TIỂU LUẬN LUẬT DÂN SỰ BẢO VỆ NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU

Khái niệm: Theo Điều 116 BLDS hiện hành “Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”. Ví dụ: Hai bên chủ thể xác lập giao dịch mua bán nhà, bên bán có quyền thu tiền bán nhà vào bàn giao nhà cho bên mua và thực hiện một số thỏa thuận theo hợp đồng; bên mua nhà có nghĩa vụ trả tiền cho bên bán và có quyền định đoạt, sử dụng ngôi nhà đã được bàn giao.

KHOA LUẬT ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

BÀI TIỂU LUẬN: LUẬT DÂN SỰ 1

ĐỀ TÀI: BẢO VỆ NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU

Giảng viên: TS Đỗ Giang Nam

Học phần: CIL2002 2

Sinh viên: Nhóm 8

1.3.1 Hiểu thế nào về người thứ ba ngay tình

1.3.2 Điều kiện xác định người thứ ba ngay tình

II Bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu.

2.1 Sơ lược về lịch sử quy định pháp luật Việt Nam về người thứ ba ngay tình

2.2 Ý nghĩa của việc bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu

III Quy định của pháp luật bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu.

3.1 Các điều kiện để quyền lợi của người thứ ba ngay tình được bảo vệ

3.2 Quy định bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu theo BLDS 2015

3.3 Hệ quả của việc giao dịch dân sự vô hiệu khi có người thứ ba ngay tình

IV Quy định của pháp luật bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu ở một số nước trên thế giới.

4.1 BLDS Liên Bang Nga

4.2 BLDS Cộng Hòa Pháp

4.3 BLDS Cộng Hòa Liên Bang Đức

V Thực trạng bảo vệ quyền lợi người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu.

5.1 Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan đến người thứ ba ngay tình khi giao dịchdân sự vô hiệu

5.2 Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi của ngườithứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu

NỘI DUNG

I Một số khái niệm:

I.1 Giao dịch dân sự:

- Khái niệm: Theo Điều 116 BLDS hiện hành “Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặchành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụdân sự”

- Ví dụ: Hai bên chủ thể xác lập giao dịch mua bán nhà, bên bán có quyền thu tiền bán

nhà vào bàn giao nhà cho bên mua và thực hiện một số thỏa thuận theo hợp đồng;bên mua nhà có nghĩa vụ trả tiền cho bên bán và có quyền định đoạt, sử dụng ngôinhà đã được bàn giao

I.2 Giao dịch dân sự vô hiệu:

1.2.1 Khái niệm:

- Điều 122 BLDS hiện hành “Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện đượcquy định tại Điều 117 của Bộ luật Dân sự 2015 thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này cóquy định khác.”

Điều 117 Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự:

1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

2 Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định.

1.2.2 Phân loại:

- Giao dịch dân sự bị coi là vô hiệu tuyệt đối trong các trường hợp sau:

a) Khi vi phạm vào các điều cấm của pháp luật, trái với đạo đức của xã hội (Điều 123)

- Ví dụ: Giao dịch mua bán và vận chuyển vũ khí vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp

luật, cụ thể là vi phạm tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặcchiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự được quy định tại Điều 304BLHS 2015

b) Khi giao dịch được xác lập một cách giả tạo ( Điều 124)

- Ví dụ: A bán cho Y một căn nhà, các bên thỏa thuận giá trị của ngôi nhà là

1.500.000.000 đồng Nhưng hai bên đã lập một hợp đồng trong đó chỉ ghi giá trị của ngôinhà là 1.000.000.000 đồng để gian lận việc nộp phí trước bạ sang tên Như vậy, hợp đồngghi giá trị ngôi nhà là 1.000.000.000 đồng bị coi là hợp đồng giả tạo

c) Khi hình thức của giao dịch không tuân thủ theo các quy định bắt buộc của pháp luật( Điều 129)

- Ví dụ: X góp vốn vào công ty của Y bằng quyền sử dụng đất của mình Tuy nhiên, hợp

đồng góp vốn kinh doanh chỉ có chữ ký của 2 bên mà không được chứng thực Trongtrường hợp này, hợp đồng góp vốn vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức tạiđiểm a khoản 3 Điều 167 Luật đất đai 2013: “Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế

được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp kinh doanh bất động sản quy định tạiđiểm b khoản này” Vậy, để đảm bảo được quyền lợi của mình cũng như tránh các rủi ro

có thể gặp sau này, X cần phải công chứng/ chứng thực hợp đồng này

d) Khi giao dịch được xác lập bởi người không có năng lực hành vi dân sự (chưa đủ 16tuổi):

- Ví dụ: Y năm nay 15 tuổi đã kí hợp đồng bán nhà của mình cho ông H với giá 800 triệu

đồng

f) Khi giao dịch được xác lập bởi người mất năng lực hành vi dân sự

- Ví dụ: Anh X bị tâm thần do tai nạn từ tháng 9/2015 Ngày 15/06/2016, do biết anh X

có sở hữu một mảnh đất ngay trung tâm thành phố nên anh Y (bạn anh X) đã lợi dụng và

dụ dỗ anh X ký vào hợp đồng mua bán mảnh đất đó Biết được sự việc, gia đình anh Xđến gặp anh Y để nói chuyện nhưng anh Y không những không hủy hợp đồng mà còndọa sẽ kiện lại gia đình anh X Trong trường hợp này, mặc dù hợp đồng mua bán quyền

sử dụng đất có chữ ký của chủ sở hữu là anh X, nhưng anh X là người mất năng lực hành

vi dân sự nên hợp đồng vô hiệu Mảnh đất vẫn thuộc quyền sở hữu của anh X

- Giao dịch dân sự bị coi là vô hiệu tương đối trong các trường hợp:

a) Khi giao dịch được xác lập bởi người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi cho đến chưa đủ

18 tuổi (có năng lực hành vi dân sự một phần)

- Ví dụ: T năm nay 17 tuổi đã tự ý kí hợp đồng bán đất cho ông y với giá 300 triệu đồng

b) Khi giao dịch được xác lập bởi người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự

- Ví dụ: Anh T bị nghiện ma túy nặng, do không có tiền mua, anh đã kí hợp đồng bán

mảnh đất của mình cho anh B với giá 100 triệu đồng để mua thuốc

c) Khi giao dịch được xác lập do bị nhầm lẫn (Điều 126)

Ví dụ: A kí hợp đồng mua 100 bộ chén của B, hai bên đã có sự thỏa thuận về giá cả và

thời điểm giao hàng Đến ngày giao hàng, do khác biệt về ngôn ngữ vùng miền nên thay

vì nhận được chén (là loại bát nhỏ dùng ăn cơm theo cách gọi của người miền Nam) thì

X lại nhận được 100 bộ chén uống trà (theo cách gọi chén của người miền Bắc ) từ B.Trong trường hợp này, X và Y có thể khắc phục bằng cách giữ nguyên hàng hóa và thốngnhất lại đối tượng của giao dịch Nếu cả 2 bên không đồng ý điều này, giao dịch bị tuyên

bố vô hiệu

d) Khi một bên chủ thể tham gia xác lập giao dịch do bị lừa dối, đe doạ (Điều 127)

- Ví dụ: Anh X được bố mẹ mua cho 1 chiếc xe máy đời mới với giá 200 triệu đồng Sau

1 tháng, anh Y ngỏ ý muốn mua lại với giá 100 triệu nhưng anh X không đồng ý Anh Ydọa nếu không bán cho anh ta với giá này, anh ta sẽ nói chuyện bố anh X ngoại tình vớimọi người Anh X sợ ảnh hưởng đến gia đình nên đã bán chiếc xe cho anh Y với giá 100triệu Trong trường hợp này, giao dịch bán xe vô hiệu vì anh X không tự nguyện thựchiện hợp đồng Anh X bán xe do anh Y đe dọa đưa thông tin cá nhân làm ảnh hưởng xấuđến gia đình anh X ra ngoài

e) Khi người xác lập giao dịch không nhận thức được hành vi của mình (Điều 12)

- Ví dụ: Trong khi say rượu X đã ký hợp đồng với Y bán quyền sử dụng đất mà X đang

sở hữu cho Y với giá chỉ bằng 1/3 giá thị trường tại thời điểm đó Trong trường hợp này,giao dịch vô hiệu do tại thời điểm xác lập giao dịch, X không nhận thức và làm chủ đượchành vi của mình

1.2.3: Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu:

- Điều 131 BLDS 2015 quy định:

Điều 131 Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu

1 Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân

sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.

2 Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả.

3 Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó.

4 Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.

5 Việc giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền nhân thân

do Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định.

I.3 Người thứ ba ngay tình.

I.3.1 Khái niệm

Người thứ ba ngay tình là người chiếm hữu tài sản nhưng không biết hoặc không thể biếtrằng việc chiếm hữu tài sản của mình là không có căn cứ pháp luật Họ không biết rằng

họ đang thực hiện giao dịch với một người không có quyền định đoạt đối với tài sản đangđược giao dịch

I.3.2 Điều kiện xác định người thứ ba ngay tình

Để xác định người thứ ba ngay tình cần những điều kiện sau:

 Một là, trước khi người thứ ba tham gia giao dịch dân sự đã có một giao dịch dân sựtrước được xác lập, thực hiện nhưng giao dịch trước đó vô hiệu

 Hai là, người thứ ba xác lập giao dịch phải ngay tình Tức là trong trường hợp này,người thứ ba không biết hoặc không thể biết rằng mình tham gia giao dịch dân sự vớingười không có quyền định đoạt tài sản, hoặc đối tượng của giao dịch liên quan đến giaodịch trước đó

 Ba là, người thứ ba tham gia vào giao dịch dân sự phải là người có đầy đủ năng lựcpháp luật và năng lực hành vi dân sự Nếu trong trường hợp mà họ không có đầy đủ nănglực hành vi thì họ phải có người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp theo quy định củapháp luật.

 Bốn là, người thứ ba đã thực hiện nghĩa vụ và hưởng những quyền dân sự trong giaodịch do họ xác lập Nói cách khác, họ đã nhận tài sản từ giao dịch và mục đích của giaodịch đã đạt được

 Năm là, tài sản thực hiện giao dịch phải là những tài sản phải được phép lưu thôngtrên thị trường Bởi nếu là vật cấm lưu thông, thì người thứ ba buộc phải biết mình xáclập giao dịch dân sự bất hợp pháp và không tiến hành giao dịch

 Sáu là, mục đích và nội dung của giao dịch không được trái quy định của pháp luật

và đạo đức xã hội

 Bảy là, trình tự xác lập giao dịch tuân thủ đúng trình tự pháp luật

 Tám là, người thứ ba phải có yêu cầu được hưởng tài sản hoặc bồi thường thiệt hạikhi tài sản giao dịch bị tịch thu sung quỹ Nhà nước, hoặc bị trả lại cho chủ sở hữu hoặcngười chiếm hữu hợp pháp

II Bảo vệ người thứ 3 ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu

2.1 Sơ lược về lịch sử quy định pháp luật Việt Nam về người thứ ba ngay tình

- Lần đầu tiên quy định về bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình được xác lập tạiđiều 147 chương V Giao dịch dân sự của Bộ Luật Dân sự 1995 Tuy nhiên điều 147 lúcbấy giờ chỉ đơn giản, ngắn gọn chưa rõ nét

- Điều 148 bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình trong Bộ Luật Dân sự 2005 đãthêm một điều khoản mới, có sự tiến bộ hơn so với 1995 Đã có sự phân chia rõ về tài sản

trong giao dịch là động sản hay bất động sản, là tài sản được chuyển giao như thế nào,…

- Tại BLDS hiện hành hiện nay, điều 133 đã kế thừa từ 2 bộ luật trước và có thêm nhữngquy định mới rất rõ ràng và cụ thể So với khoản 2 Điều 138 BLDS 2005 thì khoản 2Điều 133 BLDS 2015 có sự sửa đổi, bổ sung lớn về nội dung nhằm bảo vệ tốt hơn chongười thứ ba ngay tình Đó là, khoản 2 Điều 138 BLDS 2005 và khoản 2 Điều 133 BLDS

2015 đều có quy định là giao dịch dân sự ban đầu bị vô hiệu nhưng giao dịch chuyển giaotài sản là đối tượng của giao dịch vô hiệu cho người thứ ba ngay tình lại có 02 hậu quảpháp lý khác nhau Đó là, theo quy định của BLDS 2015, nếu tài sản giao dịch đã đượcđăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi được chuyển giao cho người thứ

ba ngay tình thì giao dịch chuyển giao tài sản có hiệu lực, quyền lợi của người thứ bangay tình vẫn được bảo vệ ngay cả khi giao dịch dân sự ban đầu vô hiệu Trường hợpnày, nếu theo BLDS 2005 thì giao dịch chuyển giao tài sản cho người thứ ba ngay tình bịxác định là vô hiệu

-Điều 133 BLDS 2015 bổ sung thêm quy định chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản

từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quyđịnh tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việcgiao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thườngthiệt hại

2.2 Ý nghĩa

- Việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu nhằmbảo vệ quyền lợi chính đáng của các chủ thể tham gia giao dịch Pháp luật ưu tiênbảo vệ quyền lợi và lợi ích chủ sở hữu nhưng những quy định về bảo vệ quyền lợicủa người thứ ba ngay tình tạo một cơ chế điều hòa lợi ích giữa chủ sở hữu và ngườithứ ba ngay tình Việc cân đối quyền lợi giữa chủ sở hữu và người thứ ba ngay tình

có mục đích bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu hợp pháp trên tài sản, quyền lợi chínhđáng, hợp lý hợp pháp của các bên tham gia giao dịch đồng thời xem xét đến việcđảm bảo tính ổn định của quan hệ dân sự, tránh những xáo trộn không cần thiết,

khuyến khích các chủ thể tự bảo vệ quyền lợi của mình, góp phần xây dựng ý thứcpháp luật của các bên trong quan hệ dân sự.

- Đằng sau quyền lợi của người thứ ba ngay tình còn là quyền lợi của toàn xã hội Nếutuyệt đối hóa quyền được đòi lại hoàn toàn của chủ sở hữu sẽ vô tình tạo nên tâm lí

e dè, sợ hãi của các chủ thể khi tham gia giao dịch dân sự

III QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU

3.1 Các điều kiện để quyền lợi của người thứ ba ngay tình được bảo vệ

Giao dịch dân sự chính là công cụ hữu hiệu để các chủ thể tìm kiếm và trao đổi lợi íchvới nhau Nhưng thực tế cho thấy, đôi khi chủ thể đã xác lập, thực hiện một giao dịch dân

sự nhưng lại không đạt được lợi ích mà mình mong muốn mặc dù họ hoàn toàn thiện chí

và ngay thẳng khi tham gia vào giao dịch đó Nhà làm luật gọi những chủ thể này làngười thứ ba ngay tình Điều kiện để người thứ ba được bảo vệ quyền lợi trong giao dịchdân sự vô hiệu đó là:

 Thứ nhất, trước khi người thứ ba tham gia vào giao dịch dân sự thì đã có một giao

dịch dân sự trước được xác lập, thực hiện nhưng giao dịch dân sự trước đó đã bị vôhiệu

Ví dụ: A và B tham gia giao dịch trao đổi nhà, lập hợp đồng trao đổi mang tên “Giấy đổi

nhà” và có sự làm chứng của hai ông tổ trưởng tổ dân phố nơi có hai ngôi nhà B bán lạicho C bằng hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng nhà và đất ở và C hiện là người sửdụng hợp pháp căn nhà Thực chất, giao dịch của A và B là giao dịch vô hiệu do vi phạmđiều kiện về hình thức (về tên gọi của hợp đồng, và phải có xác nhận của cơ quan nhànước có thẩm quyền chứ không chỉ có sự làm chứng của hai ông tổ trưởng dân phố…) C

là người thứ ba ngay tình, có được tài sản là ngôi nhà mà tài sản đó là đối tượng của mộtgiao dịch dân sự trước đó bị vô hiệu

 Thứ hai, người thứ ba xác lập giao dịch phải ngay tình Tức là trong trường hợp này,

người thứ ba không biết hoặc không thể biết rằng mình tham gia vào giao dịch dân

sự với người không có quyền định đoạt tài sản, hoặc đối tượng của giao dịch liênquan liên quan đến giao dịch trước đó Trường hợp này thường xảy ra đối với vớinhững tài sản là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu như: đồng hồ, dây

chuyền, điện thoại di động… Đối với những trường hợp tài sản là động sản phảiđăng ký quyền sở hữu thì đa phần người thứ ba buộc phải biết tài sản có minh bạchhay không Lúc này, người thứ ba tham gia giao dịch nếu không ngay tình và phải trảlại tài sản.

Ví dụ: A và B giao dịch thông qua hợp đồng mua bán xe máy B giao cho A xe máy

nhưng không có đăng ký, bảo hiểm xe và những giấy tờ liên quan… A vẫn chấp nhậnviệc giao dịch diễn ra giữa hai bên Trong trường hợp này, A không là người thứ ba ngaytình khi có tranh chấp xảy ra bởi đối với những loại tài sản phải đăng ký quyền sở hữu thìbắt buộc khi trở thành đối tượng của một giao dịch dân sự bắt buộc hai bên chủ thể phảithực hiện những thủ tục như sang tên, đổi chủ giấy tờ xe… mà xe không có giấy tờ sẽkhông hoàn tất được thủ tục này Chính vì vậy, giao dịch mua bán không có hiệu lựcpháp luật và bị vô hiệu Khi xảy ra tranh chấp giữa chủ sở hữu xe máy đó và B thì Akhông được pháp luật bảo vệ vì không ngay tình và phải trả lại tài sản nếu chủ sở hữutiến hành việc kiện đòi lại tài sản

 Thứ ba, tài sản phải là tài sản được phép lưu thông

 Nếu là vật cấm lưu thông thì người thứ ba buộc phải biết mình xác lập giao dịchdân sự với đối tượng này là bất hợp pháp Vật cấm lưu thông được xác định dựatrên tính chất của nó, sự dịch chuyển của nó trên thực tế nếu được tự do lưu thôngthì sẽ làm ảnh hưởng đến chính trị – kinh tế – văn hóa – xã hội (ma túy, động vậtquý hiếm…) Lúc này, người thứ ba tham gia giao dịch không ngay tình và khôngđược pháp luật bảo vệ

 Đối với trường hợp đối tượng của giao dịch là vật hạn chế lưu thông (ngoại tệ…)thì khi muốn tham gia vào các giao dịch dân sự thì cần phải được sự chấp nhận của

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Nếu không có sự chấp nhận mà người thứ ba vẫn

cố tình trao đổi thì khi xảy ra những vấn đề liên quan hoàn toàn không được pháp