đã phân tích tình hình thế giới qua một năm và những ảnh h-ởng của nó đối với tình hình Đông D-ơng

Về phần Nhật việc Pháp thua ở Châu Âu là thời cơ có một không hai cho chủng thữc hiến kễ ho³ch “nam tiễn” Đ°ng nhận định: “Chính s²ch “nam tiễn” cùa Nhật đ± l¯m gia tăng mỗi xung đốt giừa Nhật v¯ Anh v¯ cõ thề th¯nh cuốc chiễn giừa hai phe ấy ờ Viển Đông ” Cuốc

“đ²nh lốn giừa anh em nh¯ n¯y” rất cõ thề chuyền biễn th¯nh cuốc chiến tranh chống Liên Xô Do đó trong thời kỳnày chính sách cai trị cùa Ph²p ờ Đông Dương l¯ chính s²ch “tỗi ph°n đống”, “nội trị khủng bỗ”, “ngo³i giao thệ đầu h¯ng” Tú khi ờ bên Ph²p Pê - Tanh đã hàng

Đức thì ở Đông D-ơng Đờ -Cu hàng Nhật Nó đã tự hạ mình làm đầy tớ Nhật, ôm chân Nhật g-ợng sống những giờ phút điêu tàn cũng nh- Pê-Tanh đầu hàng Đức theo cái tôn chỉ khốn n³n “th¯ nô lế còn hơn chễt” Trong giờ phút hết sức khó khăn đế quốc Pháp không còn con đ-ờng nào khác là phải cấu kết với phát xít Nhật, vì lúc này chúng không còn

đù sửc đ²nh b³i Nhật “nên chủng tữ nguyến l¯m đầy tỡ cho Nhật đặng giúp cho tên sen đầm ở Viễn Đông thoát khỏi vũng lầy Trung Quốc và dựa vào Nhật để chống cách mạng Đông D-ơng Nh- vậy đối với Đông Dương c²i ho³ Nhật B°n đ± trờ th¯nh thữc sữ” [38;134] Hối nghị lần này vạch rõ sự xâm l-ợc của Nhật Bản và sự đầu hàng của Pháp đã làm cho các dân tốc Đông Dương lâm v¯o tệnh tr³ng “mốt cồ hai tròng”, qua mốt sỗ phân tích cũ thề, Hối nghị đ± đi đễn khàng định “chủng ta chưa

đửng trưỡc mốt tệnh thễ c²ch m³ng” nhưng “mốt cao tr¯o c²ch m³ng nhất định sẻ nồi dậy” [38;141]

Về nhiệm vụ của cách mạng, Hội nghị một lần nữa khẳng định chủ tr-ơng chuyển h-ớng chỉ đạo chiến l-ợc, nêu cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc, tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất mà Hội nghị th²ng 11/1939 đ± nêu ra đọng thội x²c định “trong lủc kÍ thợ chính cùa nhân dân Đông D-ơng là đế quốc chủ nghĩa Pháp -Nhật Kẻ thù nguy hiểm nhất là đội quân thứ năm của phát xít Nhật và bọn Việt gian thân Ph²p” Hối nghị quyễt định th¯nh lập Mặt trận dân tốc thỗng nhất (MTDTTN) phản đế mà thực chất là MTDTTN chống cả Nhật và Pháp ở

Đông D-ơng Đảng kêu gọi quần chúng xiết chặt tay d-ới ngọn cờ phản

đế cứu quốc của MTDTTN phản đế liên hiệp với Mặt trận kháng Nhật ở Trung Quốc Một miếng mồi ngon thì hai con chó không thể nh-ờng nhau đó là quy luật bản chất của chủ nghĩa đế quốc, tuy phải tạm thời thoả hiệp với nhau song mâu thuẫn Nhật - Pháp ở Đông D-ơng ngày càng sâu sắc Để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Nguyễn ái Quốc đã về n-ớc và ngay sau đó đã triệu tập Hội nghị Trung -ơng Đảng lần thứ VIII tháng 5/1941 Hội nghị đã phân tích nguồn gốc tính chất triển vọng và tác hại của đại chiến thế giới lần thứ hai Đồng thời nhận định sáng suốt về việc phát xít Đức đang chuẩn bị đánh chiếm Liên Xô Còn cuộc xâm l-ợc của chủ nghĩa quân phiệt Nhật đối với Đông D-ơng là sự tấn công vào thế lực các n-ớc đế quốc Đông Nam á Hiệp -ớc trung lập Xô - Nhật ký vào ngày 13/4/1941 là điều kiện thuận lợi cho Nhật thực hiến kễ ho³ch “nam tiễn” Giỡi l±nh đ³o Nhật đ± x²c định Khi nồ ra chiến tranh giữa Đức và Liên Xô thì không một thủ t-ớng hoặc ngoại tr-ởng Nhật nào có thể bắt n-ớc Nhật giữ thái độ trung lập Tr-ờng hợp

đó Nhật nhất định sẽ tấn công Liên Xô, sẽ không còn một hiệp -ớc trung lập nào nữa Tình hình thay đổi, cuộc chiến tranh thế giới sắp b-ớc vào giai đoạn mới Tình hình Đông D-ơng cũng không kém phần

thay đổi Nhân dân Đông D-ơng nay không chỉ làm nô lệ cho giặc Pháp mà còn làm trâu ngựa cho giặc Nhật Hội nghị nhận định rằng chính những mâu thuẫn Nhật - Pháp về cuộc chiến tranh Thái Bình D-ơng là một bộ phận của cách mạng thế giới, là một bộ phận trong phong trào dân chủ chống phát xít mà trụ cột là Liên Xô Vì vậy nếu cuộc chiến tranh đế quốc lần tr-ớc đã đẻ ra Liên Xô - một n-ớc xã hội chủ nghĩa thì cuộc chiến tranh đế quốc lần này sẽ đẻ ra nhiều n-ớc xã hội chủ nghĩa sẽ do đó mà cách mạng nhiều n-ớc thành công

Sự thay đổi về kinh tế, chính trị Đông D-ơng, sự thay đổi thái độ lực l-ợng giai cấp ở Đông D-ơng buộc Đảng phải thay đổi chính sách cách mạng cho phù hợp Hội nghị tán thành nghị quyết của hai Hội nghị tr-ớc của Trung -ơng về việc chuyển h-ớng chỉ đạo chiến l-ợc và sách lước Nêu cao nhiếm vũ gi°i phõng dân tốc, Hối nghị chù trương, “c²ch mạng Đông D-ơng trong hiện tại không phải là cuộc cách mạng t- sản dân quyền, cuộc cách mạng giải quyết hai vấn đề: Phản đế và điền địa nữa, mà cuộc cách mạng chì gi°i quyễt mốt vấn đẹ cần kíp “”dân tốc giải phóng, vậy thì cuộc cách mạng Đông D-ơng trong giai đoạn hiện t³i l¯ cuốc c²ch m³ng dân tốc gi°i phõng” l¯m như vậy “không ph°i giai cấp vô s°n Đông Dương bà quên mất nhiếm vũ điẹn địa” v¯ ho¯n to¯n

“cðng ph°i đi lùi một b-ớc mà b-ớc một b-ớc ngắn hơn để có sức mà bưỡc mốt bưỡc d¯i hơn” [38;203] Đây l¯ mốt chù trương s²ng suỗt cùa

Đảng cộng sản Đông D-ơng Bởi vì trong tình hình hiện tại nếu đ-a nhiệm vụ điền địa lên song song với nhiệm vụ dân tộc thì không thể tập hợp đ-ợc lực l-ợng đánh đổ Nhật - Pháp Hơn nữa, nếu không đánh

đuổi đ-ợc Nhật - Pháp thì vận mệnh của dân tộc phải chịu kiếp ngửa trâu muôn đời mà vấn đề ruộng đất cũng không làm sao giải quyết

đ-ợc Hội nghị quyết định tiếp tục thực hiện chủ tr-ơng tạm giác khẩu hiểu cách mạng ruộng đất, chỉ tịch thu ruộng đất của đế quốc và bọn

Việt Gian, chia lại ruộng công, giảm địa tô, rồi sau đó sẽ tiến lên thực hiện đầy đủ chính sách ng-ời cày có ruộng Đối với vấn đề nội dung và

tổ chức Mặt trận thống nhất, đã có cách nhìn mới Từ tr-ớc vấn đề này vẫn đ-ợc đặt trong cung cảnh chung của Đông D-ơng Lần này, Hội nghị chủ tr-ơng đặt vấn đề dân tộc trong phạm vi từng n-ớc Việt Nam, Lào, Cămpuchia, làm cho nhân dân mỗi n-ớc phát huy cao độ lòng yêu n-ớc và tinh thần chiến đấu vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc mình,

đồng thời càng gắn bó với các dân tộc bạn ở Đông D-ơng chống kẻ thù chung Với tinh thần đó Hội nghị chủ tr-ơng không kêu gọi MTTNDT

Đông Dương như cð m¯ “ ph°i đồi ra c²i tên kh²c cho cõ tính dân tốc hơn trong tệnh hệnh hiến t³i” Do đõ Nguyển ái Quốc đổi thành Việt Nam độc lập Đồng Minh gọi tắt là Việt Minh để thành lập Đồng Minh

Một trong những nội dung quan trọng nhất của Hội nghị là vấn đề dùng khởi nghĩa vũ trang để đập tan ách thống trị của Phát xít Pháp - Nhật, dành lại độc lập chủ quyền cho dân tộc lập nên Nhà n-ớc dân chủ

đã đ-ợc xác định rõ ràng Những điều kiện khách quan và chủ quan thuận lợi cho một cuộc khởi nghĩa cũng nh- các hình thái khởi nghĩa có thể diễn ra đã đ-ợc dự kiến và phân tích kỹ Hội nghị đặc biệt nhấn mạnh tinh thần không đ-ợc ỷ lại vào những điều kiện bên ngoài Trái lại, phải dựa vào lực l-ợng bản thân ta là chính Để tăng c-ờng xây dựng lực l-ợng đón thời cơ nổi dậy Đảng chủ tr-ơng phát triển mạnh các cơ sở cách mạng ở nông thôn và vùng đồng bào các dân tộc thiểu

số, thành lập các đội tự vệ cứu quốc và các đơn vị du kích, đồng thời phải chủ trọng những nơi đô thị tập trung, đồn điền hầm mỏ làm cho phong trào công nhân ngày càng mạnh trở thành lực l-ợng tiên phong trong phong trào giải phóng dân tộc

Đối với hai n-ớc Lào - Cămpuchia, Hội nghị chủ tr-ơng phải hết sức giúp đỡ phong trào đấu tranh cách mạng của hai dân tộc bạn làm

cho sự nghiệp đoàn kết chiến đấu của nhân dân ba n-ớc Đông D-ơng ngày càng phát triển mạnh mẽ vững chắc Nh- vậy, có thể nói từ Hội nghị Trung -ơng VI đến Hội nghị Trung -ơng VIII về chủ tr-ơng đ-ờng lối đến đây xem nh- hoàn chỉnh và đúng đắn với tình hình hiện tại của

ba n-ớc Đông D-ơng Chủ tr-ơng đúng đắn đó còn đ-ợc thể hiện trong hội nghị Đảng cộng sản Đông D-ơng họp ngày 13/8/1945 tại Tân Trào (Tuyên Quang - Việt Nam) quyết định phát động khởi nghĩa giành chính quyền trên toàn cõi Đông D-ơng Tại Hội nghị Chủ tịch Hồ Chí Minh đ± gặp riêng đ³i biều xử uự L¯o chì thị “thội cơ n¯y rất thuận lới cho nhân dân Đông D-ơng ở đâu có điều kiện phải giành đ-ợc chính quyền tr-ớc khi quân Đồng Minh vào Pháp và Đồng Minh Anh - Mỹ gắn bó với nhau, Pháp sẽ nấp sau l-ng đồng minh để trở lại xâm l-ợc Việt Nam cũng thế ở Lào cũng thế, phải đoàn kết Việt Lào đánh kẻ thù chung [ 39; 62]”

Nh- vậy Đảng cộng sản Đông D-ơng bám sát theo dõi chặt chẽ tình hình diễn biến của chiến tranh thế giới và ra sức chuẩn bị về mọi mặt kinh tế - chính trị, quân sự đặc biệt là đón nhận thời khắc lịch sử:

“Chủng ta cần tranh thù từng giây, từng phút, tình hình sẽ chuyển biến nhanh chõng không thề bà lở cơ hối” Vệ vậy Đ°ng ta đ± đưa ra lội kêu gọi trên toàn cõi Đông D-ơng

“Hỡi tất c° các dân tộc Đông Dương!

Hỡi anh chị em đồng b¯o “

Cách mệnh thế giới nhất định sẽ thắng lợi! Cuộc cách mệnh giải phóng dân tộc Đông D-ơng nhất định sẽ thắng lợi! con đ-ờng thắng lợi chính là con đ-ờng thống nhất dân tộc Đông D-ơng để tranh đấu [38; 92]