Vai trò của đặng tiểu bình trong lịch sử trung quốc ở thập niên 80 của thế kỉ xx

Từ những năm 80 của thế kỷ XX, sau khi Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng thế hệ thứ hai, trở thành ng-ời lãnh đạo Nhà n-ớc, ông đã đ-a Trung Quốc v-ợt qua cuộc khủng

Lời cảm ơn Với thời gian nghiên cứu không dài, cùng sự hạn chế về mặt kiết thức bài khoá luận không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất

định Tôi rất mong nhận đ-ợc ý kiến đóng góp, xây dựng của các thầy cô giáo, các bạn sinh viên để khoá luận đạt đ-ợc kết quả tốt nhất

Qua đây tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa lịch sử, các thầy cô giáo trong tổ bộ môn chuyên ngành lịch sử thế giới cùng toàn thể bạn bè giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài của mình

Đặc biệt tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo, Thạc sĩ Lê Tiến Giáp, ng-ời đã tận tình h-ớng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện bài khoá luận này

Khoá luận tốt nghiệp đại học

vai trò của đặng tiểu bình trong lịch sử trung quốc ở thập niên 80 của thế kỷ XX

2.1.1 Những nhân vật trong thế hệ lãnh đạo thứ hai của 16 Đảng cộng sản Trung Quốc

2.1.2 Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân tập thể lãnh đạo thứ hai

của Trung -ong Đảng cộng sản Trung Quốc 20 2.1.3 Địa vị hạt nhân của Đặng Tiểu Bình 30 trong tập thể lãnh đạo thứ hai

2.2 Vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc 33

Trong những ngày lễ hội lớn ở Trung Quốc mọi ng-ời đều treo ảnh của

Đặng Tiểu Bình và Mao Trạch Đông, ng-ời ta ca ngợi hai Ông nh- là biểu t-ợng cho mỗi giai đoạn lịch sử của đất n-ớc

Đặng Tiểu Bình một trong những ng-ời lãnh đạo quan trọng ở Trung Quốc, lời nhận xét này quả không sai Điểm lại những nhân vật đ-ợc coi là tài giỏi

đảm đ-ơng địa vị ng-ời đứng đầu, ngay cả lúc Đặng Tiểu Bình ở đỉnh cao quyền lực, song ông là ng-ời đề ra những sách l-ợc đúng đắn nhằm đ-a Trung Quốc v-ợt qua khó khăn tiến về phía tr-ớc

Buổi đầu tiếng tăm của Đặng Tiểu Bình không đ-ợc nổi nh- Mao Trạch

Đông, L-u Thiếu Kỳ, Chu Ân Lai, Lâm B-u và những chính trị gia nổi tiếng khác Nh-ng về cuối cuộc đời làm chính trị danh tiếng của Đặng Tiểu Bình,đã lừng danh ở Trung Quốc và trên toàn thế giới Cuối đời của ông, ông đã đ-a lịch sử Trung Quốc hiện đại, sang một b-ớc ngoặt mới và b-ớc ngoặc ấy gắn liền với vai trò lớn lao có giá trị đích thực của Đặng Tiểu Bình

Năm 1949 N-ớc cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ra đời đánh dấu sự thắng lợi vĩ đại của nhân dân Trung Quốc qua cuộc đấu tranh lâu dài chống chủ nghĩa đế quốc và thế lực phong kiến, mở đ-ờng đi lên chủ nghĩa xã hội, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh chung của nhân dân và các dân tộc trên thế giới vì những mục tiêu của thời đại: Hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ

và tiến bộ xã hội Nh-ng đất n-ớc Trung Quốc chỉ ổn định gần 10 năm sau đó Trung Quốc rơi v¯o một cuộc khðng ho°ng lâu d¯i bãt đầu tụ “Đ³i nh°y vót” tiễp đễn l¯ “Đ³i c²ch m³ng văn ho²” dẫn đễn nhửng hậu qu° nghiêm tróng trên tất cả các lĩnh vực trong đời sống chính trị, văn hoá, xã hội của Trung Quốc

Từ những năm 80 của thế kỷ XX, sau khi Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng thế hệ thứ hai, trở thành ng-ời lãnh đạo Nhà n-ớc, ông đã

đ-a Trung Quốc v-ợt qua cuộc khủng hoảng lâu dài bằng công cuộc cải cách

mở cửa trên tấc cả các lĩnh vực Đặng Tiểu Bình chính là tổng thiết kế s- của công cuộc cải cách mở cửa Qua công cuộc cải cách mở cửa Trung Quốc đã thay đổi hẳn bộ mặt khiến thế giới phải quan tâm theo dõi Trung Quốc càng

3

ngày càng phát triển mạnh mẽ về kinh tế và ổn định về mặt chính trị thì vai trò của Đặng Tiểu Bình càng đ-ợc đánh giá cao trong lịch sử

Bởi vậy nghiên cứu về vai trò của Đặng Tiểu Bình giúp chúng ta hiểu thêm

về vai trò của cá nhân và vai trò của quần chúng trong lịch sử Nghiên cứu vai trò của Đặng Tiểu Bình còn giúp chúng ta học tốt phần lịch sử Trung Quốc và hiểu thêm quốc dân tính của ng-ời Trung Hoa

Xuất ph²t tụ yêu cầu trên chũng tôi quyễt định chón đẹ t¯i kho² luận: “vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc ở thập niên 80 của thế kỷ XX” l¯m đẹ t¯i khoá luận tốt nghiệp Là sinh viên năm thứ 5, nh-ng vẫn còn

nhiều hạn chế cho nên sẽ không tránh khỏi vấp váp trong quá trình nghiên cứu, nh-ng chúng tôi hy vọng rằng sẽ hoàn thành tốt nhằm góp phần nhỏ của mình vào phong trào nghiên cứu khoa học của khoa

2 Lịch sử vấn đề

Sinh thời Đặng Tiểu Bình từng nhiều lần nói: tôi không muốn ng-ời ta viết

về tôi, không muốn tuyên truyền quá nhiều về cá nhân Nh-ng trên thực tế có rất nhiều cuốn sách viết về ông, nhất là sau khi Đặng Tiểu Bình mất

- Đầu tiên là Nhà xuất bản Quốc Gia Trung Quốc xuất bản liên tiếp tập

“Văn Tuyền Đặng Tiều Bệnh” tụ năm 1993 đễn 1995 gọm ba tập Bộ văn tuyền này chủ yếu thu thập ghi các nội dung tuyên bố và diễn thuyết của ông

- Đặng Tiểu Bình ba lần vào ra Trung Nam Hải ( Thái Nguyễn Bạch Liên) NXB trẻ 1995

- M-u L-ợc Đặng Tiểu Bình ( Tiêu thị Mỹ) NXB chính trị Quốc gia Hà Nội 2000

Cuốn sách gồm bảy ch-ơng nhằm giới thiệu m-u l-ợc của Đặng Tiểu Bình trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc trên các lĩnh vực trị loạn, phát triển, kinh tế, chính trị, quân sự, mặt trận dân tộc thống nhất, ngoại giao…

- Đặng Tiểu Bình: Bàn về cải cách và mở cửa của Trung Quốc NXB Thế giới Hà Nội – 1995

4

Cuốn sách này do nhà xuất bản Thế giới đã tuyển chọn một số bài viết và phát biểu của đồng chí Đặng Tiểu Bình từ năm 1978 đến năm 1992 về chủ đề cải cách và mở cửa của Trung Quốc và xuất bản ra tiếng Việt

- Con đ-ờng phi th-ờng của Đặng Tiểu Bình ( Lộ Tiểu Khả ) NXB Văn hoá thông tin Hà Nội – 2002

- Đặng Tiểu Bình giữa đời th-ờng ( Nhiếp Nguyệt Nham ) NXB trẻ 2001 Ngày 1 tháng 10 năm 1999, nhân kỷ niệm 50 năm ngày thành lập n-ớc Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, Nhà xuất bản giải phóng Quân đã cho ra mắt bạn đọc một công trình đồ sộ gồm 6 tập với hơn 30 vạn chữ, viết về những nhà cách mạng đã có nhiều cống hiến trong sự nghiệp giải phóng nhân dân và hiện

đại hoá đất n-ớc Trung Quốc Trong đó Đặng Tiểu Bình giữa đời th-ờng là một trong sáu tập đó

- Đặng Tiểu Bình ( RICAARD EVANS ) NXB Công an Nhân dân Hà Nội – 2003

Đây là một trong những cuốn sách hay với l-ợng thông tin khá phong phú

và mới mẻ về con ng-ời, cuộc đời và sự nghiệp của Đặng Tiểu Bình

- Đặng Tiểu Bình từ lý luận đến thực tiễn ( Trần Tiên Khuê ) NXB KHXH

Hà Nội – 2004

Cuốn sách này trình bày những lý luận của Đặng Tiểu Bình

- Lịch trình của Đặng Tiểu Bình ( L-u Kim Điền ) tập 1, 2 NXB văn nghệ quân giải phóng – 1994

- Cha tôi Đặng Tiểu Bình ( Mao Mao ) tập 1 NXB Văn hiến Trung -ơng –

5

Ngoài ra còn có các bài viết, các tiểu luận đăng tải trên các tạp chí nh- : Tạp chí nghiên cứu Châu á - Thái Bình D-ơng; Tạp chí quan hệ Quốc tế; Tạp chí Cộng Sản; Tạp chí nghiên cứu Trung Quốc; Tạp chí nghiên cứu lịch sử…

Có thể nói rất nhiều cuốn sách, bài viết về Đặng Tiểu Bình nh-ng tôi không có

điều kiện thống kê hết

Tất cả những cuốn sách nêu trên đã đề cập đến vai trò của Đặng Tiểu Bình

đối với lịch sử Trung Quốc, trong cả một quá trình lịch sử dài Tiếp thu những thành quả nghiên cứu của các nhà khoa học, chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu: vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc ở một giai đoạn nhất

định

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối t-ợng nghiên cứu

Vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc ở thập niên 80 của thế kỷ XX

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nh- tên đề tài chỉ rõ phạm vi nghiên cứu của Khoá luận là:

Vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc ở thập niên 80 của thế kỷ XX, về chính sách đối nội và chính sách đối ngoại của Đặng Tiểu Bình

4 Nguồn t- liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu

4 1 Nguồn t- liệu

Để nghiên cứu vấn đề tôi đã dựa vào những nguồn tài liệu chính sau:

- Văn tuyển Đặng Tiểu Bình ( tập 3 ) NXB Quốc gia – 1995

- Đặng Tiểu Bình ba lần vào ra Trung Nam Hải ( Thái Nguyễn Bạch Liên) NXB trẻ – 1995

- M-u l-ợc Đặng Tiểu Bình ( Tiêu Thị Mỹ ) NXB Chính trị quốc gia Hà Nội – 2000

- Đặng Tiểu Bình: Bàn về cải cách và mở cửa của Trung Quốc NXB Thế giới Hà Nội – 1995

- Con đ-ờng phi th-ờng của Đặng Tiểu Bình ( Lộ Tiểu Khả ) NXB Văn hoá- Thông tin Hà Nội - 2002

6

- Đặng Tiểu Bình giữa đời th-ờng ( Nhiếp Nguyệt Nham ) NXB Trẻ – 2001

- Đặng Tiểu Bình ( RICHARD EVANS ) NXB Công an Nhân dân Hà Nội – 2003

- Đặng Tiểu Bình từ lý luận đến thực tiễn ( Trần Tiên Khuê ) NXB KHXH

Hà Nội – 2004

Đây là những tài liệu chính, tôi sử dụng để lấy các dẫn chứng cần thiết khi

nghiên cứu vai trò của Đặng Tiểu Bình

Ngoài ra tôi còn tham khảo một số sách, báo, tài liệu khác Những cuốn

sách, bài báo, tạp chí đó đã cung cấp cho tôi những tài liệu mới mẻ về vai trò

của Đặng Tiểu Bình

Trên cơ sở những tài liệu đó và sự tự mày mò nghiên cứu của bản thân tôi

đã tiến hành nghiên cứu đề tài của mình

4.2 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Đây là một đề tài lịch sử nên nội dung đ-ợc thể hiện bằng các ph-ơng

pháp là: S-u tầm, thống kê, trích dẫn tài liệu, so sánh, đối chiếu, phân tích tổng

hợp đi đến những kết luận cụ thể

5 Bố cục của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khoá luận

gồm 2 ch-ơng:

Ch-ơng 1 Khái quát về thân thế và sự nghiệp của Đặng Tiểu Bình

Ch-ơng 2: Vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc ở

thập niên 80 của thế kỷ XX

b nội dung

Ch-ơng 1 Khái quát về Thân thế và sự nghiệp của Đặng Tiểu Bình

1.1 Thân thế

1.1.1 Quê nhà

7

Sinh thời, Đặng Tiểu Bình nhiều lần nói: tôi không muốn ng-ời ta viết về tôi, không muốn tuyên truyền quá nhiều về cá nhân Ông rất ít nhắc đến gia thế của ng-ời khác kể cả của chính mình Sau khi ông mất, đài truyền hình có chiếu một bộ phim Đặng Tiểu Bình, mọi ng-ời mới đ-ợc biết đôi chút về quê nhà và gia thế của ông

Tổ tiên của Đặng Tiểu Bình từ Hoa Nam di c- đến Tứ Xuyên Nếu ng-ợc dòng thời gian về qúa khứ thì tổ tiên Đặng Tiểu Bình vốn là ng-ời khách gia từ Trung Nguyên di c- tới Hoa Nam Nh-ng nhà Đặng Thị có thể tr-ớc lúc thiên

di vào Tứ Xuyên đã sớm bỏ tiếng nói và lối sống của ng-ời khách gia, đến đầu thế kỷ XVIII càng có thể xác định là nh- thế Bởi vì lúc này nhà họ Đặng có một danh nhân làm quan to trong triều đình Ng-ời này có tên là Đặng Thời Mẫn, triều Càn Long có làm Hàn Lâm đại lý tự chính khanh, sau này đến năm

1774 thì từ quan về ở tại xóm Hạ Cổ xã Quảng An Ông này chết không lâu, thì ở cổng thôn có dựng cho ông một cổng Bài Ph-ờng bên trên có ngự bút của Hoàng Đế tự tay viết từ đó thôn này gọi là thôn Bài Ph-ờng

Đặng Tiểu Bình đ-ợc sinh ra tại thôn Bài Ph-ờnng, xã Hiệp H-ng huyện Quảng An thuộc phần phía đông tỉnh Tứ Xuyên, cách huyện Lỵ vài dặm là vùng toàn đồi núi, và ngòi lạch nhỏ Diện tích huyện Quảng An không phải là

bé nh-ng dân số chỉ có vài nghìn ng-ời, và không phải là vùng tinh hoa của Tứ Xuyên Động mạch lớn của Tứ Xuyên là sông Tr-ờng Giang, từ Tây nam Tứ Xuyên chảy sang phía Đông Bắc, dòng chảy còn phân ra nhiều nhánh Quảng

An có một lạch nhỏ chảy vào sông Gia Lăng, một chi l-u của sông Tr-ờng Giang nh-ng còn cách lòng sông Tr-ờng Giang một khoảng cách khá xa Thủ phủ của Tứ Xuyên là Thành Đô, cách Quảng An đúng hai trăm dặm Anh Trùng Khánh là Thành phố lớn gần nhất nh-ng cũng cách xa ngoài một trăm dặm Anh

Trong thời gian cách mạng văn hoá, Bài Ph-ờng bị phá huỷ, thôn đổi tên là

Đại đội sản xuất chống chủ nghĩa xét lại, đó là tội danh của Đặng Tiểu Bình thất thế lúc đó Dẫu rằng sau này thôn đ-ợc đổi lại tên cũ, nh-ng Bài Ph-ờng cũng không đ-ợc dựng lại

1.1.2 Dòng tộc

Suốt một thời gian dài, kết cấu cơ sở xã hội của Trung Quốc vốn dựa trên nền kinh tế tự nhiên, lấy huyết thống gia tộc làm bản vị, lấy t- t-ởng Nho giáo làm quy tắc lý luận về kết cấu xã hội chuyên chế tông pháp, dùng sợi dây tự nhiên gắn bó các thành viên xã hội với nhau Trong bầu không khí văn hoá ấy, con cháu không quên dòng dõi tổ tiên, rất nhiều dòng họ ghi chép gia phả Nh-ng gia phả của nhà Đặng Tiểu Bình lại bị mất, thành thử mọi ng-ời không sao biết đ-ợc

Ai ngờ ng-ời em họ xa bên ngoại của Đặng Tiểu Bình là ông già Trần Ngọc

Đức cuối cùng đã chìa ra một bản gia phả đã ố vàng

Đó là một bản gia phả tuy đã cũ và rách mà ng-ời ta th-ờng thấy ở các gia

đình nông dân tỉnh Tứ Xuyên, song lại có giá trị bổ sung quý báu Bản gia phả

9

cụ tổ đời thứ hai và thứ t-, các cụ tổ đời thứ ba, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy đều

là cử nhân hoặc tiến sỹ Cụ tổ đời thứ tám là Đặng Sỹ Kiêm từng làm Th-ợng th- Sử Quan thời nhà Minh Cụ tổ đời thứ 9 là Lẫm Sinh ( tên gọi sinh đồ thời Minh, đ-ợc h-ởng học bổng của châu, huyện hoặc phủ) Các cụ tổ đời thứ sáu, thứ bảy, thứ tám có 15 anh em, đều là sỹ đại phu, giữ các chức quan d-ới triều Minh nh-: Hộ Bộ Lang Trung, Giám sát Ngự Sử, án sát Phó Sứ, Phủ Giáo Thụ, Binh mã chỉ huy Sứ Ty …

Đến thời nhà Thanh, đời cụ tổ thứ chín trong số 10 cháu trai đời thứ ba gọi

cụ tổ thứ nhất bằng kị có 6 anh em d-ới thời triều Thanh là cử nhân Phó Bảng, Hàn lâm, Đại lý Tự Chính Khanh, Tăng Sinh, Văn Sinh Từ đó trở về sau, thì con ch²u hó Đặng lần lượt được đặt tên theo c²c chử “Nhân, Tâm, Khãc, Thiệu, Tiên,Hình, Bồi, Thành, Quốc, Dụng, ứng, Nhĩ, Xưng, Vinh”

Gia phả họ Đặng còn chép :

Đời Thanh cụ tổ đời thứ bảy Đặng Tâm Thái, tự Dung An, con cả Khắc Viễn, con thứ Khắc Phong; cụ tổ đời thứ tám Đặng Khắc Phong, tự Dụ Nguyên, thọ 80 tuổi…cháu là Thiệu X-ơng cúi đầu chúc thọ

Lại chép :

Khắc Phong tự Dụ Nguyên, lấy vợ họ Lý, sinh 6 ng-ời con trai, con cả Thiệu Quản, con thứ Thiệu Thánh… Năm Trung Hoa Dân quốc thứ 9 cháu của Thiệu Thánh là Đặng Tiên Thánh sang Pháp, năm thứ 15 thì chuyển sang Nga…

Từ đó, ta biết Đặng Tâm Thái là cụ nội của Đặng Tiểu Bình, Đặng Khắc Viễn là cha của Đặng Thiệu X-ơng, là ông của Đặng Tiên Thánh ( tức Đặng Tiểu Bình) Ông nội Đặng Khắc Viễn, bà nội họ Đới của Đặng Tiểu Bình sinh ng-ời con trai duy nhất là Thiệu X-ơng Năm 1927, cha của Đặng Tiểu Bình là

Đặng Thiệu X-ơng, ng-ời mẹ mang họ Đạm đã khắc trên bia mộ của bà nội của Đặng Tiểu Bình nh- sau: Đây là mộ của bà Đới; có con trai là Đặng Thiệu X-ơng, con dâu họ Đạm, các con cháu nội Tiên Thánh, Tu, Trị, Thanh Ngoài

ra, trên mộ còn khắc một đôi liễn, bốn chữ nằm ngang là Nhân kiệt địa linh, vế trên là Âm địa bất nh- tâm địa, vế d-ới là Hậu nhân tu học hảo nhân

10

Ông bà nội Đặng Tiểu Bình là những ng-ời nông dân cần cù l-ơng thiện Họ làm nghề cày cấy dệt vải, xay bột Bấy giờ, nguyện vọng lớn nhất của ng-ời nông dân Trung Quốc là mua một mảnh ruộng, để lại cho con cháu một ngôi nhà làm chỗ n-ơng thân Quanh năm suốt tháng, bất kể m-a nắng, họ thức khuya dậy sớm làm lụng cũng chỉ cốt thực hiện nguyện vọng ấy mà thôi Nhờ cần kiệm, ông nội của Đặng Tiểu Bình để dành đ-ợc một số tiền, trên nền ngôi nhà tranh đã dựng lên một ngôi nhà gạch hình chữa U rộng 21 gian theo kiểu truyền thống Cuối đời Thanh, khi năng xuất lao động còn thấp kém, quốc sự rối ren, vẫn đủ khả năng dựng đ-ợc một ngôi nhà nh- thế, hẳn chẳng tầm th-ờng, mà sản nghiệp của họ Đặng phải rất h-ng v-ợng

Đến đời cha của Đặng Tiểu Bình, có mở một x-ởng tơ lụa nhỏ và một x-ởng làm miến

Đặng Thiệu X-ơng, phụ thân của Đặng Tiểu Bình, còn gọi là Đặng Văn Minh, do xuất thân trong một gia đình có điều kiện kinh tế t-ơng đối d- dả, lại coi trọng việc học hành chữ nghĩa, nên từ nhỏ đã đ-ợc dạy dỗ tử tế, cuối thời nhà Thanh có học ở tr-ờng chính trị và pháp lý tại Thành Đô, sau đó làm ăn lâu dài ở n-ớc ngoài Theo sách Cộng sản Đảng Trung Quốc danh nhân lục xuất b°n ở h°i ngo³i, thệ Đặng Văn Minh tụng l¯ th¯nh viên cða “Kha l±o hội” ( một hội kín cuối đời nh¯ Thanh ), đọng thời giử chữc vú “người cầm cờ” cða

Đặng Tiên Liệt, nội trợ hiện đang an nghỉ tuổi già ở Trùng Khánh, tỉnh Tứ Xuyên, con gái thứ hai là Đặng Tiên Anh, nguyên làm cán bộ cơ yếu, rồi phụ

11

trách hồ sơ văn phòng tỉnh uỷ Tứ Xuyên, hiện đang nghỉ h-u ở nhà Con gái thứ ba Đặng Tiên Quuỳnh, nguyên công tác ở Thiên Tân, hiện đang công tác công đoàn ở Thành Đội Bắc Kinh

Mẫu thân của Đặng Tiểu Bình là con gái họ Đạm, sinh ở làng Hằng Thăng huyện Quảng An tỉnh Tứ Xuyên trong một gia đình t-ơng đối khá giả Bà là con gái đầu lòng, từ nhỏ đ-ợc giáo dục theo truyền thống gia giáo của Trung Quốc, chăm chỉ hiền thục Do phụ thân của Đặng Tiểu Bình làm ăn lâu dài ở n-ớc ngoài, mọi việc ở nhà đều do bà nội (họ Đới) và mẫu thân (họ Đạm) của

Đặng Tiểu Bình coi sóc Bà và mẹ của Đặng Tiểu Bình nghiêm khắc trong việc dạy dỗ con cháu, yêu cầu con cháu học chữ thánh hiền, tu thân, tề gia, liêm khiết

Tiếc rằng trời có m-a gió thất th-ờng, ng-ời có hoạ phúc khó đoán Sau khi

bà nội qua đời, ít lâu sau mẫu thân của Đặng Tiểu Bình cũng khuất núi Đặng Thiệu X-ơng tục huyền, lấy cô gái Hạ Bá Căn, con của một ng-ời lái thuyền trên nhánh sông Gia Lăng Giống nh- đại đa số phụ nữ nông dân đ-ơng thời, ng-ời mẹ kế họ Hạ này một chữ bẻ đôi không biết, nh-ng lòng dạ trong sáng nh- n-ớc sông Gia Lăng Có lẽ Hạ Bá Căn mang dòng máu của ng-ời lái thuyền c-ơng nghị, nên từ khi về làm dâu họ Đặng, bà lập tức bắt tay vào việc quản lý gia đình và giáo dục con cái, làm việc không biết mỏi Hồi ấy Đặng Tiểu Bình thoát ly đi hoạt động cách mạng, ở nhà còn ba cô em gái, một ng-ời

bà con, một ng-ời thợ cả; mọi việc nội chính ngoại giao trong gia đình đều do một mình bà Hạ Bá Căn gánh vác Nào việc cày cấy hơn m-ời mẫu ruộng, nào chuyện học hành của ba cô em gái, mọi việc lo ăn lo mặc cho cả nhà, rồi việc nộp đủ thứ thuế do bọn Quốc dân Đảng ép buộc, tất thảy đã khiến bà Hạ Bá Căn tất tả ng-ợc xuôi suốt ngày Bà Hạ Bá Căn đối xử với mọi ng-ời rộng rãi,

đúng mực, ai nấy đều kính nể bà

1.2 Sự nghiệp của Đặng Tiểu Bình

1.2.1 Tr-ớc năm 1952

Trong lịch sủ Trung Quốc, từ cổ chí kim ch-a có một ng-ời nào mà cuộc

đời chính trị lai vô cùng khúc khuỷu, phong phú và đa dạng nh- Đặng Tiểu

12

Bình, ng-ời cộng sự cùng Mao Trạch Đông năm m-ời năm và giao tranh với T-ởng Giới Thạch phải đến ba thập niên, ng-ời mà đã nhìn xa trông rộng can

đảm dẫn dắt một tỉ hai triệu dân Trung Quốc tiến hành công cuộc cải cách,

mở cửa vào thập niên vào cuối thế kỷ XX

Đặng Tiểu Bình sinh ngày 22 tháng 8 năm 1904 Năm lên 5 tuổi, Hi Hiền

đ-ợc cha mời thầy về nhà dạy cho học 6 tuổi vào tiểu học sơ cấp xã Hiệp H-ng, 11 tuổi lên tiểu học cấp huyện Quảng An, 14 tuổi thi đậu vào trung học huyện Quảng An Việc học hành của Hi Hiền nói chung là thuận buồm xuôi gió, nh-ng để đến đ-ợc với nền văn minh Châu Âu, cha cậu đã xin cho theo học tại tr-ờng dự bị vừa học vừa làm ở Trùng Khánh, để chuẩn bị xuất d-ơng sang Pháp Ngày 7 tháng 9 năm 1920 sau khi đ-ợc Tổng lãnh sự Pháp tại Trùng Khánh trực tiếp sát hạch, Hi Hiền cùng 79 ng-ời bạn khác xuống tàu Marseille, năm ấy ông tròn 16 tuổi Năm 1926, Đặng Tiểu Bình rời Pa ri, xuyên qua Đông Âu về Nga học tr-ờng Đại Học Ph-ơng Đông Tôn Trung Sơn

Đây là tất cả học trình tại giảng đ-ờng của ông Còn lại sau này là tr-ờng

đời khúc khuỷu, đa dạng và phong phú đã đào luyện nên con ng-ời ấy

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng hơn 70 năm, Đặng đã từng hoạt

động bí mật, từng chỉ huy quân sự, từng là yếu nhân của Chính Phủ, từng là nhà lãnh đạo quan trọng của Đảng Sự nghiệp của ông rộng khắp trên các lĩnh vực quân sự, chính trị, ngoại giao, kinh tế, tên tuổi của ông gắn liền với một trang của lịch sử Trung Quốc

Năm 1949, Đặng Tiểu Bình tròn 45 tuổi, từ một thanh niên yêu n-ớc ông trở thành nhà cách mạng tài ba, vị chỉ huy quân sự của chiến tr-ờng quan trọng – mặt trận Tây Nam Trung Quốc Bốn m-ơi lăm năm thì đã hai m-ơi năm chiến đấu, trận mạc xong xuôi thành lập nhà n-ớc Trung Quốc mới, nh-ng Đặng Tiểu Bình vẫn còn trấn thủ nơi biên ải

1.2.2 Sau năm 1952

Năm 1952, Mao Trạch Đông mới điều ông về Bắc Kinh đảm nhận chức vụ Phó thủ t-ớng chính phủ, sau đó vừa làm phó Thủ t-ớng vừa lần l-ợt kiêm

Năm 1955 là uỷ viên Bộ Chính Trị Trung -ơng Đảng

Năm 1956 tại Đại Hội lần thứ 8 của Đảng cộng sản Trung Quốc, ông đ-ợc bầu là uỷ viên Ban Th-ờng Vụ Bộ Chính Trị và Tổng Bí Th- Ban Chấp Hành Trung -ơng Đảng

Bắt đầu từ đây, Đặng Tiểu Bình gia nhập tập thể những nhà lãnh đạo cao nhất của nhà n-ớc và Đảng cộng sản Trung Quốc Là tổng bí th-, ông phải chủ trì công việc th-ờng nhật của Ban bí th- Trung -ơng và trở thành trợ thủ quan trọng của chủ tịch Mao Trạch Đông Là Phó thủ t-ớng Quốc vụ viện, theo phân công ông là ng-ời chung vai sát cánh với thủ t-ớng Chu Ân Lai Đầu những năm 60 (XX), ông và L-u Thiếu Kỳ đ-ợc Mao Trạch Đông bí mật lựa chọn là lớp ng-ời kế cận lãnh đạo

Năm 1966, lịch sử Trung Quốc sang một trang bất hạnh – “Cuộc đ³i c²ch m³ng văn ho² Vô s°n” đ± bùng nồ Trận cuọng phong “T° khuynh” chính trị

ấy đã tràn khắp và cuốn cả Trung Quốc đại lục

Đặng Tiều Bệnh, bị cho l¯ “nhân vật số hai” trong ph²i đương quyẹn Trung Quốc đi theo con đường “Tư b°n chð nghĩa” bị đ²nh đồ Ng¯y 13 tháng 9 năm 1967 ông và cả gia đình buộc phải rời khỏi Trung Nam Hải trong cảnh vô gia c- Cũng nh- toàn thể đồng bào của mình, Đặng Tiểu Bình

và thân nhân lâm vào một thời kỳ loạn lạc, th-ơng đau, chính trị bị sai đ-ờng, nhân quyền bị xúc phạm

Năm 1973, Mao Trạch Đông quyết định dùng lại Đặng Tiểu Bình Tháng 3 năm đó, Mao Trạch Đông khôi phục chức vụ Phó Thủ t-ớng cho Đặng Tiểu Bình Tháng 1 năm 1975, Mao Trạch Đông giao cho Đặng các trọng trách: Phó chủ tịch Trung -ơng Đảng, Phó thủ t-ớng Quốc Vụ Viện, Phó chủ tịch Quân uỷ Trung -ơng, tổng tham m-u tr-ởng Quân Giải Phóng Trung Quốc

14

Giờ đây tr-ớc mắt Đặng là cả một cảnh t-ợng điêu tàn, thê l-ơng sau trận cuọng phong “văn c²ch” Tương kễ, tứu kễ, h¯nh xừ quyẹn h³n m¯ Mao Trạch Đông đã giao, và đ-ợc Chu Ân Lai ủng hộ, Đặng Tiểu Bình bắt đầu cuộc chình đốn to¯n diến Trung Quốc sau “văn c²ch” Nhưng ông đ± bị bè lủ bốn tên trong đó có Giang Thanh phản đối

Đặng và Giang trở thành đại biểu cho hai thế lực đối lập trên vũ đài chính trị Trung Quốc lúc bấy giờ Mao Trạch Đông anh minh xuất chúng một thời, nh-ng những năm cuối đời đã có sai lầm đến mức bi ai, ông đã đặt quả cân chính trị lếch vẹ phía “bè lủ bốn tên”, “t° khuynh”, đễn lũc ấy nhửng ng-ời duy nhất mà ông tin t-ởng chỉ còn là thân thuộc và thân tín

Năm 1976 – một năm đầy biến động, một năm khó quên nhất trong lịch

sử Trung Quốc đã đến Ngày 8 tháng 1 năm 1976, Chu Ân Lai với tâm trạng bi phẫn đã từ giã cõi đời Tháng 4 năm ấy, Đặng Tiểu Bình lên thay thế Chu Ân Lai chưa được một năm l³i bị trũng tên ng± ngứa, trở th¯nh “kÍ đi theo đường lối tư b°n đễn chễt củng không chịu hối c°i”, bị c²ch hễt mói chữc vú trong v¯ ngoài Đảng Đây là lần thứ ba Đặng bị đánh đổ – lần thứ ba ra khỏi Trung Nam Hải Lần này, mọi ng-ời đều t-ởng rằng cuộc đời Đặng thế là hết Nh-ng sau khi đập tan “nhõm bốn tên” v¯o ng¯y 6 th²ng 10 năm 1976 “Đặng vận dụng mọi kế sách m-u l-ợc trong đời sống chính trị của Trung Quốc, đi đấu tranh, trao đổi, thuyết phục và tranh luận kịch liệt, đề rọi l³i nãm được quyẹn” Trong đời ng-ời, ba lần lên xuống, vào ra cơ quan lãnh đạo cao nhất của một quốc gia, lần sau càng đến gần thành công hơn lần tr-ớc Đây không phải

là thần thoại, là h- cấu mà là cuộc đời thật của Đặng Tiểu Bình

Tác giả Harisơn sở tr-ờng viết truyện ký nhân vật, đã hết sức cảm khái tr-ớc viếc ba lần ng± xuống, ba lần vùng lên cða Đặng, đ± nõi: “Viếc trở l³i cầm quyền của Đặng Tiểu Bình, dù có lục hết sử sách x-a của Trung Quốc cũng không tệm thấy chuyến n¯o ly kự hơn”

Việc chìm nổi trên hoạn lộ là chuyện th-ờng thấy Nh-ng không có ai chìm sâu rồi lại lên cao nh- Đặng Tiểu Bình, một đời ng-ời trải qua đến ba lần Điều khiến ng-ời ta kinh ngạc và thán phục là việc ba lần lên ba lần xuống của Đặng

15

kh«ng ph¶i tuÇn hoµn mµ nã gièng nh- mét qu¶ bãng ®Çy ma lùc, mçi khi r¬i xuèng l¹i n¶y lªn vÞ trÝ cao h¬n tr-íc

Ngµy 9 th¸ng 11 n¨m 1989, §Æng TiÓu B×nh vÒ h-u, nh-ng sù nghiÖp do

«ng khai s¸ng th× kh«ng ngõng tiÕn triÓn

16

CHƯƠNG 2 Vai trò của Đặng Tiểu bình trong LịCH Sử TRUNG QuốC

ở THậP niên 80 CủA THế Kỷ XX 2.1 Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân tập thể lãnh đạo thứ hai của Trung -ơng Đảng cộng sản Trung Quốc

2.1.1 Những nhân vật trong thế hệ lãnh đạo thứ hai của Đảng cộng sản Trung Quốc

Trần Vân sinh năm 1905 tại ngoại ô Th-ợng Hải Cùng một năm (năm 1924) gia nhập Đảng Cộng Sản Trung Quốc với Đặng Tiểu Bình Năm 1934, Trần Vân trở thành uỷ viên Bộ chính trị, so với Đặng Tiểu Bình sớm hơn hai m-ơi mốt năm có thừa, và từ đó trở đi trừ thời gian Đại cách mạng văn hoá ra,

ông một mạch chủ trì ở trong lớp ng-ời lãnh đạo cao nhất của Trung Cộng Vào những năm của thập niên 80 (XX), Trung Cộng liên tục xuất bản những bản báo cáo toàn văn về kinh tế do ông viết vào những năm của thập kỷ 50 và

60 (XX) Các văn bản của ông dần dần đặt nền móng vững chắc cho ông- địa

vị ng-ời quyết định các chính sách kinh tế Nh-ng ông không phải chỉ là một nhà kinh tế học, mà đối với Đảng và Nhà n-ớc ông còn là một nhà lý luận có

ảnh h-ởng quan trọng Năm 1977 và năm 1978 trong Hội nghị công tác, ông là ng-ời đầu tiên yêu cầu kiểm tra và đánh giá lại vị trí và chính sách của Đại cách mạng văn hoá

Những năm đầu thập niên 80 (XX), Trần Vân tham gia Hội nghị Ban Chấp Hành Trung -ơng và Hội nghị Ban kiểm tra kỷ luật (uỷ ban này thành lập năm

1982 do TRần Vân làm chủ nhiệm) Về mặt cải cách kinh tế, giải phóng xã hội

và văn hoá, Ông chủ tr-ơng có thái độ thận trọng, đặc biệt rất chú ý hạn chế lạm phát và duy trì cân bằng cán cân thanh toán Nhà n-ớc Nh-ng nếu xem ông

là ng-ời chống lại một số cải biến lớn (nh- giải tán tập thể hoá nông nghiệp) thì là sai Tuy ông có bị coi là phái tả, nh-ng ông có cái lý lịch t- rất sâu và đã từng cổ vũ một số chính sách mà Đặng Tiểu Bình đề x-ớng, đó là không kể đến cái tình cảm

17

sâu nặng giữa ông và Đặng Tiểu Bình Đặng Tiểu Bình vẫn luôn lắng nghe ý kiến của ông

* Diệp Kiếm Anh

Diệp Kiếm Anh đức cao vọng trọng, trong mấy b-ớc ngoặt trọng đại của cách mạng và sự nghiệp xây dựng đất n-ớc, Diệp Kiếm Anh đều phát huy tác dụng lịch sử cực kỳ quan trọng, có cống hiến lớn lao vào việc hình thành tập thể lãnh đạo thế hệ thứ hai, thậm chí ở mức độ nhất định có tác dụng hạt nhân ng-ng tụ Tuy cũng là nhà chính trị, song giữa chính trị và quân sự, thì Diệp soái hiển nhiên càng có nhiều phẩm cách của một nhà quân sự lỗi lạc Sau sự kiện Lâm B-u năm 1971, Diệp soái chủ yếu phát huy tác dụng trên c-ơng vị chủ trì công tác hằng ngày của Quân uỷ Trung -ơng, chứ không chủ trì công tác Đảng và chính quyền một cách toàn diện, cũng không đề xuất một c-ơng lĩnh to¯n diến Diếp so²i suốt đời “viếc lớn không họ đọ”, biễt người rất rỏ, biễt mình cũng tỏ Sau khi Mao Trạch Đông qua đời, Diệp soái trấn giữ quân uỷ, giử vai trò “phò t²” cho Hoa Quốc Phong, tuyết đối trung thành với Đảng và Nh¯ nước Khi Hoa Quốc Phong kiên trệ đi theo con đường “hai c²i ph¯m l¯”, khi giải quyết hàng loạt vụ án oan sai cho các nhà cách mạng thế hệ thứ nhất,

đặc biệt là trong việc giải quyết vấn đề phục hồi cho Đặng Tiểu Bình, ông ta giữ thái độ thực dụng chủ nghĩa, có ý riêng t-, thì Diệp Kiếm Anh đã phát huy tác dụng quyết định, trong tập thể lãnh đạo thế hệ thứ hai tiến cử Đặng Tiểu Bình làm hạt nhân

* Bành Chân

Bành Chân có cái đầu to, mồm rất rộng, sắc mặt luôn bừng đỏ, đi đến đâu cũng khiến ng-ời ta chú ý Cũng nh- tình hình thập kỷ 60 Thập kỷ 80 ông lại hợp tác chặt chẽ với Đặng Tiểu Bình Lúc đầu ông làm cố vấn, phụ trách An ninh và Pháp luật trong Đảng, đây là công tác hai m-ơi năm tr-ớc ông đã làm

Về sau, ông đ-ợc bầu là uỷ viên tr-ởng Ban th-ờng vụ Hội đồng Nhân dân toàn quốc, trở thành ng-ời phụ trách cơ quan quyền lực cao nhất của Trung Cộng Bành Chân không hề tỏ vẻ gì không bằng lòng với việc Đặng Tiểu Bình năm 1966, đã tham gia vào hàng ngũ của những ng-ời đã đấu tố ông, hơn nữa,

18

ông cũng không mong muốn đ-ợc đảm nhận chức Th-ờng vụ Bộ chính trị, dù

ông rất đủ t- cách làm việc này Tuy thâm niên trong Đảng rất cao, nh-ng về mặt chính trị ông luôn giữ một t- thái kiên trì ít tỏ thái độ, có lẽ ông chỉ là một

Đảng viên rất tận trung với chức vụ của mình, chứ không phải là một ng-ời lãnh đạo nổi danh, nh-ng ông dũng cảm hơn đa số đồng chí khác của ông ở chỗ mấy tháng tr-ớc khi Đại Cách mạng Văn hoá bùng nổ, ông đã dám đứng lên chống lại Mao Trạch Đông

* Lý Tiên Niệm

Khác với Bành Chân, Lý Tiên Niệm là ng-ời nổi tiếng nh- cồn là một trong những lão t-ớng hàng đầu kiên c-ờng Lý Tiên Niệm là chủ tịch N-ớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa Trong những năm thập kỷ 80 (XX) ông đã tiếp kiến nhiều khách n-ớc ngoài và những ng-ời khách n-ớc ngoài này rất có ấn t-ợng

về sự nói chuyện thoải mái thẳng thắn của ông Có lần ông nói với một vị kh²ch nước ngo¯i “Trong chễ độ l¯m ruộng tập thề, nông dân dữt kho²t bà nông cú xuống quay người l³i, đề cho mông phơi nãng mặt trời” Năm 1948

Đặng Tiểu Bình và Lý Tiên Niệm đã cùng nhau chiến đấu ở Đại Biệt Sơn: Từ năm 1958 đến năm 1966 hai ng-ời lại cùng nhau công tác ở Ban Bí th- Trung -ơng Đảng, song ngoài việc cộng sự với nhau nhau ra, còn về tâm tình thì hầu nh- họ không phải là bạn thân của nhau

* V-ơng Chấn

Cũng nh- Lý Tiên Niệm, V-ơng Chấn là một ng-ời nổi tiếng nh- cồn cũng

là một trong những lão t-ớng hàng đầu kiên c-ờng Nh-ng ng-ợc lại so với Lý Tiên Niệm thì V-ơng Chấn là một trong những bạn thân của Đặng Tiểu Bình Năm 1972 và năm 1977, ông đã hai lần đi thuyết phục để mọi ng-ời ủng hộ việc phục chức cho Đặng Tiểu Bình, nên Đặng Tiểu Bình mang ơn sâu sắc với

ông Dù ở Bắc Bình, hay đi thị sát ở các tỉnh, th-ờng có thể trông thấy Đặng Tiểu Bình và V-ơng Chấn vai kề vai công khai xuất hiện V-ơng Chấn đảm nhận chức phó chủ tịch n-ớc, về chính trị tiếp tục có ảnh h-ởng lớn Năm 1989 lãnh tụ phong trào dân chủ lúc đó coi ông nh- là một trong hai đến ba kẻ địch chủ yếu

19

* Hồ Diệu Bang

So với Trần Vân, Bành Chân, Lý Tiên Niệm, V-ơng Chấn thì Hồ Diệu Bang là một ng-ời lãnh đạo trẻ Tháng 6 năm 1981 Hồ Diệu Bang thay Hoa Quốc Phong làm chủ tịch Ban chấp hành Trung -ơng Trung Cộng, nh-ng chỉ làm đ-ợc hơn một năm, tháng 9 năm 1982 Trung Cộng bỏ chức vụ chủ tịch

Đảng, ông chuyển sang giữ chức Tổng Bí Th- Đảng Hồ Diệu Bang có khổ ng-ời thấp lùn, thậm chí còn thấp, gầy hơn cả Đặng Tiểu Bình, nh-ng tinh thần sức lực còn sung mãn, khi nói chuyện huơ tay gạt chân, cử chỉ điệu bộ rất nhiều, đó là điều ít thấy ở ng-ời Trung Quốc Quá trình tham gia cách mạng của ông rất huy hoàng Năm m-ời bốn tuổi, gia nhập bộ đội của Mao Trạch

Đông ở Tĩnh Cương Sơn, với chữc danh Bí thư “Cúc thiễu niên (Đo¯n thanh niên Cộng S°n) nhi đọng Cộng S°n” tham gia trường chinh, đ± tụng bị th-ơng bởi mảnh đạn pháo Trong chiến tranh chống Nhật, ông làm công tác chính trị trong Bát lộ quân, sau làm công tác d-ới quyền của Đặng Tiểu Bình Ông đồng thời với Đặng Tiểu Bình đ-ợc điều từ Tứ Xuyên về Bắc Bình, sau đó làm Bí th- thứ nhất Ban bí th- Trung -ơng Đoàn thanh niên ít lâu sau khi bắt đầu Đại cách mạng văn hoá, ông bị cách chức ở Đoàn thanh niên, và bị phái đi công xã làm việc Năm 1975 ông trở về Bắc Bình và trở thành trợ thủ đắc lực của Đặng Tiểu Bình Tr-ớc năm 1978, Đặng Tiểu Bình đã quyết định Hồ Diệu Bang là ng-ời kế vị của mình

Sau này chứng tỏ, Đặng Tiểu Bình chọn Hồ Diệu Bang là ng-ời kế vị của mình nh-ng đây không phải là sự lựa chọn tốt nhất Hồ Diệu Bang công tác cần mẫn, đầu óc sáng suốt, nh-ng cá tính không đ-ợc khéo léo, dễ cáu gắt Đối với Đảng, uy tín và sức thuyết phục của ông đều không đ-ợc đầy đủ, khi giao tiếp với những ng-ời lãnh đạo nhiều thâm niên trong Đảng lại thiếu cẩn thận Năm 1985 “nhân dân nhật b²o” đ± cõ b¯i đăng chính thữc c°i chính cho

ông, vì trong một b°n tuyên bố ông nõi : “M²c l¯ nh¯ tư tưởng cða thễ kỳ XIX, nên những lời Mác nói không có giúp đỡ gì cho sự giải quyết các vấn đề của Trung Quốc ở thễ kỳ XX” Năm 1986 ông đi thăm nước Anh, khi tham quan Stơ- rít- phớt, nơi sinh của Sêch- Spia bỗng nhiên dẫn dụ một câu thơ của Sê -

20

Li (Shelley) làm các quan chức Trung Cộng cảm thấy rất lúng túng, hơn thế nữa lần đi thăm n-ớc Anh này, ông lại không đến thăm nghĩa trang của Mác, những sự kiện đó đã gây ra những lời bàn luận phê phán Đặng Tiểu Bình luôn

để ý chọn những đảng viên không có thâm niên cao đảm nhiệm chức Tổng Bí Th-, nh-ng ông chọn Hồ Diệu Bang hết sức nhanh, làm cho mọi ng-ời cảm thấy có chút ít kỳ quặc Nh-ng có lẽ Đặng đã bị mê hoặc bởi tính tự tin và sức năng động mà Hồ Diệu Bang đã biểu hiện ra

* Triệu Tử D-ơng

Triệu Tử D-ơng sinh năm 1919 tại Hà Nam Trong một gia đình địa chủ Kém Đặng Tiểu Bình m-ời lăm tuổi, trẻ hơn Hồ Diệu Bang năm tuổi Sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở, năm 1938 Triệu Tử D-ơng gia nhập Đảng Cộng Sản Đến năm 1961 ông đã là Bí th- tỉnh uỷ Quảng Đông, đ-ợc coi là một trang thanh niên anh tuấn và nổi tiếng là đồng tình ủng hộ nông dân Đại cách mạng văn hoá vừa mới bắt đầu là ông bị thanh lọc ngay, đã từng bị bắt đội mũ

hề giải rong đ-ờng phố Quảng Châu Năm 1971 ông đ-ợc tha, phục hồi chức

vụ Năm 1976 Đặng Tiểu Bình chạy đến Hoa Nam, ông cũng là một trong những ng-ời bảo vệ Đặng Tiểu Bình Sau đó làm Tỉnh tr-ởng Tứ Xuyên hai năm, khi nhận chức, ông có áp dụng một số chế độ thí nghiệm: cho phép công tr-ờng hoặc nông tr-ờng tự do giữ lại hoặc bán số sản phẩm và số nông phẩm v-ợt mức tiêu chuẩn Tháng 9 năm 1980 ông đ-ợc điều về Bắc Bình làm thủ t-ớng lấp vào chỗ trống do Hoa Quốc Phong từ chức còn để lại

Giống nh- Hồ Diệu Bang, Triệu Tử D-ơng cuối cùng mất đi sự tín nhiệm của Đặng Tiểu Bình Nh-ng thành tích chính trị trong sáu năm ông làm thủ t-ớng khá tốt Ông là một quan chức hành chính rất giỏi, tuy ông nói không nhiều, nh-ng nói chung về tổng thể lại xứng đáng đại diện cho Nhà n-ớc của

ông

2.1.2 Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân tập thể lãnh đạo thứ hai của

Trung -ơng Đảng cộng sản Trung Quốc

Trong diễn tiến chính trị của tập thể lãnh đạo Trung -ơng Đảng Cộng Sản Trung Quốc, Đặng Tiểu Bình tuy từng là thành viên trọng yếu của tập thể lãnh

21

đạo thuộc thế hệ thứ nhất nh- Mao Thạch Đông, song ông hoàn toàn không giống nh- L-u Thiếu Kỳ, Chu Ân Lai nằm lâu trong cơ cấu hạt nhân mà Mao Trạch Đông là trung tâm; cũng không giống nh- L-u Thiếu Kỳ, Lâm B-u, V-ơng Hồng Văn, Hoa Quốc Phong là những ng-ời đ-ợc Mao Trạch Đông chỉ

định làm ng-ời kế nhiệm Mặc dù tám lần đấu tranh đúng đắn trong Đảng đối với sai lầm cuối đời của Mao Trạch Đông, song Đặng Tiểu Bình cũng không ph°i l¯ “nh¯ tiên tri” vậy l¯m thễ n¯o chì dứa v¯o tư tưởng v¯ thức tiển cða đời mình mà ông dần dần trở thành hạt nhân lãnh đạo của tập thể lãnh đạo Trung -ơng thế hệ thứ hai quy tụ mọi ng-ời?

Nếu xét một cách toàn diện quá trình lịch sử Đặng Tiểu Bình thi ông trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng của thế hệ thứ hai có thể thấy: là do nhiều nhân tố hợp thành, hình thành từ tr-ớc đó Trong đó kết quả tất nhiên là quá trình hoạt động t- t-ởng và thực tiễn cách mạng của cả đời ông, nhất là từ khi ông đ-ợc đ-a vào tập thể lãnh đạo Trung -ơng Đảng thuộc thế hệ thứ nhất Quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn của Đặng Tiểu Bình cho thấy:

- Thứ nhất :

Đặng Tiểu Bình trong thực tiễn cách mạng lâu dài đã hiểu sâu và nắm vững t- t-ởng Mao Trạch Đông, tự bồi d-ỡng mình thành một ng-ời có tính cách rõ ràng: Thực sự cầu thị, cầu thực khai phá Thực sự cầu thị là tính cách của Đặng Tiểu Bình Lịch sử đã chứng minh, Mao Trạch Đông để lại sau một di sản t- t-ởng lớn lao phong phú và cực kỳ phức tạp, bao gồm t- t-ởng Mao Trạch

Đông và hàng loạt sai lầm nghiêm trọng lúc cuối đời, di sản đó có ảnh h-ởng quyết định đến vận mệnh t-ơng lai của Trung Quốc, do đó có khả năng đánh giá đúng đắn t- t-ởng Mao Trạch Đông và sai lầm cuối đời của Mao hay không sẽ là vấn đề chính trị trực tiếp nhất để trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai

Nễu nõi trước kia Mao Tr³ch Đông lấy viếc “ Tấn công th¯nh thị” l¯m múc tiêu chính trị của mình, thì hơn hai chục năm sau, Mao đã lấy toàn bộ t- t-ởng

và thực tiễn của cả đời mình làm đề thi chính trị mang tính lịch sử đối với lãnh

đạo Trung -ơng thế hệ thứ hai

22

Trong số các nhà cách mạng lão thành thế hệ thứ nhất Đặng Tiểu Bình là một trong số ít ng-ời có tu d-ỡng thâm hậu về chủ nghĩa Mác - Lênin Càng

đáng chú ý hơn, việc Đặng Tiểu Bình hiểu và nắm vững chủ nghĩa Mác - Lênin

đã thể hiện rất sớm đõ l¯ không câu nế gi²o điẹu, không thích “đi theo Nga”

Đặng Tiểu Bình vô cùng khâm phục tác phong công tác của Mao Trạch Đông

là thâm nhập thực tế mà quyết định ph-ơng châm công tác, hoàn toàn tán thưởng khẩu hiếu “Chưa điẹu tra, không cõ quyẹn ph²t ngôn” do Mao Tr³ch

Đông đ-a ra

Vào thập niên 50 (XX), Đặng Tiểu Bình đề xuất: chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin là phải kết hợp với thực tiễn cụ thể của mỗi n-ớc, bản thân câu này đã là chân lý phổ biến Đặng Tiểu Bình lúc bấy giờ nhấn mạnh:

“Nhiếm vú chð yễu tụ nay trở đi l¯ xây dứng”, tư tưởng chì đ³o cða chũng ta trong xây dứng ph°i l¯: “Một mặt phù hợp hiến thức đất nước, một mặt đ²p

ững nhu cầu cða quần chũng”[ 20, 257]

Thời kỳ điều chỉnh kinh tế quốc dân thập niên 60 (XX), Đặng Tiểu Bình kiên trì đề xuất khoán sản phẩm đến từng hộ, t- t-ởng chỉ đạo cũng là hình thức của chế độ sở hữu cần đa dạng, thực sự cầu thị, không nên làm nhất loạt nh- nhau, thoát ly thực tế, tức là chỉ có mỗi một hình thức công xã nhân dân

Về mặt biện chứng pháp, ngay Mao Thạch Đông cũng phải kính nể t- t-ởng

“ l¯m viếc theo phẽp biến chững” v¯ t²c phong công t²c cða Đặng Tiều Bệnh, càng chứng tỏ Đặng Tiểu Bình nắm rất vững, rất đúng chủ nghĩa Mác - Lênin

và t- t-ởng Mao Trạch Đông

Vào thập niên 60 (XX), Đặng Tiểu Bình cùng với La Vinh Hoàn phản đối cách làm sai, có m-u đồ cá nhân của Lâm B-u là dung tục hoá t- t-ởng Mao

23

Trạch Đông, điều này gắn liền với việc Đặng Tiểu Bình nắm vững t- t-ởng Mao Trạch Đông

Một vài dẫn chứng trên chính là một nhân tố quan trọng làm cho Đặng Tiểu

Bình trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai

Việc Đặng Tiểu Bình vào đầu thập niên 60 (XX) phản đối Lâm B-u dung

tục hoá t- t-ởng Mao Trạch Đông là cuộc diễn thử mang tính lịch sử cho cuộc

đấu tranh v¯o cuối thập niên 70 ph°n đối, phê ph²n “ hai c²i ph¯m l¯” cố thð cuối đời của Mao Thạch Đông

- Thứ hai :

Từ hồi còn ở khu Xô Viết Trung -ơng, sau khi Đặng Tiểu Bình nằm trong tầm ngắm của Mao, Mao cho rằng Đặng Tiểu Bình là ng-ời kiên trì ủng hộ chủ tr-ơng, đ-ờng lối của Mao, là ng-ời có công tích, nh-ng Mao cũng đã bốn lần nhãc đễn viếc Đặng Tiều Bệnh bị phê, bị liết v¯o phần từ “ph²i Mao” Mao Tr³ch Đông chì ra: “Đặng Tiều Bệnh ở khu Xô Viễt Trung ương đ± bị “chình”

bị coi là một trong bốn tội nhân đó là: Đặng, Mao, Tạ, Cổ Đặng không có vấn

đề lí lịch, tức là không hề đầu hàng địch: Đặng hiệp trợ đồng chí L-u Bá Thừa

đánh trận rất đắc lực, có chiến công Ngoài ra, sau khi vào thành phố, cũng làm một số việc tốt, ví dụ cầm đầu phái đoàn đàm phán ở Moskva, Đặng không hề khuất phục bọn Liên Xô xét lại Những điều ấy tôi đã nói nhiều lần, hôm nay nhãc l³i một lần nửa”

Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội, Mao Trạch Đông khẳng định khả năng lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình, và chính Mao đề xuất chức Tổng Bí Th- Ban chấp hành Trung -ơng, bố trí Đặng Tiểu Bình đảm nhiệm chức vụ đó, phụ trách bố trí cụ thể việc chấp hành ph-ơng châm do Bộ chính trị đề ra Mao nhấn mạnh, tôi là chủ tịch, là chánh soái; Còn Đặng Tiểu Bình làm Tổng bí th-, là phó soái

Đánh giá một cách tổng quát về Đặng Tiểu Bình, Mao Trạch Đông nói:

Đặng Tiều Bệnh l¯ “nhân t¯i hiễm cõ, m³nh vẹ tư tưởng chính trị”

Đ²nh gi² vẹ c²c tố chất cða Đặng, Mao nõi “ph°i l¯m viếc theo phẽp biến chứng, đấy là yêu cầu của đồng chí Đặng Tiểu Bình Tôi thấy toàn Đảng phải

24

hóc phẽp biến chững, đẹ xướng l¯m viếc theo phẽp biến chững”, “Đặng Tiều Bệnh biễt nhện đ³i cúc”, “vụa cõ tính nguyên tãc, l³i vụa cõ tính linh ho³t”,

“l¯m viếc rất quyễt đo²n”, “cõ t¯i c²n”, “l¯ người trung hậu”

Đánh giá công lao bồi d-ỡng và nhìn nhận của Mao Trạch Đông đối với

Đặng Tiểu Bình mà nói, có thể nhắc đến hai lần rất quan trọng đó là: Lần thứ nhất năm 1956, sau Đại hội VIII Mao đã cử Đặng Tiểu Bình giữ chức Tổng bí th- ban chấp hành Trung -ơng; Lần thứ hai vào cuối năm 1973, Mao Trạch

Đông phê chuẩn phục hồi cho Đặng Tiểu Bình, thoạt tiên làm uỷ viên Bộ chính trị, uỷ viên Quân uỷ Trung -ơng, tiếp đó năm 1975 đề cử Đặng Tiểu Bình làm phó chủ tịch Quân uỷ Trung -ơng kiêm tổng tham m-u tr-ởng, đồng thời tại Hội nghị Trung -ơng lần thứ hai khoá X cử Đặng Tiểu Bình làm phó chủ tịch

Đảng, uỷ viên th-ờng vụ Bộ chính trị, sau đó Quốc hội cử Đặng Tiểu Bình làm phó thủ t-ớng Xác định Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình là hạt nhân lãnh đạo chính phủ Khi Chu Ân Lai bệnh nặng, Mao Trạch Đông lại giao cho Đặng Tiểu Bình chủ trì công tác hàng ngày của Trung -ơng Đảng và chính phủ Mờy

sự kiện trên có ảnh h-ởng cực kỳ quan trọng tới việc xác định địa vị của Đặng Tiểu Bình, là hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai

Có thể nói năm 1975 Đặng Tiểu Bình đ-ợc phục hồi lần nữa năm là quyết sách cuối cùng của Mao Trạch Đông,và gắn liền với sự tiến cử của Chu Ân Lai, một ng-ời ôn hoà, biết thẩm thời độ thế, thúc đẩy sự việc đúng lúc, khiến Mao đ-a ra quyết định cuối cùng sử dụng lại Đặng Tiểu Bình, giao phó cho

Đặng Tiểu Bình đại quyền chủ trì công tác hàng ngày của Trung -ơng Đảng và chính phủ Trong khi Mao Trạch Đông ch-a rõ thái độ của Đặng Tiểu Bình đối với “ đ³i c²ch m³ng văn ho²” m¯ Mao đ± thức hiến

Chu Ân Lai còn thông qua việc lợi dụng sự kiện Lâm B-u phản bội, Chu

Ân Lai đã giải phóng phần lớn số cán bộ lão thành, phục hồi công tác cho họ,

đây là công tác tổ chức làm cơ sở hình thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng

Đảng thế hệ thứ hai Chu Ân Lai tuyên truyền cho Đặng Tiểu Bình, biểu lộ sự

hy vọng với Đặng, cho nên đã dặn dò những ng-ời vừa đ-ợc phục hồi công tác

25

hãy đoàn kết xung quanh Đặng Tiểu Bình, điều này cũng có tác động mạnh mẽ

đến việc hình thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai

Cả thời gian tr-ớc khi qua đời, Chu Ân Lai không ngừng tìm ng-ời trò chuyện mà đề tài nổi bật là dặn dò mọi ng-ời ủng hộ Đặng, lấy Đặng Tiểu Bình làm hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai, cảnh giác đừng

đề “bè lủ bốn tên” đo³t mất quyền lực tối cao của Đảng và chính quyền Tuy gặp không ít trắc trở, nh-ng cuối cùng Chu Ân Lai cũng đã thành công trong việc hình thành một tập thể lãnh đạo mới Có thể khẳng định trong việc hình thành tập thể lãnh đạo Trung -ơng thế hệ thứ hai, Chu Ân Lai có công lớn và là ng-ời đặt nền móng

Cuộc chỉnh đốn toàn diện năm 1975, Đặng Tiểu Bình mở cửa đột phá tr-ớc hết là ở ngành đ-ờng sắt, cử Vạn Lý làm Bộ tr-ởng đ-ờng sắt Trận đầu thắng

ở Từ Châu, tiếp đến thắng ở Nam X-ơng, Vĩnh chinh Côn Minh đoạn xuống Trịnh Châu Khẩu hiếu mười s²u chử “ thông suốt không tãc, tữ thông b²t đ³t,

an to¯n đũng giờ, đi trước tốt đép” nhất thời l¯m chấn động c° nước, thữc tình cái hy vọng đã bị thui chột m-ời mấy năm nay, khi mà tình trạng vận tải đ-ờng sãt tụ thời “ đ³i c²ch m³ng văn ho²” luôn luôn bị tãc nghẻn, không đũng giờ,

ảnh h-ởng nghiêm trọng đến sản xuất công nghiệp và đời sống nhân dân, đến nay đã nhanh chóng thay đổi Đến tháng 4 năm 1975 mấy tuyến đ-ờng sắt đã thông suốt, chỉ tiêu đúng giờ và an toàn đ-ợc đề cao, trong hai m-ơi đoạn

đ-ờng sắt của cả n-ớc thì m-ời chín đoạn đã v-ợt kế hoạch…

26

Tiếp đó Đặng Tiểu Bình lại lấy g-ơng ngành đ-ờng sắt để thúc đẩy các ngành công nghiệp Ông nói: ngành đ-ờng sắt đã đi đầu rồi, các ngành công nghiệp phải làm thế nào đây? Ông triệu tập cuộc toạ đàm của ngành công nghiệp, gang thép, mời bí th- 17 tỉnh thành khu tự trị phụ trách công nghiệp và

11 giám đốc nhà máy gang thép lớn về họp Sau khi Vạn Lý phát biểu, Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh: phải thiết lập một nhóm lãnh đạo có năng lực, nhất là tệm một số người không sợ, cõ “chử d²m”, d²m kiên trệ nguyên tãc, d²m không

sợ bị đánh đổ, dám phụ trách, dám đấu tranh Qua hơn một tháng chỉnh đốn, sản l-ợng gang thép lập tức tăng nhanh, v-ợt sản l-ợng bình quân hàng ngày theo kế hoạch và bắt đầu bù cho sản l-ợng thiếu hụt

Một thời kỳ chỉnh đốn, tình hình kinh tế cả n-ớc ngày một chuyển biến tốt Báo cáo của chính phủ cho biết: từ tháng 3 năm 1975 trở đi, sản l-ợng công nghiệp và giao thông vận tải tăng không ngừng, tháng sau cao hơn tháng tr-ớc

Giá trị tổng sản l-ợng công nông nghiệp năm 1975 tăng 11,9% so với năm tr-ớc, trong đó công nghiệp tăng 15,1%, nông nghiệp tăng 4,6% Thành tích nổi bật đó khiến toàn Đảng và toàn dân h-ớng về ngọn cờ Đặng Tiểu Bình

và sự tín nhiệm của quần chúng mới trở thành hạt nhân lãnh đạo thế hệ thứ hai Diệp Kiếm Anh, Trần Vân và các nhà lãnh đạo khác đều tiến cử Đặng Tiểu Bình làm hạt nhân lãnh đạo

Khảo sát lịch sử Đảng cộng sản Trung Quốc, từ tập thể lãnh đạo thế hệ thứ nhất đến tập thể lãnh đạo thứ hai, trừ một số rất ít kẻ giáo điều chủ nghĩa tả khuynh và có dã tâm, còn các thành viên trọng yếu của tập thể lãnh đạo Trung

27

-ơng Đảng, mà tiêu biểu là Chu Đức, Chu Ân Lai, Tr-ơng Văn Thiên, L-u Thiểu Kỳ, Diệp Kiếm Anh, Trần Vân, đều coi lợi ích sự nghiệp của Đảng là tối cao, công tâm và tự giác bảo vệ truyền thống chính trị của hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng

Đặng Tiểu Bình tin chắc rằng phán đoán của mình phù hợp với ý nguyện của lòng dân, thì cuối cùng nhất định sẽ thắng lợi

Năm 1976 là giải quyết sự kiện Thiên An Môn một lần nữa Đặng đã thể hiện ý chí phi th-ờng trong việc làm đúng sự lựa chọn của nhân dân

Tập đo¯n “Bè lủ bốn tên” ngu xuẩn không chì đối với nhân dân, m¯ còn tệm trăm phương ng¯n kễ vu cho Đặng Tiều Bệnh l¯ người hậu thuẫn cho “ Hãc Bang” nhưng sứ vu khống ấy l³i l¯m cho nhân dân c¯ng thêm yêu mễn v¯ hi vọng vào Đặng Tiểu Bình Coi Đặng Tiểu Bình là ngọn cờ thể hiện lợi ích của nhân dân, tha thiết hi vọng Đặng Tiểu Bình đại diện cho các nhà cách mạng thế hệ thứ nhất sẽ phục hồi trật tự xã hội và ph-ơng châm đúng đắn của Đảng

Sự kiện Thiên An Môn năm 1976 thực chất là ủng hộ sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng mà đại diện là Đặng Tiểu Bình, thể hiện rõ lòng ng-ời h-ớng về cách mạng

Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai đã chứng minh rõ sự lựa chọn của nhân dân

Đặng Tiểu Bình thực sự trở thành hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế

hế thữ hai, sau khi đập tan “Bè lủ bốn bên”, Tr°i qua đợt phê ph²n “hai c²i ph¯m l¯” đễn Hội nghị Trung ương lần thữ ba kho² X hóp th²ng 7 năm 1978

Đặng Tiều Bệnh chính thữc được phúc họi, giử c²c chữc l±nh đ³o “ba phõ một tồng”: Uỳ viên trung -ơng Đảng, uỷ viên th-ờng vụ Bộ chính trị, phó chủ tịch

28

Ban chấp hành Trung -ơng Đảng, phó chủ tịch Quân uỷ Trung -ơng, phó thủ t-ớng chính phủ, Tổng tham m-u tr-ởng giải phóng quân Trung Quốc Cuộc

đ³i th°o luận “tiêu chuẩn thức tiển”, v¯ t³i Hội nghị công tác Trung -ơng ngày

13 tháng 12, Hoa Quốc Phong thừa nhận sai lầm, tiếp đến Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khá XI, rồi đến khi triệu tập Đại hội XII, thì hoàn tất quá trình chỉnh đốn

Có thể nói Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá X là khởi điểm chính trị của Đặng Tiểu Bình trở thành hạt nhân lãnh đạo thế hệ thứ hai Sau Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá X, Hoa Quốc Phong tuy vẫn giữ địa vị chủ chốt ở Trung -ơng, nh-ng do ảnh h-ởng đặc biệt của hai vị uỷ viên th-ờng vụ Bộ chính trị, phó chủ tịch ban chấp hành Trung -ơng Đảng, phó chủ tịch Quân uỷ Trung -ơng, đó là Diệp Kiếm Anh và Đặng Tiểu Bình, cho nên vai trò của các nhà cách mạng thế hệ thứ nhất trong Đảng đã đ-ợc tăng c-ờng rõ rệt

Sau Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá X, cuộc đấu tranh chính trị trong

Đảng tạm thời lắng dịu, đấu tranh xây dựng lý luận thì tiếp tục phát triển Trong Đại hội XI năm 1978, các đồng chí cách mạng lão thành nh-: Diệp Kiếm Anh, Đặng Tiểu Bình, Trần Vân, Nhiếp Vinh Trăn, Từ H-ớng Tiền nhất

tề xuất mã, tuyên truyền tác phong thực sự cầu thị của Đảng và bắt đầu một chiến dịch đại quy mô sửa sai về mặt t- t-ởng và lý luận của Mao Trạch Đông

Từ nửa cuối năm 1977 đến giữa năm 1978, giới t- t-ởng lý luận hoạt động sôi nổi, tiến tới thảo luận rộng rãi vấn đề tiêu chuẩn chân lý, làm công tác chuẩn bị t- t-ởng tốt nhất cho Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI và cho

sự hình thành chính thức tập thể lãnh đạo Trung -ơng Đảng thế hệ thứ hai Trong thời gian này, Đại hội XI đã hầu Diệp Kiếm Anh, Đặng Tiểu Bình, Lý Tiêm Niệm làm Uỷ viên Th-ờng vụ Bộ chính trị, phó chủ tịch Ban chấp hành Trung -ơng Đảng, tăng c-ờng lực l-ợng lãnh đạo của thế hệ thứ nhất bao gồm một số nhà lãnh đạo cách mạng lão thành

Từ ngày 10 tháng 11 đến ngày 15 tháng 12 năm1978, Trung -ơng Đảng cộng sản Trung Quốc triệu tập, Hội nghị Trung -ơng tại Bắc Kinh nhằm chuẩn

bị chu đáo ch-ơng trình nghị sự cho Hội nghị toàn thể Trung -ơng lần thứ ba

29

khoá XI Những nghị quyết quan trọng sẽ thảo luận và biểu quyết trong Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI đều đ-ợc đem ra thảo luận tr-ớc Hội nghị công tác này

Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI đã thông qua nghị quyết về, xác

định trọng tâm công tác của Đảng trong đó nhấn mạnh xây dựng hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa, sửa sai nh-ng vấn đề mà từ năm 1957 đến nay Đảng ch-a giải làm đ-ợc đặc biệt là những sửa sai về đ-ờng lối chính trị Quyết sách này căn bản phá vỡ sự trói buộc nghiêm trọng do sai lầm tả khuynh gây nên, thay

đổi t- t-ởng chỉ đạo của Đảng, xác lập lại đ-ờng lối của chủ nghĩa Mác, đ-ờng lối chính trị và đ-ờng lối tổ chức

Về đ-ờng lối tổ chức, Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI đã xác định sửa sai hàng loạt vụ án oan sai, bầu thêm Trần Vân làm uỷ viên th-ờng vụ bộ chính trị, phó chủ tịch Ban chấp hành Trung -ơng Đảng, bầu Đặng Dĩnh Siêu,

Hồ Diệu Bang, V-ơng Chấn làm uỷ viên bộ chính trị, đ-a một loạt cán bộ lão thành đã qua thử thách lâu dài vào hạt nhân lãnh đạo cao nhất của Đảng, thực

tế đã hình thành một tập thể lãnh đạo mới mà tiêu biểu là Đặng Tiểu Bình Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI vẫn để Hoa Quốc Phong làm chủ tịch, vẫn bảo l-u chức vụ lãnh đạo Trung -ơng của Uông Đông H-ng; Hội nghị tiếp thu toàn diện t- t-ởng chính sách của Đặng Tiểu Bình, khẳng định cuộc th°o luận “tiêu chuẩn chân lỹ” l¯ đũng đãn triết để phủ định chủ tr-ơng sai lầm

“hai c²i ph¯m l¯”, qua đõ tiễn h¯nh phê bệnh Uông Đông Hưng v¯ yêu cầu Hoa Quốc Phong đóc b°n tứ kiềm điềm vẹ viếc tiễn h¯nh “hai c²i ph¯m l¯” Nhửng

sự kiện diễn ra trong hội nghị này đã khẳng định Đặng Tiểu Bình là đại diện cho các nhà cách mạng thế hệ thứ nhất, và trở thành hạt nhân của tập thể mới, của Trung -ơng Đảng

Nh- vậy là hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI đã chính thức xác lập

địa vị của Đặng Tiểu Bình là hạt nhân lãnh đạo thế hệ thứ hai

Ngày 19 tháng 11 năm 1980, Hồ Diệu Bang phát biểu tại phiên họp của Bộ chính trị, khẳng định tác dụng to lớn của các nhà cách mạng lão thành thế hệ thữ nhất v¯ nõi rỏ trong thời gian hai năm qua, tụ ng¯y đập tan “bè lủ bốn tên”

30

đến Hội nghị Trung -ơng lần thứ ba khoá XI, đồng chí Đặng Tiểu Bình đã đề xuất chuyển dịch trọng điểm công tác của toàn Đảng, trở thành ph-ơng châm công tác từ nay trở đi của Đảng, Hồ Diệu Bang cho rằng đông đảo cán bộ, đặc biệt cán bộ lão thành đã phát huy tác dụng trụ cột trong hai năm qua, là những ng-ời chỉ huy thực tế trong công cuộc sửa sai, trong đó, đồng chí Tiểu Bình là ng-ời có đóng góp lớn nhất

Tháng 9 năm 1982 Đại hội Đảng cộng sản Trung Quốc lần thứ XII khai mạc, bầu Hồ Diệu Bang làm tổng bí th- ban chấp hành Trung -ơng, Hồ Diệu Bang, Diệp Kiếm Anh, Đặng Tiểu Bình,Triệu Tử D-ơng, Lý Tiên Niệm, Trần Vân làm uỷ viên th-ờng vụ Bộ chính trị, Đặng Tiểu Bình làm chủ tịch Quân uỷ Trung -ơng và chủ tịch Hội đồng cố vấn Trung -ơng Trần Vân làm bí th- thứ nhất uỷ ban kiểm tra kỷ luật Trung -ơng

Trung -ơng Đảng xác nhận, vấn đề trọng đại do Đặng Tiểu Bình chủ trì và quyết định

Đến đây có thể nói địa vị hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng thế hệ thứ hai và tập thể lãnh đạo thế hệ thứ hai của Đặng Tiểu Bình đã đ-ợc Đại Hội đại biểu toàn quốc của Đảng chính thức xác nhận Đặng Tiểu Bình đại biểu cho độc lập cải cách mở cửa, xây dựng kinh tế hiện đại hoá, đ-a ra một cục diện mới hiện

đại hoá xã hội chủ nghĩa

2.1.3.Địa vị hạt nhân của Đặng Tiểu Bình trong tập thể lãnh đạo thứ hai

Trong những năm đầu của thập kỷ 80 (XX) dù là ở Trung Quốc hay trên tr-ờng quốc tế, hầu nh- đều nhất trí khẳng định, Đặng Tiểu Bình là ng-ời lãnh

đạo nhà n-ớc Trung Quốc Trên thực tế ông không là chủ tịch Đảng, cũng không là Tổng Bí th-, ông không là chủ tịch n-ớc Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa Nh-ng ông đ-ợc coi nh- ng-ời lãnh đạo Nhà n-ớc: sở dĩ ông có đ-ợc quyền uy ấy là do quá khứ từng trải của ông, do tài năng lãnh đạo của ông và

do những thành tựu biểu hiện trong một thời gian lâu dài, Ông là ng-ời phát ngôn và quyết định chính sách của Trung Quốc

31

Đặng Tiểu Bình là ng-ời làm đại sự không câu lệ tiểu tiết, nh-ng Trung Quốc vẫn l¯ nước cõ quan niếm “danh không chính thệ ngôn không thuận” bởi vậy không tránh khỏi có ng-ời nói này nói nọ về ph-ơng thức cầm quyền của

Đặng Tiểu Bình, thậm chí có ng-ời lợi dụng việc đó để phản đối chủ tr-ơng t- tưởng cða Đặng Tiều Bệnh, thậm chí còn cho Đặng Tiều Bệnh, l¯ người “chấp chính sau rèm” l¯ “chính trị gi¯ nua”

Ng-ời chê không biết rằng việc chính trị thường cõ sứ “quyẹn nghi” chữ không nhất thiễt theo truyẹn thống “danh chính ngôn thuận”

Lấy tập thể lãnh đạo Trung -ơng thế hệ thứ nhất làm ví dụ:

Hội nghị Tuần nghĩa năm 1935 thực tế xác lập địa vị hạt nhân lãnh đạo của Mao Trạch Đông, song bây giờ chức Tổng bí th- Đảng không phải là Mao Trạch Đông, mà là Tr-ơng Văn Thiên Sau Hội nghị Tuần nghĩa, Đảng quyết

định lập một tổ ba ng-ời phụ trách chỉ huy quân sự toàn quân gồm Mao Trạch

Đông, Chu Ân Lai, V-ơng Gia T-ờng; cũng không hoàn toàn chỉ định Mao Trạch Đông làm tổ tr-ởng, ng-ợc lại xét theo chức vụ Quân uỷ Trung -ơng lúc bấy giờ, thì vai trò chính phải thuộc về Chu Ân Lai

Từ sau Hội nghị Tuần nghĩa ( tháng 1 năm 1935) trở đi, Tr-ơng Văn Thiên thay Bác Cổ giữ chức Tổng bí th- Trung -ơng Đảng, Mao Trạch Đông làm th-ờng vụ bộ chính trị Từ khi làm Tổng bí th-, Tr-ơng Văn Thiên đều đ-ợc Mao Trạch Đông ủng hộ về t- t-ởng và tổ chức, nên vẫn đảm bảo địa vị hạt nhân lãnh đạo Trung -ơng của Mao Trạch Đông

Năm 1938 Tr-ơng Văn Thiên căn cứ tinh thần chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, tại Hội nghị Trung -ơng lần thứ sáu thoạt đầu tiến cử Mao Trạch Đông làm Tổng bí th-, nh-ng bấy giờ Mao Trạch Đông từ chối Từ sau Hội nghị lần thứ sáu, một số Hội nghị Trung -ơng tuy do Tr-ơng Văn Thiên chủ trì, nh-ng mọi công tác lãnh đạo Trung -ơng Đảng hầu nh- hoàn toàn do Mao Trạch

32

Bí th- Trung -ơng, Tr-ơng Văn Thiên làm uỷ viên Trung -ơng cục và uỷ viên Ban tổ chức Việc thay thế chức vụ tối cao giữa Tr-ơng Văn Thiên và Mao Trạch Đông đến đây chính thức hoàn thành

Đủ thấy không cần ở chức vụ cao nhất, vẫn là ng-ời cầm quyền hạt nhân lãnh đạo của tập thể lãnh đạo Trung -ơng Đảng Không đảm nhiệm chức vụ cao nhất, vẫn đ-ợc Đảng xác nhận địa vị hạt nhân lãnh đạo, điều này đã có tiền

lệ trong lịch sử Đảng cộng sản Trung Quốc và đó cũng là chuyện bình th-ờng Chỉ cần phù hợp lòng Đảng, lòng dân, phù hợp với quyết định của tập thể lãnh

đạo Đảng là đ-ợc Cho nên không thể chê trách Đặng Tiểu Bình về chuyện t-ơng tự

Lô gích cða lịch sừ l¯ khi “ Đ³i c²ch m³ng văn ho² ” vụa chấm dữt trên vủ

đài chính trị Trung Quốc cõ ba thễ lức ngang nhau, một l¯ : “ ph²i ph¯m l¯” do Hoa Quốc Phong làm đại diện; hai là các nhà cách mạng lão thành thế hệ thứ nhất còn sống sót, đ-ợc Diệp Kiếm Anh, Đặng Tiểu Bình, Trần Vân tập hợp l³i; ba l¯ t¯n dư cða “bè lủ bốn tên”, v¯ cuối cùng thệ thễ hế c²c nh¯ c²ch m³ng lão thành đã dành đ-ợc thực quyền

Có thể nói sau khi Đại cách mạng văn hoá kết thúc, Đặng Tiểu Bình và Trần Vân là hai ng-ời còn sót lại trong số bảy ng-ời th-ờng vụ Bộ chính trị từ năm 1958 đến năm 1966 Trong quãng thời gian đó ( và sớm hơn về tr-ớc) Trần Vân đã là cấp trên của Đặng Tiểu Bình Nh-ng Trần Vân không có cái danh tiếng huy hoàng chống đối Trần Bá Đạt và Khang Sinh trong thời kỳ đầu của đại cách mạng văn hoá chống đối bè lũ bốn tên năm 1975 nh- Đặng Tiểu Bình: mà Trần Vân lại còn có ý tránh xa khỏi tiêu điểm quan tâm của dân chúng, tình nguyện phát huy ảnh h-ởng của mình sau hậu tr-ờng, cho nên nói chung dân chúng đối với ông không có ấn t-ợng sâu đậm Những ng-ời lãng

đạo khác của Đảng trải qua đại cách mạng văn hoá nh- Bành Chân, Diệp Kiếm Anh và Lý Tiên Niệm cũng đều là những nhân vật trọng yếu, nh-ng toàn

bộ những ng-ời này đều thiếu danh tiếng chiến đấu nh- Đặng Tiểu Bình và kinh nghiệm nhiều mặt của ông Hiển nhiên chỉ có Đặng Tiểu Bình xứng đáng

đ³i diến cho nhửng nh¯ c²ch m³ng thễ hế thữ nhất may mãn tho²t chễt trong “

33

đ³i c²ch m³ng văn ho² ” cõ cương lĩnh chính trị quốc được lòng dân, như “ba

tứ một bao” chình đốn kinh tễ quốc dân hơn hàn ph²i “ph¯m l¯”

2.2.Vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Trung Quốc ở thập niên 80 của thế kỷ XX

Trong bốn năm này Đặng Tiểu Bình đóng vai trò chỉ đạo đôn đốc đồng thời phụ trách hai công tác quan trọng: giải thích với ng-ời n-ớc ngoài về mục tiêu của Trung Quốc muốn đạt đ-ợc là gì và làm thế nào để đạt đ-ợc mục đích ấy

và giải thích rõ ý thức đối với việc tiến hành các hoạt đông luôn luôn thay đổi tên gói (đầu tiên gói l¯ “Hiến đ³i ho² x± hội chð nghĩa”, sau đõ gói “điẹu chình l³i h¯nh chính v¯ kinh tễ ” cuối cùng gói l¯ “c°i c²ch” )

Đặc biệt trong công tác thứ hai của ông, thì b-ớc thứ nhất của Đặng Tiểu Bệnh l¯ x²c định “ hiến đ³i ho² x± hội chð nghĩa ” l¯ múc tiêu cða Trung Quốc Tiễp đõ năm 1982 ông h¯nh động bước hai, đẹ ra quan niếm “ X± hội chð nghĩa mang m¯u sãc Trung Quốc ”, ông nõi đấy l¯ Đ°ng v¯ Nh¯ nước “ tệm ra con đường cða mệnh ” không thề thiễu được điềm n¯o, thức chất nội h¯m cða

nó là lời kêu gọi mọi ng-ời phát huy lòng yêu n-ớc Sau đó đến năm 1983, ông thức hiến bước ba, đẹ ra khẩu hiếu “ c°i c²ch ”, điẹu n¯y so với quan niệm ông

đề x-ớng tr-ớc kia là điều chỉnh lại, thì triển vọng của nó càng dài càng rộng hơn nhiều Cuối cùng ông phát triển tới một lý luận hoàn chỉnh về chính sách

đối nội, chính sách đối ngoại

2.2.1 Chính sách đối nội của Đặng Tiểu Bình

2.2.1.1 Về kinh tế

Có thể nói đặc điểm nổi bật của công cuộc cải cách ở Trung Quốc là cải cách kinh tế đi tr-ớc một b-ớc so với cải cách chính trị, nói cụ thể hơn là cải cách thể chế chính trị Sau đó ông phát triển tới một lý luận hoàn chỉnh, đồng thời bao gồm hai mặt cải cách kinh tế và cải cách chính trị và nối hai mặt này lại với nhau Đặng Tiểu Bình cho rằng cải cách chính trị phải dựa trên cải cách kinh tế mới thành công

34

Một đặc điểm nữa trong cải cách kinh tế do Đặng Tiểu Bình lãnh đạo đó là bắt đầu từ nông thôn, cải cách nông thôn đi tr-ớc rồi mới đến cải cách ở thành thị và toàn bộ hệ thống kinh tế

Tại sao cải cách phải bắt đầu từ nông thôn? Đặng nói xuất phát từ thực tế Trung Quốc, đầu tiên chúng tôi giải quyết vấn đề nông thôn Trung Quốc có 80% nhân khẩu ở nông thôn, nông thôn không ổn định thì toàn bộ tình hình chính trị sẽ không ổn định, nông dân không thoát khỏi nghèo nàn thì n-ớc ta chưa tho²t khài nghèo n¯n” Th¯nh phố l¯m đép đẻ m¯ không cõ cơ sở ồn định

ở nông thôn là không đ-ợc Cho nên tr-ớc tiên chúng tôi thực hiện chính sách làm sống động nền kinh tế mở cửa ở nông thôn, phát huy tích cực của 80% số dân cả n-ớc

Vẹ tầm quan tróng cða nông nghiếp, Đặng Tiều Bệnh còn nõi: “không nãm nông nghiệp sẽ có ngày thiên hạ đại loạn Bất kỳ thiên hạ xẩy ra chuyện gì, chỉ cần nhân dân no búng, thệ mói viếc sẻ dể gi°i quyễt ” Trong lịch sừ Trung Quốc, tại sao khởi nghĩa và bạo động của nông dân liên tục không dứt? xét đến cùng, đều do dân không sống nổi Đến năm 1979, Trung Quốc vẫn có 1\4 số

đội sản xuất, tức khoảng hai trăm triệu xã viên Thu nhập bình quân hàng năm

từ 40 đồng trở xuống, mỗi ng-ời mỗi ngày chỉ có 0,11 đồng Đặng tính toán trước c°i c²ch “đ³i đa số nông dân đẹu trong tệnh tr³ng rất nghèo khồ” Nông dân phổ biến nghèo nàn, nghèo tới mức không đủ no ấm Tính nghiêm trọng của vấn đề đó buộc những ng-ời lãnh đạo mới tr-ớc hết làm cho nông dân chóng giàu lên Nông dân không giàu, muốn hiện đại hoá không thể tính đ-ợc

Sự phát triển của công nghiệp, th-ơng nghiệp và các hoạt động kinh tế khác không thể xây dựng trên cơ sở 80% nhân khẩu nghèo nàn

Thực hiện mục tiêu đ-a thu nhập bình quân đầu ng-ời tăng gấp bốn lần,

điều ng-ời ta lo lắng nhất là 80% nhân khẩu có đạt đ-ợc không

Thứ nữa là Đặng chọn nông thôn làm đột phá cải cách, không phải chỉ là vì nông thôn nghèo nàn hơn thành thị mà còn vì trở lực của cải cách ở nông thôn nhỏ hơn ở thành thị Nói cách khác, cải cách thành thị khó khăn phức tạp hơn cải cách ở nông thôn rất nhiều Tránh thực đánh h-, tr-ớc dễ sau khó, đẩy lên

ở th¯nh phố, nhưng khi c°i c²ch theo hướng thị trường thệ nông thôn l³i “tiên tiễn” hơn th¯nh phố Đề nông dân chuyền hướng theo kinh tễ thị trường hầu nh- là việc tự nhiên, chỉ cần nới lỏng khống chế là thực hiện đ-ợc Nh-ng muốn đ-a xí nghiệp do nhà n-ớc quản lý và công nhân của nó h-ớng theo thị tr-ờng thì lại là một cuộc cách mạng sâu sắc, trở lực sẽ lớn rất nhiều

Cho nên ta thấy Đặng Tiểu Bình đã nhìn nhận vấn đề cải cách ở nông thôn

đầu tiên là xác thực Bởi vậy Đặng Tiểu Bình đã vạch ra ph-ơng châm này vào cuối năm 1978

Đầu tiên là chính phủ đã nâng cao giá thu mua nông sản, đồng thời xác định

cụ thể mức độ thu mua từng hạng mục sản phẩm quan trọng hơn là chính phủ khôi phục lại quyền canh tác lấy gia đình làm đơn vị của nông dân Đất vẫn là công hữu, nh-ng do gia đình nông dân bao canh và căn cứ vào hợp -ớc, mỗi gia đình thuê đất có thể canh tác lâu dài trên đất đó, nh-ng phải nộp thuế cho nhà n-ớc và trả tiền lệ phí cho đơn vị sở hữu đất công thông th-ờng là đại đội sản xuất, đồng thời cũng phải nộp một tỷ lệ nhất định sản l-ợng cho đại đội Nông sản phẩm sản xuất v-ợt mức, nông dân đều có thể tự do xử lý - có thể bán cho chính phủ với giá tốt hơn giá thu mua định mức, hoặc là bán tại thị tr-ờng địa ph-ơng, hoặc là giữ lại dùng

Trong nông thôn to¯n quốc, sau khi phồ biễn thi h¯nh “chễ độ tr²ch nhiếm s°n xuất”, “bao s°n đễn hộ” thệ tệnh hệnh s°n xuất so với họi đầu thập kỳ 50, khi tiến hành cải cách ruộng đất khác rất xa Theo lý luận thì chỉ giải trừ chế

độ tập thể trong sử dụng ruộng đất Trên thực tế do chế độ sử dụng lâu dài