Quá trình du nhập đạo thiên chúa và ảnh hưởng của nó đối với cộng đồng giáo dân tỉnh thanh hoá

đã tích cực, chủ động nắm bắt tình hình, phối hợp chặt chẽ với các ban ngành liên quan, tăng c-ờng công tác quản lý Nhà n-ớc về tôn giáo, giải quyết tốt tình hình, do đó tình hình tôn gi

Tr-ờng đại học Vinh

Khoa lịch sử

===    ===

khóa luận tốt nghiệp đại học

Tên đề tài:

quá trình du nhập đạo Thiên Chúa

và ảnh h-ởng của nó đối với cộng đồng

giáo dân tỉnh Thanh Hóa

Chuyên ngành lịch sử Việt Nam

GV h-ớng dẫn: GVC.Th.s Hoàng Thị Nhạc

sinh viên thực hiện : Phạm Thị ánh- 42E2

Vinh 2006

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Trong lịch sử, đạo Thiên Chúa cũng đã từng góp phần xây dựng nên nhiều giá trị văn hoá Trên con đ-ờng truyền bá giáo lý, nhiều Giáo sĩ đạo Thiên Chúa góp phần khai sáng cho không ít dân tộc và quốc gia ở Châu Âu, Nam Mỹ, Châu Phi Với t- cách là tôn giáo của ng-ời bị áp bức, đạo Thiên Chúa đem lại hy vọng về hạnh phúc và công bằng ở "thế giới bên kia"

Trong tiến trình lịch sử, đạo Thiên Chúa đã từng bị các giai cấp, Nhà n-ớc thống trị lợi dụng làm công cụ nô dịch tinh thần Suốt 10 thế kỷ ở Ph-ơng Tây, đạo Thiên Chúa đã cùng với Nhà n-ớc phong kiến gây nên không ít tội ác với nhân dân, chống lại các trào l-u t- t-ởng tiến bộ và phát minh khoa học đạo Thiên Chúa cũng là công cụ tinh thần quan trọng của các Nhà n-ớc t- sản, tô vẻ bộ mặt của giai cấp t- sản, góp phần mở đ-ờng cho chủ nghĩa thực dân cũ, chủ nghĩa thực dân mới xâm l-ợc, nô dịch, thống trị các dân tộc thuộc địa

Đạo Thiên Chúa là một trong những tôn giáo lớn ở n-ớc ta Nếu tính từ năm 1533, năm có Giáo sĩ đầu tiên đến truyền đạo tại Việt nam, đến nay lịch

sử truyền giáo và phát triển của đạo ở Việt nam đã trải qua 5 thế kỷ, là một bộ phận của Công giáo Hoàn vũ Giáo hội Thiên Chúa giáo Việt nam về cơ bản

có những đặc điểm chung về hệ thống tổ chức và hoạt động tôn giáo Song trong từng thời kỳ lịch sử của truyền giáo, phát triển đạo mà hệ thống tổ chức hoạt động tôn giáo của Thiên Chúa giáo Việt nam có nét đặc thù Tổ chức Giáo hội Thiên Chúa giáo thiết lập ở Việt Nam năm 1659 Giáo hội Thiên Chúa giáo Việt Nam hiện nay đ-ợc tổ chức theo giáo tỉnh, giáo phận, giáo xứ, giáo đạo

Trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc và trong sự nghiệp xây dựng bảo vệ tổ quốc, đồng bào Thiên Chúa giáo Việt Nam có nhiều đóng góp tích cực Thực tiễn lịch sử chỉ rõ, Thiên Chúa giáo chỉ thực sự sáng danh trong lòng dân tộc, khi hòa nhập vào dân tộc, vận động giáo dân

"kính chúa yêu n-ớc" sống "tốt đời đẹp đạo" chống lại âm m-u của các thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo phá hoại cách mạng, đi ng-ợc lại lợi ích, nguyện vọng của tuyệt đại đa số nhân dân lao động

Thanh Hóa có khoảng 130.000 giáo dân, chiếm gần 0, 03% dân số toàn tỉnh.Thanh Hóa, cũng là địa bàn mà các thế lực thù địch tập trung xây dựng lực l-ợng để chống phá Nhìn chung trong năm 2005, phần lớn các hoạt động cơ bản thuần túy tôn giáo, ch-a có biểu hiện chống đối đặc biệt Đ-ợc sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Ban th-ờng vụ Tỉnh ủy, Ban tôn giáo tỉnh đã tích cực, chủ động nắm bắt tình hình, phối hợp chặt chẽ với các ban ngành liên quan, tăng c-ờng công tác quản lý Nhà n-ớc về tôn giáo, giải quyết tốt tình hình, do đó tình hình tôn giáo trên địa bàn tỉnh ổn định, các hoạt động tôn giáo diễn ra theo khuôn khổ pháp luật

Tuy nhiên, đạo Thiên Chúa ở Thanh Hóa không có vùng toàn tòng mà chỉ có vùng tập trung hoặc đan xen trong các vùng dân c-, có các tôn giáo khác hoặc không có tôn giáo, phần đông ng-ời theo đạo Thiên Chúa là ng-ời lao động, chủ yếu là nông dân, ng- dân Họ là những ng-ời cần cù lao động, gắn bó với quê h-ơng, có tinh thần đoàn kết cộng đồng Những năm gần đây Thiên Chúa giáo tỉnh Thanh Hóa về đời sống vật chất và tinh thần tuy đ-ợc cải thiện, song so với yêu cầu chung thì còn nhiều thấp kém, giác ngộ chính trị thấp, nhiều ng-ời thiếu hiểu biết về pháp luật, ý thức v-ơn lên làm chủ ch-a cao, nhu cầu sinh hoạt tín ng-ỡng có xu h-ớng tăng Điều này ảnh h-ởng lớn

đến sự phát triển mọi mặt của tỉnh Thanh Hoá Đó là lý do mà tôi chọn "Quá

trình du nhập đạo Thiên Chúa và ảnh h-ởng của nó đối với cộng đồng giáo dân tỉnh Thanh Hóa" làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

ở trong n-ớc cũng nh- ngoài n-ớc đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về đạo Thiên Chúa với nhiều quan niệm khác nhau Các tác giả đi sâu phân tích đặc điểm, rút ra những kết luận theo chứng kiến của mình để tìm

đ-ợc những ảnh h-ởng của tôn giáo này đến các mặt trong đời sống xã hội

Tuy nhiên, ch-a có một tài liệu nào nói rõ "Quá trình du nhập đạo Thiên Chúa và ảnh h-ởng của nó đối với cộng đồng giáo dân tỉnh Thanh Hóa" một cách trọn vẹn và hệ thống, mặc dù không ít ng-ời đề cập đến những góc độ khác nhau

- Văn phòng tổng th- ký Hội đồng Giám mục Việt Nam với tác phẩm

"Giáo hội Công giáo Việt Nam, niên giám 2004", trình bày về sự phát triển

từ khi thành lập đến nay, trong đó có nói đến sự ảnh h-ởng của Thiên Chúa giáo đến xã hội, nh-ng nó còn mang tính phản diện

- Cuốn "Ba tôn giáo" của L-ơng Thị Hoa (NXB chính trị quốc gia Hà

Nội 1999), chủ yếu phân tích các tông phái và các giai đoạn phát triển

- Cuốn "Cha Đắc Lộ và Công cuộc truyền giáo ở Việt Nam" (Đại

chủng viện Vinh Thanh 2004), nói đến quá trình du nhập đạo Thiên Chúa và vai trò của cha Đắc Lộ

- Cuốn "Giáo lý Công giáo" (Tòa Giám mục TP HCM) giải thích về các

khái niệm, về con đ-ờng đi đến với chúa và Con chiên của chúa thì phải làm gì?

Và các bản "báo cáo" của Ban tuyên giáo tỉnh Thanh Hóa, UBND

huyện Tĩnh Gia, Nga Sơn, Bỉm Sơn, Thành phố đều đề cập đến tình hình kinh

tế, chính trị, xã hội của giáo dân và ph-ơng h-ớng lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng hợp lý Đảng, hợp với lòng dân

Ngoài ra còn có các tác phẩm nh-:

- "Một số vấn đề lịch sử Thiên Chúa giáo ở Việt Nam" của Đỗ Quang H-ng

- "Góp phần tìm hiểu một số vấn đề lịch sử cận đại Việt Nam" của

Nguyễn Văn Kiệm

- "ảnh h-ởng của các hệ t- t-ởng và tôn giáo đối với con ng-ời

Việt Nam hiện nay" của PGS Nguyễn Tài Th- (NXB chính trị quốc gia

Hà Nội 1997)

Các công trình này đ-ợc đi sâu nghiên cứu, phân tích bản chất, nguồn gốc, chức năng tôn giáo, nó tồn tại nh- thế nào trong lịch sử và t-ơng lai Có

ng-ời xem xét mặt tiêu cực, coi nó nh- một thứ thuốc phiện, một thứ r-ợu kém phẩm chất cần phải hết sức hạn chế ảnh h-ởng

Có ng-ời đi sâu vào tính chất đặc điểm, mặt tích cực tạo nên một xã hội tốt đẹp Có những ng-ời nghiên cứu tác động tâm lý, tình cảm, lối sống của tôn giáo này đối với đồng bào theo đạo

Do vậy tôi chọn "Quá trình du nhập đạo Thiên Chúa và ảnh h-ởng

của nó đối với cộng đồng giáo dân tỉnh Thanh Hóa" làm đề tài nghiên cứu,

hy vọng góp một số ý kiến nhỏ bé của mình vào ph-ơng h-ớng phát triển và chính sách tôn giáo trong quá trình xây dựng và phát triển

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Đạo Thiên Chúa là một tôn giáo có phạm vi ảnh h-ởng rộng lớn trên cả thế giới Với đề tài này tôi đi sâu vào nghiên cứu tôn giáo từ khi ra đời cho

đến nay và ảnh h-ởng của nó đối với cộng đồng giáo dân tỉnh Thanh Hóa

4 Nguồn tài liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu

Với nguồn tài liệu phong phú: Tài liệu về Thiên Chúa giáo, tài liệu về thông sử Việt Nam, về văn hoá Việt Nam và những tài liệu đề cập đến đề tài

Để làm đề tài này, tôi tiến hành s-u tầm, thực tế địa ph-ơng, đọc tài liệu có liên quan đến Thiên Chúa giáo nhất là Thiên Chúa giáo tỉnh Thanh Hóa

Ngoài ph-ơng pháp chung là ph-ơng pháp biện chứng và duy vật lịch

sử, tôi sử dụng chung một số ph-ơng pháp cụ thể sau:

Ngoài phần Mở Đầu và Kết Luận, bố cục đề tài gồm 2 ch-ơng

Ch-ơng 1: Sơ l-ợc quá trình du nhập và hoạt động của đạo Thiên

Chúa ở Việt Nam và Thanh Hoá

Ch-ơng 2: Đời sống cộng đồng giáo dân Thanh Hoá d-ới ảnh h-ởng

của đạo Thiên Chúa

Nội dung Ch-ơng 1:

Sơ l-ợc quá trình du nhập và hoạt động của đạo thiên chúa ở việt nam và thanh hoá

1.1 Sơ l-ợc lịch sử đạo Thiên Chúa trên thế giới và Việt Nam

1.1.1 Sơ l-ợc lịch sử đạo Thiên Chúa trên thế giới

Đạo Thiên Chúa nảy sinh từ vùng đất Palestin Đây là một xứ nhỏ bé,

nằm tiếp giáp 3 châu á - Phi - Âu, giao điểm của nhiều nền văn minh

Và cũng nh- mọi tôn giáo khác, sự ghi chép về bản tiểu sử của chúa

Giêsu mang đ-ợm màu sắc huyền thoại Ng-ời sáng lập ra đạo Thiên Chúa là

Giêsu Cơrit (Jusus Christ) con của đức mẹ đồng trinh Maria, đ-ợc Đức chúa

trời đầu thai vào ng-ời Ông đ-ợc sinh ra tại làng Bethelem vùng Palestin (nơi

sinh sống của dân tộc Do Thái) - một tỉnh của đế quốc Rôma

Ng-ời sáng lập đạo này vốn là ng-ời bình dân Ông kêu gọi tình th-ơng

con ng-ời, sự hòa thuận giữa con ng-ời với con ng-ời Ông chủ tr-ơng giải

phóng con ng-ời tr-ớc hết về tinh thần, từ đó sẽ có công bằng xã hội Đó là sự

đáp ứng đúng nhu cầu tâm lý của những nô lệ đang sống nghẹt thở trong áp

bức, lại quá đau đớn, thất vọng tr-ớc uy quyền trần thế Một hình ảnh về chúa

Giêsu chịu nạn, một hệ thống về chúa ba ngôi (cha, con và thánh thần) quả

thực hấp dẫn

Lúc đầu các hiệp hội Thiên Chúa xuất hiện ở Tiểu á và Ai Cập trong

dòng ng-ời Do Thái lang thang, rất tự do Buổi đầu bọn chủ nô Rôma tìm

cách ngăn cản rồi sát hại những ng-ời truyền đạo, theo đạo vì họ sẽ gây rối

loạn xã hội Khai thác lời khuyên nhẫn nhục của Thiên Chúa giáo với tín đồ,

các hoàng đế Rôma lợi dụng nó Từ thế kỷ IV, Hoàng đế Rôma hạ lệnh cấm

sát hại tín đồ Thiên Chúa giáo, xác nhận vị trí hợp pháp của nó tới triều đại

của ông hoàng Tecđơwxơ thì Thiên Chúa giáo đã trở thành quốc giáo của Rôma

Tới tuổi 30, Giêsu bắt đầu giảng thuyết cho ng-ời đồng h-ơng Ngay từ

đầu ông đã đem đến cho mọi ng-ời tin mừng vĩ đại Th-ợng đế sai mọi ng-ời nhập cuộc sống hiệp thông cùng ngài tìm hạnh phúc trọn vẹn

Cuộc sống của chúa Giêsu thật cực nhọc và bấp bênh vì bị những kẻ dị giáo, một cuộc sống đầy biến động hoang dã Ông cứu bao kẻ mù lòa thấy lại

ánh sáng, kẻ bị hiểm nghèo trở lại bình th-ờng Hơn nữa Giêsu đã đ-a ra một tôn giáo mới tranh giành với Do Thái giáo, trong đó ông đã tuyên truyền hòa bình và tuyên bố đế quốc Rôma sẽ sụp đổ Tr-ớc tình hình đó, các thầy tu cao cấp của đạo Do Thái, đại biểu của giai cấp quý tộc chủ nô đã bài xích Giêsu Cho ông là kẻ gieo rắc dị đoan - một tôn giáo phản loạn, nhằm tập hợp quần chúng chống lại nền thống trị Rôma Ông bị chính quyền Rôma kết tội và tìm mọi cách thủ tiêu nên ông phải trốn tránh Nh-ng rồi Giêsu vẫn bị bắt, một ng-ời trong nhóm 12 tông đồ là Giuđa đã bắt Giêsu và nộp cho viên trấn thủ Rôma là Phăngxicơpitatơ, viên trấn thủ ra lệnh hành hình đóng đinh trên thánh giá chữ thập tại Giêrudalem Lúc đó Giêsu mới 33 tuổi Nh-ng hắn cũng phải thốt lên rằng sau khi hành quyết Giêsu: "Quả thực ông này là con th-ợng đế".Sau khi hành hình, ông đ-ợc các môn đệ chôn cất thi hài trong hang đá Sau 3 ngày ng-ời ta thấy hang đá trống rỗng Giêsu đã sống lại, ở với các môn đệ thêm 40 ngày nữa nơi trần thế rồi trở về trời Tr-ớc khi về trời,

ông đã lập ra 7 phép Bí tích để loài ng-ời đ-ợc h-ởng ân huệ của Thiên Chúa

Từ đó về sau, 7 phép Bí tích đ-ợc coi nh- những nghi lễ chính của đạo Thiên Chúa Một số ng-ời lãnh đạo Do Thái đã chủ m-u giết Giêsu Nh-ng "chính chúng ta cũng gây nên cái chết của ng-ời mỗi khi chúng ta phạm tội", nh- lời thánh Phao - Lô nói: "Chúa Giêsu chết vì tội lỗi của chúng ta"

Sau khi chúa Giêsu chết, các tông đồ đã ghi lại lời giảng của Giêsu thành Kinh Thánh và họ lại đ-a Kinh Thánh đi rao giảng khắp nơi "Hội Thánh" đ-ợc thành lập cho những ai nhận lễ rửa tội Thoạt đầu các tín đồ chỉ thu nạp những ng-ời theo đạo Do Thái vùng Palestin, sau đó từ địa bàn ngã ba

ấy, đạo Thiên Chúa đã thu nạp mở rộng ra khắp ba châu lục Âu - á - Phi không phân biệt chủng tộc giàu nghèo

Các tông đồ Pao lô, Gioan, Toma, Phêro đi rao giảng tin mừng khắp các vùng Tiểu á, Hy Lạp, Rôma, Tây á

Lúc đầu ng-ời Rôma theo đa thần giáo Trên lãnh thổ này ch-a có lãnh thổ nào chiếm vị trí độc tôn Thiên Chúa giáo chủ tr-ơng bình đẳng giữa các tín đồ, không phân biệt chủng tộc, địa vị, lên án giàu sang cho nên đ-ợc quần chúng lao khổ và các dân tộc bị áp bức trên lãnh thổ Rôma chấp nhận

Điều đó đã làm cho giai cấp thống trị Rôma bất bình, họ đổ tội cho các tín đồ Thiên Chúa giáo là kẻ thù gây ra phiến loạn

D-ới thời Hoàng đế Nê rôn kẻ đã đổ lỗi cho tín đồ Thiên Chúa giáo gây

ra vụ cháy thành Rôma (năm 64) Tín đồ bị tàn sát, Thánh kinh bị tiêu hủy, thánh đ-ờng bị đập phá Sứ gia La Mã Taxit viết trong biên niên sử La Mã

"Họ bị đóng đinh trên giá chữ thập, hoặc bị ném chết thiêu trong đống lửa Nêrôn tự tay giết chết tín đồ Thiên Chúa trong v-ờn nhà mình"

Nh-ng càng bị sát hại, tín đồ theo đạo càng đông, cuộc tàn sát ấy nh-

đổ thêm dầu vào lửa, làm đạo Thiên Chúa truyền bá nhanh hơn Ng-ời dân lao khổ càng thấy đạo Thiên Chúa mới là con đ-ờng giải thoát của họ Trải qua 2 thế kỷ, thế lực Thiên Chúa giáo bành tr-ớng khắp đế quốc Rôma Nửa sau thế

kỷ III, đế quốc Rôma có hơn 1.800 Thánh đ-ờng, đâu đâu cũng có hoạt động

và tổ chức của tín đồ Thiên Chúa giáo

Đàn áp không nổi, các Hoàng đế Rôma buộc phải thay đổi thái độ đối với Kitô giáo, áp dụng một chính sách mềm dẻo, khoan dung đối với đạo Thiên Chúa Nhận thức ra mặt hạn chế trong chủ tr-ơng của Thiên Chúa giáo:

"Nếu có ai đánh anh ở má trái, anh hãy đ-a má phải cho ng-ời ta đánh nốt",

giai cấp thống trị Rôma đã lợi dụng đạo Kitô để củng cố chính quyền thống trị chuyên chế của chúng, vì chính chủ tr-ơng trên đã thủ tiêu đấu tranh giai cấp, bảo vệ địa vị giai cấp thống trị

Năm 311, Hoàng đế Galêruixơ đình chỉ sát hại tín đồ đạo Thiên Chúa

và thừa nhận sự bình đẳng của tôn giáo này đối với các tôn giáo khác Đạo Thiên Chúa đ-ợc thừa nhận về mặt pháp lí

Năm 313, Côngxtanhtinuxơ tr-ớc lúc chết đã chịu phép rửa tội Đó là Hoàng đế Rôma đầu tiên theo đạo Kitô Đến thời Hoàng đế Tiôđođiuxo (cuối thế kỷ IV), đạo Kitô đ-ợc tôn thành quốc giáo Năm 325 Giáo hội Thiên Chúa giáo chính thức thành lập ở phía Tây Rôma, trung tâm là Rôma, phát triển cùng chế độ phong kiến và lan sang Pháp, Đức, Châu Âu

Sang thời kỳ cận hiện đại, các cuộc cách mạng t- sản ở Châu Âu nhìn chung đều có mục đích xóa bỏ giai cấp phong kiến và tấn công vào Giáo hội Rôma, thu hẹp ảnh h-ởng của Giáo hội, loại bỏ đặc quyền, đặc lợi của Giáo

sĩ, tách Giáo hội khỏi Nhà n-ớc

Cách mạng t- sản và phong trào cải cách tôn giáo diễn ra mạnh mẽ, dẫn

đến sự phân liệt lần thứ 2 trong Thiên Chúa giáo, hình thành Đạo Tin lành và Anh giáo (thế kỷ XVI)

Và để bù lại thế lực bị suy giảm, Giáo hội Rôma đ-ợc thực hiện một ch-ơng trình "mở rộng n-ớc Chúa" quy mô lớn, nhất là sau những phát kiến

địa lý thế kỷ XV, XVI Đây là giai đoạn truyền giáo đem lại hiệu quả nhất,

đạo Thiên Chúa v-ợt khỏi phạm vi châu Âu, đến hầu hết các n-ớc châu Phi, châu á, châu Mỹ

Giáo hội đã trải qua nhiều thăng trầm trên nhiều chặng đ-ờng lịch sử sáng ngời pha lẫn đen tối nh-ng đó là một "tổ chức" chặt chẽ, hoạt động liên tục 2000 năm

Nh- vậy, Thiên Chúa giáo từ một tôn giáo địa ph-ơng trở thành một tôn giáo thống trị đế quốc Rôma, đ-ợc h-ởng đặc ân của chính quyền và giữ gìn

địa vị độc tôn trong các quốc gia phong kiến Châu Âu Ngày nay nó trở thành một tôn giáo quốc tế, một tôn giáo lớn nhất trong số các tôn giáo lớn trên thế giới

1.1.2 Sơ l-ợc lịch sử Thiên Chúa giáo ở Việt Nam

Sau khi Lê Lợi chiến thắng quân Minh, triều đại Lê kéo dài 360 năm (1428 - 1788) có lúc thịnh, lúc suy và đầy biến động Trong thế kỷ XV, xã hội Việt Nam ổn định, nông nghiệp đ-ợc phục hồi và phát triển, Nho giáo trở thành t- t-ởng chính thống và Phật giáo trở thành tôn giáo của dân gian Sang thế kỷ XVI, nhà Lê suy yếu với các ông vua ham mê tửu sắc, triều đình thiếu ng-ời tài trí, xã hội bắt đầu hỗn loạn Năm 1527, Mạc Đăng Dung chiếm ngôi nhà Lê, lên làm vua lấy niên hiệu là Minh Đức Sau khi ổn định việc triều chính, đầu 1530 Mạc Đăng Dung nh-ờng ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh, còn mình tự x-ng là Th-ợng Hoàng về sống ở Cổ Trai (D-ơng Kinh)

Tồn tại trong một bối cảnh luôn luôn bị sự chống đối của các cựu thần nhà Lê, nhà Mạc chỉ cố gắng củng cố mô hình tổ chức chính quyền từ trung -ơng đến địa ph-ơng vốn đã khá hoàn chỉnh từ thế kỷ XV Mạc Đăng Dung giành đ-ợc ngôi nh-ng lực l-ợng ủng hộ nhà Lê còn rất mạnh

Trong khi nhà Mạc đang đối phó với các cuộc nổi dậy chống đối trong n-ớc, An Thành hầu Nguyễn Kim, vốn là Hữu vệ điện tiền t-ớng quân d-ới triều Lê, đ-ợc sự giúp đỡ của vua Ai Lao, đã bí mật xây dựng lực l-ợng cựu thần nhà Lê Thế lực Nguyễn Kim ngày càng mạnh lên Trong khi đó sự kiểm soát của nhà Mạc từ Thanh Hoá vào Nam rất yếu

Cuối 1543, Nhà Lê chiếm đ-ợc Tây Đô Thanh Hoá, Nghệ An trở thành vùng đất đứng chân của vua Lê Từ thời điểm đó, trên đất n-ớc cùng tồn tại hai v-ơng triều: Mạc và Lê Hai thế lực tranh chấp nhau khiến cho đất n-ớc lâm vào cảnh huynh đệ t-ơng tàn Về danh nghĩa triều Lê đã đ-ợc phục hồi, nh-ng ngay từ sau những ngày đầu ng-ời nắm thực quyền điều hành mọi công việc là Thái s- Nguyễn Kim Năm 1945, Nguyễn Kim bị một t-ớng nhà Mạc

đầu độc Ng-ời thay thế vị trị Nguyễn Kim tiếp tục cuộc chiến tranh với nhà Mạc là Trịnh Kiểm Từ đây họ Trịnh kế tục nhau nắm quyền chi phối triều Lê Năm 1546, sau khi đã làm chủ đ-ợc một vùng rộng lớn từ Thanh Hoá - Nghệ

An trở vào Nam, Trịnh Kiểm cho xây dựng thành quách, lập cung điện, tổ chức quan lại nh- một triều đình thực sự

Năm 1548, vua Trang Tôn mất, Trung Tôn lên thay Tám năm sau, Trung Tôn mất, Trịnh Kiểm lập Anh Tôn lên ngôi (1556 - 1573) Nam - Bắc

Cuối năm 1591, Trịnh Tùng điều động 6 vạn quân chia làm 5 đạo theo

đ-ờng phía Tây tiến ra Bắc Một trận quyết chiến của hai bên diễn ra ở Sơn Tây Trong trận này quân Mạc đại bại, th-ơng vong tới 1 vạn ng-ời Thừa thắng Trịnh Tùng cho quân áp sát thành Thăng Long "đốt phá nhà cửa, khói lửa ngập trời" để uy hiếp

Năm 1592, quân Nam Triều mở cuộc tiến công quyết định vào Thăng Long Trịnh Tùng giành toàn thắng Cục diện chiến tranh Nam - Bắc Triều về cơ bản đã kết thúc, nh-ng con cháu nhà Mạc cùng một số t-ớng tá và tàn quân

bỏ chạy lên Cao Bằng hoạt động cho đến năm 1677 mới chấm dứt hoàn toàn

Năm 1599, Trịnh Tùng x-ng V-ơng và xây dựng V-ơng phủ (phủ Chúa) bên cạnh triều đình nhà Lê Từ đó, hình thành cục diện một chế độ với hai chính quyền Vua Lê chỉ tồn tại trên danh nghĩa còn mọi quyền hành trong n-ớc đều do chúa Trịnh quyết định Về kinh tế, chúa Trịnh cho khai mỏ, đặt quan thuế, mở cảng phố Hiến, cho ng-ời ngoại quốc vào buôn bán

Trong khi đó, họ Nguyễn bắt đầu từ Nguyễn Hoàng lập nghiệp ở Nam

Hà Chúa Nguyễn tổ chức hành chánh đặt thuế nhập cảng, mở cửa để giao th-ơng với ngoại quốc, mở tr-ờng đúc súng và tr-ờng tập bắn Nh-ng sự nghiệp lớn nhất của chúa Nguyễn là mở mang bờ cõi về ph-ơng Nam

Với bối cảnh lịch sử đất n-ớc đầy biến động nh- vậy, đã tạo điều kiện thuận lợi cho b-ớc đầu thuyền giáo vào n-ớc ta

Từ cuối thế kỷ XVI, nhất là từ thế kỷ XVII, quan hệ ngoại th-ơng của n-ớc ta với các n-ớc ph-ơng Tây nh-: Bồ Đào Nha, Anh, Pháp, và cả Nhật Bản ở ph-ơng Đông phát triển Các chúa Trịnh, Nguyễn muốn giao hảo với ng-ời n-ớc ngoài để buôn bán hàng hóa trong n-ớc và một là để mua đ-ợc nhiều súng đạn, tàu chiến Trong khi đó, Giáo hội Thiên Chúa giáo toàn cầu lại phát động công cuộc truyền giáo và gửi các nhà thừa sai đi khắp nơi, nhất

là đến ấn Độ và Trung Quốc nh- Thánh Phanxicôxaviê (1541), cha Matteoricci Nhiều vị thừa sai đi theo các đoàn tàu buôn đến truyền giáo tại các miền á Châu và Viễn Đông trong đó có Việt Nam Tuy nhiên, tất cả chỉ là b-ớc dò dẫm sơ khởi và không đạt đ-ợc kết quả đáng kể

Trong bộ Khâm Định Việt Sử Thông Giám C-ơng Mục có ghi "Đạo Giatô, theo bút ký của t- nhân Năm 1533 năm thứ nhất niên hiệu Nguyên Hoà

đời Lê Trang Tông, có ng-ời Tây d-ơng tên I-Nê-Khu, lén đến truyền đạo Giatô ở làng Ninh C-ờng và Quần Anh huyện Nam Chân và làng Trà Lũ, huyện Giao Thủy" (thuộc tỉnh Nam Định, giáo phận Bùi Chu hiện nay), vì thế, nhiều nhà sử học Công giáo Việt Nam đã chọn năm 1533 nh- khởi đầu cho đạo tại Việt Nam

Năm 1550, Linh mục Gaspar Dusantacruz, O.P, đến giảng đạo tại Hà Tiên Năm 1558, đời vua Lê Thế Tông, hai Giáo sĩ Bồ Đào Nha là Alonsoda Costa và Gonsalves đến rao giảng đạo ở vùng Vạn Lại, thủ đô cũ Nam Triều Tiếp theo là các Linh mục dòng Đa Minh ng-ơì Bồ Đào Nha khác nh-: Luisda Fonseca, Gregoire de la Motte đến truyền giáo ở Đàng Trong (1580)

Năm 1583, các Linh mục dòng Đa Minh từ Philippines đã đến truyền giáo nh-: Diego Doropesa, Bartolomeo Ruiz, Pedroortiz, Franciscode Montilla tại An Quảng (Quảng Ninh) Đàng ngoài Năm 1591 tại Thanh Hoá, Linh mục

ng-ời Bồ Đào Nha, bị bão đã đến An Tr-ờng, kinh đô nhà Lê lúc bấy giờ và rửa tội cho công chúa Mai Hoa cùng khoảng 100 ng-ời khác Công chúa là chị vua Lê Thế Tông

Tuy nhiên những cố gắng của các nhà truyền giáo trên mới chỉ là những b-ớc chân dò dẫm chuẩn bị cho giai đoạn khai phá chính thức Giai đoạn này kéo dài từ năm 1615 - 1665 với các vị thừa sai Dòng Tên, ở cả hai miền Nam - Bắc, lấy sông Gianh làm ranh giới Phía Nam gọi là Đàng Trong, do các chúa Nguyễn cai quản Phía Bắc gọi là Đàng Ngoài do chúa Trịnh nắm quyền

Công cuộc truyền giáo ở Đàng Trong bắt đầu từ năm 1615 với Linh mục Francisco Buzomi, Linh mục Francisco Depina, Linh mục Cristoforo Borri, nhất là Alếchxăngđờ Rốt (Đắc Lộ )

ở Đàng Ngoài, chúa Trịnh Tráng đón tiếp Giáo sĩ Giuliano Bandinotti, ng-ời ý, nh-ng việc truyền giảng tin mừng chỉ đạt đ-ợc nhiều kết quả tốt đẹp sau khi hai cha con Peđro Marques (Bồ Đào Nha) và Alếchxăngđờ Rốt (ng-ời Pháp) cập bến Cửa Bạng Thanh Hoá, ngày 19 - 3 - 1627 Alếchxăngđờ Rốt ra sức học tiếng Việt, trong vòng 4 tháng ông đã nghe đ-ợc con chiên x-ng tội

và 6 tháng có thể giảng đạo bằng tiếng Việt Nhờ đó Alếchxăngđờ Rốt đã làm

lễ rửa tội cho hàng ngàn ng-ời

Alếchxăngđờ Rốt vào Việt Nam đúng lúc đang có cuộc xung đột giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn, và cũng là lúc th-ơng nhân Bồ Đào Nha và Hà Lan đang buôn bán ở đây

Đến Đàng Trong, Alếchxăngđờ Rốt đ-ợc chúa Sãi V-ơng tiếp đón tử tế

và cho phép hoạt động trong một thời gian ngắn Ông đã cải giáo đ-ợc một số ng-ời Vào năm 1627 Alếchxăngđờ Rốt lại đến Đàng Ngoài, ở Đàng Ngoài trong một thời gian ngắn Alếchxăngđờ Rốt đã cải giáo đ-ợc một ng-ời chị của Chúa Trịnh và 17 ng-ời trong gia đình các quan lại và binh lính cũng theo

đạo Hoạt động truyền giáo của Alếchxăngđờ Rốt đã gây bất ổn trong d- luận buộc Trịnh Tráng phải hạ lệnh cấm đạo Năm 1629, Alếchxăngđờ Rốt bị buộc rời khỏi Đàng Ngoài Nh-ng chỉ mấy tuần sau khi bị đuổi Alếchxăngđờ Rốt

lại quay lại hoạt động, tìm một số thầy giảng ng-ời Việt giao trách nhiệm trông coi việc đạo

Năm 1630, Alếchxăngđờ Rốt đi hẳn khỏi Đàng Ngoài Tính từ năm

1627 đến năm 1630, số ng-ời theo đạo ở Đàng Ngoài đã lên tới 6700 ng-ời Năm 1640, Alếchxăngđờ Rốt trở lại hoạt động ở Đàng Trong , đ-ợc chúa tiếp

đón và cho phép giảng đạo Nhà thờ Huế đ-ợc sửa chữa Việc đạo lại thuận lợi một thời gian Cuối năm này Alếchxăngđờ Rốt lại bị đuổi

Năm 1642, Alếchxăngđờ Rốt quay trở lại Đàng Trong cùng với lái buôn ng-ời Bồ Nhờ có tặng vật hậu do th-ơng nhân ng-ời Bồ cung cấp, Alếchxăngđờ Rốt lại đ-ợc trở lại hoạt động, nh-ng chỉ đ-ợc vài tuần sau khi thuyền buôn Bồ đi khỏi thì Alếchxăngđờ Rốt lại bị đuổi Năm 1643, một lần nữa Alếchxăngđờ Rốt trở lại Đàng Trong với lễ vật hậu hĩnh hơn và đ-ợc ở lại hoạt động Cuối năm 1644, Alếchxăngđờ Rốt bị bắt, rồi bị giam lỏng trên thuyền, nh-ng ban đêm Alếchxăngđờ Rốt vẫn trốn đi gặp con chiên Mấy tháng sau, Alếchxăngđờ Rốt bị bắt và bị kết án tử hình, song nhờ sự can thiệp của Madebine nên thoát chết, cho đến tháng 7 năm 1645, Alếchxăngđờ Rốt đi khỏi hẳn Đàng Trong

Trong việc truyền đạo, Alếchxăngđờ Rốt rất chú ý đến gia đình vua chúa và quan lại lớp trên, dùng tặng vật quý để gần gũi rồi lôi kéo họ theo đạo

để lấy chỗ dựa Đối với th-ờng dân, Alếchxăngđờ Rốt lợi dụng sự mê tín phối hợp y học để mê hoặc, cải giáo họ Alếchxăngđờ Rốt cũng đặc biệt chú ý đào tạo lớp thầy giảng ng-ời bản xứ để củng cố việc đạo trong những lúc khó khăn

Vì là ng-ời Pháp, nên tuy ở dòng đạo của ng-ời Bồ, Alếchxăngđờ Rốt không quên lợi ích của tổ quốc mình Trong chừng mực nhất định Alếchxăngđờ Rốt đã chú ý tới khả năng th-ơng mại của Việt Nam và giới thiệu khả năng đó với th-ơng nhân Pháp Ngoài ra Alếchxăngđờ Rốt còn vận

động cho n-ớc Pháp đ-ợc truyền giáo ở Viễn Đông trong đó có Việt Nam không lệ thuộc vào độc quyền truyền giáo của Bồ Từ thế kỷ XV, Bồ Đào Nha

là một n-ớc có lực l-ợng kinh tế mạnh, và có nhiều đóng góp vào việc bảo vệ

Giáo hội nên đ-ợc Giáo Hoàng biệt đãi và cho đ-ợc độc quyền truyền giáo ở Viễn Đông Từ đó, bất cứ Giáo sĩ n-ớc nào đến truyền giáo ở đây cũng phải thông qua Giáo hội của ng-ời Bồ

ở Pháp, chủ tr-ơng của Alếchxăngđờ Rốt đ-ợc hoan nghênh nhiệt liệt nhất là nhóm Giáo sĩ trẻ tuổi "Bạn tốt" do Bagot đứng đầu Alếchxăngđờ Rốt lại nhờ Bagny, sứ thần của Toà Thánh Rôma ở Pháp báo cáo nguyện vọng của các Giáo sĩ ng-ời Pháp với Giáo Hoàng Và một lần nữa cái mong muốn của Alếchxăngđờ Rốt cũng không có kết qủa

Vì tận tâm vận động cho Giáo sĩ Pháp sang Viễn Đông, Alếchxăngđờ Rốt

bị ng-ời Bồ thù ghét ngầm thúc Tổng Hội truyền giáo điều Alếchxăngđờ Rốt

đi BaT-

Cuộc vận động của Alếchxăngđờ Rốt tuy ch-a thành công, nh-ng vấn

đề do Alếchxăngđờ Rốt nêu lên có ý nghĩa rất lớn Trong tình hình lúc bấy giờ, n-ớc Pháp có lực l-ợng kinh tế mạnh, là n-ớc theo đạo Thiên Chúa duy nhất có thể thay ng-ời Bồ làm chỗ dựa cho Giáo hội Rôma, có thể giúp đỡ vật chất cho các Giáo sĩ đang đi truyền đạo ở Viễn Đông Điều đó đã trở thành hiển nhiên Việc Alếchxăngđờ Rốt đề xuất ra chỉ là phát biểu lên một yêu cầu lịch sử đã chín muồi

Lúc này ng-ời Bồ do suy sụp về kinh tế, không đủ sức đài thọ vật chất cho các Giáo sĩ và không cung cấp thêm Giáo sĩ cho hoạt động truyền giáo ở Viễn Đông Nhiều Giáo sĩ Ma Cao phải đi buôn để sinh sống Một số Giáo sĩ không phải quốc tịch Bồ thấy rằng việc truyền giáo ở Viễn Đông là không thích hợp Họ đề nghị Giáo Hoàng Rôma có sự viện trợ mới Alếchxăngđờ Rốt

đ-ợc trở về Rôma

Năm 1655, Giáo Hoàng Innocenxt chết Alếchxăngđờ Rốt VII lên thay Các Giáo sĩ ở pháp nhắc lại đề nghị nh-ng không đ-ợc chấp nhận và mãi đến tháng 5 năm 1658, cuộc vận động đó mới thành công Alếchxanđờ RốtVII và Tổng hội truyền giáo đồng ý cử Giáo sĩ Pháp sang Viễn Đông với điều kiện họ phải tự lo liệu mặt vật chất và ph-ơng tiện đi lại, 3 Giáo sĩ ng-ời Pháp là Pallu,

Lambert và Cotolendi đ-ợc Giáo Hoàng phong chức là Giám mục địa phận ở Viễn Đông

Pallu Đàng Ngoài, Lào và các tỉnh của Trung Quốc: Vân Nam, Quý Châu, Hồ Quảng, Tứ Xuyên, Quảng Tây Lambert cai quản xứ Đàng Trong và các tỉnh Triết Giang, Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, đảo Hải Nam và các đảo lân cận Cotolen coi địa phận Nam Kinh, Bắc Kinh, Sơn Tây, Thiểm Tây, Sơn Đông, Triều Tiên và Tactari Các Giáo sĩ quốc tịch khác, ở dòng khác, ngay cả Giáo sĩ Bồ nếu hoạt động ở trong những địa phận nói trên cũng phải phục tùng các Giám mục ng-ời Pháp

Sự đồng ý của Giáo Hoàng trong việc cử Giám mục ng-ời Pháp đại diện Toà Thánh Rôma sang Viễn Đông đánh dấu sự suy sụp hoàn toàn của thế lực Bồ ở Viễn Đông và cũng đánh dấu b-ớc đầu của sự xâm nhập của ng-ời Pháp vào vùng này

Nh- vậy, Hội thừa sai có nhiệm vụ thông qua và kết hợp với việc truyền giáo để hỗ trợ cho công cuộc thực dân của Pháp ở địa bàn hoạt động của hội Nh-ng hoạt động của các th-ơng nhân khiến Giáo sĩ Pháp ở n-ớc ta cho đến thế kỷ XVII ch-a thu đ-ợc kết quả gì to lớn Mặc dù vấp phải thái độ của nhà cầm quyền lúc niềm nở, lúc lạnh nhạt cấm đạo, thì các cha cố Pháp tỏ ra hết sức kiên nhẫn, họ đã gây dựng đ-ợc một số cơ sở đạo, nán lại lén lút hoạt

động, khi bị triều đình nhà Trịnh ở Đàng Ngoài và chính quyền nhà Nguyễn

Đàng Trong cấm đạo

Mặc dù lệnh cấm đạo của các v-ơng triều Trịnh ở Đàng Ngoài, Nguyễn

ở Đàng Trong đều đ-ợc thi hành gay gắt và t-ơng đối triệt để hơn, song do hoạt động tích cực của các Giáo sĩ nên tình hình truyền giáo vẫn phát triển

Đồng thời dựa vào sự suy thoái của Nho Giáo, lại giảng đạo bằng tiếng Việt, lợi dụng sự khôn khéo của nhân dân vì thuế má, phu phen, tạp dịch Các cha

cố đã truyền bá giáo lý chúa cứu thế, về tình th-ơng, sự an ủi, về sự bình đẳng trên thiên đàng Vì vậy số giáo dân không ngừng tăng lên

Năm 1669, chiếc tàu đầu tiên của công ty Đông ấn Pháp đến Đàng Ngoài xin chúa Trịnh cho phép lập th-ơng điếm ở Phố Hiến Và mãi đến năm

1681 mới đ-ợc chúa Trịnh cho phép Họ bán hàng và mua tơ lụa, xạ h-ơng trở

về Năm 1682, một chiếc thuyền khác sang nh-ng không đ-ợc đón tiếp niềm

nở nh- tr-ớc, nhân đó công ty Đông ấn phải tạm đình việc buôn bán với Đàng Ngoài, chỉ để lại các Giáo sĩ truyền giáo

Thế kỷ XVII, số l-ợng tín đồ Thiên Chúa giáo cũng đã tăng khá đông Giáo Hoàng lập lại hai địa phận Đàng Trong và Đàng Ngoài trao cho hai ng-ời Pháp làm Giám mục Năm 1660, Hội truyền giáo Pari đ-ợc thành lập do vua Pháp bảo trợ Pháp đã vận động Giáo Hoàng trao độc quyền truyền đạo tại Việt Nam cho Hội truyền giáo này Từ đó, nhà n-ớc Pháp cùng Giáo hội Pháp tuyển chọn, đào tạo Giáo sĩ, cử sang hoạt động ở Việt Nam và một số n-ớc khác Đến cuối thế kỷ XVIII(1799) Giáo hội Thiên Chúa giáo Việt Nam đã có

3 địa phận (Đàng Trong, Đàng Ngoài và Tây Đàng Trong) với khoảng 35 vạn giáo dân và 70 Linh mục ng-ời Việt Nam.[4;46]

Những cố gắng của công ty Đông ấn chấm dứt hẳn vào năm 1789 Nh-ng Giáo sĩ Pháp vẫn bám riết n-ớc ta, thực hiện đánh chiếm đảo Côn Lôn

Và cuộc nội chiến Nguyễn ánh - Tây Sơn lại là cơ hội tốt nữa cho sự bành tr-ớng của hội truyền giáo n-ớc ngoài

Giám mục Pigneaude Behaine, th-ờng gọi là Bá Đa Lộc hay cha Cả đặt chân tới Đàng Trong khoảng những năm 60 thế kỷ XVIII Năm 1767 ông đã lập đ-ợc tr-ờng dòng ở Hòn Đất (Hà Tiên), đ-ợc phong Giám mục thành Adran năm 1770 và đ-ợc cử làm đại diện Tòa Thánh ở Đàng Trong

Bá Đa Lộc đã thực sự trở thành kẻ đỡ đầu, một cố vấn hải quân, cố vấn chính trị cho Nguyễn ánh nó thể hiện khá rõ ở Hiệp -ớc Vécxai năm 1787

đ-ợc ký giữa Bá Đa Lộc đại diện của Nguyễn ánh với đại diện của vua Pháp Lonis XVI đổi lấy sự chi viện của Pháp Cửa Hàn và đảo Côn Lôn Với hoạt

động của Bá Đa Lộc, n-ớc Pháp không chỉ tạo đ-ợc chỗ đứng vững chắc về chính trị mà cả về mặt truyền giáo Tới giữa thế kỷ XIX số l-ợng tín đồ ở Việt Nam đã khá lớn mạnh

Quá trình truyền đạo Thiên Chúa vào Việt Nam thời kỳ nhà Nguyễn diễn ra phức tạp Lúc đầu, vua, chúa phong kiến Việt Nam để Giáo sĩ Ph-ơng tây vào truyền đạo chẳng những không ngăn cản mà còn giành cho nhiều thuận lợi Nh-ng khi thấy các Giáo sĩ không chỉ truyền đạo mà vừa truyền đạo vừa phục vụ âm m-u xâm l-ợc của n-ớc ngoài thì họ thay đổi thái độ Nhất là khi Pháp bộc lộ rõ ý đồ thôn tính Việt Nam, triều đình nhà Nguyễn cấm đạo

đã gây ra những ấn t-ợng nhất định trong tín đồ Thiên Chúa, rơi vào âm m-u gây chia rẽ của thực dân, tạo sơ hở để Pháp lợi dụng đánh chiếm n-ớc ta

Hơn 80 năm n-ớc ta d-ới chế độ thực dân, các thế lực thực dân, đế quốc đã lợi dụng đạo Thiên Chúa để xâm l-ợc và duy trì sự thống trị Chúng luôn luôn lợi dụng đạo Thiên Chúa để chèn ép các tôn giáo khác, ng-ời có tôn giáo với ng-ời không có tôn giáo Đặc biệt là chia rẽ đồng bào đạo Thiên Chúa với Đảng và Cách mạng D-ới ách thống trị của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Giáo hội đ-ợc h-ởng nhiều đặc quyền đặc lợi Những tổ chức Giáo

sĩ theo Pháp và Mỹ đ-ợc -u đãi, dễ dàng hoạt động, phát triển uy thế chính trị, thế lực kinh tế và cơ sở vật chất Tuy nhiên trên thực tế, n-ớc ta vẫn coi là một

xứ truyền giáo, Giáo hội là Giáo hội thuộc địa, mọi việc đều do n-ớc ngoài quyết định Sau 400 năm truyền giáo vào n-ớc ta, năm 1933 mới có một Giáo

sĩ Việt Nam đ-ợc phong làm Giám mục Do bị khống chế bởi n-ớc ngoài và

sự thao túng của nhiều Giáo sĩ n-ớc ngoài trong Giáo hội, Giáo hội đã đứng về phía xâm l-ợc Năm 1951 hội nghị các Giám mục Đông D-ơng đã họp và ra th- chung cấm ng-ời Thiên Chúa giáo tham gia kháng chiến Năm 1960, Hội nghị các Giám mục Miền Nam ra th- mùa chay, nhắc lại th- chung 1951 ngăn cản đồng bào Công giáo tham gia sự nghiệp giải phóng dân tộc Mặc dù vậy, một bộ phận chức sắc Thiên Chúa giáo dung hoà quyền loẹi dân tộc với Thiên Chúa giáo, đông đảo tín đồ giáo dân với ý thức dân tộc, lòng yêu n-ớc, đã đứng

về phía kháng chiến Đã có hàng ngàn liệt sĩ, hàng trăm bà mẹ Việt Nam anh

hùngvà hàng vạn gia đình bộ đội, gia đình có công với Cách mạng là ng-ời Thiên Chúa giáo

Cùng với thắng lợi vĩ đại của Cách mạng giải phóng dân tộc và tác động của sự chuyển đổi của cộng đồng Va-ti-canII, từ sau 1975, Giáo hội Thiên Chúa giáo Việt Nam đã có b-ớc biến chuyển Năm 1976, Giáo Hoàng phong chức Hồng y đầu tiên cho một Giám mục Việt Nam Năm 1980, các Giám mục cả n-ớc đã họp Hội nghị để thống nhất đ-ờng lối của Giáo hội Hội nghị đã thành lập Hội đồng Giám mục Việt Nam và ra th- chung 1980 với ph-ơng châm phục

vụ là "Sống phúc âm trong lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc đồng bào"

Giáo hội Thiên Chúa giáo Việt Nam theo thông kê năm 1996 có khoảng 6 triệu tín đồ, 1 Hồng y, 3 Tổng Giáo mục, 33 Giám mục, 2104 Linh mục, 7500 Tu sĩ (trong đó có 6000 nữ tu) , đ-ợc tổ chức thành ba giáo tỉnh, 25

địa phận, 2031 Giáo xứ (xứ đạo) và có 5.398 nhà thờ, nhà nguyện [39;45]

Thực dân Pháp, sau này là đế quốc Mỹ tìm mọi cách khai thác lợi dụng

đạo Thiên Chúa để phục vụ cho m-u đồ chính trị của họ Giáo hội Thiên Chúa giáo một thời gian dài bị chi phối bởi chính sách chống Cộng sản, thân đế quốc, đã ra mặt ủng hộ các thế lực đế quốc; có thời gian dùng cả giáo lí thần quyền đẩy ng-ời theo đạo Thiên Chúa Việt Nam về phía đối địch với dân tộc,

có lợi cho quân xâm l-ợc Những chiêu bài chống tà đạo, chống cộng, bảo vệ

đức tin từng lúc từng nơi đã đánh lừa đ-ợc một bộ phận tín đồ, Giáo sĩ chống lại dân tộc, chống lại cách mạng, gây bao oan khuất, đau th-ơng

Giáo hội Thiên Chúa giáo Việt Nam chỉ sáng danh trong cộng đồng dân tộc, khi giành đ-ợc chủ quyền độc lập và thực sự hoà nhập vào dân tộc Thực tiễn, bất cứ thời gian nào của cách mạng Việt Nam, trong các phong trào yêu n-ớc, mặc dù bị cấm đoán ngăn trở bởi các lực l-ợng tiêu cực nh-ng vẫn có nhiều giáo dân, Giáo sĩ và Tu sĩ tham gia và có nhiều đóng góp đáng kể

Những năm gần đây, đạo Thiên Chúa ở Việt Nam có chiều h-ớng phát triển Số l-ợng tín đồ tăng, do tăng dân số tự nhiên và số tín đồ khô nhạt

đạo trở lại sinh hoạt Nét nổi bật của đồng bào Thiên Chúa giáo là ổn định làm

ăn, chăm lo cải thiện đời sống, phấn khởi tr-ớc công cuộc đổi mới và chính sách của Đảng, h-ởng ứng các chủ tr-ơng đổi mới, chấp hành chính sách và

đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất n-ớc

Đạo Thiên Chúa đã trở thành tín ng-ỡng Tôn giáo trên đất n-ớc Việt Nam, cùng với sự tồn tại Thiên Chúa giáo ở Việt Nam, thì Thiên Chúa giáo

ở Thanh Hóa cũng ngày càng phát triển và tác động rất lớn đến tình hình tỉnh nhà

1.2 Đạo Thiên Chúa du nhập vào Thanh Hóa và quá trình hoạt động của nó

1.2.1 Đạo Thiên Chúa du nhập vào Thanh Hóa

Thanh Hóa là tỉnh có bờ biển dài, rộng và bằng phẳng, có những cửa lạch lớn, mà thuận lợi cho giao thông đ-ờng biển Thanh Hóa là tỉnh ở phía Bắc n-ớc ta đạo Thiên Chúa giáo truyền bá vào rất sớm

Tháng 6/1549 Thánh Phanxicô cùng với hai cha đồng bạn và ông Phasdô Hashiro (ng-ời Nhật Bản) từ Mã Lai lên tàu sang Nhật Bản Nhiều tác giả cho rằng, trên đ-ờng đi đến Nhật Bản Thánh Phanxicơ đã ghé vào Cửa Bạng (Tĩnh Gia - Thanh Hóa) để tránh bão Lúc ấy Đại Việt d-ới triều Lê Trung Tông (1548 - 1556) Ngày nay ở Cửa Bạng vẫn l-u truyền thuyết về một loại cua biển trên mu in hình Thánh giá trắng

Truyền thuyết rằng: Thánh Phanxicơ đi tới đó đã đánh rơi chuỗi tràng Hạt Mài Côi quen dùng Đang đi, Thánh nhân nhớ tiếc tràng hạt, nhìn sang mạn thuyền chỗ đánh rơi, thấy một con cua lớn đội chuỗi Mài Côi lên, trả lại cho ng-ời Để cảm ơn, Ng-ời chúc lành cho con cua và dấu Thánh giá đã ghi lại trên mu con cua Dân chúng trong vùng duyên hải Cửa Bạng quen gọi thứ cua đó là: "Cua Thánh Phanxicô"

Năm 1588 đời Lê Thế Tông có hai Giáo sĩ ng-ời Bồ Đào Nha đến An Tr-ờng - Thọ Xuân Năm 1590 một Giáo sĩ Tây Ban Nha Cửa Bạng vào Bắc

Độ đ-ợc vua Lê tiếp kiến, năm 1591 Linh mục Pedro ordonezdeCavallos, ng-ời Tây Ban Nha, bị bão đã đến An Tr-ờng, kinh đô nhà Lê lúc bấy giờ và

rửa tội cho công chúa Mai Hoa cùng 100 ng-ời khác Công chúa là chị của vua Lê Thánh Tông [19;188]

Ngày 19/3/1627, từ Ma Cao, hai Giáo sĩ Alếchxăngđờ Rốt (tức Đắc Lộ)

và Redro MacKê đi qua vùng Hải Nam gặp bão, tàu dạt vào Cửa Bạng Để ghi

ơn phù hộ của Thánh Cả và để hiến dâng cho công cuộc truyền giáo đ-ợc bắt

đầu, trong chính ngày lễ Thánh nhân, Giáo sĩ Alếchxăngđờ Rốt đặt cửa biển

đó là cửa Thánh Giuse và nhận là ng-ời bổn mạng xứ Bắc Tới đây, hai Giáo

sĩ bắt đầu cho việc truyền giáo ở phía Bắc Hai ng-ời dân trong nhóm dân chài

ở Cửa Bạng đến xin học đạo và chịu phép rửa tội với cả gia đình Một ng-ời

đặt tên là Thánh Giuse, một ng-ời mang tên Thánh Inhaxu Từ đó, Giáo sĩ Alếchxanđờ Rốt tiếp tục sứ vụ đã bắt đầu Trong ít ngày đã có 32 ng-ời dân ở Cửa Bạng và các vùng lân cận chịu phép rửa tội Trong thời gian này, hai Giáo

sĩ chọn ngày thứ 6 tuần Thánh làm ngày suy tôn Thánh giá, tổ chức lễ dựng Thánh giá trên núi, đánh dấu điểm bắt đầu cuộc truyền bá của Giáo hội xứ Bắc

Do đặc điểm về địa lí nên việc du nhập đạo Thiên Chúa vào địa bàn đều tập trung ở những nơi đông dân c- ven biển sau đó phát triển sâu dần vào nội

địa Vì vậy, ngày nay ta thấy các nhà thờ Thiên Chúa đều ở những vị trí hết sức quan trọng và giáo dân cũng tập trung ở các vùng miền có các vị trí rất quan trọng trên địa bàn Thanh Hoá

1.2.2 Quá trình hoạt động của đạo Thiên Chúa ở Thanh Hoá

Một điều dễ nhận thấy và ghi nhận rõ nét trong lịch sử dân tộc đó là: Thiên Chúa Giáo gắn với họa xâm l-ợc của Chủ Nghĩa Thực Dân "Hội thừa sai Pari" mở mang n-ớc chúa trong đó phần đông các Giáo sĩ trong hội thừa sai Pari hoạt động phục vụ cho âm m-u xâm l-ợc và sau này là thống trị n-ớc Việt Nam của Thực dân Pháp Chính vì lẽ đó mà các thừa sai đ-ợc thực dân Pháp ban cho đặc quyền, đặc lợi, uy thế Giáo hội đ-ợc đề cao, các chức sắc trong đạo Thiên Chúa trở thành ng-ời có thế lực bên cạnh bộ máy thống trị của Thực dân Pháp và bộ máy thống trị phong kiến bù nhìn

Có thể nói ở Thanh Hoá (cũng nh- các địa ph-ơng khác trong cả n-ớc),

đạo Thiên Chúa đa phần bị phân luồng bởi đ-ờng lối chính trị, thực dân phản

động (Pháp) các chức sắc đặc quyền, đặc lợi, Giáo hội có liên hệ mật thiết với

đế quốc phong kiến

Từ khi du nhập vào Thanh Hoá, đạo Thiên Chúa từng b-ớc gây ảnh h-ởng và hoạt động rất mạnh

Tháng 2/1896 thị xã Thanh Hoá lúc bấy giờ (nay là Thành phố Thanh Hoá) ch-a có nhà xứ, chỉ có một nguyện đ-ờng nhỏ với phòng lợp tranh thuộc

họ Thí Tr-ờng (Tr-ờng Thi) và nuôi cô nhi Các thừa sai lại qua đây để giao thiệp với quan Tây, quan Nam, liệu việc cho các giáo xứ

Thời gian này, Đức cha Thành từ Phát Diệm đi vào Thanh Hoá (lúc này

ông là Giám mục phó giáo phận Hà Nội) Tới Thanh Hoá, ông ngỏ ý muốn lập Tòa Giám mục cho giáo phận mới sẽ đ-ợc thiết lập Nh-ng thị xã Thanh Hoá lúc này giáo dân quá ít, ở rải rác xa nhau Do đó, ông đã thay đổi ý định và chỉ lập ở đây một giáo xứ quy tụ các họ đạo Thí Tr-ờng, Đức Thọ, Yên Vực (phía Nam cầu Hàm Rồng), Đại Tiền, Kẻ Soa, Phù Chẩn, Bình Đơn, Và Giàng, cách nhau 1 đến 5 km, tất cả có 8 lục đạo với 350 tín hữu gọi là xứ Thí Tr-ờng Linh mục Huyền đ-ợc cử là chính xứ đầu tiên

Cuối năm 1896, Đức cha Thành từ Thanh Hóa trở ra Phát Diệm ngỏ lời với cha Trần Lục, ông muốn đặt Tòa Giám mục ở đây Cha Trần Lục vui vẻ

đồng ý ngay Sau đó báo cáo với Tòa Thánh Rôma, ngày 15/4/1901 Tòa Thánh Rôma đã ra chiếu th- về việc thiết lập giáo phận mới, bao gồm tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa và Châu Lào, mang tên giáo phận xứ Thanh (gọi là Bắc

Kỳ Duyên Hải) Từ năm 1924 cải tên là Phát Diệm - Nơi đặt Tòa Giám mục

Đức cha Alexande - Marcou Thanh làm đại diện Tông Tòa tiên khởi

Hàng Giáo sĩ địa phận mới gồm 24 thừa sai Pháp, 48 Linh mục ng-ời Việt, 112 thầy giảng, 18 Đại chủng sinh (học ở Hà Nội), 145 Tiểu chủng sinh phúc nhạc, 3 ph-ớc Mến Thánh Giá với 85.000 giáo dân Ngày 8/8/1902 là ngày Đức cho Alexande - Marcou Thành nhận quyền giáo phận [36;16-17]

Phát Diệm phát triển nhanh về tăng dân số, vấn đề đặt ra là phải chia giáo phận ở Ba làng đã có tr-ờng bảng rộng lớn, khi thành lập giáo phận mới

sẽ kiêm cả Tiểu chủng viện và tr-ờng Triết học Tòa Giám mục và sở nhà chung đ-ợc quyết định đặt ở thị xã Thanh Hoá (nay là thành phố Thanh Hóa) Năm 1930 công việc kiến thiết nhà thờ tỉnh bắt đầu Ngày 21/6/1932, sau thời gian chuẩn bị, Tòa Thánh ban chiếu thủ thiết lập giáo phận Thanh Hóa - gồm tỉnh Thanh Hóa (13 phủ, huyện) và tỉnh Sầm N-a (6 châu thuộc Lào) với diện tích 20.000 km2, tổng số dân là 1.400.000 ng-ời Việt, 80.000 ng-ời Lào Đức cha De Cooman Hành làm đại diện Tông tòa đầu tiên, cai quản giáo phận mới Tòa Giám mục tại thị xã Thanh Hoá với hàng Giáo sĩ 26 thừa sai Pháp, 48 Linh mục ng-ời Việt, 82 thầy giảng, 18 xứ, với chừng 45.000 giáo dân ng-ời Việt và 5000 ng-ời dân tộc, trên tổng số khoảng 1.500.000 ng-ời [19;586]

Thừa sai Augustin Canilhac căn giữ chức bề trên miền Châu Lào Thừa sai Alfud Barbier Cẩn th- ký Tòa Giám mục Thừa sai Jioseph Reminide Nhạc quản lý Giáo phận Tr-ờng Ba Làng từ năm 1927 trở thành Tiểu chủng viện Thánh Giuse d-ới quyền cha giám đốc Lury L-u và các cha giáo s- Poncek Thảo, Phạm Tần, Nguyễn Định T-ờng Đại chủng sinh gửi ở Hà Nội Ngoài hai Dòng tu đã có từ năm 1926 đến 1929, ngày 23/11/1935 dòng Mến Thánh Giá Thanh Hóa đ-ợc thành lập trên cơ sở tách từ Phát Diệm Lớp khấn dòng

đầu tiên đ-ợc cử hành 2/2/1938 Ngày nay giáo phận Thanh Hóa chỉ còn riêng

ở địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Năm 1939, chỉ mấy năm sau khi thành lập, địa phận Thanh Hóa đã có: Hàng Giáo sĩ gồm 33 thừa sai Pháp, 53 Linh mục triều, 22 Đại chủng sinh (học ở Hà Nội), 183 Tiểu chủng sinh và tr-ờng thử Hàng Tu sĩ có 9 cha dòng Phan Sinh điều khiển 150 đệ tử sinh, 11 (trong đó có 7 ng-ời Pháp) dân sĩ, Cát Minh với 3 tập sinh, 17 nữ tu Đức Bà truyền giáo (trong đó có 12 ng-ời Pháp), 5 tập sinh điều hành một tr-ờng học có l-u xá, 48 nữ tu Mến Thánh Giá, 14 tập sinh, sinh hoạt trong 7 tu viện, số giáo dân là 58.628 ng-ời và 7.442 dự tòng trên tổng số dân 1.500.000 ng-ời chiếm 4, 3% Chia làm 5 hạt,

16 giáo xứ, 494 họ đạo, 227 nhà thờ và nhà nguyện, 5 đất Thánh [36;17-18]

Sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 và toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946, chủng viện Ba Làng phải giải tán, tòa nhà chủng viện giao cho bộ

đội biên phòng quản lý Ngày 24/3/1954, đức cha Hành đặt cha Pheno Phạm Tần (32 tuổi) làm Tổng quản giáo phận

Từ sau thắng lợi Điện Biên Phủ, Hiệp định Giơnevơ đ-ợc ký kết, Miền Bắc hoàn toàn đ-ợc giải phóng Cũng nh- các địa ph-ơng khác, ở Thanh Hóa tại một số vùng dân c- theo đạo Thiên Chúa, tr-ớc khi rút khỏi Miền Bắc bọn

địch đã cài gián điệp ở lại nhằm tạo cơ sở phá hoại lâu dài Lợi dụng điều 14D của Hiệp định Giơnevơ, thực dân Pháp phối hợp với đế quốc Mỹ và tay sai tung ra luận điệu "Miền Bắc sẽ chết đói", "Miền Bắc không đ-ợc tự do tín ng-ỡng", "chúa đã vào Nam", "Mỹ sẽ ném bom nguyên tử xuống Miền Bắc" Vừa dụ dỗ chúng vừa dọa nạt Do nhẹ dạ cả tin nhiều ng-ời đã mạo hiểm bán cả đồ đạc tài sản nhà cửa, ruộng v-ờn để ra đi Bọn phản động còn tìm mọi cách lôi kéo ép đồng bào đình chiến tố cáo ta vi phạm Hiệp Định [5;135]

Hoạt động của bọn phản động cấu kết với các phần tử đội lốt tôn giáo nhằm chống phá chính quyền cách mạng, lôi kéo giáo dân Tại Thanh Hóa, hoạt động đó đ-ợc biểu hiện rõ nhất, phức tạp nhất là ở Nga Sơn và Tĩnh Gia

Tr-ớc năm 1954, Giáo hội Công giáo Nga Sơn liên kết với đế quốc Pháp và bọn tay sai, thành lập nhiều tổ chức chính trị phản động chống phá cách mạng, nhằm đ-a Nga Sơn thành trung tâm tôn giáo của tỉnh Thanh hoá

tự trị Chúng đã biến hầu hết các nhà thờ thành trung tâm đào tạo, huấn luyện ph°n động tay sai.Th²nh đường trở th¯nh “đồn bốt giặc” Nhiều Gi²o sĩ không chỉ làm chức năng truyền đạo, mà còn là những tên mật vụ chỉ điểm cho kẻ thù vây bắt cán bộ, Đảng viên Linh mục Lê Thành Thục đã cùng thực dân Pháp trực tiếp đem quân đi càn quyét vùng giáo Nga Điền, Nga Phú, Nga Thái, Nga Thanh Nhà thờ Tam Tổng đã trở thành một đồn địch thực sự địch

bố trí các hoả lực trên tháp chuông, các lỗ châu mai xung quanh nhà thờ Năm

1954, Lê Thành Thục tiếp tục tuyên truyền thúc ép giáo dân di c- vào Nam, chống phá quyết liệt phong trào xây dựng hợp tác xã bằng cách đe doạ giáo dân Nếu không ra khỏi hợp t²c x± sẽ bị “Rút phép thông công”

ở Tĩnh Gia, bọn phản động đã tập trung bọn côn đồ âm m-u gây bạo loạn, c-ỡng ép 2.000 giáo dân từ Th-ợng Chiểu về Ba Làng chống lại chính quyền ở các huyện Quảng X-ơng, Nông Cống, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc, thành phố Thanh Hoá bọn phản động đã len lõi vào nhà thờ, vào khu vực tập trung dân c- theo đạo Thiên Chúa để tuyên truyền, kích động và tổ chức di c- Tr-ớc tình hình đó, ngày 18-12-1954 Tỉnh ủy Thanh Hoá đã thành lập đoàn chỉ đạo và tăng c-ờng bám sát khu vực nhà thờ xứ Ba Làng nắm tình hình hoạt

động của bọn phản động tuyên truyền giải thích cho quần chúng hiểu rõ âm m-u của địch Đến ngày 20-12-1954, ta đã giải tán đ-ợc 2000 giáo dân bị bọn phản động lừa bịp đang tập trung ở Ba Làng trở về các xứ Tr-ớc tình hình đó bọn phản động, tổ chức lực l-ợng vũ trang lùng sục bắt cán bộ, c-ớp vũ khí của bộ đội, phá tài sản của nhân dân Từ ngày 20 đến ngày 24-12-1954, chúng

đã hành hung 28 bộ đội, 4 công an, chém cán bộ tôn giáo dân vận Chúng cho tàu ra liên lạc với tàu ngoài biển, đón xe của uỷ ban quốc tế đ-a đến vu cáo ta

vi phạm Hiệp Định Đêm ngày 1 rạng sáng ngày 2-1-1955 ta phát hiện bắt 7 tên trong số 11 tên dùng thuyền đánh cá đ-a th- của Linh mục Hiển ra liên lạc với Ph²p Ta bắt giữ được em bé gi° l¯m “Đức mẹ hiện hình” để l¯m cơ sở vạch mặt thủ doạn lừa bịp của bọn phản động [7;16]

Từ khi thành lập 1932, địa phận Thanh Hóa chỉ là địa phận đại diện cho Tông Tòa Từ 24/11/1960, với việc thiết lập hệ thống phẩm trật của Giáo hội Việt Nam, địa phận Thanh Hóa trở thành giáo phận chính tòa Sự ảnh h-ởng của Giáo hội tới đồng bào giáo dân càng trở nên sâu sắc

D-ới chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa ở Miền Bắc, với chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà n-ớc về công tác tôn giáo, đa số chức sắc Thiên Chúa giáo

đã hòa bình với dân tộc, cùng với nhân dân xây dựng cuộc sống mới Bên cạnh

đó, một số Giáo sĩ sẵn có thái độ thù địch, ngấm ngầm chống phá cách mạng,

tỏ thái độ bất hợp pháp với cộng sản Điển hình là Thanh Hóa thời kỳ này, trong vùng đồng bào Thiên Chúa giáo ở Nga Sơn đã lập các tổ chức nh-: "Mặt trận đạo Thiên Chúa ở Nga Sơn" (1960) "Hội Tràng Mân Côi" (1962), song

đều bị dập tắt Trong giai đoạn từ 1954 – 1975, đạo Thiên Chúa phát triển

chậm, nh-ng đáng phấn khởi là đã có 2.218 ng-ời đi bộ đội chống Mỹ trong

đó có 447 liệt sĩ, có 1 anh hùng lực l-ợng vũ trang nhân dân (Trần Lâm quê Nga Sơn) là con em ng-ời theo họ đạo Thiên Chúa

Từ năm 1964 đến năm 1975 do vận dụng sách l-ợc đấu tranh và d-ơng cao ngọn cờ độc lập dân tộc với đại đoàn kết dân tộc - đoàn kết tôn giáo Thanh Hóa đã phát động quần chúng đấu tranh vạch mặt những Linh mục phản động, xử lý những tên ngoan cố lợi dụng đạo Thiên Chúa để chống phá cách mạng Do vậy, đã tập trung đ-ợc sức ng-ời sức của cho chiến đấu bảo vệ quê h-ơng và chi viện cho tiền tuyến đánh thắng giặc Mỹ xâm l-ợc, giải phóng Miền Nam thống nhất đất n-ớc

Từ sau năm 1975 đến nay giáo phận Thanh Hóa đ-ợc sự chỉ đạo của Hội đồng Giám mục Việt Nam đã đẩy mạnh các hoạt động khôn khéo, mềm dẻo đối đầu với chính quyền (sách l-ợc thích nghi thời đại) để lôi kéo nhân dân, lôi kéo số "khô, nhạt đạo" nhằm tăng c-ờng tín đồ Củng cố đức tin tập trung vào một số hình thức nh-: Củng cố đức tin tập trung vào đối t-ợng trẻ

em, đẩy mạnh hoạt động từ thiện, số tín đồ tăng bằng gia tăng dân số tự nhiên

ở vùng đạo Thiên Chúa

Các Linh mục d-ới danh nghĩa hoạt động nhân đạo, từ thiện, từ đó truyền đạo ra bên ngoài địa bàn phụ trách.Việc truyền giáo còn thông qua hoạt

động của các Hội đoàn Thiên Chúa giáo Địa bàn mà Giáo hội quan tâm là khu vực đồng bào thiểu số, những nơi ch-a có tôn giáo hoặc nơi đã có tôn giáo nhứng từ lâu không có ai tham gia Đối t-ợng là ng-ời khô nhạt đạo, những ng-ời có hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống Đáng chú ý là trong năm Thánh truyền giáo, các Linh mục tăng c-ờng chỉ đạo giáo dân vận động cán bộ, Đảng viên, vận động thanh niên, chú trọng là những lực l-ợng thanh niên, sinh viên (những ng-ời không theo tôn giáo) tham gia hoạt động và hoạt

động do Giáo hội tổ chức

Cách làm là thông qua hoạt động của Hội đoàn Thiên Chúa giáo, hoạt

động nhân đạo, từ thiện, đ-a ng-ời thâm nhập năm địa bàn, nắm đối t-ợng, gây cảm tình thân thiện, rồi cảm hóa bằng giáo lý, lôi kéo bà con theo đạo

Biểu hiện rõ nét ở Thanh Hóa, hoạt động của Giáo hội là tăng c-ờng củng cố cơ sở vật chất vững, dùng nhiều biện pháp hấp dẫn, tâm lý phù hợp với lứa tuổi nhằm phát hiện tín đồ, gây thanh thế Giáo hội ở tất cả các xứ, Giáo hội dùng giáo quyền đ-a tín đồ vào Hội đoàn, củng cố Hội đoàn cũ, hình thành Hội đoàn mới, tăng c-ờng các hình thức hoạt động nhằm hợp thức các

tổ chức mà chình quyền không cho phép Các Linh mục đ-ợc thuyên chuyển

để hoạt động phù hợp với từng giáo xứ, đ-a các Linh mục có năng lực đến các vùng "khó khăn" Tăng c-ờng đào tạo mọi lứa tuổi, đặc biệt chú ý đến lớp trẻ,

đ-a nữ tu xuống dạy kinh bổn ở các giáo xứ Sau khi học là tổ chức các kỳ thi, sát hạch d-ới nhiều hình thức khác nhau, có đánh giá và khen th-ởng từng đối t-ợng Một số chức sắc, chức việc có t- t-ởng cơ hội, vọng ngoại, vâng phục Lợi dụng chính sách tự do tín ng-ỡng để vi phạm tự do tín ng-ỡng Tôn giáo

Đó là một số Linh mục có những việc làm cố ý không thông qua chính quyền

Có nơi chức sắc, chức việc ngăn cản tín đồ tham gia các hoạt động xã hội, thực hiện các chủ tr-ơng, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc, làm cho các tổ chức quần chúng ở địa ph-ơng gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt, tổ chức sinh hoạt

Gần đây, ở các xứ đạo tăng c-ờng xây dựng cơ sở vật chất, tu sửa, cơi nới Tòa Giám mục, tu viện và xây dựng lại nhà thờ ở những nơi bị h- hỏng,

đòi lại đất tr-ớc đây đã bàn giao cho Nhà n-ớc

Theo thống kê đến tháng 8/2004, trên Giáo phận Thanh Hóa hầu hết các nhà xứ, nhà thờ họ đều đ-ợc cải tạo và tu sửa để nâng cấp, đủ đáp ứng nhu cầu đi lễ của giáo dân hiện nay đã có 16 nhà thờ xứ đ-ợc xây dựng mới hoàn toàn, với kinh phí 500 triệu đến 1 tỷ đồng Việt Nam [7;19]

Các chức sắc Giáo hội tăng c-ờng quan hệ với chính quyền, lợi dụng

sự lơi lỏng trong quản lý, hoạt động v-ợt khỏi khuôn khổ luật pháp trong một

số việc nh-: Hoạt động trái phép để che đậy bằng các hình thức hoạt động từ thiện, giáo dục, văn hoá Các sinh hoạt trong đời sống tôn giáo của các tín đồ

đ-ợc Giáo hội quan tâm tổ chức chặt chẽ, hành lễ trang trọng, có dịp là tổ chức với quy mô lớn để biểu d-ơng lực l-ợng nh-: Lễ kỷ niệm 100 năm nhà

thờ Ba Làng (Tĩnh Gia) và trong dịp Tòa Thánh Vatican xứ Ba Làng h-ởng

"Ân toàn xá" (từ 15/8/1992 đến 8/12/1993), tổ chức đại hội giới trẻ Thiên Chúa giáo Thanh Hóa (2002), tổ chức lễ kỷ niệm 470 năm ngày truyền giáo Việt Nam, tại Ba Làng, Nga Sơn, thọ Xuân, Vĩnh Lộc (5/11/2004)

Trong năm 2004, sau khi kết thúc kỷ niệm 70 năm thành lập giáo phận, giáo phận Thiên Chúa giáo Thanh Hóa triển khai Năm Thánh truyền giáo (từ ngày 25/12/2003 đến 02/01/2005) Trong khuôn khổ ch-ơng trình Năm Thánh truyền giáo, Giáo phận Thanh Hóa đã tổ chức 4 cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ mang tính cách giáo phận tại các xứ đạo:

- Nhà thờ xứ Ba Làng, xã Hải Thanh, huyện Tĩnh Gia (ngày 18-19/3)

- Nhà thờ Tam Tổng, xã Nga Liên, huyện Nga Sơn (ngày 29 - 30/5)

- Nhà thờ xứ Hữu Lễ, xã Thọ X-ơng, huyện Thọ Xuân (ngày 25-26/7) -Nhà thờ xứ Kẻ Bền, xã Vĩnh Minh, huyện Vĩnh Lộc (ngày 23-24/11) Bên cạnh đó còn tổ chức hai Thánh lễ thất th-ờng là: Lễ tấn phong Giám mục (ngày 4/8) tại nhà thờ Chính Tòa, thành phố Thanh Hóa và lễ phong chức Linh mục (ngày 21/12) tại nhà thờ xứ Tân Hải, xã Nga Phú huyện Nga Sơn

Các cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ đ-ợc tổ chức tại các địa điểm nói trên đều diễn ra với quy mô lớn, nghi lễ trang trọng, có đông giáo dân đến dự Mỗi cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ có hàng ngàn l-ợt ng-ời tham gia Điển hình là cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ tại Giáo xứ Ba Làng có một Giám mục,

40 Linh mục, 91 nam nữ Tu sĩ, Chủng sinh và gồm gần 15.000 giáo dân tham

dự, trong đó có 2 ng-ời quốc tịch Mỹ và trên 100 giáo dân của Giáo phận Phan Thiết, Giáo phận Phát Diệm

Mỗi địa điểm Hành h-ơng và các Thánh lễ đều có một số vấn đề phát sinh từ phía Giáo hội không nằm trong ch-ơng trình báo cáo với chính quyền cấp có thẩm quyền, gây không ít khó khăn cho chính quyền trong công tác quản lý Nhà n-ớc về tôn giáo nh-: Huy động lực l-ợng giáo dân quá đông hầu khắp các xứ đạo trên địa bàn cả tỉnh và một số chức sắc, giáo dân ngoài tỉnh

về dự Ngoài thành phần chức sắc, chức việc, nam nữ Tu sĩ và giáo dân nói chung, mỗi cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ có quy định một chủ đề với một số lực l-ợng nòng cốt nh-: Cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ tại nhà thờ xứ Tam Tổng, xã Nga Liên, huyện Nga Sơn là cuộc gặp mặt, giao l-u của giới trẻ Giáo phận Thanh Hoá, cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ tại nhà thờ xứ Hữu Lễ, xã Thọ X-ơng, huyện Thọ Xuân là cuộc Hành h-ơng và Thánh lễ kỷ niệm tử đạo tiên khởi Việt Nam: Chân ph-ớc thầy giảng Anrê Phú Yên (26/7/1645) với lực l-ợng nòng cốt là đội ngũ giáo lý viên và thiếu nhi trong toàn giáo phận

Nội dung chính của các thánh lễ là tiếp nối b-ớc chân truyền giáo, ca ngợi tinh thần tôn vinh các Thánh tử đạo Việt Nam và Thanh Hoá, một số địa

điểm tổ chức Hành h-ơng, tại khuôn viên nhà thờ dựng t-ợng các Giáo sĩ truyền giáo và Thánh tử đạo trong các cuộc r-ớc kiệu đều có ảnh và kiệu tử

đạo [11;2-3]

Nối tiếp ch-ơng trình năm Thánh truyền giáo, năm 2005 giáo phận

Thanh Hoá đã triển khai chủ đề năm "Sống mầu nhiệm thánh thể " với chủ

tr-ơng: "Hày nâng tâm hồn lên! Hãy tạ ơn Chúa là Thiên Chúa chúng ta!

H-ớng tâm hồn đến mầu nhiệm Thánh thể!"

Giáo hội Thiên Chúa giáo kêu gọi:

+ Mọi ng-ời sống mầu nhiệm hy tế thập giá chúa Giêsu

- Cử hành mầu nhiệm v-ợt qua cửa chúa

- Cử hành mầu nhiệm Hiệp Thông

+ Giáo hội sống mầu nhiệm Thánh thể là:

- Giáo hội sống Hiệp thông

- Giáo hội sống tình yêu tự hiến

- Giáo hội sống chia sẻ

Với chủ đề sống mầu nhiệm, Giáo hội tăng c-ờng các hoạt động cầu nguyện, tổ chức các cuộc gặp mặt theo từng giới để hiệp thông, chia sẻ và biểu thị tình yêu tự hiến

Ngày 26 - 27/7/2005 vừa qua, giáo phận Thanh Hoá tổ chức gặp mặt giới trẻ giáo phận, có sự tham gia của một số đại biểu thuộc giáo phận các tỉnh phía Bắc Địa điểm tại Ba Làng (Tĩnh Gia) với chủ đề: "Bẻ bánh cuộc đời" (ý nghĩa: Tinh thần Thánh thể đòi hỏi tín đồ phải chia sẻ cuộc sống cho tha nhân).[32;4-5]

Đặc biệt "sinh viên Thiên Chúa gi²o” Thanh Ho² được chính thức th¯nh lập từ năm 1994 nh-ng từ năm 2002, thực hiện chủ tr-ơng của Tòa Giám mục Thanh Hoá, sử dụng lực l-ợng này để tuyên truyền, củng cố đức tin, giáo lí, giáo luật Nên tập hợp phát triển lực l-ợng một cách nhanh chóng (Tính đến tháng 9/2004, tại Thanh Hoá có khoảng 200 sinh viên của các tr-ờng Đại học, Cao đẳng, Trung học trong tỉnh và khoảng 400 sinh viên Thanh Hoá đang học tại các tr-ờng Đại học, Cao đẳng, Trung học ở Hà Nội Nhóm sinh viên đạo Thiên Chúa tại Thanh Hoá đã và đang hoạt động rất hiệu quả, luôn là cánh tay phải của Tòa Giám mục Thanh Hoá trong việc tuyên truyền, củng cố đức tin, giáo lý, giáo luật và kết nối giữa giáo dân và các chức sắc Thiên Chúa giáo Thời gian vừa qua nhóm sinh viên đạo Thiên Chúa Thanh Hoá đã tổ chức nhiều hoạt động nh-: Giao l-u với giới trẻ các xứ, giao l-u với sinh viên đạo Thiên Chúa tại Hà Nội Và đặc biệt dịp hè 2004 nhóm này đã tổ chức hoạt

động “Mùa hè tình nguyện” chia nhau về c²c xứ đ³o (Nhất l¯ vùng sâu , vùng

xa, vùng nhạt đạo) để dạy văn hoá cho học sinh Thiên Chúa giáo (kể cả học sinh không theo đạo Thiên Chúa) kết hợp với dạy giáo lí , giáo luật cho các cháu Đây là việc làm có hiệu quả và thu hút đ-ợc nhiều học sinh tham gia (trong đó có hàng trăm học sinh không tham gia đạo Thiên Chúa đã tham gia)

Tr-ớc kia, giáo phận Thanh Hoá tuổi trung bình khá cao, song hơn 10 năm qua do tích cực gửi đi đào tạo đến nay số Linh mục ở Thanh Hoá đã nhiều hơn:

Năm 1986 Thanh Hoá có 1 Giám mục (Phạm Tần) và 13 Linh mục Năm 1995 Thanh Hoá có 24 Linh mục, Giám mục Phạm Tần chết tháng 1/1990, Giám mục Nguyễn Sơn Lâm chết 2003

Năm 2004 Thanh Hoá có 1 Gám mục (Nguyễn Chí Linh ở Phan Thiết

về và 41 Linh mục, hiện tại còn 43 Chủng sinh đang theo học ở tr-ờng chủng viện Vinh - Thanh [7;20]

Cho đến nay, Thanh Hóa có 46 xứ đạo với 46 nhà thờ xứ; 284 họ đạo, với

107 nhà thờ họ; 1 tu viện Mến Thánh Giá với 5 cơ sở nhà dòng (một cơ sở chính ở thành phố Thanh Hoá, 4 cơ sở ở huyện Thọ Xuân và Vĩnh Lộc)

- 1 Giám mục, 43 Linh mục, trong đó có 3 Linh mục đang du học ở n-ớc ngoài, 113 nữ Tu sĩ, 36 Chủng sinh đang học tại Đại chủng viện Vinh - Thanh

- Thành viên trong ban trì xứ, họ đạo có 1163 ng-ời, trong đó có 8 Đảng viên

- Giáo dân có: 29.178 hộ với 125.697 khẩu, ở 181 xã, ph-ờng, thị trấn, tại 22 huyện, thị, thành phố

- Về Hội đoàn có: 906 Hội đoàn với 41.675 ng-ời tham gia (trong đó

có 77 ng-ời là Đảng viên), chia làm 4 hình thức Hội đoàn:

+ Hội phục vụ lễ nghi tôn giáo: 287 hội, với 14.916 ng-ời tham gia + Hội bác ái từ thiện: 20 hội, với 435 ng-ời tham gia

+ Hội theo giới tính, lứa tuổi: 245 hội, với 28.203 ng-ời tham gia + Hội có lịch sử phản cách mạng hoặc có yếu tố chính trị , xã hội phức tạp: 42 hội với 5.121 ng-ời tham gia (trong đó có một hội thanh niên Thiên Chúa giáo ở Hậu Lộc đã có lịch sử hoạt động chống phá cách mạng , 4 hội bảo vệ nhà thờ và 37 Hội giới trẻ)

- Giáo hội cơ sở: Tổng số có 46 Ban hành giáo xứ, 284 Ban hàng giáo

họ đạo với 1.168 ng-ời tham gia (trong đó có 8 Đảng viên và 40 ng-ời là cán

bộ thôn xã) [32;1]

Số tín đồ ngày càng tăng nó gắn liền với dân số tăng, ảnh h-ởng không nhỏ đến nhu cầu về kinh tế - văn hoá, giáo dục của đồng bào và cộng việc điều kiện tự nhiên không mấy thuận lợi, địa bàn của vùng giáo dân chủ yếu là ở ven biển, vùng sâu, vùng xa, th-ờng xuyên gặp khó khăn trong sinh hoạt