Quan hệ mỹ cộng hoà dân chủ nhân dân triều tiên trong vấn đề hạt nhân từ 2001 2005

Từ đầu những năm của thế kỷ XX trở lại đây CHDCND Triều Tiên đang có những thay đổi một cách cơ bản chính sách đối ngoại của mình mở cửa ra các phía nhằm để đẩy mạnh hợp tác quốc tế với

Tr-êng §¹i häc Vinh Khoa lÞch sö

Chuyªn Ngµnh: LÞch sö thÕ giíi

Ng-êi h-íng dÉn: PGS.TS.NguyÔn C«ng Khanh

Vinh - 2006

Lời tri ân

Trong quá trình thực hiện khoá luận tác giả đã nhận đ-ợc sự giúp đỡ quý báu của các thầy, cô giáo, bạn bè và các cơ quan ở Trung -ơng và địa ph-ơng

Nhân dịp này, cho phép tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc

đến thầy giáo PGS TS Nguyễn Công Khanh, ng-ời đã trực tiếp h-ớng dẫn tác giả hoàn thành khoá luận này

Tác giả xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Lịch sử Tr-ờng Đại học Vinh, phòng T- liệu Khoa Lịch sử, Trung tâm th-

viện Tr-ờng Đại học Vinh, Viện nghiên cứu Đông Nam á, Thông tấn xã

Việt Nam, Đại sứ quán CHDCND Triều Tiên ở Hà Nội nơi mà tác giả

đã s-u tầm tài liệu

Tác giả xin chân thành cảm ơn Hội đồng chấm khoá luận đã góp ý, chỉ dẫn để tác giả có thể hoàn thiện hơn công trình của mình, xin chân cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành khoá luận này

Vinh, 5/2006

Tác giả

B¶ng quy -íc viÕt t¾t

C¬ quan n¨ng l-îng nguyªn tö h¹t nh©n quèc tÕ: IAEA HiÖp -íc kh«ng phæ biÕn vò khÝ h¹t nh©n: NPT Ch-¬ng tr×nh l-¬ng thùc thÕ giíi: WFP

Ch-ơng 2 Sự xuất hiện vấn đề hạt nhân của Cộng hoà Dân chủ

2.3 Thái độ của Mỹ tr-ớc lời tuyên bố tái khởi động ch-ơng trình

vũ khí hạt nhân của Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên

31

2.4 Thái độ của Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản tr-ớc lời tuyên bố của Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và sự nhìn nhận của họ nh- thế nào tr-ớc vấn đề này

36

2.5 Quá trình này sinh và giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán

đảo Triều Tiên

39

Ch-ơng 3 Diễn biến qua các vòng đàm phán về vấn đề hạt nhân

trên bán đảo Triều Tiên

49

3.1 Sơ l-ợc về các vòng đàm phán hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên

49

3.2 Quan hệ Mỹ- Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên từ

2001 đến 2005 trong các vấn đề cụ thể về hạt nhân

A Mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Chiến tranh lạnh kết thúc đã mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử thế giới hiện đại Sự biến chuyển và tác động dù trực tiếp hay gián tiếp của xu thế hoà bình, ổn định, hợp tác với những quan hệ mang tính đa dạng, phụ thuộc bổ sung lẫn nhau, thậm chí cạnh tranh và loại trừ nhau đã buộc các quốc gia phải đánh giá khách quan những cơ hội và thách thức, kịp thời có

sự điều chỉnh chính sách ngoại giao kinh tế, đ-a đất n-ớc hội nhập đáp ứng yêu cầu xu thế phát triển của thời đại Trong hơn 50 năm trở lại đây vấn đề nổi cộm và luôn đ-ợc các n-ớc quan tâm, coi đây là yếu tố có tính chất quyết định trong chiến l-ợc chính sách phát triển lâu dài của mình đó là tiến hành điều chỉnh chính sách ngoại giao sao cho đảm bảo đ-ợc lợi ích của dân tộc, để từng b-ớc phát triển quốc gia mình ngang bằng với cộng

đồng quốc tế Mỹ và CHDCND Triều Tiên mặc dù là hai quốc gia nằm ở hai khu vực khác nhau nh-ng cũng không nằm ngoài vấn đề điều chỉnh chính sách của mình để không đứng ngoài những tác động và xu thế chung của bối cảnh khu vực và thế giới Từ đầu những năm của thế kỷ XX trở lại

đây CHDCND Triều Tiên đang có những thay đổi một cách cơ bản chính sách đối ngoại của mình mở cửa ra các phía nhằm để đẩy mạnh hợp tác quốc tế với nhiều quốc gia trên cơ sở phát huy nội lực đất n-ớc, đặc biệt không ngừng củng cố các quan hệ với các n-ớc trong khu vực nhằm tạo môi tr-ờng ổn định cùng hợp tác phát triển đ-a đất n-ớc từ lạc hậu để đi lên phát triển cùng các n-ớc trong khu vực Đông Bắc á CHDCND Triều Tiên

là một quốc gia vốn có một nền kinh tế thấp, hơn thế nữa đây là quốc gia

mà trong vòng hơn 50 năm qua họ chỉ đầu t- chi phí nhiều vào quân sự nên nền kinh tế cũng gặp nhiều khó khăn vả lại bị sự chi phối, áp lực cấm vận

của Mỹ vốn đã từ lâu nên họ đã bị cô lập về mọi mặt Tìm hiểu mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên từ đó làm rõ hơn từ mối quan hệ đó trong quá khứ, đặc biệt là mối quan hệ căng thẳng từ khi mà CHDCND Triều Tiên có vấn đề hạt nhân, cũng nh- nguyên nhân dẫn đến bất đồng trong mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên trong vấn đề hạt nhân mà cả thế giới đang quan tâm hiện nay Từ đó đ-a ra đ-ợc triển vọng và h-ớng giải quyết về vấn đề này

Trong suốt thời gian hơn 1/2 thế kỷ qua mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên cũng không lấy gì làm tốt đẹp, đặc biệt là trong thời

kỳ mà Mỹ đã can thiệp sâu vào trên bán đảo Triều Tiên từ chiến tranh Triều Tiên 1950-1953 cho đến nay Thực tế cho thấy thì Mỹ muốn cởi bỏ tấm áo xã hội chủ nghĩa của CHDCND Triều Tiên và muốn sát nhập hai miền lại với nhau nhằm để áp đặt sự chi phối của mình trên bán đảo này Đây là vấn

đề chính để rồi dẫn đến tình hình căng thẳng giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên trong quá khứ cũng nh- hiện tại, nhất là từ 2001-2005, khi Mỹ đ-a CHDCND Triều Tiên vào "trục ma quỷ" và CHDCND Triều Tiên tuyên bố

Với những lý do trên cho nên tác giả quyết định chọn đề tài Quan

hệ Mỹ - Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên trong vấn đề hạt nhân từ 2001 đến 2005

Tiên chính thức đ-ợc công bố Từ sau sự kiện mà CHDCND Triều Tiên công khai thừa nhận vấn đề hạt nhân của mình năm 2001, trên các tạp chí, các số báo mới bắt đầu đề cập đến vấn đề này Tr-ớc đó cũng có một

số bài báo, hoặc tạp chí đề cập đến nh-ng viết không đ-ợc sâu sắc Liên quan đến đề tài này có thể kể đến các nguồn t- liệu với các công trình nghiên cứu nh- sau:

Các t- liệu đề cập đến vấn đề hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên bao gồm các văn kiện của Đảng Lao động Triều Tiên, các bài viết, các bài phát biểu của các nhà lãnh đạo của hai n-ớc Mỹ và CHDCND Triều

Tiên Gần đây có cuốn Nóng bỏng về bán đảo Triều Tiên, của Nhà xuất

bản Thông tấn xã Hà Nội, 2004 Đây là cuốn sách viết một cách chi tiết

về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên Tuy nhiên cách nhìn nhận mang tính chủ quan từ phía CHDCND Triều Tiên, nên có những chi tiết không phản ánh đúng sự thực và khách quan

Các công trình, các bài viết của các tác giả Việt Nam viết về vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên chủ yếu là những bài mang tính chất

bỏ ngỏ, hay là những bài viết trên những số báo, các tạp chí Trong đó cũng có những tác giả đề cập đến vấn đề hạt nhân Triều Tiên, và một số tác giả viết về cách nhìn từ Mỹ đối với CHDCND Triều Tiên nh-ng chẳng qua chỉ mới đề cập chứ ch-a đi vào phân tích một cách sâu sắc Ngoài ra còn có một số t- liệu, một số thông tin mang tính thời sự qua những bản tin của Viện Thông tin khoa học xã hội, Thông tấn xã Việt Nam, tài liệu của Bộ Ngoại giao, tài liệu Đại sứ quán CHDCND Triều Tiên tại Việt Nam và các tạp chí chuyên ngành, báo An ninh thế giới, báo nghiên cứu Quốc tế, mạng Internet

Nhìn chung các công trình, các bài viết đã đi vào tìm hiểu tình hình bán đảo Triều Tiên, tìm hiểu về mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên còn về vấn đề hạt nhân thì ch-a một lần đề cập đến

Tính đến nay đã hơn 5 năm trôi qua từ khi sự kiện Mỹ xếp CHDCND Triều Tiên vào "trục ma quỷ" và CHDCND Triều Tiên tuyên

bố họ đã làm giàu uranium 2001, thì trong khu vực và trên thế giới đang

đứng tr-ớc những thách thức và nguy cơ sẽ diễn ra một cuộc chiến tranh không cân sức và còn nhiều vấn đề tiềm ẩn đang nảy sinh Do vậy, tìm hiểu về mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên về vấn đề hạt nhân

ở bán đảo Triều Tiên là động thái mới nhằm phần nào xoa dịu bớt căng thẳng trong khu vực Đông Bắc á và nhằm giải quyết vấn đề hạt nhân là những vấn đề mang tính khoa học, th-c tiễn, thời sự đang đ-ợc nhiều ng-ời quan tâm

III Giới hạn và mục đích nghiên cứu

Lựa chọn đề tài Quan hệ Mỹ- CHDCND Triều Tiên trong vấn đề

hạt nhân từ 2001 đến 2005, chúng tôi nhằm mục đích trả lời phần nào

cho câu hỏi, quan hệ của Mỹ và CHDCND Triều Tiên lịch sử nh- thế nào, thái độ của mỗi bên về vấn đề này ra sao Liệu vấn đề hạt nhân sẽ

đ-ợc giải quyết nh- thế nào?

Để đạt đ-ợc mục đích đó, khoá luận cần giải quyết những vấn đề cụ thể sau:

- Khái quát mối quan hệ của Mỹ và CHDCND Triều Tiên trong lịch

sử từ sau chiến tranh thế giới II đến tr-ớc 2001

- Sự kiện Mỹ đ-a CHDCND Triều Tiên vào "trục ma quỷ" và thái độ của CHDCND Triều Tiên tr-ớc lời tuyên bố đó của Mỹ

- Tình hình căng thẳng từ khi CHDCND Triều Tiên tuyên bố làm giàu uranium năm 2001

- Thái độ của mỗi bên và các n-ớc lớn Trung Quốc, Liên Xô, Hàn Quốc, Nhật Bản qua bốn vòng đàm phán đầu

- Đ-a ra một số triển vọng và h-ớng giải quyết cho vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên

Về phạm vi nghiên cứu: do trong quá trình tác giả đang viết khoá luận thì vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên vẫn đang tiếp tục diễn biến, vì với 4 vòng đàm phán đầu do lập tr-ờng của mỗi bên vẫn ch-a

đ-ợc ngã ngũ cho nên vòng 5 đàm phán và có thể sẽ còn có tới vòng 6

đàm phán diễn ra mà trong khi đó khoá luận đã hoàn thành xong Nên tác giả chỉ giới hạn nghiên cứu vấn đề này từ vòng 1 (27-8 đến 29-8-2003) cho đến vòng 4, tức là sau sự kiện CHDCND Triều Tiên tuyên bố họ đã sản xuất thành công vũ khí hạt nhân 2001 cho đến khi vòng đàm phán thứ t- diễn ra tại Bàn Môn Điếm- Trung Quốc (23-9-2005) Cũng trong khoá luận này chỉ đề cập đến vấn đề quan hệ về mặt chính trị và ngoại giao chứ không đề cập đến quan hệ về kinh tế và văn hoá

Ngoài ra khoá luận còn đề cập đến thái độ của các n-ớc lớn đối với vấn đề hạt nhân ở trên bán đảo Triều Tiên

IV ph-ơng pháp nghiên cứu

Đây là một đề tài khó mang tính khái quát và mang tính thời sự, vì còn có nhiều sự kiện chồng chéo nhau, nhiều sự kiện ch-a đ-ợc công bố rộng rãi, mang tính thời sự cao Vì vậy nội dung của khoá luận trình bày một cách khái quát những nét chính của mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, và những chuyển biến qua vòng đàm phán, từ đó rút ra đ-ợc triển vọng và h-ớng giải quyết cho vấn đề này, bằng các ph-ơng pháp cơ bản của bộ môn ph-ơng pháp lịch sử và ph-ơng pháp lôgic Nghiên cứu vấn đề theo trình tự thời gian, từ đó nhìn nhận bản chất của sự kiện trong mối liên hệ phát triển của sự vật Khoá luận vận dụng triệt để ph-ơng pháp tổng hợp, ph-ơng pháp phân tích để khái quát cả giai đoạn lịch sử và đánh giá đúng bản chất sự kiện, hiện t-ợng Bên cạnh đó khoá luận còn sử dụng phép

so sánh, đối chiếu lịch sử làm cho luận điểm có thêm sức thuyết phục Trong quá trình nghiên cứu, đánh giá các sự kiện, hiện t-ợng, bản khoá luận còn vận dụng quan điểm sử học macxít, quán triệt quan điểm của

Đảng ta, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng, lấy t- liệu gốc là các tài liệu của CHDCND Triều Tiên làm cơ sở

V Nguồn gốc t- liệu

Khoá luận đ-ợc nghiên cứu dựa trên hai nguồn t- liệu chủ yếu Một là nguồn t- liệu của Đại sứ quán CHDCND Triều Tiên, các tác phẩm tham khảo, sách báo, tài liệu và các tạp chí CHDCND Triều Tiên ngày nay và Hàn Quốc ngày nay của các tác giả trong n-ớc viết về vấn

đề này

Hai là: Nguồn t- liệu trong n-ớc bao gồm các giáo trình, các đề tài nghiên cứu, các sách tham khảo, các bản tin hàng ngày, các bài tạp chí, các số báo: báo Nhân dân, An ninh thế giới, các tài liệu khai thác trên mạng internet…

Với nguồn tài liệu khiêm tốn trên, tác giả hy vọng có thể dựng lại

đ-ợc diễn biến của cuộc khủng hoảng hạt nhân từ 2001-2005 một cách chân thực, sinh động, khách quan Điều băn khoăn của tác giả là ch-a tiếp cận nhiều nguồn tài liệu trực tiếp từ phía Mỹ Đây cũng chính là một trong những khó khăn gây hạn chế của khoá luận

VI Đóng góp của khoá luận

1 Khoá luận đã đi sâu phân tích và chỉ ra nguyên nhân khách quan

và nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cuộc khủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên từ 2001-2005 giúp ng-ời đọc tiếp cận với những quan điểm t-ơng đối mới mẻ về vấn đề này

2 Khoá luận dựng lại một cách sinh động cơ bản diễn biến các vòng đàm phán hạt nhân trong thời gian vấn đề hạt nhân đ-ợc đ-a ra

3 Khoá luận b-ớc đầu đánh giá những hậu quả nghiêm trọng trong vấn đề hạt nhân Khoá luận còn tập trung phân tích đánh giá nguyên nhân cơ bản dẫn đến vấn đề khủng hoảng hạt nhân

4 Nội dung và t- liệu khoá luận có thể làm t- liệu cho những ai muốn tra cứu và tìm hiểu sâu hơn nữa mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên về vấn đề hạt nhân, từ đó có thể gợi mở những ý t-ởng khoa học

VII Bố cục của khoá luận

Với hơn 80 trang nội dung, ngoài phần mở đầu và kết luận và phụ lục, khoá luận đ-ợc chia làm ba ch-ơng

Ch-ơng 1: Tình hình bán đảo Triều Tiên và quan hệ Mỹ - Cộng hoà dân

chủ nhân dân Triều Tiên tr-ớc năm 2001

Ch-ơng 2: Xuất hiện vấn đề hạt nhân của Cộng hoà dân chủ nhân dân

Triều Tiên

Ch-ơng 3: Diễn biến qua các vòng đàm phán về vấn đề hạt nhân

trên bán đảo Triều Tiên

B Nội dung

Ch-ơng 1 Tình hình bán đảo Triều Tiên và quan hệ Mỹ

Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên tr-ớc năm 2001

1.1 Đôi nét về bán đảo Triều Tiên trong lịch sử

Triều Tiên là một bán đảo thuộc khu vực Đông Bắc lục địa Châu á bao la, trải dài theo h-ớng Nam với chiều dài 1000 km, diện tích là 221.607 km2 Phía Bắc giáp Trung Quốc và Nga, còn ba phía xung quanh

là biển

Đặc điểm địa hình bán đảo Triều Tiên là đồi núi chiếm diện tích lớn Miền nam có nhiều đồng bằng rộng, nhất là dọc các con sông và ven biển Miền Bắc lại giầu tài nguyên khoáng sản thuận lợi cho phát triển các ngành công nghiệp khai khoáng

Theo các bằng chứng khảo cổ, ng-ời cổ Triều Tiên đã xuất hiện cách đây 500.000 năm Theo nghiên cứu của nhân chủng học, ngôn ngữ, thần thoại thì ng-ời Triều Tiên có nguồn gốc từ những tộc ng-ời sống ở vùng núi Trung á [1; 10-48]

Dân số trên bán đảo Triều Tiên vào năm 2001 khoảng 68 triệu ng-ời, trong đó Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên khoảng 23,8 triệu

và Hàn Quốc khoảng 46 triệu

Ng-ời Triều Tiên nói ngôn ngữ riêng của mình là tiếng Triều Tiên Ngôn ngữ của họ có họ hàng với nhóm ngôn ngữ Ural-Altai của vùng Trung á và ngôn ngữ Nhật Bản Chữ viết Triều Tiên đ-ợc sáng tạo ra từ giữa thế kỷ XV-chữ Hangul và hoàn thiện cho đến ngày nay

Vào khoảng cuối thời kỳ đồ đá mới (khoảng 4000 năm tr.CN), ở nhiều nơi dọc khu vực triền sông, ng-ời cổ đã biết đào lỗ trồng trọt, chăn

nuôi gia súc… Thời đại đồ đồng bắt đầu khoảng thế kỷ XV tr.CN con ng-ời đã biết nung gốm đen và gốm đỏ, biết trồng lúa

Quốc gia xuất hiện sớm nhất trên bán đảo Triều Tiên là Cổ Choson vào đầu thế kỷ IV tr.CN, ở châu thổ sông Liao và sông Taedong Vào cuối thế kỷ IV tr.CN Cổ Choson phải đ-ơng đầu với nhiều sức ép từ n-ớc Yên (Trung Quốc) và b-ớc vào thời kỳ suy thoái Sau đó Cổ Choson rơi vào ách thống trị của đế chế Tần và v-ơng triều Hán (Trung Quốc) Giữa năm 194 và 180 tr.CN, một ng-ời là Wiman lật đổ vua Cổ Choson khỏi ngai vàng, bắt đầu v-ơng triều Wiman Choson, Quốc gia này đã bành tr-ớng và mở rộng lãnh thổ, đẩy lùi quân xâm l-ợc trong khoảng hơn một năm, nh-ng cuối cùng sụp đổ vào năm 108 tr.CN

Vào đầu Công nguyên, có ba quốc gia chính xuất hiện đã chia cắt bán đảo Triều Tiên là Koguryo, Paekche và Shilla Koguryo kiểm soát phía Bắc, Paekche kiểm soát phía Tây Nam và Shilla ở phía Đông Nam

Ba quốc gia cùng tồn tại ở bán đảo Triều Tiên, chấp nhận hệ t- t-ởng Phật giáo và Khổng giáo, cạnh tranh và cố mở rộng lãnh thổ Trong ba quốc gia thì Shilla có tổ chức nhà n-ớc chặt chẽ hơn cả Nhằm chinh phục hai quốc gia còn lại, Shilla liên minh quân sự với nhà Đ-ờng (Trung Quốc) Năm 668, Shilla đã đánh bại Koguryo và Peakche nh-ng Trung Quốc để lộ tham vọng chiếm cả lãnh thổ nên bị Shilla đánh bại Trung Quốc vào 676 Shilla trở thành quốc gia duy nhất thống trị hầu hết bán

đảo, tồn tại từ năm 668-935 và đạt đến đỉnh cao quyền lực và thịnh v-ợng vào thế kỷ VIII

Sau khi Koguryo sụp đổ, một vị t-ớng của Koguryo đã tổ chức lực l-ợng thành lập v-ơng quốc lấy tên là Parhae nh-ng chấm dứt tồn tại vào

đầu thế kỷ X

Năm 901, một hoàng tử Shilla tuyên bố thành lập nhà n-ớc hậu Koguryo nh-ng không bao lâu bị giết chết Năm 918 Wang Kon- một ng-ời thuộc gia đình quý tộc nhỏ (vùng Kaesong ngày nay) lên kế ngôi,

đã củng cố quốc gia và đổi tên n-ớc thành Koryo, dời đô về Kaesong D-ới triều đại Koryo, đất n-ớc phát triển về mọi mặt: lãnh thổ đ-ợc mở rộng, bộ máy chính quyền đ-ợc củng cố, Phật giáo và Khổng giáo phát triển ra toàn v-ơng quốc, thủ công mỹ nghệ phát triển… Cuối thế kỷ XII Mông Cổ thực hiện chính sách bành tr-ớng và năm 1238 Koryo bị thôn tính Giữa thế kỷ XIV Mông Cổ bị suy yếu, Koryo đ-ợc giải phóng và bắt đầu khôi phục lại quốc gia Nh-ng vào lúc này mâu thuẫn xã hội, mâu thuẫn tôn giáo và nạn c-ớp biển của ng-ời Nhật làm cho Koryo không còn mạnh

Trong bối cảnh đó, Yi Song Gye (Lý Thành Quế) nổi lên nhờ chiến công đánh bọn c-ớp biển đã nắm giữ quyền lực chính trị, quân sự Ông lập ra triều đại mới, đổi tên n-ớc là Choson (Triều Tiên) dời đô đến Hansong (Hán Thành-Seoul ngày nay)

D-ới triều đại Choson, nhà n-ớc phong kiến trung -ơng tập quyền tiếp tục đ-ợc xây dựng, Phật giáo không đ-ợc coi trọng, t- t-ởng Khổng giáo bao trùm cả cơ cấu xã hội và cách ứng xử trong suốt những thế kỷ sau, chế độ thi tuyển công chức đ-ợc tạo ra làm nền tảng cho xã hội D-ới triều vua Sejong - vua thứ t- của Choson, Triều Tiên đạt độ phát triển ch-a từng có về văn hoá, nghệ thuật, có nhiều phát minh và t- t-ởng tiến bộ trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, khoa học tự nhiên, thiên văn,

Từ năm 1868, Nhật Bản bắt đầu xâm chiếm Triều Tiên Những ng-ời theo Khổng giáo cự tuyệt quân xâm l-ợc, coi việc xuất hiện của các c-ờng quốc ph-ơng Tây là sự xâm nhập tiềm tàng, tàn phá đất n-ớc Một số ng-ời lại chủ tr-ơng cải cách Th-ơng nhân Nhật Bản đ-ợc khuyến khích xâm nhập vào Triều Tiên Còn ng-ời Triều Tiên phải đối mặt với yêu cầu thúc bách là tìm các biện pháp bảo vệ nền kinh tế quốc gia

Cùng với chiến tranh Nga -Nhật (1904-1905), Nhật Bản từng b-ớc tấn công và đặt ách thuộc địa lên Triều Tiên

Ngày 23-2-1904, Nhật Bản ép chính phủ Triều Tiên nh-ợng một số vùng đất cần thiết để tiến hành chiến tranh Tháng 8-1904, Triều Tiên và Nhật ký bản thoả -ớc trong đó Triều Tiên chấp nhận cho Nhật nhiều điều kiện -u tiên nh- giám sát nền ngoại giao và tài chính, chức cố vấn ngoại giao, cố vấn tài chính và các chức vụ khác của chính phủ đều do Nhật chi phối… Từ tháng 1-1906, Nhật kiểm soát toàn bộ đất n-ớc Triều Tiên Chính phủ Triều Tiên tồn tại trên danh nghĩa Ngày 22-8-1910, chính phủ Triều Tiên ký với Nhật hiệp -ớc thừa nhận ách đô hộ của Nhật Triều Tiên chính thức trở thành thuộc địa của Nhật

Nh- những chính sách đối với thuộc địa của các n-ớc khác, Nhật Bản không ngừng bóc lột kinh tế, tăng c-ờng chính sách thống trị Các tầng lớp nhân dân đều đứng lên đấu tranh và lập các tổ chức yêu n-ớc nh- Chính phủ lâm thời Hàn Quốc, tổ chức quốc gia thống nhất liên kết những ng-ời theo chủ nghĩa quốc gia và chủ nghĩa cộng sản, tổ chức các tín đồ Phật giáo, Khổng giáo, tổ chức của sinh viên…

Chiến tranh thế giới thứ II bùng nổ Khi Nhật Bản mở rộng chiến tranh sang các n-ớc châu á và khu vực Thái Bình D-ơng thì Triều Tiên càng bị siết chặt Tháng 2-1944, chính phủ thành lập nội các mới Tháng 2-1945, chính phủ Triều Tiên tuyên chiến với Nhật và Đức Tháng 8-

1945, Nhật đầu hàng đồng minh, nhân dân hai miền Nam-Bắc đã nổi dậy

lật đổ các thế lực phản động Đất n-ớc Triều Tiên giành đ-ợc độc lập sau

35 năm d-ới ách thống trị của Nhật

1.2 Quá trình chia cắt bán đảo Triều Tiên

Vào giai đoạn cuối của cuộc chiến tranh thế giới thứ II để giải quyết các vấn đề sau chiến tranh (nh- vấn đề nhanh chóng kết thúc chiến tranh

ở châu Âu và châu á- Thái Bình D-ơng [10; 4-6]; vấn đề tổ chức lại trật

tự thế giới sau chiến tranh; vấn đề phân chia khu vực đóng quân theo chế

độ quân quản ở các n-ớc chiến bại và phân chia phạm vi thế lực giữa các n-ớc tham gia chiến tranh chống phát xít), nhiều hội nghị quốc tế đã

đ-ợc triệu tập: Hội nghị Ianta (4-2 đến 12-2-1945), Hội nghị Pôtxđam (17-7 đến 2-8-1945), Hội nghị Xan Phranxico (25 -4 đến 26-6-1945)

Về vấn đề Triều Tiên, theo Hội nghị Ianta, quân đội Liên Xô chiếm

đóng miền Bắc Triều Tiên, quân đội Mĩ chiếm đóng miền Nam Triều Tiên, lấy vĩ tuyến 380 làm ranh giới nhằm giải pháp vũ khí quân Nhật và

đi tới thống nhất Triều Tiên

Tại Hội nghị Ngoại tr-ởng năm c-ờng quốc: Liên Xô, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc ở Matxcơva (12-1945), vấn đề Triều Tiên đ-ợc đ-a

ra thảo luận Hội nghị đã thông qua những quy định [7; 2]

Nhằm xây dựng một n-ớc Triều Tiên độc lập cần thành lập một chính phủ dân chủ lâm thời Triều Tiên để đảm nhiệm việc phát triển một nền nông nghiệp, công nghiệp, vận tải và nền văn hoá quốc gia chung cho cả n-ớc Triều Tiên và thanh toán càng sớm càng tốt những hậu quả tai hại do ách nô lệ Nhật Bản gây nên

Để giúp vào việc thành lập Chính phủ dân chủ lâm thời Triều Tiên, một uỷ ban Liên Hợp quốc gồm đại biểu Liên Xô và Mỹ ở Triều Tiên

đ-ợc thành lập Uỷ ban này sẽ thăm dò ý kiến của các đảng phái và các

tổ chức dân chủ để thảo ra những đề nghị về việc giải quyết vấn đề Triều Tiên Những quyết nghị của uỷ ban sẽ gửi đến bốn n-ớc Liên Xô, Mỹ,

Anh, Trung Quốc xét, và hai chính phủ Liên Xô, Trung Quốc sẽ có quyết

định cuối cùng

Thời gian uỷ trị của bốn c-ờng quốc không đ-ợc kéo dài quá 5 năm Việc uỷ trị chỉ là một biện pháp tạm thời để giúp đỡ và khuyến khích sự tiến bộ về chính trị, kinh tế, xã hội, phát triển quyền tự quản dân chủ và thiết lập nền độc lập dân tộc của Triều Tiên

Nh- vậy, Hội nghị ngoại tr-ởng Matxcơva đã quy định một cách cụ thể, chi tiết về vấn đề Triều Tiên Trên thực tế, tháng 3-1946 Uỷ ban liên hợp Liên Xô-Mỹ bắt đầu làm việc Do sự bất đồng quan điểm Xô-Mỹ nên việc thành lập một chính phủ lâm thời cho cả n-ớc hết sức khó khăn Theo Hội nghị Matxcơva thì Uỷ ban liên hợp Xô-Mỹ sẽ tiếp xúc với các

đảng phái dân chủ và tổ chức xã hội ở Triều Tiên nhằm giúp việc lập chính phủ lâm thời và chính phủ này sẽ đặt d-ới quyền uỷ trị của bốn n-ớc không quá 5 năm Nh-ng các đảng phái Triều Tiên phản đối vấn đề

uỷ trị và đòi đ-ợc độc lập ngay Sau đó Đảng Cộng sản thay đổi thái độ

và tán thành uỷ trị Trái với quyết định của hội nghị, Mỹ đòi thành lập một Chính phủ chỉ dựa trên cơ sở trao đổi ý kiến với những đảng phái nào không biểu tình chống lại Uỷ ban liên hợp Nhờ sự đấu tranh kiên trì của Liên Xô, trong những năm 1946 và 1947 Mỹ đã hai lần phải đồng ý trao đổi ý kiến với các đảng phái và các tổ chức dân chủ ở toàn Triều Tiên Nh-ng Mỹ vẫn không chịu chấp nhận những đề nghị của Liên Xô

về việc thành lập một chính phủ dân chủ toàn Triều Tiên theo những nguyên tắc của Hội nghị Matxcơva Mỹ đề nghị tiến hành phổ thông đầu phiếu bầu ra những quốc hội lâm thời ở mỗi vùng, và các cơ quan đó sẽ bầu ra một chính phủ lâm thời Liên Xô đề nghị họp một "Hội nghị nhân dân" duy nhất cho toàn Triều Tiên đại diện cho các đảng phái và tổ chức dân chủ [11; 37]

Mỹ thi hành chính sách hợp tác với quân đội Nhật còn lại ở Triều Tiên để đàn áp phong trào cách mạng và duy trì bộ máy cai trị cũ d-ới

thời Nhật thuộc ở Nam Triều Tiên Năm 1946, Mỹ thành lập một "Nghị viện lập pháp lâm thời" gồm 45 đại biểu cử theo cách hạn chế đầu phiếu

đem lại đa số cho phái thân Mỹ Ngày 11-3-1947, "Nghị viện lập pháp lâm thời" đ-a ra dự án hiến pháp

ở Bắc Triều Tiên, Liên Xô thực hiện đúng quy định của hội nghị đó

là đã thi hành một chính sách dân chủ, giúp đỡ nhân dân Triều Tiên xoá

bỏ triệt để bộ máy thống trị cũ của Nhật Chính quyền đ-ợc chuyển về tay nhân dân lao động Tháng 3-1946, cải cách ruộng đất đ-ợc tiến hành,

đại bộ phận các ngành công nghiệp đ-ợc quốc hữu hoá và việc xây dựng lại đất n-ớc theo kế hoạch đã bắt đầu

Nh- vậy, quan điểm của Liên Xô và Mỹ khác biệt nhau, dẫn tới hành động trái ng-ợc ở Bắc và Nam Triều Tiên Con đ-ờng thực hiện theo quy định của Hội nghị Matxcơva bế tắc Tháng 8-1947, chính phủ

Mỹ đề nghị đ-a vấn đề ra cho các n-ớc ký kết hiệp định Matxcơva xem xét Liên Xô đã từ chối với lý do là Uỷ ban liên hợp Xô-Mỹ có đầy đủ khả năng làm tròn nhiệm vụ của mình Mỹ bèn đ-a vấn đề ra tr-ớc Đại hội đồng Liên hợp quốc Liên Xô yêu cầu mời cả đại diện của Bắc Triều Tiên Đại hội đồng chống lại việc đó Liên Xô và các đồng minh đã quyết định không tham gia cuộc thảo luận và biểu quyết Đại hội đồng Liên hợp quốc đã quyết định lập một "Uỷ ban tạm thời của Liên hợp quốc về vấn đề Triều Tiên" có nhiệm vụ tạo điều kiện cho việc thành lập chính phủ toàn quốc Triều Tiên sau tuyển cử và thúc đẩy nhanh việc rút quân đội chiếm đóng

Trên thực tế, Uỷ ban tạm thời của Liên hợp quốc chỉ thực hiện đ-ợc công việc của mình ở Nam Triều Tiên và không động chạm tới Bắc Triều Tiên Ngày 10-5-1948, đã diễn ra cuộc tuyển cử riêng rẽ, bầu "các đại biểu quốc hội Nam Triều Tiên" "Hội quốc gia nhằm thực hiện nhanh chóng nền độc lập Triều Tiên"- hội do Lý Thừa Vãn làm chủ tịch- đã giành đ-ợc đa số ghế Ngày 30-4-1948, Quốc hội này đã họp ở Seoul,

bầu Lý Thừa Vãn lên làm tổng thống và ngày 15-8-1948 công bố tên n-ớc là Đại Hàn dân quốc (Hàn Quốc) Ngay lập tức Mỹ công nhận chính phủ Đại Hàn dân quốc, sau đó các n-ớc trong phe Mỹ, kể cả toà thánh Vaticăng cũng lần l-ợt thừa nhận chính phủ Lý Thừa Vãn Ngày 24-8-1948, Lý Thừa Vãn ký với Mỹ "Hiệp định quân sự tạm thời Hàn-Mỹ" kéo dài sự có mặt của quân đội Mỹ ở Nam Triều Tiên Từ tháng 8

đến tháng 12 -1948, chính phủ Lý Thừa Vãn đã ký với Mỹ nhiều hiệp -ớc bất bình đẳng trong đó có Hiệp nghị "viện trợ" cho phép các công ty

độc quyền Mỹ kiểm soát kinh tế, tài chính Nam Triều Tiên

ở miền Bắc, "Hội đồng nhân dân Bắc Triều Tiên" đ-ợc triệu tập và lập ra Uỷ ban chấp hành do t-ớng Kim Nhật Thành làm chủ tịch Uỷ ban

đã soạn dự thảo hiến pháp Ngày 25-8-1948, Hội nghị nhân dân toàn Triều Tiên đ-ợc bầu ra, các đại biểu Nam Triều Tiên cũng tham gia tuyển cử Hội nghị gồm 300 thành viên Nam Triều Tiên và 212 thành viên Bắc Triều Tiên [8;37] Ngày 9-9-1948, Hội nghị tuyên bố thành lập n-ớc Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên (CHDCND Triều Tiên) và chính phủ do Kim Nhật Thành đứng đầu Ngay sau đó, Liên Xô và các n-ớc dân chủ nhân dân Đông Âu (kể cả Nam T-) đã công nhận chính phủ của Kim Nhật Thành Tháng 8-1950, Trung Quốc cũng công nhận

Uỷ ban tạm thời của Liên hợp quốc đã đề nghị Liên hợp quốc công nhận Nam Triều Tiên, còn Liên Xô thì đề nghị công nhận Bắc Triều Tiên Do Liên Xô và Mỹ phủ quyết, Hội đồng Bảo an đã từ chối không chấp nhận cho cả hai miền Nam - Bắc Triều Tiên vào Liên hợp quốc Tháng 12-1948, Uỷ ban tạm thời đ-ợc thay thế bằng một "Uỷ ban th-ờng trực của Liên hợp quốc về Triều Tiên" (thành phần của hai uỷ ban này về cơ bản giống nhau)

Tháng 8-1948, Hội nghị liên tịch đại biểu các chính đảng, các đoàn thể xã hội ở hai miền Nam - Bắc Triều Tiên đã gửi một bản đề nghị cho hai chính phủ Liên Xô và Mỹ về vấn đề hai n-ớc cùng rút quân ra khỏi

Triều Tiên Nh-ng t- lệnh quân đội Mỹ đóng ở Nam Triều Tiên-Hodge yêu cầu tăng c-ờng lực l-ợng quân đội Mỹ ở Triều Tiên để bác bỏ đề nghị của nhân dân Triều Tiên

Sau khi hai n-ớc Triều Tiên ra đời (CHDCND Triều Tiên và Hàn Quốc), chính phủ CHDCND Triều Tiên yêu cầu quân đội Liên Xô và quân đội Mỹ rút khỏi Triều Tiên để nhân dân tự quyết định lấy vận mệnh của mình Cuối năm 1948, Liên Xô rút hết quân về n-ớc Uỷ ban Liên hợp quốc cho rằng rút hết quân khỏi Nam Triều Tiên tr-ớc khi thực hiện thống nhất Triều Tiên là thiếu thận trọng Mặc dù vậy, vào tháng 6-1949 quân đội Mỹ cũng rút đi nh-ng để lại một phái đoàn quân sự 500 ng-ời Nh- vậy, tình hình này ở Triều Tiên t-ơng tự nh- ở Đức, nh-ng ở Đức có quân đội chiếm đóng của Mỹ và đồng minh Do bất đồng quan điểm, do

Mỹ còn để lại lực l-ợng ở Nam Triều Tiên, một đ-ờng ranh giới quân sự trở thành đ-ờng biên giới gần nh- không thể v-ợt qua đ-ợc, thậm chí đó

là ranh giới của "tấm màn sắt" ở hai bên đ-ờng ranh giới là hai chính phủ thù

địch nhau do Mỹ và Liên Xô bảo trợ Điều này đi ng-ợc lại với nguyện vọng thiết tha của toàn thể dân tộc Triều Tiên, nhất là những nhà lãnh đạo n-ớc CHDCND Triều Tiên đang muốn nhanh chóng thống nhất đất n-ớc

Nh- vậy một n-ớc Triều Tiên bị chia làm hai: lãnh thổ phía Bắc từ

vĩ tuyến 380 trở lên là n-ớc CHDCND Triều Tiên, lãnh thổ phía Nam từ

vĩ tuyến 380 trở xuống là Hàn Quốc Vĩ tuyến 380 trở thành biên giới quốc gia bất khả xâm phạm Hai quốc gia với hai con đ-ờng phát triển trái ng-ợc nhau, hai hệ t- t-ởng đối lập nhau Đây cũng là nơi thể hiện của "chiến tranh lạnh" và tiêu biểu cho sự đối đầu Đông-Tây Cho đến nay, đã hơn 50 năm chia cắt, "chiến tranh lạnh" cũng đã chấm dứt nh-ng

ở đây, hậu quả của "chiến tranh lạnh" thì vẫn ch-a đ-ợc giải quyết

1.3 Chính sách của Mỹ đối với bán đảo Triều Tiên từ 1953 đến 2001

Sự đối đầu của hai cực "trong chiến tranh lạnh" đã ảnh h-ởng sâu sắc đến bán đảo Triều Tiên, hai chế độ chính trị ở hai miền khác biệt,

thậm chí đối lập nhau Do sự khác biệt về t- t-ởng đối lập chính trị mà cách nhìn nhận và giải quyết vấn đề của hai bên khác nhau hoàn toàn Một trong những vấn đề bất đồng là việc quân đội Mỹ còn ở lại Nam Triều Tiên Sau khi hiệp định đình chiến đ-ợc ký không bao lâu, ngày 7-8-1953 Mỹ và chính phủ Lý Thừa Vãn đã ký kết "Hiệp -ớc phòng thủ chung" Nam Triều Tiên cho phép Mỹ đóng quân lâu dài ở Nam Triều Tiên Trên thực tế, từ khi đất Triều Tiên phân chia theo Hội nghị Ngoại tr-ởng Matxcơva, miền Bắc phát triển d-ới sự ảnh h-ởng của Liên Xô, còn miền Nam chịu sự chi phối từ Mỹ Đây cũng chính là b-ớc đi để rồi

từ đó Mỹ thu phục miền Bắc Triều Tiên Trên cơ sở đó mà vào năm 1961 Bắc Triều Tiên cũng đã ký với Liên Xô và Trung Quốc hiệp -ớc phòng thủ chung Bắc Triều Tiên cho rằng với việc ký hiệp -ớc, Mỹ "muốn can thiệp vào Triều Tiên bằng vũ lực, tiếp tục âm m-u xâm l-ợc đối với Triều Tiên" Tháng 1-1954 Hiệp định viện trợ quân sự và kinh tế Mỹ-Nam Triều Tiên đ-ợc ký kết Với hiệp định này thì đã chứng tỏ sự ràng buộc phía Nam Triều Tiên và Mỹ ngày càng chặt chẽ hơn Đối với Bắc Triều Tiên thì hiệp định này càng chứng tỏ âm m-u của Mỹ là khống chế Nam Triều Tiên và can thiệp vào công việc nội bộ của Triều Tiên

Cũng chính từ đây đã gây ra một mối quan hệ hết sức căng thẳng giữa các bên, tạo ra một không khí chiến tranh bao trùm lên trên khu vực

Đông Bắc á tại thời điểm này Một câu hỏi đ-ợc đặt ra luôn sẵn có một cuộc nội chiến nếu hai bên nổ ra

Lập tr-ờng của CHDCND Triều Tiên là quân đội Mỹ phải rút khỏi Triều Tiên "việc quân đội Mỹ chiếm đóng Nam Triều Tiên là trở ngại lớn nhất trên con đ-ờng thống nhất tổ quốc và là nguồn gốc gây tai họa nặng

nề cho nhân dân Nam Triều Tiên" [12; 45] Bởi vì với sự viện trợ của Mỹ

và sự ở lại của quân đội Mỹ và hàng năm giữa Mỹ và Nam Triều Tiên diễn ra các cuộc tập trận chung, "tinh thần đồng đội" giữa quân đội Mỹ

và Nam Triều Tiên càng đ-ợc tăng lên nữa Bắc Triều Tiên nhận định đó

là các lực l-ợng của Nam Triều Tiên và Mỹ đang triển khai lại số lớn nhằm xâm nhập Bắc Triều Tiên, đẩy Bắc Triều Tiên vào cuộc chiến Mỹ

đã cố gắng ngăn chặn công việc sản xuất hàng tiêu dùng và làm tê liệt nền kinh tế Bắc Triều Tiên Ngoài ra hành động này còn nhằm mục đích buộc quân đội Bắc Triều Tiên duy trì việc chuẩn bị chiến tranh tối đa và duy trì vũ khí thiết bị trong trạng thái hoàn toàn sẵn sàng trong suốt thời gian diễn ra tập trận

Cũng chính vì lẽ đó mà tại Hội nghị lần thứ VIII Hội đồng nhân dân tối cao khoá I n-ớc CHDCND Triều Tiên đã đ-a ra bản kêu gọi trong đó

có ba điểm chủ yếu: Đẩy mạnh sự tiếp xúc, trừ bỏ sự đau khổ của dân tộc, triệu tập một Hội nghị đại biểu các tầng lớp, các chính Đảng và các

đoàn thể xã hội ở miền Nam và miền Bắc Triều Tiên để tìm ra biện pháp nhằm thực hiện nhiệm vụ trên Nh-ng do chỉ là trên giấy tờ còn trên thực

tế việc lúc bấy giờ Nam Triều Tiên đã chịu quá nhiều sự chi phối của

Mỹ

Nh- vậy chủ tr-ơng và các b-ớc dự định tiến hành thống nhất đất n-ớc của CHDCND Triều Tiên và Hàn Quốc không giống nhau Trong suốt thời gian đầu từ sau chiến tranh hai miền không có một mối liên hệ nào Có thể đ-ợc xem rằng trong thời kỳ này mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên đã là một mối quan hệ sắp đặt, luôn ở trong tình trạng căng thẳng Xét trên thực tế thì Mỹ cũng không bao giờ muốn có một CHDCND Triều Tiên ở trên khu vực Đông Bắc á và tìm mọi cách thôn tính Bắc Triều Tiên để sáp nhập vào Đại Hàn dân quốc Cho nên mối quan hệ này giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên trên đó là mối quan

hệ kình địch lẫn nhau, càng căng thẳng hơn khi mà tàu chiến USS Paeplo của Mỹ xâm nhập vào vùng biển Bắc Triều Tiên ngày 23-11-1968 và vụ rơi máy bay trinh sát EC-121 của Mỹ hồi tháng 4-1969, vụ giết ng-ời bằng rìu ở Bàn Môn Điếm tháng 8-1976 Đây chính là những việc làm

của Mỹ, để rồi ngày hôm nay khi nhìn vào quá khứ nó vẫn còn những d-

âm, kình địch lẫn nhau

Sự khác biệt về hệ t- t-ởng đã dẫn đến sự đối lập trên nhiều lĩnh vực, chính trị-kinh tế-ngoại giao Bắc Triều Tiên d-ới sự lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản (Đảng Lao động Triều Tiên), không chấp nhận chủ nghĩa đa nguyên, thì Nam Triều Tiên đã xây dựng ở đây một chế độ chính trị đa nguyên, ép buộc Bắc Triều Tiên phải phục tùng theo

Với CHDCND Triều Tiên thì đồng minh của họ là Liên Xô và Trung Quốc, hai n-ớc đều giúp đỡ họ chống lại Mỹ trong cuộc chiến tranh (1950-1953) Qua đây chúng ta cũng có thể thấy rằng giữa hai đầu Miền Bắc và Miền Nam Triều Tiên là hình ảnh thu nhỏ của tình trạng đối đầu

"chiến tranh lạnh" hai khối Xô-Mỹ ngấm ngầm chạy đua vũ trang

Từ cuối thập kỷ 70 mối quan hệ giữa CHDCND Triều Tiên và Hàn Quốc có dấu hiệu căng thẳng, giảm đối đầu, vì đầu thập kỷ 70 Mỹ thay

đổi chính sách kiềm chế quân sự, cô lập ngoại giao [16] Trên thực tế thì

từ lâu Bắc Triều Tiên việc ký hiệp định đình chiến và thống nhất phải bắt

đầu bằng đàm phán đối với Mỹ Đây là những vấn đề mà trong suốt quá trình từ sau chiến tranh đến những năm 1980 Mỹ chi phối toàn bộ đến mối quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên Mỹ đã lợi dụng vào Nam Triều Tiên để đề ra những chính sách đối với Bắc Triều Tiên Kể từ khi

"chiến tranh lạnh" kết thúc thì d-ờng nh- những chính sách của Mỹ đối với Bắc Triều Tiên chừng nào cũng đ-ợc thay đổi chút ít Nh-ng vẫn không v-ợt qua giới hạn và lợi ích riêng của mình Nh-ng dẫu sao nó cũng làm cho tình hình dịu đi mà điển hình đó là việc ngoại tr-ởng Mỹ Medeleine Albirtght đã có chuyến thăm tới CHDCND Triều Tiên Báo chí gọi đây là "chuyến thăm lịch sử", là sự khởi đầu cho một ch-ơng trình mới trong quan hệ Triều Tiên-Mỹ Từ ngày 23 đến 28-10-2000, chủ tịch n-ớc CHDCND Triều Tiên Kim Jong IL đã hội kiến với ngoại tr-ởng

Mỹ bà Medeleine Albirtght và đ-a ra vấn đề cả hai cùng quan tâm,

chuyển h-ớng từ đối đầu sang th-ơng l-ợng mềm dẻo, đó đ-ợc xem nh-

là một b-ớc tiến mới

Nh-ng thực tế đó chẳng qua là những b-ớc tr-ớc mắt còn phía tr-ớc còn rất nhiều vấn đề phức tạp tồn tại đó là những thù hận, những cấm vận, để rồi dẫn đến những căng thẳng mới trong tình hình mới, mà Mỹ cho đó là cuộc chiến chống khủng bố và CHDCND Triều Tiên cho rằng

Mỹ đã không tôn trọng đến vấn đề riêng, và để rồi thế giới phải hốt hoảng khi mà CHDCND Triều Tiên đ-a ra vấn đề hạt nhân vào năm

2001

Tiểu kết chung

Khi chiến tranh thế giới thứ II kết thúc, Mỹ thực hiện chính sách kiềm chế quân sự, cô lập ngoại giao và cấm vận kinh tế chống Bắc Triều Tiên cũng nh- đối với Trung Quốc Việc ký hiệp -ớc phòng thủ an ninh chung với Nam Triều Tiên vào năm 1953 cũng còn có mục đích là răn đe chiến tranh từ miền Bắc Quan hệ giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên trong suốt thời kỳ "chiến tranh lạnh" là quan hệ đối địch Cả hai bên luôn luôn cứng nhắc trong mọi vấn đề Bắc Triều Tiên luôn giữ vững lập tr-ờng đòi quân Mỹ rút khỏi Nam Triều Tiên- một vấn đề mà Mỹ rất khó có thể thực hiện, sau này Bắc Triều Tiên đề cập đến việc Mỹ giảm bớt cấm vận

đối với CHDCND Triều Tiên Còn Mỹ luôn cho rằng Bắc Triều Tiên là một kho "vũ khí hạt nhân" trong lúc Bắc Triều Tiên cam kết là không có Những mâu thuẫn này đến nay vẫn ch-a đ-ợc giải quyết

Với vai trò là n-ớc có ảnh h-ởng lớn đến tình hình bán đảo Triều Tiên, Mỹ không muốn một n-ớc Triều Tiên thống nhất xuất hiện, và muốn giữ hiện trạng Trong thập kỷ 50 và nửa đầu thập kỷ 60 Mỹ không muốn Triều Tiên thống nhất vì thống nhất sẽ do Bắc Triều Tiên thực hiện

và n-ớc Triều Tiên ra đời sẽ là n-ớc xã hội chủ nghĩa Còn sau đó khi Nam Triều Tiên mạnh lên nếu một n-ớc Triều Tiên thống nhất tự chủ ra

đời thì dù thế nào đi nữa thì Mỹ cũng không còn chi phối tình hình ở đây

Điều đó cũng có nghĩa là lợi ích chiến l-ợc của Mỹ trên bán đảo Triều Tiên không còn tồn tại "Chiến tranh lạnh" chấm dứt tình hình có nhiều thay đổi, thống nhất là phù hợp với xu thế thì một n-ớc Triều Tiên ra đời

là ngoài sự mong muốn của Mỹ và ngoài tầm "phong toả" của Mỹ Với những lợi ích riêng của mình mà trong hơn nửa thập niên qua kể từ khi chiến tranh Triều Tiên kết thúc Mỹ vẫn luôn giữ lập tr-ờng riêng của mình để rồi vấn đề ngày càng phức tạp và căng thẳng, đó chính là những căn nguyên để rồi làm cho tình hình ở khu vực Đông Bắc á mà n-ớc trực thuộc đó là CHDCND Triều Tiên thêm phần nóng lên và nó cứ lan toả cho đến khi CHDCND đ-a ra vấn đề hạt nhân vào năm 2001

Ch-ơng 2

Sự Xuất hiện vấn đề hạt nhân của Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên

2.1 bối cảnh quốc tế mới ảnh h-ởng trực tiếp đến bán đảo triều tiên

Từ sau chiến tranh Triều Tiên đến nay, quan hệ giữa CHDCND Triều Tiên và Mỹ vẫn luôn luôn ở trong tình trạng đóng băng Sự tồn tại của hiệp định đình chiến kết thúc, cuộc chiến tranh (1950-1953) cho thấy mối quan hệ này trên thực tế ch-a đ-ợc cải thiện Từ cuối những năm

90 của thế kỷ XX, CHDCND Triều Tiên và Mỹ bắt đầu có những cuộc tiếp xúc và đối thoại

Từ năm 1987, sau khi CHDCND Triều Tiên cho ra đời lò phản ứng hạt nhân 5MW, Mỹ đã tìm cách để cộng đồng quốc tế gây sức ép buộc CHDCND Triều Tiên cùng cơ quan năng l-ợng nguyên tử hạt nhân quốc

tế (IAEA) ký hiệp định giám sát an toàn các thiết bị hạt nhân của Triều Tiên và để (IAEA) kiểm tra các thiết bị đó [21; 67] Đầu năm 1993, khi

mà CHDCND Triều Tiên từ chối không cho (IAEA) tiến hành điều tra

đặc biệt là hai địa điểm có thiết bị hạt nhân ch-a báo cáo, và tuyên bố rút khỏi hiệp -ớc không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) Mỹ mới bắt đầu

đàm phán trực tiếp với CHDCND Triều Tiên về vấn đề hạt nhân Tháng (10-1994), Mỹ và CHDCND Triều Tiên ký thoả thuận hiệp định khung GENAVA với mục đích mà Mỹ mong muốn là Bình Nh-ỡng ngừng hoạt

động các lò phản ứng hạt nhân và tháo gỡ các lò phản ứng hạt nhân, niêm phong thiết bị tái xử lý vật liệu hạt nhân; CHDCND Triều Tiên cam kết hợp tác với IAEA chịu sự điều tra tạm thời và đặc biệt cũng nh- không

đ-ợc rút khỏi hiệp -ớc không phổ biến vũ khí hạt nhân Đổi lại các n-ớc ph-ơng Tây giúp CHDCND Triều Tiên xây dựng dựng hai lò phản ứng hạt nhân n-ớc nhẹ trong vòng 10 năm, tr-ớc khi mà nhà máy điện hạt nhân hoạt động sẽ cung cấp cho n-ớc này 500.000 tấn dầu mỗi năm [36; 8]

Những tình hình thực thi hiệp định khung không đạt đ-ợc tiến độ nh- mong muốn mà các bên đã ký kết Quả thật chỉ trong vòng 10 năm, nhà máy điện hạt nhân chỉ hoàn thành đ-ợc 25% khối l-ợng công trình Bên cạnh đó một số điều khoản khác cũng ch-a đ-ợc thực hiện nghiêm túc Vấn đề mà chính quyền Bình Nh-ỡng đã bí mật khôi phục ch-ơng trình hạt nhân, cả Mỹ và CHDCND Triều Tiên đều có sự giải thích khác nhau Nh-ng trên thực tế có thể thấy rằng về cơ bản là do ch-a tin t-ởng nhau, mỗi bên đều thiếu tinh thần chấp hành các điều khoản của hiệp định Đây chính là nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến cuộc khủng hoảng hạt nhân lần thứ hai vào năm 1998 Mỹ và CHDCND Triều Tiên lại trải qua một lần

đối đầu hạt nhân Ngày 31-8-1998, CHDCND Triều Tiên phóng vệ tinh, nh-ng Mỹ lại cho rằng đó là tên lửa đạn đạo và sau đó tăng c-ờng do thám CHDCND Triều Tiên từ đó Mỹ đã phát hiện đ-ợc Bình Nh-ỡng có một cơ sở hạt nhân ngầm d-ới lòng đất và đòi đ-ợc vào để thanh sát, nh-ng CHDCND Triều Tiên từ chối Tr-ớc tình hình đó quốc hội Mỹ đã

từ chối chuẩn y vấn đề tài chính giành cho tổ chức phát triển năng l-ợng trên bán đảo Triều Tiên (Kêđô) dẫn đến sự trì hoãn tiếp thêm cho dự án vốn đã khó khăn về tài chính này CHDCND Triều Tiên ngay lập tức đã

sử dụng hành động của Mỹ để hợp pháp hoá những việc làm và có thái

độ không tôn trọng hiệp định khung, và Bình Nh-ỡng buộc các n-ớc phải

ký hiệp định, đặc biệt là Mỹ phải có những nh-ợng bộ mới [14] đổi lại quốc hội Mỹ đã đề nghị Tổng thống Mỹ Bill Clintơn phải cho thành lập một uỷ ban điều tra nhằm xem xét điều chỉnh lại chính sách của Mỹ đối với CHDCND Triều Tiên

D-ới áp lực của quốc tế, Mỹ và CHDCND Triều Tiên đã tiến hành

đàm phán Bình Nh-ỡng yêu cầu khoản tiền 300 triệu USD cho việc thanh tra một lò phản ứng hạt nhân Nh-ng Mỹ lại phủ nhận việc Bình Nh-ỡng đ-a ra giá quá cao Ngày 16-3-1999, sau nhiều lần tranh cãi của bốn vòng đàm phán hai bên đã đạt đ-ợc hiệp định trong đó Bình Nh-ỡng

chấp nhận Mỹ thanh sát hạt nhân, đổi lại việc Mỹ cung cấp 9000 tấn l-ơng thực và 1000 tấn khoai tây giống Tuy nhiên sau khi thanh sát Mỹ không đ-a ra đ-ợc bằng chứng để cáo buộc CHDCND Triều Tiên vi phạm những thoả thuận đã ký, chính vì vậy mà cuộc khủng hoảng hạt nhân lần này đ-ợc dàn xếp

Riêng đối với CHDCND Triều Tiên với chính sách tự lực cánh sinh

từ thập kỷ 60 phát huy hiệu quả trong thập ký 70 của thế kỷ XX Kinh tế Triều Tiên đã đạt đ-ợc những thành công nhất định [31; 95] Nền kinh tế CHDCND Triều Tiên mặc dù bị ảnh h-ởng do các cuộc khủng hoảng hạt nhân nh-ng các nhà lãnh đạo của CHDCND Triều Tiên đã đ-a nền kinh

tế này đi theo cơ chế thị tr-ờng mới Kinh tế CHDCND Triều Tiên đ-ợc h-ởng lợi nhờ nhu cầu than tăng đột biến do chiến tranh Trung Đông

1973 CHDCND Triều Tiên có thêm điều kiện để vay nợ n-ớc ngoài để phát triển kinh tế Nh-ng trong một thời điểm nhất định thì kinh tế của CHDCND Triều Tiên đã thay đổi nhanh chóng, than mất giá, trong khi dầu tăng nhanh, đã tác động xấu đến chiến l-ợc phát triển kinh tế của CHDCND Triều Tiên khi nhiều n-ớc trong hệ thống xã hội chủ nghĩa bắt

đầu chuyển đổi kinh tế thì CHDCND Triều Tiên vẫn duy trì chế độ kiểm soát chặt chẽ của nhà n-ớc, đặc biệt là chỉ tiêu quân sự quá lớn đã khiến kinh tế lâm vào khó khăn nghiêm trọng Đây là một vấn đề đặt ra đòi hỏi các nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên phải tìm mọi cách để làm bình ổn lại nền kinh tế đất n-ớc và làm thay đổi cục diện chính trị của mình đối với những n-ớc lớn Trong nhiều thập kỷ qua, Mỹ luôn là nhân tố hàng

đầu đe dọa đến an ninh bán đảo Triều Tiên [31; 95] Sự hiện diện của 37.000 binh sĩ Mỹ tại Hàn Quốc và các căn cứ quân sự Mỹ đóng tại Nhật Bản đã đẩy CHDCND Triều Tiên vào "vòng ngắm" mất an ninh Mối đe dọa này đã khiến CHDCND Triều Tiên phải duy trì mức chi phí quốc phòng cao, trong khi kinh tế gặp phải những khó khăn

ở chừng mực nào đó, mục đích mà CHDCND Triều Tiên muốn đạt

đ-ợc trong đối thoại với Mỹ đã đ-ợc xác định rõ ràng trong chuyến thăm Washingtơn cuối năm 2000 của đặc phái viên CHDCND Triều Tiên Jo Myong Rok

Trong tuyên bố chung khi kết thúc chuyến thăm, hai bên đồng ý chấm dứt coi nhau là kẻ thù, h-ớng vào việc thiết lập quan hệ kiểu mới Chứng tỏ trong cuộc tiếp xúc cấp chuyên viên tại New York ngày 13-7-

2001, phía CHDCND Triều Tiên lại yêu cầu Mỹ xác nhận lại lập tr-ờng này Điều đó cho thấy Bình Nh-ỡng đặt vấn đề đ-ợc bảo đảm về an ninh lên hàng đầu trong đối thoại với Mỹ và con bài hạt nhân đ-ợc đ-a ra trong cuộc khủng hoảng lần này, thực ra vẫn là nhất quán, nếu xét về mục tiêu sử dụng

Ngoài những vấn đề đ-ợc nêu trên thì chúng ta có thể thấy đ-ợc rằng tình hình thế giới đã và đang đi vào tình trạng bất ổn và phức tạp [22; 59] Đặc biệt từ sau sự kiện ngày 11-9 tại Mỹ, cho đến khi Mỹ chính thức tấn công vào ápganistan, đ-a Irắc, Iran, CHDCND Triều Tiên vào

"trục ác" hay còn gọi là "trục ma quỷ" Lịch sử xem đây là những ngày

đen tối của n-ớc Mỹ Thế giới lan toả không khí trùm khủng bố với những tình hình quốc tế mới của thế giới nh- vậy nó đã ảnh h-ởng đến CHDCND Triều Tiên rất lớn Nó ảnh h-ởng trên mọi mặt cả về chính trị lẫn kinh tế Vậy thì CHDCND Triều Tiên mà đứng đầu là Kim Jong IL

sẽ có những đối sách nh- thế nào với tình hình thế giới mới Và n-ớc Mỹ

và đứng đầu là tổng thống G.Bush sẽ có những chính sách nh- thế nào để làm cho tình hình thế giới ổn định hơn nh- cái mà Mỹ gọi đó là chống chủ nghĩa khủng bố-chống vũ khí huỷ diệt [14; 58]

2.2 Việc Mỹ đ-a Chdcnd Triều Tiên vào "liên minh ma quỷ" và thái độ của chdcnd triều tiên vê vấn đề này.

Chính quyền G.Bush đã theo đuổi một chiến l-ợc toàn cầu mới, nhằm mở rộng và phát huy sức mạnh toàn diện của Mỹ trên toàn thế giới Tập trung sức lực chấn h-ng nền kinh tế Mỹ, bảo vệ lợi ích chiến l-ợc của Mỹ trên thế giới và để chống lại mọi hiểm họa không l-ờng đối với

Mỹ, xây dựng một trật tự thế giới mới đảm bảo đ-ợc sự lãnh đạo của Mỹ

đối với thế giới, mở rộng phổ biến giá trị của Mỹ ra thế giới Đồng thời ngăn chặn, không cho bất cứ một đối thủ nào nổi lên cạnh tranh và thách thức đối với Mỹ trong khu vực và trên thế giới Đặc biệt là trong thời kỳ hậu "chiến tranh lạnh" [17]

Sau sự kiện ngày 11-9-2001 ở Mỹ, tình hình thế giới đã chuyển biến hết sức nhanh chóng và phức tạp Mỹ đã lợi dụng danh nghĩa chống khủng bố và chống mối đe dọa của vũ khí huỷ diệt hàng loạt để tăng c-ờng hoạt động trên tất cả các lĩnh vực nhằm thực hiện ý đồ làm bá chủ thế giới, thiết lập một trật tự thế giới mới do Mỹ đứng đầu

Sau khi lật đổ đ-ợc chính quyền Taliban ở ápganistan, Mỹ đứng chân đ-ợc ở Trung á Việc làm tiếp theo của Mỹ là tranh thủ kiểm soát toàn bộ khu vực Trung Đông Cho nên ngay lập tức tổng thống Mỹ G.Bush tuyên bố phải loại bỏ bằng đ-ợc "trục ma quỷ" mà hai n-ớc đầu tiên mà Mỹ h-ớng tới đó là Iran và Irắc và h-ớng tiếp theo đó là CHDCND Triều Tiên và Mỹ cho rằng đây là những n-ớc khó bảo nhất,

"ngang ngạnh" và Mỹ cho rằng sự lãnh đạo của Mỹ với thế giới hiện nay

là quan trọng và cần thiết hơn bất kỳ thời kỳ nào trong quá khứ

Sau cuộc chiến tranh Irắc, Mỹ tiếp tục thực hiện các biện pháp đơn ph-ơng Tiếp tục tạo cơ sở để đe dọa các n-ớc mà Mỹ liệt vào "trục ma quỷ" Mỹ tìm cách lợi dụng Trung Quốc gây sức ép với CHDCND Triều Tiên chấp nhận cuộc đàm phán đơn ph-ơng về vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên với Mỹ, trong đó Trung Quốc là trung gian [17; 165]

Sau khi tổng thống Mỹ G.Bush xếp CHDCND Triều Tiên vào "trục

ma quỷ" cùng với Iran, Irắc và đình chỉ toàn bộ cuộc th-ơng l-ợng giữa hai n-ớc, thì quan hệ Washingtơn và Bình Nh-ỡng rơi vào trạng thái hết sức căng thẳng và đồng thời đẩy Bình Nh-ỡng đến việc phải tỏ ra thái độ phản ứng Mặc dù Trung Quốc đã tỏ thái độ phản ứng quyết liệt tr-ớc cuộc chiến của Mỹ tại Irắc nh-ng Mỹ đã không tỏ thái độ gay gắt với Trung Quốc Vẫn cho phép Trung Quốc tham gia vào tiến trình tái thiết Irắc ở mức độ hạn chế, d-ới sự kiểm soát của Mỹ Mỹ đánh giá bán đảo Triều Tiên là nơi có nhiều khả năng gây ra xung đột ở các vùng biển xung quanh Việc không kiểm soát đ-ợc tình hình nghiên cứu hạt nhân ở Triều Tiên là mối lo ngại sâu sắc đối với Mỹ Do đó, Mỹ đang tìm cách vừa lôi kéo vừa răn đe buộc CHDCND Triều Tiên phải chấp nhận việc giải quyết khủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên theo ý đồ của

Mỹ Tr-ớc sức ép từ nhiều phía CHDCND Triều Tiên đã tuyên bố thay

đổi lập tr-ờng và chấp nhận đàm phán đa ph-ơng với Mỹ để giải quyết vấn đề này Mục tiêu chủ yếu của Mỹ trong vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên là lật đổ chế độ chính trị của Kim Jong IL Một chế

độ mà trong lịch sử cũng nh- thực tại ch-a bao giờ Mỹ -a thích Do đặc

điểm tình hình Triều Tiên và khu vực, nên biện pháp lựa chọn của Mỹ khác so với cách làm của Mỹ tại Irắc

Tóm lại, với -u thế kinh tế và quân sự, Mỹ tự coi mình có vai trò là bá chủ thế giới để thiết lập một "trật tự thế giới mới" Mỹ đã tạo cớ chống khủng bố, chống vũ khí huỷ diệt hàng loạt, để bao vây cô lập làm cho Irắc suy yếu, sau đó dùng vũ lực tấn công Irắc và từ Irắc, Mỹ sẽ khống chế đ-ợc khu vực Trung Đông giải quyết an ninh năng l-ợng, đồng thời tạo cơ hội thúc đẩy kinh tế Mỹ phát triển để trở lại kiểm soát nguồn dầu lửa chủ yếu của thế giới và chi phối các n-ớc khác Khác với cách làm của mình tại Irắc, tại CHDCND Triều Tiên, Mỹ đã nhận định rõ ràng hơn vấn đề hạt nhân của Triều Tiên, Mỹ đã đ-a ra những yêu sách nhằm

muốn đ-a Triều Tiên vào sự bảo hộ, mặt khác việc làm của Mỹ là nhằm tạo ra một không khí hoà đồng hơn Bởi rằng hơn ai hết lúc bấy giờ mà

Mỹ đ-a ra một chiến l-ợc quân sự đối với CHDCND Triều Tiên càng làm cho tình hình ở khu vực này càng căng thẳng hơn và hơn nữa sẽ đẩy Mỹ vào một lúc hai cuộc chiến tranh (Irắc, CHDCND Triều Tiên) Dù ngoại tr-ởng của Mỹ là Collin Powell tuyên bố Mỹ có thể cùng một lúc phát

động hai cuộc chiến tranh và giành thắng lợi trên cả hai chiến tr-ờng Bởi rằng Mỹ muốn gây áp lực với CHDCND Triều Tiên thì Mỹ phải giành

đ-ợc sự ủng hộ của các n-ớc láng giềng nh-: Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc Đây cũng chính là lý do để rồi chính phủ Mỹ mà đứng

đầu là tổng thống G.Bush đ-a ra cách nhìn nhận của mình đối với các n-ớc mà đang nằm trong tầm ngắm của Mỹ

Chủ tr-ơng của CHDCND Triều Tiên thông qua đàm phán song ph-ơng để giải quyết vấn đề hạt nhân cho đến nay vẫn không thay đổi Năm 2003 nguyên nhân khiến cho CHDCND Triều Tiên đồng ý tiến hành đàm phán sáu bên vòng một là muốn tìm hiểu Mỹ sau khi nhận

đ-ợc thông báo về việc Bình Nh-ỡng có kế hoạch phát triển hạt nhân, có thay đổi gì trong chính sách đối với họ, liệu Mỹ có vứt bỏ chính sách thù

địch hay không

Dẫu sao thì một khi mà một n-ớc nhỏ nh- CHDCND Triều Tiên đ-a

ra vấn đề hạt nhân thì nó cũng phải có một mâu thuẫn nào đó dù nhỏ hay lớn, chứ không phải dửng d-ng mà CHDCND Triều Tiên lại dám công bố trắng trợn nh- vậy Để giải thích cho vấn đề trên, chúng ta cùng đi vào tìm hiểu 10 mâu thuẫn sau [20]:

1 Mâu thuẫn giữa thực thể nhỏ với quyết tâm lớn của CHDCND Triều Tiên

2 Đối lập giữa hai miền Nam-Bắc Triều Tiên trong suốt nửa thế kỷ qua

3 Mâu thuẫn giữa chia cắt với thống nhất hai miền Nam-Bắc Triều Tiên

4 Mâu thuẫn về lợi ích giữa CHDCND Triều Tiên với Trung Quốc

5 Mâu thuẫn về lợi ích giữa CHDCND Triều Tiên với Nga

6 Mâu thuẫn về lợi ích giữa CHDCND Triều Tiên với Nhật Bản

7 Những thù hằn lịch sử giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên

8 Sự lựa chọn vai trò đứng đầu của Mỹ trong t-ơng lai ở khu vực

do vậy mà Mỹ không đ-a ra thoả hiệp nào

Tr-ớc tình hình đó CHDCND Triều Tiên quyết định thể hiện cho

Mỹ thấy tiềm năng hạt nhân của mình là có thật Ngày 29-9-2003 ng-ời

phát ngôn Bộ Ngoại giao CHDCND Triều Tiên tuyên bố CHDCND Triều Tiên đang vận dụng những b-ớc thực tế để nâng cao khả năng hạt nhân của mình [25], vài ngày sau họ tuyên bố đã hoàn thành việc xử lý lại 8.000 thanh nhiên liệu phế thải, mọi vấn đề kỹ thuật cho việc chế tạo vũ khí hạt nhân bằng plutonium đã đ-ợc giải quyết Và chỉ hai tuần sau Bình Nh-ỡng tuyên bố vào lúc thích hợp CHDCND Triều Tiên sẽ vận dụng biện pháp công khai để thể hiện khả năng răn đe hạt nhân của mình D-ờng nh- để tăng thêm sức thuyết phục, CHDCND Triều Tiên đã mời hai phái đoàn phi chính phủ của Mỹ tới thăm cơ sở hạt nhân Yongbyon, để chứng minh cho sức mạnh răn đe hạt nhân của mình với Washingtơn [33; 57] Bên cạnh đó thì quan chức CHDCND Triều Tiên cũng nói với đoàn đại biểu Mỹ là họ không phát triển ph-ơng án làm giàu uranium nh- CIA vẫn đ-a tin CHDCND Triều Tiên muốn ám chỉ rằng d-ờng nh- đang lặp lại tình trạng CIA cung cấp cho tổng thống Bush những tin tình báo không chính xác Giống nh- tin tức bị thổi phồng quá mức về mối đe doạ vũ khí giết ng-ời hàng loạt của Irắc

Mục tiêu mà CHDCND Triều Tiên thể hiện lời tuyên bố về hạt nhân của mình là nhằm để Mỹ có thái độ thực tế Sau chuyến thăm trong báo giới Tổng thống G.Bush đã nói rằng kế hoạch chính phủ Mỹ ngăn ngừa CHDCND Triều Tiên phát triển vũ khí hạt nhân đã thất bại Washingtơn

đã nêu chấp nhận hiện thực là CHDCND Triều Tiên đã trở thành một n-ớc hạt nhân ch-a tuyên bố công khai, Mỹ nên đối xử với CHDCND Triều Tiên là một n-ớc hạt nhân nh- với Pakixtan và Ixraen Khi lật lại những vấn đề này thì chúng ta lại nhìn ra thêm một mặt mâu thuẫn mà khiến cho việc công bố hạt nhân của Triều Tiên đặt lên đó là: [25; 27] phân tích trong thời điểm mà tình hình chính trị của n-ớc Mỹ còn rất căng thẳng, đặc biệt là tr-ớc thềm bầu cử tổng thống 2004 đang diễn ra, CHDCND Triều Tiên cảm thấy có lợi thế hơn Bởi Mỹ không thể mở một chiến tr-ờng mới khi còn đang sa lầy trong việc giải quyết tình hình Irắc

thời hậu Saddam Husesein Và một lý do nữa đó là cũng trong thời điểm này cuộc bầu cử tổng thống cũng đã sắp bắt đầu Bình Nh-ỡng tin rằng, nếu Đảng Dân chủ giành thắng lợi trong bầu cử tổng thống, điều đó sẽ có lợi cho CHDCND Triều Tiên phát triển Đây là chiến l-ợc thật sự của Bình Nh-ỡng

2.3 Thái độ của Mỹ tr-ớc lời tuyên bố tái khởi động ch-ơng trình vũ khí hạt nhân của CHDCND Triều Tiên

Trọng điểm ngoại giao của Bắc Triều Tiên là Mỹ, điều then chốt để giải quyết vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên cũng là hai n-ớc này Kết quả bầu cử ở Mỹ có ảnh h-ởng đáng kể đối với h-ớng đi của quan hệ Mỹ -Bắc Triều Tiên và việc giải quyết các vấn đề có liên quan Nhìn lại thời kỳ cách đây 4 năm, do chính sách tiếp xúc và đối thoại của chính quyền Bill Clintơn chỉ chút nữa đã trở thành hiện thực Năm 2001, G.Bush lên cầm quyền, do chính kiến chủ quan của G.Bush đối với lãnh đạo Bắc Triều Tiên, đồng thời Mỹ lại coi chống khủng bố và chống phổ biến vũ khí huỷ diệt là hạt nhân của chính sách ngoại giao, nên Bắc Triều Tiên đã đ-ợc G.Bush đ-a vào "trục ma quỷ", quan hệ Mỹ-Bắc Triều Tiên tụt dốc nhanh chóng [32; 171]

Bắc Triều Tiên luôn chờ đợi "con ng-ời mới", mong đợi tổng thống mới có thể đem đến làn gió mới để giải quyết vấn đề hạt nhân, đàm phán sáu bên vòng bốn dự định tổ chức vào tháng 9-2004 bị trì hoãn Nh-ng việc G.Bush tái đắc cử đã chấm dứt sự mong đợi đó của BắcTriều Tiên

Dù lành dữ thế nào, Kim Jong ILvẫn cứ phải nói chuyện với G.Bush trong 4 năm tới

Chính sách của chính quyền G.Bush đối với Bắc Triều Tiên trong nhiệm kỳ mới về cơ bản vẫn duy trì quỹ đạo vốn có, trong phạm vi giới hạn có sự điều chỉnh, nh- vậy là "có thể thay đổi, nh-ng thay đổi không nhiều", có chăng sự thay đổi đó đều có mục đích:

Ba điều "không thay đổi" của G.Bush đối với CHDCND Triều Tiên đó là:

Thứ nhất: lập tr-ờng nguyên tắc của chính quyền G.Bush ngăn chặn Bắc Triều Tiên có vũ khí hạt nhân, phổ biến vũ khí hạt nhân và bảo vệ an ninh n-ớc Mỹ sẽ không thay đổi Trong vận động tranh cử, từ đầu chí cuối G.Bush luôn gi-ơng cao ngọn cờ chống khủng bố, tập trung sự quan tâm của cử tri vào mối đe doạ của chủ nghĩa khủng bố và tình hình Irắc Trong 4 năm tới, chống khủng bố vẫn là cốt lõi trong chính sách đối ngoại của Mỹ; trong khi đó Washingtơn lại cho rằng việc Bắc Triều Tiên

có vũ khí hạt nhân sẽ tạo ra thách thức nghiêm trọng đối với Mỹ Nếu Bắc Triều Tiên lắp đầu đạn hạt nhân cho tên lửa tầm xa thì mục tiêu trên lãnh thổ Mỹ cũng có khả năng bị tấn công huỷ diệt, đồng thời cũng gây

ra mối đe doạ về an ninh cho đồng minh của Mỹ là Nhật Bản và Hàn Quốc Nếu vì để kiếm ngoại tệ mà Bắc Triều Tiên bán vũ khí hạt nhân cho bất cứ ai cần mua, kể cả cho các tổ chức khủng bố, thì mối đe doạ

đối với Mỹ càng lớn hơn

Thứ hai: cách nhìn nhận của Mỹ đối với ban lãnh đạo Bắc Triều Tiên không có gì thay đổi G.Bush vốn có tính cách thẳng thừng, yêu ghét rõ ràng, thái độ th-ờng bộc lộ ra ngoài Ông luôn mất cảm tình với Kim Jong IL và đã đ-a Bắc Triều Tiên vào "trục ma quỷ" vào danh sách các "quốc gia không l-ơng thiện" Trong 4 năm tới, điều này sẽ rất khó thay đổi Đặc biệt do thiếu tiếp xúc và sự tin cậy cần thiết đối với nhau, hai n-ớc công kích nhau hết sức quyết liệt, vì vậy trong 4 năm tới lãnh

đạo cao nhất của hai n-ớc này không có nhiều khả năng tiếp xúc trực tiếp với nhau

Thứ ba: Mỹ vẫn giữ sách l-ợc không dễ dàng nh-ợng bộ Bắc Triều Tiên trong bất cứ vấn đề nào G.Bush thắng cử, Đảng Cộng hoà lại chiếm -u thế trong th-ợng nghị viện, "tam quyền phân lập" nắm cả trong tay, phải cứng rắn trong nội các Mỹ sẽ càng đ-ợc đà phát huy thắng lợi trong bầu cử, tiếp tục có thái độ cứng rắn trong công việc quốc tế, thi hành chính sách bảo thủ

Chính sách điều chỉnh trong phạm vi nhỏ của Mỹ do các nhân tố con ng-ời, công việc và đồng minh đối tác

Tuy nhiên, để tỏ ra thiện chí sau cuộc tranh cử quyết liệt,G.Bush cũng có sự tổng kết và suy xét, có ý thức điều chỉnh việc làm trong 4 năm qua, có thay đổi ít nhiều trong phạm vi nhỏ do các nhân tố con ng-ời, công việc, đồng minh đối tác trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên

Về nhân tố con ng-ời: Nội các nhiệm kỳ thứ hai của Bush có biến

động nhân sự khá lớn Bộ tr-ởng Ngoại giao, Bộ tr-ởng Quốc phòng, Cố vấn an ninh quốc gia lần l-ợt thay đổi, con ng-ời khác nhau có phong cách khác nhau, hoặc ôn hoà hoặc bảo thủ, hoặc linh hoạt hoặc cố chấp

Sự thay đổi này sẽ tạo ra điều chỉnh nhỏ trong chính sách của Mỹ đối với Bắc Triều Tiên

Về nhân tố công việc: Mỹ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức nh- vấn đề Irắc, cuộc chiến chống khủng bố, xung đột Ixraen-Palextin, khủng hoảng năng l-ợng, chống phổ biến vũ khí huỷ diệt…, mỗi công việc đều buộc Mỹ phải tập trung giải quyết, đặc biệt là làm thế nào để giải quyết hậu quả Chiến tranh Irắc, Mỹ không thể không cân nhắc trong vấn đề sử dụng vũ lực tiến công Bắc Triều Tiên Trong bản thân vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên, 4 năm tới cũng có thể xẩy ra vụ việc bất ngờ nh- vấn đề hạt nhân của Hàn Quốc bị lôi ra ánh sáng, việc giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran, liệu Bắc Triều Tiên có thử nghiệm nổ hạt nhân hay không, xung đột trong phạm vi nhỏ giữa Bắc Triều Tiên với Mỹ, với Hàn Quốc… không ai có thể l-ờng tr-ớc đ-ợc, buộc Mỹ phải tuỳ cơ ứng biến, đ-a ra những phản ứng khác nhau trong các tình huống khác nhau

Về nhân tố đồng minh, đối tác: Chính quyền G.Bush kiên trì đàm phán đa ph-ơng để giải quyết vấn đề hạt nhân của Bắc Triều Tiên, sau này có thể phải xem xét nhiều đến nhân tố đồng minh Nhật Bản, Hàn Quốc, không để rạn nứt quan hệ đồng minh, đồng thời cũng sẽ hợp tác

chặt chẽ hơn với Trung Quốc và Nga Khi G.Bush tái đắc cử, lãnh đạo các n-ớc tới tấp gửi điện mừng, G.Bush rất phấn khởi, cũng muốn tỏ thái

độ hoà giải và hợp tác hơn trong quan hệ với đồng minh Nhật Bản và Hàn Quốc vốn là những đồng minh chí cốt nhất của Mỹ ở Đông Bắc á,

đã bất chấp sự phản đối của d- luận trong n-ớc và sức ép khủng hoảng con tin, luôn gắn bó với Mỹ trong chống khủng bố và vấn đề Irắc Trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên sau này, G.Bush cũng sẽ phát huy đầy đủ hơn vai trò của Nhật Bản và Hàn Quốc

Thời hạn giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên cũng là một vấn đề lớn Hơn 2 năm từ 2002 đến nay, thời gian trôi đi rất nhanh,

từ đàm phán ba bên đến đàm phán 6 bên, rồi hội đàm nhóm công tác, các nhân vật tham gia đàm phán đều đã quen thuộc nhau, chặng đ-ờng đi lại ngoại giao con thoi đã dài bằng cả vài vòng quanh trái đất, nh-ng thời gian hầu nh- bị ng-ng trệ, vấn đề của hai năm qua vẫn còn treo lơ lửng ch-a giải quyết đ-ợc Sự bất đồng trở ngại của hai năm qua vẫn khó v-ợt qua, trong t-ơng lai không thể l-ờng hết Thời gian hầu nh- lại không thuộc về phía Mỹ, thời gian càng kéo dài, khả năng Bắc Triều Tiên có vũ khí hạt nhân lại càng lớn, sự nghi kỵ của Mỹ đối với Bắc Triều Tiên ngày càng tăng Sau khi tái đắc cử, G.Bush đã nói với tổng thống Hàn Quốc Rô Mu Hiên rằng trong nhiệm kỳ thứ hai, ông sẽ tập trung sức giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên Nh-ng hiện nay, không ai có thể xác định đ-ợc thời gian biểu cho việc giải quyết vấn đề này

Ngoài ra, còn có một vấn đề về ph-ơng thức giải quyết Liệu có thể giải quyết bằng thủ đoạn c-ỡng chế quân sự hay giải quyết hoà bình thông qua khung đối thoại đa ph-ơng, hoặc quay trở lại với ''Hiệp định khung hạt nhân'' từ 10 năm tr-ớc hay không? Trong bốn năm tới, G.Bush không còn sức ép tiếp tục tranh cử, điều cần làm là để lại tên tuổi trong

sử sách, l-u tiếng thơm mãi mãi.Ba n-ớc trong ''Trục ma quỷ'' là Irắc,

Iran và Bắc Triều Tiên do chính G.Bush xác định có thể sẽ đ-ợc G.Bush giải quyết từng n-ớc một [2; 34-35]

Điều lo ngại nhất là: Nếu chính quyền Mỹ mất kiên nhẫn trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên thông qua đối thoại, chính phủ mới có thể nặng về chính sách cứng rắn và sẽ từng b-ớc gây sức ép đối với Bắc Triều Tiên Đây là điều mà nhiều n-ớc, trong đó có Trung Quốc, không mong muốn

Do G.Bush liên nhiệm, chính sách của Mỹ đối với Bắc Triều Tiên sẽ

đ-ợc tiếp tục, Mỹ không thể bắt đầu lại mọi công việc do có tổng thống mới, sự việc dù sao cũng dễ phán đoán, không dễ bị hiểu nhầm và va chạm so với tình huống thay đổi tổng thống khác Chính quyền Bắc Triều Tiên từng gửi gắm hy vọng vào việc thắng cử của Jame Kelly, nay không thể không đối mặt với hiện thực, tiếp tục đối thoại và đối kháng trên vũ

đài đa ph-ơng với chính quyền G.Bush Điều mà chính quyền Bình Nh-ỡng không mong muốn

Sau khi thắng cử, đối với Bắc Triều Tiên, chính sách của G.Bush có

sự bất biến trong thay đổi, thay đổi trong bất biến, ph-ơng thức giải quyết vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên sẽ là "vạn biến không thoát khỏi nguyên tắc cố hữu" Đối với Bắc Triều Tiên, sách l-ợc tốt nhất có thể sẽ

là "dĩ bất biến ứng vạn biến" [30; 175]

2.4 Thái độ của Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản, tr-ớc lời tuyên bố của CHDCND Triều Tiên

Với việc chính quyền Bình Nh-ỡng tuyên bố họ đã có trong tay hạt nhân thì những n-ớc lớn đều có những cách nhìn khác nhau, và những quan điểm nhằm để bảo vệ quyền lợi cho chính mình Vậy cách nhìn của

họ nh- thế nào? và quan điểm của họ ra sao?, chúng ta cùng đi sâu vào tìm hiểu

Đối với chính phủ Hàn Quốc đã thể hiện thái độ tích cực trong cuộc

khủng hoảng hạt nhân lần này Việc CHDCND Triều Tiên rút khỏi hiệp -ớc (NPT) và hiệp định khung Geneva với Mỹ đã gây tổn hại đến Hàn Quốc nhiều nhất [25; 49] Bùng nổ căng thẳng hạt nhân giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên đe doạ đến hoà bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên và tác động xấu trực tiếp mục tiêu tái thống nhất đất n-ớc mà cả hai miền Triều Tiên theo đuổi từ bấy lâu nay

Kim Sang Woo, ng-ời đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch vận

động tranh cử với Tổng thống Hàn Quốc Rô Mu Hiên, nhận định rằng:

về lý thuyết có ba sự lựa chọn để giải quyết vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên

Thứ nhất: Sử dụng sức mạnh quân sự Năm 1994 cuộc khủng hoảng

hạt nhân lần thứ nhất đã đ-ợc giải quyết, tr-ớc khi leo thang thành một cuộc chiến tranh lạnh Lúc đó chính phủ Mỹ dự tính trong tr-ờng hợp Mỹ tiến hành đánh phủ đầu và sau đó CHDCND Triều Tiên trả đũa lại thì th-ơng vong đối với Hàn Quốc cả về dân sự và quân sự sẽ lên tới 1,5 triệu ng-ời, phía Mỹ sẽ tổn thất khoảng 50.000 ng-ời Thêm vào đó, toàn

bộ lãnh thổ Hàn Quốc và một phần đáng kể của Nhật Bản nằm trong tầm tên lửa của CHDCND Triều Tiên, nên sự lựa chọn sức mạnh quân sự nhất

định phải loại bỏ