Những mặt tích cực và tiêu cực của nền kinh tế thị trường-Liên hệ nền kinh tế Việt Nam

Rất cần thiết cho những ai quan tâm đến nền kinh tế thị trường Việt Nam. Cho ta biết những mặt tích cực giúp nền kinh tế thay đổi như thế nào: phát triển, hội nhập,...cùng với đó là những mặt tiêu cực cần hạn chế của nền kinh tế thị trường. Sau đó là liên hệ đến nền Kinh tế thị trường ở Việt Nam.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Nguyễn Thế Phương - 2051120287 - 005106

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC

-LÊNIN

NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG - LIÊN HỆ THỰC TIỄN NỀN

KINH TẾ VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn: Ths.Nguyễn Minh Tuấn

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ TÍNH HAI MẶT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 2

1.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường 2

1.2 Tính hai mặt của nền kinh tế thị trường 3

1.2.1 Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường 3

1.2.2 Mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường 3

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 5

2.1 Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

2.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

2.2.1 Về mục tiêu 5

2.2.2 Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế 5

2.2.3 Về quan hệ quản lý nền kinh tế 6

2.2.4 Về quan hệ phân phối 6

2.2.5 Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội 6

2.3 Những vấn đề cần hoàn thiện thêm của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội ở Việt Nam 6

CHƯƠNG 3: NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 9

3.1 Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 9

3.1.1 Kinh tế thị trường góp phần xóa đói giảm nghèo, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể 9

3.1.2 Kinh tế thị trường là nền kinh tế cạnh tranh 10

3.1.3 Đào tạo đội ngũ có năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế 10

3.2 Mặt tiêu cực của nền kinh tế trị trường ở Việt Nam 11

3.2.1 Kinh tế thị trường phân chia tầng lớp giàu nghèo,bất công xã hội sâu sắc 11

3.2.2 Kinh tế thị trường làm xuất hiện các tệ nạn xã hội, ý thức của nhiều người đi xuống trầm trọng 11

3.2.3 Bóc lột quá sức lao động của con người và tài nguyên thiên nhiên dẫn đến ô nhiễm mỗi trường, biến đổi khí hậu nặng nề 12

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

MỞ ĐẦU

Lịch sử phát triển kinh tế loài người từ trước đến nay đã trải qua tất nhiều hình thái kinh tế xã hội, nổi bật và rõ nét đó là trải qua 5 hình thái: công xã nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa Trong tất cả các hình thái kinh tế đó chưa có một hình thái kinh tế nào có một cơ chế quản lý, điều hành kinh tế một cách phù hợp và hợp lý nhất với nền kinh tế kể trên Sản xuất xã hội mang tính tự cung tự cấp, nhu cầu của con người bị gói gọn trong một giới hạn nhất định do sự hạn chế của lực lượng sản xuất Chỉ đến khi lực lượng sản xuất phát triển và có những thành tựu nhất định, nhu cầu của con người mới dần được đáp ứng nhiều hơn Vì vậy, từ hình thái kinh tế tự nhiên, nhân loại chuyển dần lên một hình thái kinh tế cao hơn là sản xuất hàng hóa - còn gọi là “kinh tế hàng hóa” Nền kinh tế hàng hóa ra đời là một bước tiến lớn trong lịch sử nhân loại, đánh dấu sự phát triển của nền kinh tế, cho tới nay nó đã phát triển và đạt tới trình độ rất cao đó

là ”nền kinh tế thị trường hiện đại”

Nước ta đã thành công trong việc chuyển từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước mà vẫn bảo đảm tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống của nhân dân Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một yếu tố tất yếu cơ bản của quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nước ta Trong những năm qua, nhờ có đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng và Nhà nước, nước ta đã thoát khỏi những khủng hoảng kinh tế nặng nề ảnh hưởng từ khùng hoảng của kinh tế Thế giới, đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể, chính trị xã hội được ổn định, an ninh quốc phòng được giữ vững Nhưng bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng như bất kì một vấn đề nào cũng luôn tồn tại tính hai mặt của nó là vừa có những mặt tích cực và cũng vừa có những mặt tiêu cực đi đôi

Để có thể hiểu rõ hơn về tính hai mặt của nền kinh tế thị trường cũng như củng cố kiến thức cho bản thân để có được một cách nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về những vấn đề tồn tại xung quanh nền kinh tế thị trường, em đã chọn đề tài: “Những mặt tích cực và tiêu cực của nền kinh tế thị trường - liên hệ thực tế nền kinh tế Việt Nam”

CHƯƠNG 1: NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ TÍNH HAI MẶT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường

Đó là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật cung cầu, giá trị để xác định số lượng và giá cả hàng hóa, dịch vụ trên thị trường

Sự hình thành nền kinh tế thị trường là khách quan trong lịch sử, từ kinh tế tự nhiên, tự túc, kinh tế hàng hóa rồi từ kinh tế hàng hóa phát triển thành kinh tế thị trường Kinh tế thị trường cũng trải qua quá trình phát triển ở các trình độ khác nhau từ kinh tế thị trường sơ khai đến kinh tế thị trường hiện đại ngày nay Kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại

Theo P.Samuelson, “Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế trong đó các cá nhân nhân và các hãng tư nhân đưa ra các quyết định chủ yếu về sản xuất và tiêu dùng Các hãng sản xuất hàng tiêu dùng thu được lợi nhuận cao nhất bằng các kỹ thuật sản xuất có chi phí thấp nhất.”

Nguồn: P.Samuelson(1997) Kinh tế học, tr.35 Nxb Chính trị quốc gia.

Theo C Mác, “Kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch

sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trên con đường phát triển và nền kinh tế TBCN chính là nền kinh tế thị trường phát triển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơn chính là nền kinh tế cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tế XHCN Để chuyển lên nấc thang này, nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở thành phổ biến trong đời sống kinh tế – xã hội Đây là một kết luận lý luận quan trọng Nó khái quát quá trình

phát triển của lịch sử nhân loại, trong đó, kinh tế thị trường được xác định là một

nấc thang tất yếu, mang tính phổ biến Tính phổ biến của kinh tế thị trường thể hiện

ở cấu trúc khung chung cho mọi nền kinh tế thị trường.”

Nguồn: Nguyễn Văn Dương(30/01/2021) Kinh tế thị trường là gì?

Mặt tích cực và tiêu cực của nền kinh tế thị trường? Trang web Luật Dương Gia

<https://luatduonggia.vn/kinh-te-thi-truong-la-gi-mat-tich-cuc-va-tieu-cuc-cua-nen-kinh-te-thi-truong/>[Truy cập ngày 06/07/2021]

1.2 Tính hai mặt của nền kinh tế thị trường

1.2.1 Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường

- Tạo ra động lực mạnh mẽ kích thích các chủ thể kinh tế tham gia vào các

hoạt động sáng tạo kinh tế Trong nền kinh tế thị trường các chủ thể luôn có cơ hội

để tìm ra động lực cho sự sáng tạo của mình Thông qua vai trò thị trường mà nền kinh tế thị trường trở thành phương thức hữu hiệu kích thích sự sáng tạo trong hoạt động của các chủ thể kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự do của họ, qua đó thúc đẩy tăng năng xuất lao động, tăng hiệu quả sản xuất, làm cho nền kinh

tế hoạt động năng động, hiệu quả Nền kinh tế thị trường chấp nhận những ý tưởng sáng tạo mới trong thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh và quản lý Nền kinh tế thị trường tạo môi trường mở rộng cho các mô hình kinh doanh mới theo sự phát triển của xã hội

- Phát huy các năng lực, lợi thế của các chủ thể kinh tế Trong nền kinh tế thị

trường, mọi tiềm năng, lợi thế đều có thể được phát huy, đều có thể trở thành lợi ích đóng góp cho xã hội Thông qua vai trò gắn kết của trị trường trở thành phương thức hơn hẳn so với nền kinh tế tự cung tự cấp hay nền kinh tế hoạt hóa để phát huy tiềm năng, lợi thế của từng thành viên, từng vùng miền trong quốc gia, của từng quốc gia trong quan hệ kinh tế với phần còn lại của thế giới

-Tạo động lực thúc đẩy các chủ thể kinh tế đổi mới, phát triển Trong

nền kinh tế thị trường, các thành viên của xã hội luôn có thể tìm thấy cơ hội tối đa để thỏa mãn nhu cầu của mình Nền kinh tế thị trường với sự tác đông của các quy luật thị trường luôn tạo ra sự phù hợp với khối lượng, cơ cấu sản xuất với khối lượng, cơ cấu nhu cầu tiêu dùng của xã hội Nhờ đó, nhu cầu tiêu dùng về các loại hàng hóa, dịnh vụ khác nhau được đáp ứng kịp thời, người tiêu dùng được thỏa mãn nhu cầu cũng như đáp ứng đầy đủ mọi chủng loại hàng hóa, dịch vụ Thông qua đó, nền kinh tế thị trường trở thành phương thức để thúc đẩy văn minh, tiến độ xã hội.

1.2.2 Mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường

- Tiềm ẩn rủi ro khủng hoảng kinh tế Sự vận động của cơ chế thị trường

không phải khi nào cũng tạo được những cân đối, do đó, luôn tìm ẩn những nguy cơ khủng hoảng Khủng hoảng có thể diễn ra cục bộ, có thể diễn ra trên phạm vi tổng thể Khủng hoảng có thể xảy ra đối vợi mọi loại hình thị trường, với mọi nền kinh tế thị trường Sự khó khăn của nền kinh tế thị trường thể hiện ở chỗ, các quốc gia rất khó dự báo chính xác thời điểm xảy ra khủng hoảng Nền kinh tế thị trường không khắc phục được những rủi ro tiềm ẩn này

- Gây ra sự phân hóa xã hội sâu sắc Trong nền kinh tế thị trường, hiện

tượng phân hóa xã hội về thu nhập, về cơ hội là tất yếu Bản thân nền kinh tế không thể tự khắc phục được khía cạnh phân hóa có xu hướng sâu sắc Các quy luật thị trường luôn phân bổ lợi ích theo mức độ và loại hình tham gia thị trường, cộng với tác động của cạnh tranh mà dẫn đến sự phân hóa như một tất yếu Đây là tiêu cực của nền kinh tế thị trường cần phải có sự bổ sung và điều tiết bởi vai trò của nhà nước

- Gây ra những suy thoái môi trường tự nhiên và xã hội Do phần lớn các chủ

thể sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường luôn đặt mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận tối đa nên luôn tạo ra ảnh hưởng tiềm ẩn đối với nguồn lực tự nhiên, suy thoái môi trường Cũng vì động cơ lợi nhuận, các chủ thể sản xuất kinh doanh có thể vi phạm cả nguyên tắc đạo đức để chạy theo mục tiêu làm giàu thậm chí phi pháp, góp phần gây ra sự xói mòn đạo đức kinh doanh, thậm chí cả đạo đức xã hội Đây là nhưng mặt trái mang tính tiêu cực của bản thân nền kinh tế thị trường Cũng

vì mục tiêu lợi nhuận, các chủ thể hoạt động sản xuất kinh doanh có thể không tham gia vào các lĩnh vực thiết yếu cho nền kinh tế nhưng có lợi nhuận kì vọng thấp, rủi

ro cao, quy mô đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

2.1 Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền kinh

tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh (Đại hội XII của Đảng)

Một hệ giá trị toàn diện gồm cả dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh là hệ giá trị của xã hội tương lai mà loài người còn cần phải phấn đấu mới có thể đạt được một cách đầy đủ trên hiện thực xã hội Do đó, định hướng

xã hội chủ nghĩa thực chất là hướng tới các giá trị cốt lõi của xã hội mới ấy Nền kinh tế thị trường mà trong các hoạt động kinh tế của chủ thể, hướng tới góp phần xác lập được các giá trị xã hội thực tế với hệ giá trị toàn diện như vậy là nền kinh tế thiij trường định hướng xã hội chủ nghĩa Vì vậy, nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, cũng như nền kinh tế thị trường khác, cần có vai trò điều tiết của Nhà nước, nhưng đối với Việt Nam, nhà nước phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam

2.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2.2.1 Về mục tiêu

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là hướng tới phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

2.2.2 Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế

Có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà

nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt và là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể cùng với kinh tế tư nhân là nòng cốt để phát triển một nền kinh tế độc lập, tự chủ Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác, cạnh tranh cùng phát triển theo pháp luật

2.2.3 Về quan hệ quản lý nền kinh tế

Có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh, sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và bảo vệ tài nguyên, môi trường; phát triển các lĩnh vực văn hoá, xã hội

2.2.4 Về quan hệ phân phối

Thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội

2.2.5 Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội

Phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa - xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế thị trường Tiến bộ và công bằng xã hội vừa là điều kiện đảm bảo cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế, vừa là mục tiêu thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta phải thực hiện hóa từng bước trong suốt thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

2.3 Những vấn đề cần hoàn thiện thêm của nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội ở Việt Nam

thành và phát triển trên cơ sở phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, nhà nước thực hiện quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bằng pháp luật bảo đảm cho thị trường phát triển, tuân thủ các quy luật của kinh tế thị trường, tương thích với thông lệ quốc tế, kiến tạo được môi

trường vĩ mô, xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở và bảo đảm an sinh xã hội, ban hành

cơ chế chính sách về phân bổ nguồn lực, phân phối lại theo hướng bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, đặc biệt là phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường

Tuy nhiên, do phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một sự nghiệp, một con đường hiện thức và tối ưu đối với Việt Nam nên có những vấn đề đặt ra trong điều kiện hiện nay cần phải được tiếp tục hoàn thiện, cụ thể:

- Một là, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam

đang xây dựng là một nền kinh tế mang tính đặc thù, phù hợp với điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa và những giá trị xã hội chủ nghĩa đất nước đang phấn đấu Thế nhưng, vấn đề cần xem xét là liệu chúng ta có thể nghiên cứu để áp dụng nhiều hơn, đầy đủ hơn những quy luật, những giá trị chung của thể chế kinh tế thị trường nhằm tạo thuận lợi sự phát triển vừa nhanh hơn, vừa bền vững hơn

- Hai là, định hướng của Đảng và Nhà nước và thực tiễn vừa qua đã chứng

minh rằng, để phát triển nền kinh tế Việt Nam không thể chỉ dựa vào một thành phần kinh tế nào, mà cần phải khơi dậy được mọi tiềm năng, mọi nguồn lực của đất nước, với một khát vọng chung là xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu

- Ba là, bảo đảm rằng sự phát triển của đất nước là sự phát triển có tính bao

trùm và không quá thiên lệch, không tạo ra sự phân biệt về giàu nghèo quá lớn giữa các vùng miền, giữa các thành phần, đối tượng trong xã hội

- Bốn là, cần có chiến lược cùng những giải pháp hữu hiệu như thế nào để

việc phát triển kinh tế của đất nước bảo đảm hài hòa 2 yếu tố, đó là: Phát triển

nhanh và bền vững Đây là hai yêu cầu song song, bởi với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam nếu không có giải pháp để đạt một tốc độ phát triển ở mức cao thì rất dễ bị rơi vào tụt hậu gấp nhiều lần so với thế giới

- Năm là, tăng cường vị thế của đất nước trên thị trường thế giới bằng chính

sách đối ngoại mềm dẻo, bảo vệ hiệu quả lợi ích quốc gia, dân tộc

Những vấn đề còn lại, như xây dựng kết cấu hạ tầng, đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hoàn thiện hệ thống chính sách,… là những vấn đề lâu dài, cần thiết kế những bước đi ngắn hạn tích cực, nhưng biết lựa chọn mục tiêu đầu tư để đạt hiệu quả dài hạn Nhà nước phải đặt ra

và đảm bảo sự tuân thủ các quy chế phòng ngừa gian lận, nhất là gian lận trên thị trường tài chính, vì vụ lợi, những chủ thể kinh tế có thể làm hại lẫn nhau và làm hại

cả người tiêu dùng lẫn người lao động Do đó,sự vào cuộc của Nhà nước là rất cần thiết để cuộc các chủ thể kinh tế phải hoạt động trong khuôn khổ có lợi cho con người, cho xã hội, cho đất nước