Biện pháp GVG: Sử dụng công nghệ thông tin trong hỗ trợ tổ chức hoạt động học. Để học sinh giải theo phương pháp đại số (phương pháp cộng, phương pháp thế) rất dài và tốn thời gian. Tôi đã sử dụng máy chiếu được trang cấp, PowerPoint trình chiếu, download phần mềm giả định Casio fx570VN PLUS để giới thiệu và hướng dẫn học sinh cả lớp cùng thao tác bấm máy.
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THCS
- Họ và tên: Long Thị Nga
- Sinh ngày: 15/06/1982
- Trình độ chuyên môn: Đại học
- Đơn vị công tác: Trường THCS Lương Thế Vinh – Bắc Quang – Hà Giang
Hùng An, tháng 10 năm 2020
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THCS
1 Mục đích, yêu cầu:
Hóa học là một bộ môn khoa học thực nghiệm cả về định tính lẫn định lượng Hóa học không những yêu cầu học sinh học thuộc lý thuyết mà còn đòi hỏi học sinh vận dụng lý thuyết để giải quyết các bài tập lý thuyết, thực tiễn và thực hành thí nghiệm
Từ thực tế giảng dạy, hoá học THCS vẫn là một môn học khó, đến lớp 8 tức là quá nửa của chương trình THCS mới được học vì nó đòi hỏi ở học sinh khả năng tư duy, sự nhạy bén, thông minh… để hiểu rõ những khái niệm khá trừu tượng, những hiện tượng hóa học khá thú vị Khi nói đến vấn đề lí thuyết thì HS có thể học thuộc nhưng khi va chạm đến phương trình, công thức, bài toán và các bài tập, hiện tượng thực tiễn… là va chạm đến các con số thì những học sinh yếu kém về môn toán sẽ rất dễ nản chí và không muốn học Bên cạnh những HS yếu đó thì để bồi dưỡng khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề linh hoạt đối với HS khá, giỏi cũng không phải là vấn đề dễ
Vì vậy, bên cạnh một số ít học sinh yêu thích học tập, nghiên cứu môn học này để tìm tòi, sáng tạo thì vẫn còn phần lớn học sinh chưa thấy hứng thú học tập môn hóa, dẫn đến chán nản không thích học bộ môn này, đồng thời chất lượng bộ môn vì thế cũng giảm xuống
Là một giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn hóa học của trường THCS, tôi luôn trăn trở làm thế nào để giúp học sinh yêu thích môn hóa học để học tốt môn này Sau thời gian suy nghĩ, áp dụng ở đơn vị mình giảng dạy, tôi xin mạnh dạn trình bày, mang tính chất trao đổi với đồng nghiệp một số biện pháp nhằm giúp học sinh yêu thích môn hóa học từ đó nâng cao chất lượng học
tập bộ môn hóa học trong trường THCS Vì thế tôi đã chọn trình bày “Biện pháp giúp học sinh học tốt môn hóa học ở trường THCS”.
2 Nội dung, biện pháp thực hiện
2.1 Đổi mới cách xây dựng kế hoạch bài học
Được sự chỉ đạo sát sao kịp thời của Ban giám hiệu ban chuyên môn nhà trường tôi đã tiến hành lập kế hoạch bài giảng theo định hướng phát triển năng
Trang 3lực, gồm 5 bước tổ chức hoạt động dạy học đó là: Khởi động nêu vấn đề, hình thành kiến thức bài học, luyện tập, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tìm tòi mở rộng
a) Hoạt động khởi động (tạo tình huống xuất phát) rất cần thiết trong dạy học nhằm phát triển năng lực cho học sinh, phát triển năng lực tư duy nêu để giải quyết vấn đề Hoạt động này cần tạo ra những tình huống, những vấn đề ở
đó người học cần được huy động tất cả các kiến thức hiện có, những kinh nghiệm, vốn sống của mình để cố gắng nhìn nhận và giải quyết theo cách riêng của mình và cảm thấy thiếu hụt kiến thức, thông tin để giải quyết
Mục đích của hoạt động này là tạo tâm thế học tập cho học sinh, giúp học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bài mới Giáo viên sẽ tạo tình huống học tập dựa trên việc huy động kiến thức, kinh nghiệm của bản thân học sinh có liên quan đến vấn đề xuất hiện trong tài liệu hướng dẫn học; làm bộc lộ
"cái" học sinh đã biết, bổ khuyết những gì cá nhân học sinh còn thiếu, giúp học sinh nhận ra "cái" chưa biết và muốn biết thông qua hoạt động này
b) Hoạt động hình thành kiến thức: Mục đích của hoạt động này là giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng mới và đưa các kiến thức, kỹ năng mới vào hệ thống kiến thức, kỹ năng đã có của bản thân Giáo viên sẽ giúp học sinh xây dựng kiến thức, kĩ năng mới của bản thân trên cơ sở đối chiếu kiến thức, kinh nghiệm sẵn có với những hiểu biết mới; kết nối, sắp xếp kiến thức, kĩ năng cũ và mới dựa trên việc phát biểu, viết ra các kết luận, khái niệm/công thức mới Trong nội dung này giáo viên chú ý hướng dẫn học sinh ghi vở Vở ghi học sinh là tài liệu quan trọng, hỗ trợ cho học sinh trong quá trình học tập Việc ghi
vở phải khoa học, rõ ràng, thiết thực trong quá trình học tập trên lớp cũng như ở nhà Vở ghi giúp học sinh tái hiện lại những kiến thức, kỹ năng và kết quả học tập của mình trong quá trình học tập, giúp cho giáo viên cũng như cha mẹ học sinh biết được trình độ nhận thức cũng như kết quả học tập của các em trong quá trình học ở trường phổ thông Căn cứ vào vở ghi học sinh, giáo viên biết được việc học hành của các em đồng thời có thể sử dụng để đánh giá quá trình học tập của học sinh, điều chỉnh cách học của học sinh sao cho đạt được hiệu quả mong muốn
c) Hoạt động luyện tập: Giúp học sinh củng cố, hoàn thiện kiến thức, kỹ năng vừa lĩnh hội được Giáo viên sẽ yêu cầu học sinh thực hiện các nhiệm vụ, làm các bài tập cụ thể giống như các nhiệm vụ, bài tập trong bước hình thành kiến thức, để diễn đạt được đúng kiến thức hoặc mô tả đúng kĩ năng đã học bằng ngôn ngữ theo cách của riêng mình, từ đó áp dụng trực tiếp kiến thức, kĩ năng đã biết để giải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập
Trang 4d) Hoạt động vận dụng: Học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng để
giải quyết các tình huống, vấn đề mới, không giống với những tình huống, vấn
đề đã được hướng dẫn hay đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình huống, vấn đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống Giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh kết nối và sắp xếp lại các kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tình huống, vấn đề đã học Đây có thể là những hoạt động mang tính nghiên cứu, sáng tạo, vì thế cần hướng dẫn học sinh tranh thủ sự hướng dẫn của gia đình, địa phương để hoàn thành nhiệm vụ học tập
e) Hoạt động tìm tòi mở rộng: Mục đích là giúp học sinh không bao giờ
bằng lòng, thỏa mãn với những gì đã học và hiểu rằng ngoài những kiến thức được học trong nhà trường còn rất nhiều điều có thể và cần phải tiếp tục học tập, học tập suốt đời Giáo viên cần khuyến khích học sinh tiếp tục tìm tòi và mở rộng kiến thức ngoài lớp học Học sinh tự đặt ra các tình huống có vấn đề nảy sinh từ nội dung bài học, từ thực tiễn cuộc sống, vận dụng các kiến thức, kĩ năng
đã học để giải quyết bằng những cách khác nhau
2.2 Sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo
Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng Bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống cần kết hợp sử dụng các phương pháp dạy học mới như:
a) Dạy học giải quyết vấn đề: Dạy học giải quyết vấn đề (dạy học nêu vấn
đề, dạy học nhận biết và giải quyết vấn đề) là quan điểm dạy học nhằm phát
triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết và giải quyết vấn đề Đây là cách dạy học có tác dụng phát huy khả năng tư duy, nhận biết và giải quyết vấn đề cho học sinh Ngoài các tình huống liên quan đến môn học thì giáo viên có thể lựa chọn tình huống có liên quan tới thực tiễn cuộc sống, để giúp các em hình thành tư duy, lý luận khi đối mặt với các vấn đề cần giải quyết
b) Dạy học theo tình huống: Là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy học được tổ chức theo một chủ đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp Vận dụng dạy học theo các tình huống gắn với thực tiễn là con đường quan trọng để gắn việc đào tạo trong nhà trường với thực tiễn đời sống, góp phần khắc phục tình trạng giáo dục hàn lâm, xa rời thực tiễn hiện nay của nhà trường phổ thông Và đối với môn hóa học thì phương pháp này rất phù hợp và cần thiết
c) Dạy học định hướng hành động: Đây là một quan điểm dạy học tích cực hoá và tiếp cận toàn thể Vận dụng dạy học định hướng hành động có ý nghĩa quan trong cho việc thực hiện nguyên lý giáo dục kết hợp lý thuyết với
Trang 5thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội Trong suốt thời gian học tập, học sinh sẽ tiến hành các nhiệm vụ học tập, hoàn thành sản phẩm dưới sự
hỗ trợ của hoạt động tư duy và tay chân
Bên cạnh đó tôi cũng sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực
và sáng tạo Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học Các kĩ thuật mà tôi đã sử dụng như: lược đồ tư duy, kỹ thuật khăn trải bàn, giao nhiệm vụ, chia sẻ nhóm đôi (theo từng bàn), viết tích cực …
Tăng cường giao cho học sinh tự nghiên cứu sách giáo khoa và tài liệu tham khảo để tiếp nhận và vận dụng kiến thức; dành nhiều thời gian trên lớp
để tổ chức cho học sinh báo cáo, thuyết trình, thảo luận, luyện tập, thực hành, bảo vệ kết quả tự học của mình
Một số hình ảnh sản phẩm hoạt động của học sinh 2.3 Tiến hành và phát huy vai trò của thực hành thí nghiệm
Tôi xác luôn xác định đây là một hoạt động học quan trọng chủ đạo đối với môn hoá học, hoạt động này giúp HS được học thông qua thực hành, tạo tiền
đề cho HS làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học Ở đây HS có thể tự làm thí nghiệm, hoặc làm thí nghiệm theo nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo
Trang 6viên Khi tổ chức hoạt động này, tôi đã chuẩn bị điều kiện, Chuyển giao nhiệm
vụ cho học sinh hoặc nhóm học sinh, cho HS xây dựng phương án thí nghiệm (bố trí thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm, mẫu báo cáo), dự đoán kết quả Đặc biệt hướng dẫn an toàn thí nghiệm, nơi bố trí thí nghiệm và thu dọn dụng cụ thí nghiệm; hướng dẫn cách thu thập thông tin, phân tích kết quả và ghi báo cáo, cách trình bày báo cáo; thảo luận, tính khả thi trước khi làm thí nghiệm
Để giờ học thực sự có hiệu quả tôi đã sử dụng, tận dụng triệt để các dụng
cụ, hóa chất hiện có trong phòng thí nghiệm có thể tiến hành: Thí nghiệm làm xuất hiện vấn đề Thí nghiệm để giải quyết vấn đề đặt ra: Thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm đối chứng, thí nghiệm kiểm tra giả thuyết hay dự đoán Thí nghiệm chứng minh một vấn đề đã được khẳng định Giải các bài tập bằng phương pháp thực nghiệm hóa học…
Đan xen vào đó là một số thí nghiệm vui, định hướng cho học sinh làm một số sản phẩm STEM mà trong năm học này tôi đã xây dựng thành các chủ đề STEM trong phân phối chương trình
Trang 7Hình ảnh học sinh tiến hành thí nghiệm tại phòng học bộ môn hóa tại
trường THCS Lương Thế Vinh 2.4 Sử dụng công nghệ thông tin trong hỗ trợ tổ chức hoạt động học
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực cần có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin Dưới sự hỗ trợ của màn hình trình chiếu, phần mềm dạy học sẽ làm cho bài giảng trở nên thu hút, sinh động, tăng được sự hứng thú của học sinh Những phần mềm, trò chơi, tranh ảnh, sơ đồ, mô hình mẫu vật, thí nghiệm mô phỏng, video có tác dụng thiết thực trong quá trình dạy học GV không nên lạm dụng mà chỉ nên sử dụng công nghệ thông tin để thay thế các thiết bị, thí nghiệm, quy trình, tranh ảnh … mà thực tế khó sưu tầm, mang tính nguy hiểm hoặc không thực hiện được
Khi sử dụng công nghệ thông tin tổ chức hoạt động học, giáo viên cần: Chuẩn bị chu đáo các thiết bị để hỗ trợ như phần mềm, máy tính, Chỉ nên hỗ trợ trình chiếu khi chuyển giao nhiệm vụ, khi cần thuyết trình giải thích hoặc khi
hệ thống hoá kiến thức bài học ; Chọn lọc âm thanh, hình ảnh, trích đoạn clip phù hợp với cách tổ chức hoạt động
Ví dụ khi làm dạng bài tập hỗn hợp ở bộ môn hóa 9 Dhi làm dạng bài tập hỗn hợp ở bộ môn hóa 9 Dạng bài tập này được đưa ra với số lượng ít trong phần bài tập sách giáo khoa hóa học lớp 9, sách bài tập hóa học 9, trong các tài liệu bồi dưỡng chuyên đề và nó cũng xuất hiện trong các đề thi học sinh giỏi các cấp Để học sinh giải theo phương pháp đại số (phương pháp cộng, phương pháp thế) rất dài và tốn thời gian Tôi đã sử dụng máy chiếu được trang cấp, PowerPoint trình chiếu, download phần mềm giả định Casio fx-570VN PLUS để giới thiệu và hướng dẫn học sinh cả lớp cùng thao tác bấm máy
Trang 8Ảnh: Phần mềm giả lập máy tính cầm tay
Làm bài tập 3(sgk/T9): 200ml dung dịch HCl có nồng độ 3,5M hòa tan
vừa hết 20 g hỗn hợp hai oxit CuO và Fe2O3
a) Viết các phương trình hóa học
b) Tính khối lượng của mỗi oxit có trong hỗn hợp ban đầu
Giải bài tập và Quy trình bấm phím: Lúc này giáo viên sử dụng trình
chiếu, phần mềm giải lập hướng dẫn cùng học sinh tính toán và bấm phím
a) Theo bài ta có PTHH: CuO + 2HCl CuCl2 + H2O
(mol) x 2x
Fe2O3 + 6HCl 2FeCl3 + 3H2O
(mol) x 6x
b) Gọi x, y lần lượt là số mol của CuO và Fe2O3 trong hỗn hợp
Số mol HCl là: n = H 2 3,5 0,2 = 0,7 (mol)
B m phím: ấm phím:
Theo bài ta có hệ phương trình: 80x + 160y = 202x + 6y = 0,7 x = 0,05y = 0,1
Để giải hệ PT 2 ẩn:
+ Bấm MODE -> 5 -> 1; Trên máy tính cầm tay sẽ hiển thị:
Trang 9+ Tiến hành nhập hệ số (a,b,c, sau mỗi làn nhập ấn dấu bằng) cho PT (1), (2) -> x=; y= ( nếu x,y hiển thị là phân số thì ấn phím “SD” chuyển về số thập phân)
+ Sau khi tính xong ấn MODE ->1 để trở về màn hình ban đầu
Vậy Khối lượng của CuO là: mCuO = 80.0,05 = 4 (gam)
B m phím: ấm phím:
Khối lượng của Fe2O3 là: m Fe O 2 3 0,1 160 = 16(gam)
B m phím: ấm phím:
Hoặc m Fe O 2 3 mhỗn hợp - mCuO = 20 – 4 = 16 (gam)
Ngoài ra việc ứng dụng công nghệ thông tin còn được chú trọng và phát huy vai trò qua đợt nghỉ phòng chống dịch covid Dưới sự chỉ đạo của sở, phòng
và ban chuyên môn nhà trường tôi đã tiến hành daỵ học trực tuyến qua phần mềm zoom, meet hiệu quả Lập nhóm riêng (HS tự đặt tên: Con mẹ Nga, Hóa học cô Nga…), trang “Hóa học cô Nga LTV” nhận được sự ủng hộ và hưởng ứng nhiệt tình của phụ huynh học sinh và học sinh
Trang 10
Hình ảnh một số tiết dạy qua phần mềm Zoom, Meet (tháng 4/2020) 2.5 Xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực học sinh
Bài tập có hai dạng là bài tập trắc nghiệm và bài tập tự luận Bài tập hóa học chính là một phương tiện giúp người giáo viên tích cực hóa hoạt động của học sinh, trong quá trình học tập và lĩnh hội kiến thức mới Học sinh có thể hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm để giải quyết vấn đề
Dựa vào mức độ nhận thức của học sinh có các loại bài tập:
Mức 1: Chỉ yêu cầu học sinh tái hiện kiến thức để trả lời câu hỏi lí thuyết Mức 2: Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức để giải thích được các sự kiện, hiện tượng của câu hỏi lí thuyết
Mức 3: Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức hoá học để giải thích những tình huống xảy ra trong thực tiễn
Mức 4: Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng hoá học để giải quyết những tình huống thực tiễn hoặc để thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học nhỏ, đơn giản, đề ra kế hoạch hành động cụ thể, viết báo cáo
Ngoài ra, có nhiều bài tập thực tiễn lại là tổng hợp của rất nhiều loại bài Qua kinh nghiệm của bản thân và học hỏi bạn bè đồng nghiệp tôi có đưa
ra một số dạng bài tập hóa như sau:
Tính theo công thức hóa học; Bài tập tính theo PTHH; Bài tập xác định độ tan; Bài tập về nồng độ phần trăm, nồng độ mol; Bài tập giải thích hiện tượng và viết PTHH; Bài tập xác định công thức hóa học; Bài tập tính theo PTHH có sử dụng giải hệ phương trình; Bài tập viết PTHH thực hiện sự chuyển hóa; Bài tập tăng giảm khối lượng kim loại; Bài tập nhận biết; Bài tập tách chất; Bài tập điều chế chất; Bài tập về các loại HCVC; Bài tập tổng hợp về kim loại
Như vậy mỗi bài tập đưa ra như một vấn đề cần giải quyết, giáo viên tiến hành phân dạng, hướng dẫn học sinh tìm tòi theo một quy trình nhất định để tìm
ra kết quả Kích thích sự tò mò, ham muốn giải quyết vấn đề Và đây chính là tiền đề cho bồi dưỡng chuyên đề, bồi dưỡng học sinh giỏi các cấp
2.6 Đổi mới kiểm tra đánh giá
Đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng, phù hợp với định hướng phát triển năng lực học sinh Chú trọng hình thức đánh giá thường xuyên đối với tất cả học sinh: Đánh giá qua các hoạt động trên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở học tập; đánh giá qua việc