TÀI LIỆU TẬP HUẤN GIÁO VIÊN: TĂNG CƯỜNG KĨ NĂNG ĐỌC VIẾT CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Các giai đoạn phát triển kĩ năng đọc viết Giai đoạn 0: Tiền biết đọc Phát triển ngôn ngữ nói bao gồm cả từ vựng Giai đoạn 1: Bắt đầu biết đọc Chữ cái thể hiện âm thanh Mối quan hệ giữ

TĂNG CƯỜNG KĨ NĂNG ĐỌC VIẾT

CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TÀI LIỆU TẬP HUẤN GIÁO VIÊN

Phụ lục:

Các hoạt động giảng dạy nhằm Tăng cường Kĩ năng

CHỦ ĐỀ 1:

LĨNH HỘI VÀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG ĐỌC VIẾT

Chủ đề Lĩnh hội và phát triển kĩ năng đọc viết

Mục tiêu Hiểu về cách trẻ em lĩnh hội và phát triển kĩ năng đọc viết, cũng là nền tảng của phương pháp

tăng cường kĩ năng đọc viết cho trẻ tiểu học

Chuẩn bị • Đọc chủ đề lĩnh hội và phát triển kĩ năng đọc viết

• Chuẩn bị các phong bì, trong đó có các định nghĩa cơ bản

• Chuẩn bị bản phóng to của hình miêu tả Đọc & Viết Thành thạo

• Các Định nghĩa quan trọng được cắt ra, phân loại và cho vào trong các phong bì riêng biệt

Thời gian Khoảng 1 tiếng

1 Kĩ năng đọc viết là gì? (15 phút)

NÓI

 Mục tiêu của chủ đề này là giúp học viên hiểu rõ hơn về cách trẻ lĩnh hội và phát triển kĩ năng đọc viết Việc hiểu biết này sẽ đặt nền móng cho việc tiếp cận với phương pháp tăng cường kĩ năng đọc viết dễ dàng hơn

 Để bắt đầu, hãy thảo luận nhanh các khái niệm sau:

 Theo anh/chị “kĩ năng đọc viết” có nghĩa là gì?

 “Biết đọc biết viết” là gì?

LÀM  Hỏi ý kiến của học viên và viết các câu trả lời lên bảng giấy lật

NÓI

 Cảm ơn chia sẻ của các anh/chị về khái niệm đọc viết

 Kĩ năng đọc viết là khái niệm đa nghĩa Hiểu theo cách đơn giản nhất, khái niệm này chỉ

kĩ năng có thể đọc và viết của một người Trọng tâm của phương pháp tăng cường kĩ năng đọc viết là hỗ trợ để trẻ có thể đọc hiểu văn bản và tự tạo được văn bản với mục đích cụ thể Đọc hiểu là “quá trình liên tục tiếp nhận và diễn giải ngữ nghĩa thông qua việc tương tác với văn bản” (Snow & the RAND Reading Study Group, 2002, tr 11).1

 Ở một mức độ cao hơn, kĩ năng đọc viết là có thể sử dụng khả năng đọc và viết để phát triển hiểu biết, kĩ năng và sắp xếp để nhận thức về thế giới, tham gia vào các hoạt động trong đó

1 Snow, C., & the RAND Nhóm Nghiên cứu Đọc hiểu (2002) Đọc để hiểu: Hướng đến chương trình R&D về đọc hiểu Nghiên cứu được chuẩn bị cho Văn phòng Nghiên cứu và Cải tiến Giáo dục (OERI), Sở GD Liên bang, Santa Monica, CA: Tập đoàn RAND.

LÀM  Xếp học viên thành các nhóm 2 – 3 người Đưa cho mỗi nhóm 1 phong bì khái niệm

 Anh/chị nghĩ gì về các quan điểm khác nhau về cách trẻ lĩnh hội kĩ năng đọc viết?

 Giáo viên tại địa phương của các anh/chị sẽ giảng dạy như thế nào, dựa trên những lí thuyết khác nhau này?

 Sau khi nhóm của các anh/chị thảo luận xong, chúng ta sẽ cùng phát biểu về vấn đề này theo nhóm lớn

LÀM  Yêu cầu học viên đưa ý kiến phản hồi về việc giáo viên tại địa phương của họ sẽ giảng dạy như thế nào, dựa trên những lí thuyết khác nhau này Viết lại ý kiến của họ lên bảng lật

3 Các giai đoạn trong phát triển kĩ năng đọc viết (15 phút)

 Mặc dù các bối cảnh ngôn ngữ và văn hóa xã hội khác nhau sẽ ảnh hưởng đến việc lĩnh hội và hướng dẫn đọc viết, nghiên cứu cho biết vẫn có những qui tắc đọc viết có thể áp dụng chung chung (hoặc những mẫu số chung trong việc mọi trẻ học đọc và viết như thế nào với các ngôn ngữ và bối cảnh VHXH khác nhau)

 Phương pháp tăng cường kĩ năng đọc viết giả định rằng hầu hết trẻ sẽ trải qua những giai đoạn cơ bản khi các em phát triển kĩ năng đọc viết và cũng khuyến khích áp dụng sao cho phù hợp với các hoàn cảnh ngôn ngữ khác nhau

 Những giai đoạn này được mô tả trong Bảng 1 Hãy cùng nhau đọc những giai đoạn này

LÀM  Yêu cầu học viên đọc nội dung trong bảng và gọi một người xung phong đọc thành tiếng

LÀM

 Hướng dẫn thảo luận nhanh về những giai đoạn này

 Nhắc nhở học viên rằng họ đang thảo luân những giai đoạn này để hiểu rõ hơn về căn bản của Phương pháp Tăng cường kĩ năng đọc viết Mặc dù không phải tất cả học viên

sẽ đồng ý với những giai đoạn này, điều quan trọng là họ hiểu để nắm chắc hơn Phương pháp Tăng cường kĩ năng đọc viết

6

Bảng 1 Các giai đoạn phát triển kĩ năng đọc viết

Giai đoạn 0: Tiền biết đọc Phát triển ngôn ngữ nói (bao gồm cả từ vựng)

Giai đoạn 1: Bắt đầu biết đọc Chữ cái thể hiện âm thanh Mối quan hệ giữa Âm – đánh vần

Giai đoạn 2: Đọc vững vàng và thành thạo Các kĩ năng giải mã và mã hóa tín hiệu ngôn ngữ

Đọc trôi chảy

Giai đoạn 3: Đọc để tích lũy kiến thức mới Mở rộng từ vựng

Xây dựng kiến thức cơ bản về thế giới

Giai đoạn 4: Quan điểm đa chiều

Phát triển các thói quen hoạt động

Phân tích văn bản một cách lô gíc Hiểu được các quan điểm đa chiều

Nguồn: Điều chỉnh từ Chall, J (1983) Các giai đoạn phát triển kĩ năng đọc (New York: McGraw - Hill; tái bản lần 2 bởi Harcourt Brace năm 1996)

-4 Mô hình Đọc Viết Thành Thạo (15 phút)

NÓI

 Các giai đoạn phát triển kĩ năng đọc viết mà chúng ta đã thảo luận cho thấy mức độ quan trọng trong việc giáo viên giúp học sinh học và thực hành những kĩ năng đọc viết cụ thể như là từ vựng, chữ cái và những âm thanh tương ứng, đọc trôi chảy và những kĩ năng khác

 Nếu không có kĩ năng đọc viết vững vàng, trẻ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển hiểu biết, kĩ năng và sự sắp xếp để nhận thức về thế giới, tham gia vào các hoạt động trong đó

 Hình ảnh cái cây sau đây miêu tả một mô hình đọc viết thành thạo, tích hợp các kĩ năng cần thiết để giúp trẻ đọc viết thành công Đây là những kĩ năng trọng tâm của Phương pháp Tăng cường kĩ năng đọc viết

 Hãy thảo luận về mô hình cây này theo nhóm nhỏ Sau đó, chúng ta sẽ cùng nhau chia sẻ cảm nghĩ về mô hình này

LÀM  Cho học viên thấy Hình 1

CHÚ THÍCH: Mô hình Đọc Viết thành thạo dựa trên Phương pháp Phương pháp Tăng cường Kĩ năng đọc viết cho học sinh tiểu học

- Phần tán cây: Đọc Viết thành thạo: Đọc hiểu, Từ vựng, Đọc thành thạo, Bảng chữ cái, Nhận biết âm

- Nền đất: Động lực và niềm say mê đọc

- Rễ cây: Kiến thức về bảng chữ cái, Nhận biết chữ in, Tiếp xúc nhiều với sách, Kiến thức cơ bản về âm, Ngôn ngữ nói và kiến thức về từ vựng

Nguồn: Điều chỉnh từ quyển Giới thiệu về Bộ Công cụ Hỗ trợ kĩ năng làm quen với Toán và Đọc viết cho trẻ mầm non, SC 2013.

NÓI

 Anh/chị có ý kiến gì về Mô hình Đọc Viết thành thạo này?

 Cảm ơn các anh/chị đã đưa ý kiến Những hoạt động giảng dạy mà chúng ta sẽ tiếp cận trong khóa tập huấn giáo viên này được thiết kế để thúc đẩy những kĩ năng nói trên của học sinh tiểu học, giúp cho các em trở nên thuần thục trong đọc và viết

8

CHỦ ĐỀ 2:

NGÔN NGỮ

Chủ đề Ngôn ngữ

Mục tiêu Hiểu và giải thích được loại hình chuẩn bị và điều chỉnh đối với việc dạy và học nào là cần

thiết trong bối cảnh song ngữ/đa ngữ

Chuẩn bị Đọc Chủ đề Ngôn ngữ; chuẩn bị các phong bì có từ và định nghĩa đi kèm; điều chỉnh các ví

dụ sao cho phù hợp với bối cảnh ngôn ngữ địa phương

Tài liệu

• Tài liệu Tập huấn Giáo viên (Mục Ngôn ngữ)

• Sách giáo khoa hoặc Giáo trình

• Các khái niệm quan trọng

• Các định nghĩa được cắt rời và phân loại vào phong bì

• Bản Điều tra Ngôn ngữ

• Đoạn văn được trẻ viết ở các mức độ khác nhau

• Paper Giấy

• Bút màu hoặc bút dạ

• Flashcards hoặc tranh treo tường có hình động vật

• Giấy bảng lật

• Bảng B-M-H (Biết-Muốn Biết-Đã Học Được) (Xem phụ lục A)

Thời gian 7.5 tiếng

1 Giới thiệu (20 phút)

NÓI

 Ngôn ngữ là nền móng của việc học đọc và viết

 Chúng ta biết rằng mọi trẻ em – bất kể ngôn ngữ của các em là gì – cần học những kĩ năng giống nhau khi các em bắt đầu học đọc và viết

 Tuy nhiên, có một vài khác biệt trong việc học đọc và viết, dựa trên các đặc tính khác nhau của ngôn ngữ và khi trẻ học đọc bằng một ngôn ngữ không quen thuộc

 Cũng như vậy, giáo viên phải sử dụng ngôn ngữ cử chỉ thay cho khẩu lệnh khi dạy trẻ đọc

và viết trong bối cảnh song ngữ hoặc đa ngữ

 Hãy thảo luận theo nhóm hoặc theo cặp câu hỏi sau đây: giáo viên tại địa phương của anh/chị phải đối mặt với những khó khăn về mặt ngôn ngữ nào trong lớp học?

LÀM  Sau khi các nhóm/cặp thảo luận xong, tiếp thu phản hồi từ học viên Viết phản hồi của học viên lên bảng giấy lật

NÓI

 Cảm ơn anh/chị đã trả lời cho câu hỏi này

 Phương pháp tăng cường kĩ năng đọc viết được phát triển dựa trên một nhóm Khái niệm hoặc nguyên lí Chủ chốt Qua khóa tập huấn về Phương pháp Tăng cường kĩ năng đọc viết, các anh/chị sẽ học và thảo luận về những khái niệm quan trọng này, cũng như chúng liên quan đến việc dạy đọc cho trẻ tại cộng đồng anh/chị như thế nào

 Hôm nay, chúng ta sẽ cùng thảo luận những khái niệm quan trọng liên quan đến Ngôn ngữ

LÀM  Dán những khái niệm quan trọng lên bảng lật HOẶC yêu cầu học viên đọc về những nội dung nền tảng trong Tài liệu Tập huấn Giáo viên của họ

 Đọc thành tiếng từng khái niệm quan trọng trước lớp

A Nội dung nền tảng của Phương pháp Tăng cường kĩ năng Đọc Viết về: Ngôn ngữ (15 phút)

1 Trẻ em học đọc và viết tốt nhất bằng ngôn ngữ mà các em có thể nói và hiểu

2 Tiếng mẹ đẻ của trẻ là nguồn tư liệu mà các em có thể dùng để học đọc ở bất kì ngôn ngữ nào

3 Giáo viên nên hiểu các đặc tính của tiếng mẹ đẻ của học sinh (vd: âm vần, bảng chữ cái)

4 Giáo viên nên điều chỉnh hướng dẫn dạy đọc và viết của mình theo nhu cầu của học sinh

5 Với sự hỗ trợ phù hợp, trẻ em có thể học bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau từ khi bắt đầu đi học

NÓI  Hãy thảo luận nhanh theo nhóm nhỏ hoặc theo cặp về những nội dung nền tảng này Sau đó chúng ta sẽ phát biểu ý kiến trước lớp

LÀM  Cho các nhóm thời gian để thảo luận Các anh/chị nghĩ gì về những nội dung nền tảng này?

 Tiếp thu câu trả lời của học viên

NÓI

 Cảm ơn các anh/chị đã chia sẻ ý kiến Một điều quan trọng chúng ta cần nhớ là trẻ em trong bối cảnh đa ngữ cũng có khả năng học tập như các em người Kinh Giống mọi trẻ khác, các em cần có sự hỗ trợ phù hợp từ giáo viên, cha mẹ, và người chăm sóc để học tập tốt

 Một trong những mục tiêu của chủ đề này là giúp các anh/chị hiểu những kĩ năng mà chúng ta kì vọng giáo viên sẽ dạy và trẻ sẽ học được khi các em học đọc Những hoạt động các anh/chị sẽ học trong chủ đề này sẽ giúp các anh/chị hiểu làm thế nào để giúp giáo viên dạy đọc hiệu quả hơn trong môi trường song ngữ/đa ngữ

2 Dạy đọc viết trong môi trường song ngữ/đa ngữ (25 phút)

NÓI • Để hiểu về khái niệm song ngữ/đa ngữ và ảnh hưởng của nó lên việc dạy và học đọc, giáo viên

cần hiểu những từ khóa và nội dung nền tảng được dùng để nói về ngôn ngữ

• Làm việc theo nhóm nhỏ 3 – 4 người, nhìn vào các từ và định nghĩa trong phong bì và ghép từ với định nghĩa tương ứng

• Sau đó, mỗi nhóm sẽ đọc và giải thích cách ghép của nhóm mình

LÀM • Đưa cho mỗi nhóm một phong bì đã chuẩn bị sẵn

dạy (NNGD) Ngôn ngữ chính được sử dụng để thực hiện hầu hết các hoạt động dạy và học trong giáo dục Việc này có thể được quy định bởi chính sách, hoặc được các nhà sư phạm lựa chọn

đáp ứng cho nhu cầu nhận thức

cơ bản Kiến thức và khả năng thường thức giữa các ngôn ngữ; học sinh có thể và nên chuyển tiếp kiến thức và khả năng giữa NN1 và NN2 với sự giúp đỡ của giáo viên

Từ tương đồng Là từ có chung nguồn gốc ngôn ngữ học ở các ngôn ngữ khác nhau; những từ như vậy thường viết

tương tự nhau và có nghĩa giống nhau (vd: từ “mít tinh” trong tiếng Việt và “meeting” trong tiếng Anh)

Ngữ pháp Là các qui tắc qui định việc kết hợp của từ và cụm từ thành các câu có nghĩa, tiếp đến là

thành các đoạn văn có nghĩa

NÓI

 Anh/chị nghĩ gì về các định nghĩa quan trọng này?

 Anh/chị có dùng các thuật ngữ khác để chỉ giáo dục song/đa ngữ ở địa phương mình không? Nếu có thì đó là gì?

 Điều quan trọng là chúng ta cần trải nghiệm thực tế việc học với một ngôn ngữ không quen thuộc, và các hoạt động một giáo viên có thể sử dụng để cải thiện việc học của học sinh trong môi trường song/đa ngữ

 Tưởng tượng anh/chị là một trẻ DTTS trong ngày đầu tiên đi học

 Tôi sẽ đóng vai giáo viên của anh/chị, và nói với anh/chị bằng tiếng “Chichichi”

 Sau hoạt động này, chúng ta sẽ có phản hồi về hoạt động và liệt kê các hoạt động mà giáo viên có thể sử dụng để cải thiện việc học của học sinh trong môi trường song/đa ngữ

LÀM  Hãy làm theo các hướng dẫn trong hoạt động Chichichi sau

B Hoạt động Chichichi2 (20 phút)

2 Chi chi chiu? Nhìn và nói vậy với một người trong lớp Đợi 2 giây

3 Chi chi chiu? Nhìn và nói vậy với một người khác trong lớp Đợi

2 giây để người đó trả lời Tên anh/chị là gì?

4 Bùm bùm Nói và nhìn về phía cửa, sau đó nhìn mọi người

trong lớp

Hãy ra xếp hàng ở cửa

5 Bùm bùm!

Bùm bùm!

Hướng đầu về phía cửa và nhìn cả lớp, mắt mở to,

ra vẻ khẩn cấp Hãy ra xếp hàng ở cửa! Hãy ra xếp hàng ở cửa!

6 (không nói gì) Thở dài chán nản Ngừng lại, thử nói một lần nữa,

lần này có kèm hành động minh họa

7 Chi chi Lan Nói và chỉ vào mình trong khi nhìn cả lớp Chi chi Lan

8 Chi chi chiu? Nói và chỉ vào một người trong lớp, tỏ vẻ mặt đang

hỏi (nhướn mày) Chờ câu trả lời Tên anh/chị là gì?

9 Chi chi chiu? Nói và chỉ vào một người khác trong lớp, tỏ vẻ mặt

đang hỏi (nhướn mày) Chờ câu trả lời

Tên anh/chị là gì?

10 Bùm bùm Nói và đi về phía cửa, giơ hay tay biểu thị hai hàng

Chờ hai giây cho cả lớp làm theo Hãy ra xếp hàng ở cửa

Hãy ra xếp hàng ở cửa! Hãy ra xếp hàng ở cửa!

NÓI

 Anh/chị cảm thấy thế nào khi không hiểu một ngôn ngữ?

 Còn những cách nào khác mà anh/chị nghĩ là có thể giúp mình hiểu giáo viên tốt hơn?

 Nếu anh/chị là giáo viên trong ví dụ vừa rồi, anh/chị sẽ làm gì để học sinh không cảm thấy hoặc hành động như vừa rồi, khi tôi bắt đầu nói bằng một ngôn ngữ hoàn toàn xa lạ?

 Những khó khăn về ngôn ngữ mà giáo viên và học sinh gặp phải trong ví dụ này là gì?

 Giáo viên đã sử dụng những hoạt động nào để giúp học sinh hiểu tốt hơn?

3 Hiểu về Bối cảnh Ngôn ngữ của Địa phương (5 phút)

 Hãy làm việc theo nhóm cùng địa phương, thảo luận và viết ra câu trả lời cho những câu hỏi sau đây về bối cảnh ngôn ngữ địa phương

2 Điều chỉnh từ một hoạt động từ mô-đun tập huấn giáo viên PRAESA TELL của “Học một ngôn ngữ khác” (Worldwide Commons License)

12

A Khảo sát về Bối cảnh Ngôn ngữ địa phương (30 phút)

Liệt kê tất cả các ngôn ngữ được sử dụng tại nhà và trong cộng đồng của học sinh (tiếng mẹ đẻ/NN1):

Liệt kê tất cả ngôn ngữ được sử dụng để dạy đọc viết cho trẻ tại trường (NNGD) theo khối lớp:

1 Có phải hầu hết trẻ ở trường đều nói và hiểu cùng một NN1 không?

2 NN1 có hệ thống chữ viết riêng không?

3 Giáo viên có thể nói chuyện với trẻ bằng NN1 của trẻ không?

4 Có tài liệu đọc bằng NN1 cho trẻ không?

5 Có sách giáo khoa được viết bằng NN1 của trẻ không?

6 Có thời gian biểu cụ thể ở trường để dạy trẻ đọc và viết bằng NN1 của trẻ không?

Tiếng Việt/Ngôn

ngữ giảng dạy

(NNGD)

7 Có phải hầu hết mọi trẻ ở trường đều nói và hiểu NNGD không?

8 Trẻ có thể hiểu những hướng dẫn bằng NNGD không?

9 Trẻ có thể nói chuyện với nhau bằng NNGD không?

10 Giáo viên có thể nói chuyện với trẻ bằng NNGD không?

11 Giáo viên có nói và hiểu NNGD không?

12 Có tài liệu đọc bằng NNGD cho trẻ không?

13 Có sách giáo khoa được viết bằng NNGD không?

14 Có thời gian biểu cụ thể ở trường để dạy trẻ đọc và viết bằng NNGD không?

NÓI Dựa vào câu trả lời của anh/chị cho các câu hỏi trên:

• Trả lời các câu hỏi về ngôn ngữ này là khó hay dễ? Tại sao?

• Có đủ tài liệu dạy và học bằng NN1 để giúp trẻ học đọc viết không (vd: hệ thống chữ viết tiêu chuẩn, giáo viên có hiểu biết về NN1 của trẻ, tài liệu đọc, thời gian học)? Nếu không, nhà trường

và giáo viên có thể làm gì để cải thiện tình trạng này?

• Trẻ trong trường của anh/chị có nói và hiểu NNGD đủ để học đọc viết bằng NNGD không? Nếu không, tại sao?

• Các đặc tính của NN1 và NNGD giống hay khác nhau? Điều này ảnh hưởng đến các hoạt động của giáo viên trong lớp học như thế nào?

4 Hoạt động giảng dạy mẫu có thể sử dụng trong các lớp học đa ngữ (15 phút)

 Trẻ học trong môi trường song/đa ngữ cần hỗ trợ thêm từ phía giáo viên

 Giáo viên có thể tận dụng vốn hiểu biết NN1 của trẻ để dạy trẻ học đọc bằng một ngôn ngữ khác (NN2)

 Anh/chị nghĩ gì về những ý kiến này? Để thảo luận các ý kiến của mình, chúng ta sẽ dùng một hoạt động gọi là “Suy nghĩ – Ghép đôi – Chia sẻ” mà chúng ta sẽ áp dụng xuyên suốt khóa tập huấn Phương pháp tăng cường kĩ năng đọc viết này Đầu tiên, hãy nghĩ về ba ý kiến trên Tiếp

đó, chia sẻ những suy nghĩ của mình với người ngồi cạnh anh/chị Sau đó, chúng ta sẽ chia sẻ ý kiến với cả lớp

LÀM  Cho học viên thời gian để thực hiện “Suy nghĩ – Ghép đôi – Chia sẻ” Sau khi học viên chia sẻ theo cặp xong, yêu cầu họ phát biểu trước cả lớp

NÓI

 Cảm ơn các anh/chị về những ý kiến này Bây giờ chúng ta sẽ cùng thảo luận một

số hoạt động thực tế để giáo viên có thể áp dụng để giúp trẻ học đọc, cũng như đặc biệt

hỗ trợ cho trẻ trong môi trường song/đa ngữ

 Tôi sẽ làm mẫu từng hoạt động đó

 Tôi sẽ đóng vai giáo viên, và anh/chị sẽ đóng vai học sinh

 Sau mỗi hoạt động, anh/chị sẽ có cơ hội điều chỉnh những hoạt động này cho phù hợp với bối cảnh của mình, và làm mẫu trước cả lớp

Các hoạt động giảng dạy có hiệu quả nói chung cũng có thể áp dụng được với trẻ trong môi trường song/đa ngữ (10 phút)

NÓI • Có một số hoạt động giảng dạy có hiệu quả nói chung đối với tất cả mọi đối tượng học sinh

đang học đọc, bao gồm cả trẻ trong môi trường song/đa ngữ

• Một số “Qui tắc Vàng cho giáo viên” luôn cần nhớ như sau:

LÀM • Dán danh sách các “Qui tắc Vàng cho giáo viên” trong lớp tập huấn

• Đọc thành tiếng từng qui tắc

14

“Qui tắc Vàng cho giáo viên”

 Hãy kiên nhẫn – cho học sinh đủ thời gian để luyện tập

 Hãy nói thật ân cần với học sinh – không trêu chọc trẻ!

 Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi

 Theo dõi quá trình học tập của từng em để xác định những cá nhân cần trợ giúp đặc biệt

 Phản hồi tích cực với trẻ

 Nói chậm và rõ ràng, quay mặt về phía học sinh

 Cho học sinh làm việc theo cặp và theo nhóm (phân công bạn cùng tiến cho các em cần trợ giúp đặc biệt)

 Dạy một chủ đề theo nhiều cách khác nhau (để nhận ra mỗi học sinh có một cách thức học tập và tiếp thu khác nhau!)

 Xác định, khuyến khích ưu điểm và hứng thú học tập của học sinh

 Giữ liên lạc với phụ huynh học sinh để họ có thể hỗ trợ việc học của con em mình tại nhà

Nguồn: Special Needs Action Pack, 2016

NÓI

 Bây giờ tôi sẽ làm mẫu một hoạt động giảng dạy sử dụng 1 trong những qui tắc vàng bên trên: làm việc theo cặp và nhóm Tôi sẽ làm mẫu cách sử dụng qui tắc này trong môi trường song/đa ngữ

 Tôi sẽ đóng vai giáo viên, và anh/chị sẽ đóng vai học sinh

HOẠT ĐỘNG 1: Hoạt động theo cặp để giúp trẻ đọc trôi chảy và hiểu bài (25 phút)

Mô tả: Trẻ làm việc theo cặp để luyện đọc trôi chảy một văn bản ngắn

Tài liệu: Văn bản

Kĩ năng cơ bản: Đọc trôi chảy; Đọc hiểu

Hướng dẫn

1 Phân công các cặp Chú ý phân công những em giỏi tiếng Việt (NNGD) với những em kém hơn

2 NÓI “Hôm nay các em sẽ luyện nghe và đọc một văn bản ngắn.”

3 Giao cho cả lớp một văn bản phù hợp với trình độ của các em

4 NÓI, “Lớp mình sẽ đọc văn bản này với tốc độ vừa phải và diễn cảm phù hợp Các em đừng đọc nhanh quá hoặc chậm quá Nếu em thấy bạn của mình đọc nhanh hoặc chậm quá, hãy lịch sự nhắc bạn và đọc mẫu cho bạn xem nên đọc thế nào.”

5 Trong 1 cặp, hướng dẫn cho em A (em giỏi tiếng Việt hơn) đọc thành tiếng một câu (hoặc một đoạn văn, nếu độ dài phù hợp) và yêu cầu em B lắng nghe

6 Sau đó, em B đọc lại câu/đoạn văn đó

7 Cặp sẽ tiếp tục đọc như vậy cho đến khi đọc hết văn bản

8 Giáo viên sẽ di chuyển quanh phòng để nghe các cặp đọc và sửa cho các em nếu cần thiết

Mở rộng và nâng cao

 Mỗi cặp có thể viết ra một câu hỏi đọc hiểu về văn bản vừa rồi và chia sẻ theo nhóm

 Mỗi nhóm sẽ trả lời các câu hỏi được đưa ra (trả lời miệng hoặc viết)

 Mỗi nhóm có thể vẽ một bức tranh diễn tả cách hiểu của các em về câu chuyện vừa rồi

 Mỗi học sinh có thể phản hồi mức độ hiểu câu chuyện của mình bằng cách giơ tay (giơ tay =

hiểu; không giơ tay = vẫn đang cố gắng hiểu)

 Bây giờ chúng ta sẽ học một số hoạt động khác mang tính hỗ trợ hướng dẫn cho trẻ trong môi trường song/đa ngữ

NÓI  Anh/chị nghĩ gì về hoạt động này? Liệu giáo viên tại địa phương của anh/chị có thể thực hiện hoạt động này đối với học sinh học đọc bằng ngôn ngữ không quen thuộc với các em

không?

LÀM  Cho học viên thảo luận nhanh về vấn đề này

NÓI

 Cảm ơn phản hồi của các anh chị về hoạt động này

 Bây giờ chúng ta sẽ học một số hoạt động khác mang tính hỗ trợ hướng dẫn cho trẻ trong môi trường song/đa ngữ

B Các hoạt động mang tính hỗ trợ hướng dẫn cho trẻ (5 phút)

NÓI • Khi học bằng NN2 (ngôn ngữ không quen thuộc), dạy trẻ sử dụng hành động trực quan sẽ rất hữu ích cho giáo viên

Trực quan hóa kiến thức từ sách vở sẽ cho phép trẻ hiểu rõ hơn chữ cái và từ vựng, và hỗ trợ

việc đọc hiểu của các em

Bây giờ tôi sẽ minh họa một vài hoạt động học đọc để giúp trẻ trong môi trường song/đa ngữ

•

HOẠT ĐỘNG 2: Thẻ chữ cái có hình minh họa (20 phút)

Mô tả: Trẻ viết ra các chữ cái cụ thể vào các thẻ và minh họa với hình vẽ của vật có tên bắt đầu bằng chữ cái đó

Tài liệu: Giấy hoặc thẻ ghi chú, bút chì, bút màu

Kĩ năng cơ bản: Kiến thức về bảng chữ cái; biết viết

Hướng dẫn

1 NÓI, “Hôm nay chúng ta sẽ luyện viết chữ cái và vẽ tranh hình minh họa có tên bắt đầu bằng chữ cái đó.”

2 Viết 1 chữ cái lên bảng (vd: A) và đọc chữ cái lên

3 Yêu cầu học sinh đọc chữ cái lên

4 Yêu cầu học sinh liệt kê các từ bắt đầu với chữ cái này

5 Vẽ hình của vật thể đó lên bảng, cạnh chữ cái

6 Yêu cầu trẻ viết chữ cái vào giấy hoặc thẻ ghi chú của mình và vẽ 1 hình minh họa cạnh chữ cái đó

7 Lặp lại hoạt động này cho đến khi mỗi trẻ đã làm được khoảng 5 thẻ chữ cái có hình minh họa

Mở rộng và Nâng cao

• Cuối cùng, trẻ có thể tự tạo một bảng chữ cái có hình minh họa của riêng mình

• Mỗi trẻ có thể được giao cho minh họa 1 chữ cái, và sẽ lên trình bày trước lớp hình minh họa của mình

• Trẻ có thể làm việc theo nhóm để tạo ra những bảng chữ cái có hình minh họa

• Giáo viên có thể sử dụng hoạt động này để tạo ra các danh sách từ mới có hình minh họa kèm theo (vd: viết từ “quả cam” vào một thẻ giấy và vẽ/đính hình của 1 quả cam đi kèm bên cạnh)

16

NÓI  Bây giờ tôi sẽ làm mẫu một hoạt động dạy đọc sử dụng trực quan khác để hỗ trợ trẻ trong môi trường song/đa ngữ Sau đó chúng ta sẽ cùng thảo luận và thực hành các hoạt động

này

HOẠT ĐỘNG 3: Dùng bảng biểu để xây dựng kiến thức cơ bản (30 phút)

Mô tả: Học sinh sử dụng một bảng biểu – bảng B-M-H (biết-muốn biết-đã học được) – để khơi gợi kiến thức

cơ bản, lắng nghe giáo viên đọc thành tiếng và viết về những gì trẻ học được

Tài liệu: Một câu chuyện phù hợp lứa tuổi về một chủ đề mới có nhiều từ vựng không quen thuộc với học sinh,

bảng B-M-H, giấy và bút

Kĩ năng cơ bản: Từ vựng; Đọc; Đọc hiểu

Hướng dẫn

1 Nói “Hôm nay thầy/cô sẽ đọc cho các em nghe một câu chuyện Sau đó chúng ta sẽ cùng nói chuyện

về ý nghĩa và các từ mới trong đây để giúp các em hiểu được câu chuyện nhé!”

2 Chỉ vào bảng B-M-H (được vẽ hoặc dán sẵn trên bảng) và nói “Chúng ta sẽ dùng bảng này để giúp mình sắp xếp suy nghĩ về câu chuyện, và các em sẽ viết vào đây nhé.”

3 Cho trẻ xem bìa câu chuyện và nói “Câu chuyện này là về [Chủ đề] Các em biết gì về [Chủ đề] nhỉ?”

4 Khi anh/chị nghe câu trả lời từ học sinh, hãy viết lại vào cột “Chúng ta biết” trong bảng

5 Nói, “Rất tốt Chúng mình đã biết khá nhiều về [Chủ đề] rồi đấy Nhưng thầy/cô nghĩ là còn một vài điều mình chưa biết đâu Vậy các em muốn tìm hiểu gì về [Chủ đề] nữa nhỉ? Các em nghĩ câu chuyện của chúng ta sẽ

kể về điều gì? Bây giờ các em hãy đặt câu hỏi về những điều các em muốn biết, và thầy/cô sẽ viết vào bảng này nhé.”

6 Khi anh/chị nghe các câu hỏi từ phía học sinh, ghi lại vào cột “Muốn biết” trong bảng

7 Nói “Bây giờ thầy/cô sẽ đọc câu chuyện và các em sẽ lắng nghe Khi nghe, các em hãy nghĩ về những điều chúng mình đã nói rằng mình muốn biết nhé.” Đọc thành tiếng câu chuyện, dừng trong lúc đọc để chỉ cho học sinh các bức tranh và hỏi câu hỏi gợi mở về câu chuyện

8 Nói “Bây giờ thầy/cô đã đọc xong câu chuyện rồi, các em có biết thêm được điều gì mới về [Chủ đề] mà trước đây chưa biết hay không? Chúng ta có trả lời được câu hỏi nào trong số những câu viết trên bảng này không nhỉ?”

9 Đợi học sinh trả lời hoặc gọi một vài em trả lời Nếu các em trả lời được, hãy viết câu trả lời của các em vào cột “Đã học được” trong bảng

10 Nói “Chúng ta đã trả lời được một vài câu hỏi rồi, nhưng thầy/cô thấy vẫn còn một số mà chúng ta

chưa trả lời được Chúng ta hãy cùng nghe lại câu chuyện này một lần nữa để xem còn gì mà chúng

ta có thể học được không nhé.”

11 Đọc thành tiếng câu chuyện lần thứ hai, dừng trong lúc đọc để cho học sinh quan sát tranh và hỏi câu

hỏi gợi mở về câu chuyện

12 Nói “Bây giờ chúng ta đã được nghe câu chuyện lần thứ hai Chúng ta biết thêm được điều gì nhỉ?”

13 Viết câu trả lời của học sinh vào bảng

14 Nói “Các em có thích nghe câu chuyện này không? Các em thích nhất đoạn nào? Bây giờ chúng ta sẽ gỡ BẢNG M-H này xuống Mấy ngày nữa, chúng ta có thể đọc lại câu chuyện và thay đổi nội dung bảng nếu có thể nhé.”

B-Mở rộng và Nâng cao

• Yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm hoặc theo cặp, hoặc cá nhân để hoàn thành bảng B-M-H.

• Sử dụng bảng này để tách một câu chuyện dài thành nhiều phần ngắn Mỗi ngày, giáo viên có thể đọc một phần cho học sinh và yêu cầu các em hoàn thành một phần của bảng

NÓI  Đó mới chỉ là hai ví dụ về việc sử dụng trực quan sinh động để hỗ trợ trẻ học trong môi trường song/đa ngữ Các anh/chị có thể kể ra các cách khác không?

LÀM  Viết câu trả lời vào bảng lật

NÓI

 Bây giờ anh/chị sẽ có cơ hội thực hành một trong những hoạt động trực quan này Hãy làm việc theo nhóm 3 – 4 người, chọn 1 hoạt động và chuẩn bị một tiết học ngắn theo chuẩn chương trình giáo dục phổ thông

 Viết các bước của tiết học lên bảng lật và chuẩn bị các tài liệu hoặc văn bản cần thiết cho tiết học

 Sau khi tất cả các nhóm đã xong, tôi sẽ mời một hoặc hai nhóm lên làm mẫu tiết học của mình cho cả lớp quan sát

LÀM

 Phân công học viên thành các nhóm 3 – 4 người

 Cung cấp cho các nhóm một bảng giấy lật, bút dạ để viết ra kế hoạch bài học của họ

 Cho các nhóm thời gian để xác định bài học hoặc mục tiêu bài học từ sách giáo khoa hoặc giáo trình mà họ sẽ tập trung vào Yêu cầu các nhóm viết lên bảng lật

 Yêu cầu 1 hoặc 2 nhóm trình bày kế hoạch bài giảng của mình

NÓI

 Cảm ơn các anh/chị đã trình bày hoạt động của mình

 Bây giờ chúng ta sẽ tiếp tục học các hoạt động khác để giúp trẻ trong môi trường đa ngữ

 Phương pháp Total Physical Response (Tạm dịch Phản xạ toàn thân), TPR, là một công

cụ hữu hiệu để tăng cường từ vựng cho trẻ học NN2 Các hoạt động của TPR yêu cầu học sinh phản ứng lại sử dụng hoạt động cơ thể khi học từ/cụm từ mới

 TPR giúp trẻ nhớ được từ mới và tạo không khí vui nhộn trong lớp học!

THỰC HÀNH (60 PHÚT)

18

HOẠT ĐỘNG 4 Sử dụng phương pháp Phản xạ toàn thân (TPR) (10 phút)

Mô tả: Trẻ quan sát và làm lại hành động miêu tả cảm xúc để học từ mới

Tài liệu: Giấy hoặc thẻ ghi chú, bút chì hoặc bút màu

Kĩ năng cơ bản: Từ vựng

Hướng dẫn

1 Nói “Hôm nay chúng ta sẽ học từ mới miêu tả cảm xúc, cảm giác nhé.”

2 Nói từ chỉ cảm xúc đầu tiên (vd: vui vẻ) Khi anh/chị nói từ này, sử dụng cử chỉ và biểu cảm khuôn

mặt để diễn tả từ

3 Yêu cầu học sinh nhắc lại từ này (vd: vui vẻ) và kết hợp với các cử chỉ và biểu cảm khuôn mặt để diễn tả từ

4 Lặp lại chu trình này cho các từ chỉ cảm xúc mới

5 Sau khi thực hành các từ chỉ cảm xúc với học sinh ít nhất 3 lần, hãy nói các từ đó mà không có các cử chỉ

và biểu cảm khuôn mặt

6 Sau khi nói từ, yêu cầu học sinh thể hiện các cử chỉ và biểu cảm khuôn mặt phù hợp với từ chỉ cảm xúc đó

7 Lặp lại hoạt động này cho đến khi cả lớp có thể ghép từ với các cử chỉ và biểu cảm khuôn mặt một cách chính xác

Mở rộng và Nâng cao

• Mỗi học sinh có thể làm việc theo cặp để lặp lại hoạt động này

• Trẻ có thể tự tạo các thẻ từ chỉ cảm xúc, viết từ và vẽ một hình tương ứng với cảm xúc đó vào thẻ

• Làm một quyển sách cảm xúc với từ và hình tương ứng với cảm xúc đó và để trong lớp học Học

sinh có thể sử dụng quyển sách này để thể hiện cảm xúc của mình

NÓI  Đây mới chỉ là 1 ví dụ về việc sử dụng Phương pháp Phản xạ toàn thân để giúp trẻ học NN2 Các anh/chị có các ví dụ nào khác từ thực tế làm việc của mình không?

LÀM  Viết câu trả lời của học viên lên bảng lật

C Các Hoạt động học đọc bằng NN2 dựa trên tiếng mẹ đẻ của trẻ (5 phút)

NÓI

 Vốn kiến thức mà trẻ có được trong tiếng mẹ đẻ là nguồn tư liệu trong lớp học đọc

 Giáo viên có thể so sánh âm vần, chữ cái, từ vựng và ngữ phá của NN1 với NN2 để giúp trẻ sử dụng tất cả kiến thức của mình để học đọc

 Bây giờ tôi sẽ làm mẫu một vài hoạt động đơn giản để dạy trẻ đọc bằng NN2 dựa trên tiếng mẹ đẻ của các em

HOẠT ĐỘNG 5: Sử dụng cấu trúc câu (dạng Nói hoặc Viết) (20 phút)

Mô tả:Giáo viên chỉ vào các vật, mô hình diễn tả và so sánh ngôn ngữ, và trẻ lắng nghe và luyện tập

Tài liệu: Hình ảnh thức ăn hoặc đồ ăn (có thể sử dụng với các nhóm từ chủ đề khác)

Kĩ năng cơ bản: Ngôn ngữ nói; Biết viết

Hướng dẫn

1 Nói “Chúng ta có một số loại đồ ăn (hoặc hình ảnh đồ ăn) ở đây Chúng ta sẽ thực hành nói về (mô tả) những loại đồ ăn này Chúng ta cũng sẽ so sánh các đồ ăn này với nhau Chúng ta sẽ nói xem các đồ ăn này giống hay khác nhau nhé!”

2 Nói “Đầu tiên, thầy/cô sẽ cho các em một ví dụ Hãy chăm chú lắng nghe nhé.”

3 Viết câu lên bảng hoặc bảng lật Chỉ vào từng từ khi anh/chị đọc thành tiếng câu đó lên

4 Nói “Qủa chuối màu vàng nhưng quả dưa chuột màu xanh Các em hãy nhắc lại câu này nào.”

5 Nói “Bạn nào giỏi nói cho thầy/cô biết câu này nói như thế nào bằng tiếng H’Mong nhỉ?”

6 Lắng nghe câu trả lời của cả lớp và viết câu trả lời bằng tiếng H’Mong lên bảng, dưới câu tiếng Việt (tiếng H’mong:

“txir tsơưz txuôv đangx tangz txir điz nangl xêv njuôz”)

7 Nói “Trong cả hai câu trên cô đã sử dụng từ của mình để cho thấy sự khác biệt giữa hai loại đồ ăn Trong câu nói bằng tiếng Việt, từ nào cho thấy chúng ta đang so sánh nhỉ?”

8 Tìm kiếm câu trả lời từ phía học sinh cho từ “nhưng” Khoanh tròn từ “nhưng” trong câu nói

9 Nói “Đúng rồi Thầy/cô đã dùng từ “nhưng” để chỉ sự khác biệt giữa hai vật thể Thế trong tiếng H’mong thì

là từ gì nhỉ?”

10 Tìm kiếm câu trả lời từ phía học sinh cho từ “tangz” Khoanh tròn từ “tangz” trong câu nói

11 Nói “Các em ạ, từ “nhưng” trong tiếng Việt được sử dụng như từ “tangz” trong tiếng H’mong đấy Bây giờ chúng ta sẽ làm thêm một vài so sánh nữa sử dụng từ “nhưng” nhé.”

12 Viết mẫu câu lên bảng và yêu cầu học sinh điền vào chỗ trống Ví dụ:

thì , nhưng _thì

• Yêu cầu một học sinh làm mẫu trước lớp.

• Lặp lại hoạt động này sử dụng các liên từ khác Ví dụ, “Cam là một loại quả, và chuối cũng là một loại quả.”

NÓI

 Anh/chị nghĩ gì về bài học mẫu câu bên trên? Liệu giáo viên trong cộng đồng của anh/chị

có thể áp dụng hoạt động này trong lớp học không?

 Một hoạt động dạy đọc NN2 dựa trên tiếng mẹ đẻ của học sinh khác là tạo một danh sách

từ tương đồng

 Từ tương đồng là những từ ở các ngôn ngữ khác nhau nhưng lại giống nhau về nghĩa, cấu tạo từ và cách phát âm Không phải ngôn ngữ nào cũng có từ tương đồng với nhau, nhưng đối với những ngôn ngữ có, dạy trẻ về nhóm từ này là một cầu nối rất hữu dụng giữa hai ngôn ngữ

 Bây giờ tôi sẽ làm mẫu một tiết học có sử dụng từ tương đồng

HOẠT ĐỘNG 6: Từ tương đồng (chủ đề trường học) (20 phút)

Mô tả: Giáo viên giúp trẻ hiểu một số từ NN2 tương đồng với NN1 của trẻ

Tài liệu: Bút dạ, bảng lật, hình ảnh minh họa (trang, thẻ tranh)

Kĩ năng cơ bản: Nghe & Nói; Từ vựng

Hướng dẫn

1 Nói “Hôm nay chúng ta sẽ học một số từ có chủ đề nhà trường Đây là những hình ảnh của từ chúng ta

sẽ học Khi thầy/cô chỉ vào tranh nào, thì các em hãy gọi tên sự vật đó lên nhé Các em có thể nói tiếng Việt hoặc tiếng H’mong đều được.”

2 Chỉ vào tranh và chờ câu trả lời từ học sinh

3 Khi học sinh nói được tên của sự vật, nhắc lại cho các em nghe thật rõ ràng Đọc tên của sự vật trong

cả tiếng Việt và tiếng H’mong

4 Nói “Đúng rồi, đây là hình ảnh của một “cô giáo” Trong tiếng H’mong là “cô zaoz” Các em có thấy hai

từ này đọc giống nhau không nào? Giống nhau ở phần nào nhỉ?”

5 Chờ câu trả lới của học sinh về hai từ giống nhau thế nào

6 Nói “Nhiều từ trong tiếng Việt đọc khá giống tiếng H’mong Các em có thể liên hệ một số từ H’mong với tiếng Việt.”

7 Nhắc lại bước 2 – 5 với các tranh ảnh khác, đọc tên sự vật bằng cả tiếng Việt và tiếng H’mong (vd: học sinh: shux xênhz; từ ngữ: tưx lul, phấn: phênhr, quả pao: paoz, Việt Nam: Viêx Nang)

Mở rộng và Nâng cao

• Với trẻ đã đang học đọc, lặp lại hoạt động này sử dụng các từ viết thay vì hình ảnh

• Giữ lại các bảng từ tương đồng trong lớp để học sinh có thể ghi nhớ (Một ví dụ về bảng từ tương

đồng ở Phụ lục B)

• Anh/chị nghĩ gì về bài học từ tương đồng bên trên? Liệu giáo viên trong cộng đồng của anh/chị có thể

áp dụng hoạt động này trong lớp học không?

• Hãy nhớ rằng, từ tương đồng chỉ là một cách để dạy về giống nhau và khác nhau giữa NN1 và NNGD cho trẻ Anh/chị có thể thực hiện các hoạt động tương tự tập trung vào âm vần (liệu âm “h” ở đầu câu có khi đọc lên có phát ra âm thanh không), cấu trúc từ (tiền tố hoặc hậu tố), và ngữ pháp hoặc cấu trúc câu (tính từ, danh từ được sắp xếp thế nào trong câu) Đó là một số ví dụ

NÓI

THỰC HÀNH (90 PHÚT)

NÓI

 Bây giờ các anh/chị sẽ có cơ hội thực hành một số hoạt động mà chúng ta đã thảo luận

 Làm việc theo nhóm nhỏ, chọn hai hoạt động mà chúng ta đã học hôm nay

 Áp dụng vào một tiết học cụ thể trong Chương trình giáo dục phổ thông

 Mỗi nhóm sẽ làm mẫu ít nhất 1 chiếc lược trước lớp, hoặc nhiều hơn nếu có đủ thời gian

 Sau đó, các nhóm khác sẽ đưa nhận xét về điểm đã làm tốt và điểm cần cải thiện của nhóm vừa làm mẫu

 Để kết thúc chủ đề về Ngôn ngữ của chúng ta, chúng ta sẽ thực hiện một đánh giá đơn giản mà giáo viên cũng có thể thực hiện trong lớp học của mình để đánh giá mức độ hiểu bài của học sinh

 Hôm nay, chúng ta sẽ viết các thẻ ra về Thẻ ra về là các phản hồi được viết lại (trên 1 mảnh giấy, bìa…) để trả lời một câu hỏi mà Tập huấn viên hoặc giáo viên đặt ra cuối buổi Giáo viên sẽ đọc những phản hồi này

 Câu hỏi ngày hôm nay là: anh/chị đã học được điều gì mới qua chủ đề về Ngôn ngữ này?

 Trước khi ra về, hãy đưa lại câu trả lời của anh/chị cho tôi

 Cảm ơn sự tham gia của anh/chị

LÀM

 Đưa cho học viên mỗi người một mảnh giấy

 Thu lại trước khi học viên ra về

 Hãy đọc những phản hồi này, và nếu cần, điều chỉnh trong chủ đề tiếp theo dựa trên phản hồi của học viên

22

Phụ lục A: Bảng B-M-H

Điều tôi BIẾT Điều tôi MUỐN BIẾT Điều tôi ĐÃ HỌC ĐƯỢC

Phụ lục B: Ví dụ về bảng từ tương đồng (Tiếng Anh/Tiếng Tây Ban Nha)

Beeman, K and Urow, C 2012

24

CHỦ ĐỀ 3:

NGHE & NÓI

Chủ đề Đọc và Viết: Nghe & Nói

Mục tiêu Để hiểu được 1) tầm quan trọng của ngôn ngữ nói (nghe&nói) như nền móng của việc học

đọc và viết; và 2) cách lên kế hoạch và triển khai các hoạt động dạy và học thúc đẩy việc nghe và nói

Chuẩn bị Đọc chủ đề Đọc và Viết: Nghe & Nói; xem lại bài Đọc truyện cho trẻ nghe; chuẩn bị một

danh sách “những từ hay xuất hiện” cho một khối lớp làm mẫu; cắt các Định nghĩa quan trọng ra vào để vào phong bì

Tài liệu

 Tài liệu Tập huấn Giáo viên

 Sách giáo khoa

 Chọn các văn bản khác nhau cho tiết Đọc truyện (vd: truyện, truyện cổ tích, sách tranh/ảnh)

 Danh sách những từ hay xuất hiện theo khối lớp

 Bảng âm vị (đơn vị nhỏ nhất của hệ thống ngữ âm) của tiếng Việt

 Tài liệu Đọc truyện cho trẻ nghe

1 Ngôn ngữ nói (nghe & nói) là nền tảng của đọc và viết

2 Khả năng nhận diện và chơi với âm vần trong ngôn ngữ là rất quan trọng để học đọc và viết

3 Vốn từ vựng là rất quan trọng để hiểu được ngôn ngữ nói và văn bản viết

4 Nghe và kể chuyện nâng cao mức độ hiểu biết của trẻ về cấu trúc của văn bản viết, sau đó sẽ

chuyển sang đọc và viết văn bản viết

5 Phát triển các kĩ năng nghe và nói chắc chắn là rất quan trọng cho các trẻ, đặc biệt là cho những trẻ

3 Giới thiệu về Nghe và Nói (30 phút)

A Các hoạt động giảng dạy để cải thiện kĩ năng nghe & nói cho trẻ (120 phút)

NÓI

 Anh/chị nghĩ gì về những khái niệm này?

 Nghe và nói (hoặc ngôn ngữ nói) là nền tảng để học đọc và viết Nghe và nói thường xuyên giúp trẻ học ngữ âm của ngôn ngữ, mà trẻ dùng để kết nối với chữ in khi trẻ đang đọc và viết Trẻ cũng học hầu hết vốn từ vựng đầu đời thông qua nghe nói và sử dụng chúng khi đang nói Từ vựng vô cùng quan trọng trong quá trình học đọc

 Trẻ trong trường và cộng đồng của anh/chị có nhiều cơ hội nghe và nói không? Cơ hội như thế nào (vd: nghe và kể chuyên, ghe và ra chỉ thị, nghe hoặc nói với bạn học hoặc người lờn)?

 Tại sao hoặc tại sao không?

LÀM  Bắt đầu thảo luận với học viên

Câu hỏi 1: Những khoảnh khắc quan trọng khi trẻ có cơ hội học nghe & nói trong lớp học?

hãy nghĩ về những gì trẻ đang làm và đang nghe & nói với ai trong những khoảnh khắc ấy?

Câu hỏi 2: Có phải mọi trẻ đều có cơ hội nghe & nói giống nhau? Hãy nghĩ về trẻ trai và trẻ gái,

trẻ ở các nhóm dân tộc khác nhau, độ tuổi và cấp lớp khác nhau (trong lớp ghép) hoặc các nhóm ngôn ngữ khác nhau

 Mỗi nhóm sẽ thảo luận và viết ra câu trả lời cho 1 câu hỏi trên, và khi mọi người đã làm xong, anh/chị sẽ trình bày câu trả lời của mình trước lớp

LÀM

 Xếp học viên vào các nhóm 3 – 4 người

 Cung cấp cho mỗi nhóm một tờ giấy bảng lật

 Một nửa nhóm sẽ thảo luận và viết câu trả lời cho câu hỏi số 1 Nửa còn lại làm câu hỏi số

 Sau khi chúng ta đã nghĩ về các cơ hội khác nhau để học nghe & nói thường xảy ra trong lớp, hãy cùng thực hành một số hoạt động mà giáo viên có thể dùng để giúp trẻ phát triển

NÓI

 Có ai ở đây (hoặc giáo viên mà anh/chị làm việc cùng) đọc truyện cho học sinh nghe không? Tại sao?

 Đọc thành tiếng nên là một hoạt động thường ngày trong lớp học

 Từ vựng của học sinh sẽ phát triển khi các em được tiếp xúc nhiều với ngôn ngữ mới, ví

dụ như thông qua đọc thành tiếng Điều này cũng giúp trẻ nghe những người có khả năng đọc trôi chảy (những người đọc với tốc độ vừa phải, chính xác và biểu cảm) thực hiện việc đọc như thế nào

 Ở trường, giáo viên có trách nhiệm đọc cho trẻ không thể tự đọc được các học sinh lớn hơn hoặc bạn cùng tiến có thể tự đọc cũng có thể đọc thành tiếng cùng các em khác chưa đọc tốt bằng

 Bây giờ tôi sẽ làm mẫu việc đọc truyện (đọc thành tiếng) Các anh/chị sẽ đóng vai học sinh Sau đó các anh/chị sẽ có cơ hội tự mình thực hành hoạt động này

26

HOẠT ĐỘNG 7: Đọc thành tiếng

Mô tả: Giáo viên đọc thành tiếng câu chuyện cho học sinh nghe

Tài liệu: Văn bản

Kĩ năng cơ bản: Nói; Đọc trôi chảy, Đọc hiểu và Nghe

4 Bắt đầu đọc thành tiếng câu chuyện Đảm bảo đọc một cách tự nhiên, không quá nhanh không quá

chậm Đọc đủ to để tất cả các trẻ đều có thể nghe thấy Nếu có phần hội thoại, thay đổi tông giọng và đặt cho mỗi nhân vật một tông giọng khác nhau Cho trẻ xem các bức tranh minh họa Nếu có thể, giơ quyển sách về phía học sinh, và chỉ vào các từ khi anh/chị đang đọc

5 Trong khi anh/chị đang đọc, thỉnh thoảng hãy dừng lại để học hoặc trả lời 1 câu hỏi về câu chuyện

Anh/chị có thể hỏi câu hỏi như “Từ ‘hốt hoảng’ có nghĩa là gì nhỉ?” Hoặc “Các em nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?”

6 Sau khi đọc xong, hỏi một số câu hỏi như “Những sự kiện quan trọng nào đã xảy ra trong câu chuyện này?” hoặc “Các em nghĩ vì sao nhân vật chính lại làm thế nhỉ?” hoặc “Điều này đã từng xảy ra với các em chưa?” hoặc “Các em có thích nghe đọc chuyện này không? Tại sao?”

7 Nếu có thời gian, hãy lặp lại bước 3 – 5 để cho học sinh cơ hội hiểu rõ hơn về câu chuyện và luyện nghe nhiều hơn

Mở rộng và Nâng cao

• Yêu cầu một trẻ đã biết đọc đọc thành tiếng cho một hoặc một nhóm học sinh

• Chọn một câu chuyện để đọc thành tiếng có cùng chủ để với tiết học đọc trong ngày hôm đó

• Để trẻ chọn trong những quyển truyện đã chọn lọc từ trước đó truyện mà các em muốn nghe kể

• Yêu cầu trẻ viết lại những từ mới từ câu chuyện hoặc vẽ tranh đề biểu thị những từ mới đó, nếu có

 Các anh/chị hãy đọc thầm tài liệu này

 Anh/chị có câu hỏi gì về những gợi ý này không?

 Bây giờ, mỗi người sẽ có cơ hội để thực hành những gợi ý này bằng cách đọc thành tiếng cho bạn đọc của mình nghe một câu chuyện Trong khi các anh/chị đọc, tôi sẽ đi xung quanh

và góp ý cho mọi người

 Mỗi người cần phản hồi tích cực cho bạn đọc của mình để giúp bạn mình tiến bộ hơn trong kĩ năng đọc

 Sau đó, chúng ta sẽ mời một vài học viên lên đọc mẫu trước lớp

LÀM  Để học viên có thời gian đọc thành tiếng cho nhau nghe

HOẠT ĐỘNG 8: Hộp sáng tác truyện

Mô tả: Trẻ sẽ kể một câu chuyện sử dụng các vật thể trong một hộp hoặc một vật đựng khác như túi được giáo

viên cung cấp Việc này giúp trẻ phát triển các kĩ năng ngôn ngữ nói cũng như khả năng cảm nhận truyện kể (hiểu được một câu chuyện là gì)

Tài liệu: Hộp nhỏ hoặc một vật đựng khác (1 hộp nếu giáo viên quản trò; 5 hộp nếu chơi theo nhóm nhỏ), và

các vật thể thú vị để vào trong hộp (2 – 4 vật trong từng hộp), như là một quả bóng nhỏ, một cái cốc rỗng, một cái lá, một đồ chơi hình thú, một mảnh vải, một cái bút chì, v…v Bất kì vật gì anh/chị có thể tìm thấy!

Kĩ năng cơ bản: Nghe & Nói

Hướng dẫn

1 NÓI, “Hôm nay, chúng ta sẽ sáng tạo câu chuyện về những vật thể trong hộp Chúng ta không cần một quyển sách để kể chuyện – mà chúng ta sẽ dùng trí tưởng tượng của mình nhé! Nên chúng ta sẽ phải suy nghĩ rất nhiều nhé Bây giờ thầy/cô sẽ làm mẫu cho các em, sau đó các em sẽ tự kể những câu chuyện dựa trên những vật thể này nhé.”

2 Cho cả lớp xem 3 – 4 vật thể trong hộp và tạo ra một câu chuyện đơn giản có nhắc đến tất cả các vật

đó Ví dụ, một cô bé tìm thấy chiếc cốc và đó là một chiếc cốc thần kì Ví dụ thế

3 Sau đó nói “Bây giờ các em sẽ tự tạo các câu chuyện của mình với các vật khác nhau trong hộp.”

4 Lấy ra các vật thể mà anh/chị đã sử dụng trong câu chuyện của mình và cho vào 3 – 4 khác vào trong hộp

5 Mời trẻ lên kể chuyển Hãy đặt những câu hỏi như “Bây giờ, câu chuyện sẽ bắt đầu như thế nào? Cái gì

sẽ xảy ra trước? Có những ai trong câu chuyện? Các nhân vật có vấn đề gì? Điều gì sẽ xảy ra tiếp?”

6 Cho trẻ có đủ thời gian để suy nghĩ và xung phong Nếu trẻ gặp khó khăn, thử sử dụng hoạt động Suy nghĩ – Ghép đôi – Chia sẻ mà chúng ta đã đề cập ở chủ đề trước Cho mỗi trẻ một khoảng thời gian để suy nghĩ Sau đó yêu cầu trẻ chia sẻ với bạn ngồi cạnh mình Cuối cùng, gọi một vài trẻ lên chia sẻ với cả lớp

7 Sau khi trẻ trình bày ý tưởng, nói “Hay quá! Em đã sử dụng trí tưởng tượng của mình và tạo nên một câu chuyện đấy!”

8 Nếu anh/chị có đủ thời gian, cho trẻ làm việc và sáng tác truyện theo nhóm nhỏ Việc này có thể thực

hiện vào hôm khác hoặc vào thời điểm thích hợp hơn

Mở rộng và Nâng cao

• Trẻ làm việc theo nhóm nhỏ và sử dụng các hộp sáng tác truyện khác nhau

• Trẻ có thể tự chọn vật thể để cho vào hộp sáng tác truyện (các vật tìm thấy trong lớp học hoặc ngoài trời) Các em cũng có thể mang vật thể từ nhà đi và sáng tác các câu chuyện có tính cá nhân hơn

• Giáo viên có thể viết ra câu chuyện từ lời kể của trẻ Câu chuyện có thể được viết vào các trang giấy và ghép lại thành một quyển sách

• Trẻ có thể thu thập các vật thể cho một hộp sáng tác truyện dựa trên câu chuyện được đọc trên lớp

 Kể chuyện là một cách khác để xây dựng kĩ năng nghe & nói

 Kể chuyện có thể hỗ trợ học sinh học và thực hành từ mới kĩ năng này cũng dạy trẻ về các loại cấu trúc truyện khác nhau (vd: truyện có nhân vật và bối cảnh; truyện có đầu, thân, kết)

 Trong cộng đồng của anh/chị, việc kể chuyện có phổ biến không? Nếu có, loại chuyện gì được kể

và trong hoàn cảnh nào (vd: hội bản, làng, ở nhà)?

LÀM  Tiếp thu câu trả lời từ học viên

NÓI  Bây giờ tôi sẽ làm mẫu một hoạt động kể chuyện

28

HOẠT ĐỘNG 9: Tóm tắt một câu chuyện/một buổi đọc truyện

Mô tả: Giáo viên đọc thành tiếng một văn bản và yêu cầu học sinh vẽ một bức tranh về những gì trẻ nghe được,

chia sẻ với bạn mình, và tóm tắt miệng những điều quan trọng nhất mà các em học được từ buổi đọc truyện

Tài liệu: Một câu chuyện để đọc thành tiếng (có thật hoặc không có thật; tiểu sử hoặc văn bản mô tả có trình tự,

đặc biệt hữu dụng để khuyến khích tóm tắt), giấy trắng và bút chì

Kĩ năng cơ bản: Nghe & Nói; Hiểu bài

Hướng dẫn

1 Phát cho mỗi học sinh một tờ giấy trắng

Nói “Hôm nay chúng ta sẽ đọc một bài về Thầy/cô sẽ đọc thành tiếng cho các em nghe Khi nghe, các em hãy vẽ một bức tranh về những gì các em tưởng tượng ra hoặc thấy trong đầu các em hãy nghĩ xem điều gì

là quan trọng cần nhớ về bài văn/câu chuyện này nhé!”

2 Đọc thành tiếng bài văn/câu chuyện, làm theo trình tự các kĩ thuật đọc truyện cho trẻ nghe

3 Nói “Thầy/cô sẽ đọc cho các em nghe một lần nữa lần này, hãy cẩn thận lắng nghe và thêm chi tiết vào bức tranh mà các em đã vẽ trước đó Hãy xem có thêm gì mới mà các em không nhận thấy vào lần đọc đầu tiên không?”

4 Đọc lại những phần đã được chọn của văn bản hoặc quyển sách

5 Nói “Bây giờ các em sẽ quay sang bạn ngồi bên cạnh mình và nói về bức tranh mà em đã vẽ Điều quan trọng mà bức tranh thể hiện về câu chuyện mà chúng ta đã đọc là gì?”

Mở rộng và Nâng cao

• Yêu cầu học sinh trình bày trước lớp

• Yêu cầu học sinh xem lại bức vẽ của mình dựa trên những gì các em trao đổi với bạn, sau đó chia sẻ với

cả lớp các em đã thay đổi những gì và tại sao

• Học sinh có thể viết lại những từ mà các em nghĩ là quan trọng sẽ giúp các em vẽ được bức tranh của mình

HOẠT ĐỘNG 10: Thay đổi bài hát

Mô tả: Phát triển khả năng phân biệt của trẻ giữa những gì trẻ mong đợi nghe thấy và những gì trẻ thực sự nghe được Tài liệu: Bài hát, vần điệu mà quen thuộc với trẻ

Kĩ năng cơ bản: Nghe & Nói; Nhận biết ngữ âm

3 Sau khi bài hát kết thúc, nói “Bây giờ, các em sẽ nghe cho kĩ khi thầy/cô hát bài này Lần này thầy/cô sẽ thay đổi bài hát một chút Nếu các em phát hiện ra chỗ thay đổi, hãy giơ tay lên nhé.”

4 Giáo viên nên hát lại bài hát, thay đổi 1) âm vần trong câu (vd: Bài hát ‘Một con vịt’: thay “vịt” thành

“vẹt”), 2) nghĩa của từ (vd: thay “một” thành “năm”; “hồ nước” thành “bãi cát”, hoặc trật tự của câu (vd:

“một con vịt xòe ra hai cái cánh” thành “hai cái cánh xòe ra một con vịt”

5 Khi trẻ giơ tay xung phong trả lời, gọi một em và hỏi em đã nghe thấy sự thay đổi nào

Mở rộng và Nâng cao

• Hoạt động tương tự có thể được thực hiện với trẻ làm quản trò hoặc trẻ chơi theo nhóm

• Có thể tích hợp kĩ năng viết vào hoạt động này Học sinh có thể viết (hoặc vẽ tranh) về những vần điệu mà các em nghe thấy

LÀM  Phân học viên thành các nhóm 3 – 4 người Cho học viên đủ thời gian để chuẩn bị hoạt động nghe & nói của mình

NÓI  Anh/chị có nhận xét gì về việc làm mẫu vừa rồi? Người đó đã làm tốt chưa? Có gì cần cải thiện không?

30

4 Phát triển các kĩ năng nghe & nói chủ chốt để hỗ trợ học sinh học đọc viết (20 phút)

NÓI  Bây giờ chúng ta đã thực hành được một vài hoạt động đơn giản để hỗ trợ học sinh xây

dựng các kĩ năng nghe & nói nói chung, chúng ta sẽ thảo luận một số cách để dạy trẻ những

kĩ năng ngôn ngữ nói cụ thể

 Để bắt đầu, chúng ta cần biết những kĩ năng đó là gì

 Mỗi nhóm có một phong bì với các từ khóa và định nghĩa đi kèm Anh/chị hãy làm việc theo nhóm và ghép các từ với các định nghĩa tương ứng Sau khi a/c hoàn thành

 Sau đó, chúng ta sẽ thảo luận về mỗi kĩ năng nhiều hơn, tham gia vào các hoạt động để phát triển các kĩ năng đó, và thực hành các hoạt động theo nhóm nhỏ

Ví dụ, từ "con mèo" có hai tiếng/âm tiết là “con” & “mèo”

Âm tiết “mèo” có ba âm vị: / m /, / e /, / o /

Âm tố là cách phát âm của từng yếu tố ngữ âm, và có kí hiệu riêng để ghi lại cách phát âm đó Có ba loại âm vị: nguyên âm, phụ âm, và bán nguyên âm

Cấu tạo từ

Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất có nghĩa dùng để đặt câu Trong tiếng Việt, có nhiều cách để cấu tạo nên từ Có ba loại từ chính: từ đơn, từ ghép (từ ghép đẳng lập, từ ghép chính phụ) & từ láy

Ngữ dụng học Là một chuyên ngành thuộc ngôn ngữ học và tín hiệu học, nghiên cứu về sự đóng góp của bối cảnh tới nghĩa và cách sử dụng ngôn ngữ Việc lần lượt phát biểu và

lắng nghe trong lớp học cũng thuộc phạm trù của khái niệm này

LÀM  Yêu cầu học viên giải thích cách ghép từ và nghĩa của họ Sửa lỗi nếu có Nếu sau khi giải thích mà học viên vẫn thấy băn khoăn, hãy nói với họ rằng các hoạt động

tiếp theo sẽ có minh họa và làm rõ hơn cho các định nghĩa

NÓI  Cảm ơn về sự tham gia của các anh/chị Bây giờ chúng ta sẽ nghiên cứu các khái niệm này kĩ hơn và học về một số hoạt động mà giáo viên có thể sử dụng để giúp trẻ phát triển kĩ

năng

B Tổ chức và Hệ thống âm thanh trong Ngôn ngữ nói (Ngữ âm học) (45 phút)

NÓI

 Khả năng hiểu và sử dụng âm thanh là vô cùng quan trọng trong việc học đọc và viết

 Trẻ đang học đọc và viết phải hiểu âm tiết của NNGD để có thể liên kết giữa âm thanh và chữ viết

 Điều này đặc biệt quan trọng cho trẻ học đọc và viết bằng ngôn ngữ trẻ không nói hoặc hiểu

rõ Một vài âm tiết trong NN2 có thể hoàn toàn mới với trẻ, nên giáo viên cần giúp đỡ các

em trong việc nghe và thực hành với các âm tiết mới này

 Các đơn vị âm thanh trong ngôn ngữ của chúng ta là gì? Hãy cùng thực hiện một vài hoạt động để xác định âm trong các từ đơn giản nhé

HOẠT ĐỘNG 11: Tìm âm ghép cặp

Mô tả: Học sinh tìm bạn phát âm cùng âm tiết với mình

Tài liệu: Thẻ nhỏ (hoặc tờ giấy) ghi một chữ cái trên từng thẻ; mỗi em nhận một thẻ Phải có ít nhất 2 thẻ cho mỗi âm; có thể có nhiều hơn 2 thẻ cho mỗi âm Xếp/gập thẻ để giấu đi các thanh âm được viết trên đó

Kĩ năng cơ bản: Nói; Nhận biết ngữ âm và Nghe

Hướng dẫn

1 Giải thích hoạt động

2 Trẻ di chuyển đến nơi có không gian đủ rộng

3 Cho mỗi trẻ một thẻ với âm được viết trên đó

4 Nói với trẻ:

- Hãy nhìn vào thẻ của các con

- Giữ thẻ của mình đừng để bất kỳ ai thấy âm tiết được ghi trên thẻ

- Sau đó, các con hãy phát âm âm tiết được ghi trên thẻ (Nếu bạn nào không biết phát âm âm được ghi trong giấy, hãy hỏi, thày/cô sẽ giải thích)

- Đi vòng quanh và tìm người bạn đang phát âm giống như mình

- Khi tìm được bạn của mình rồi, các con hãy cho bạn đó xem và kiểm tra âm được ghi trên thẻ có giống nhau không

- Nếu âm tiết được ghi trên thẻ không giống nhau, hãy tiếp tục di chuyển và phát âm âm tiết đó đến khi nào tìm được bạn có âm tiết giống mình

Mở rộng và Nâng cao

 Sử dụng các phụ âm ghép (ph, tr, ng….v.v) hoặc nguyên âm ghép (ai, oi, ieu…v.v.)

 Thêm các dấu cho nguyên âm

NÓI

 Sẽ có những người hoặc cộng đồng người phát âm khác nhau mặc dù nói cùng một ngôn ngữ Điều này là hết sức bình thường khi mà một ngôn ngữ được phát âm theo nhiều cách khác nhau

 Giáo viên không nên tập trung vào việc uốn nắn trẻ phát âm “chuẩn” Điều quan trọng hơn

cả là chúng ta dạy các em tập trung vào và học cách sử dụng âm thanh trong ngôn ngữ Giáo viên cũng nên hiểu và tôn trọng sự khác biệt trong cách mà mọi người phát âm

 Bây giờ chúng ta sẽ chuyển từ việc bàn về âm vị sang âm tiết (từ, tiếng)

 Trẻ cần được hướng dẫn rõ ràng và thực hành với những từ mà trẻ chưa biết

 Không phải trẻ nào cũng biết các từ giống nhau: ví dụ, trẻ học bằng NN2 sẽ cần hỗ trợ khác so với trẻ học bằng NN1 Như chủ đề Ngôn ngữ này mô tả, giáo viên có thể giúp trẻ tạo ra các liên kết từ vựng giữa các ngôn ngữ bằng việc dạy trẻ các từ tương đồng



 Có 3 tầng bậc cho từ vựng: Tầng 1, Tầng 2, và Tầng 3 Các từ ở Tầng 2 hữu ích nhất cho các trẻ khi đang học đọc và viết Giáo viên nên dành nhiều thời gian dạy cho trẻ nghĩa của những từ này

 TẦNG 1: Các từ sử dụng hàng ngày như “mẹ, “quả bóng”, “ăn”

 TẦNG 2: Các từ thường sử dụng trong nhiều ngữ cảnh, đặc biệt trong văn bản, như hài hước hoặc so sánh

 TẦNG 3: Các từ không được dùng thường xuyên hoặc bị hạn chế bởi các tình huống cụ thể, ví dụ như “phân tử”, “châu lục”

 Thảo luận từ nào mà anh/chị cần dạy trẻ và gợi ý làm thế nào để thực hiện việc đó, sử dụng hoạt động Đọc sách cho trẻ nghe mà anh/chị đã học

 Sau đó, chọn một thành viên trong nhóm để làm mẫu việc Đọc sách cho trẻ nghe, tập trung vào việc dạy từ vựng chủ chốt Bảng 1 sau đây cho thấy danh sách các hoạt động mà giáo viên có thể sử dụng để dạy từ mới

Bảng 1: Các Hoạt động Đơn Giản Để Dạy Từ Vựng

1 Mô tả, giải thích, hoặc lấy ví dụ cho học sinh hiểu về các từ vựng mới, bao gồm cả mô tả phi ngôn ngữ (sử dụng tranh ảnh, điệu bộ…) cho học sinh học bằng NN2

2 Yêu cầu học sinh lặp lại phần mô tả, giải thích hoặc ví dụ bằng ngôn từ của chính các em Cho phép

những trẻ học bằng NN2 nhắc lại bằng tiếng mẹ đẻ của các em, nếu cần thiết

3 Yêu cầu học sinh vẽ hình ảnh, biểu tượng, hoặc các hình họa mô tả từ ngữ Hoạt động này đặc biệt hữu dụng với trẻ học bằng NN2

4 Khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động lặp lại giúp các em bổ sung kiến thức về từ vựng mới

5 Thường xuyên yêu cầu học sinh thảo luận từ mới với nhau Cho phép học sinh nói tiếng mẹ đẻ của các

em khi thích hợp

6 Khuyến khích học sinh tham gia vào các trò chơi với từ vựng mới

LÀM

 Xếp học viên thành các nhóm nhỏ 3 – 4 người

 Cung cấp cho mỗi nhóm một bảng giấy lật và bút dạ để viết

 Cung cấp cho mỗi nhóm một quyển sách để đọc thành tiếng về các chủ đề giống nhau Cố gắng đảm bảo rằng ít nhất một nhóm có một quyển truyện cổ tích

34

D Đơn vị ngữ nghĩa (Hình thái học – Cấu tạo từ) (45 phút)

NÓI

 Phân tích một phát ngôn (một đoạn của lời nói) người ta có thể phân xuất ra những đơn vị

có ý nghĩa nhỏ nhất, đơn vị đó là hình vị Ví dụ trong phát ngôn “Ngày mai tôi nghỉ học” sẽ

có 5 hình vị có ý nghĩa là “ngày / mai / tôi / nghỉ / học“

 Trong tiếng Việt, hình vị thường có hình thức cấu tạo một âm tiết, tức là mỗi hình vị trùng với

âm tiết, trên chữ viết mỗi hình vị được viết thành một chữ Hình vị trong tiếng Việt có thể một mình đóng vai trò như một từ cũng có thể làm thành tố cấu tạo từ, nhưng nó chỉ được phân xuất ra nhờ phân tích bản thân các từ.3

 Hình vị ngữ pháp được coi là đơn vị nhỏ nhất của ngữ pháp Đây là các phương tiện để thể hiện các ý nghĩa ngữ pháp cũng như các mối quan hệ cú pháp Ví dụ: những trong tiếng Việt chỉ có chức năng ngữ pháp khi dùng để biểu thị số nhiều (ví dụ: những hoạt động), nhưng

sẽ là hình vị từ vựng khi dùng để nhấn mạnh (ví dụ: ăn hết những một con gà) Đặc biệt, trong các ngôn ngữ không biến hình như tiếng Việt, ranh giới giữa từ và hình vị nhiều khi không rõ ràng nên người ta thường dùng khái niệm từ hư (hoặc hư từ) khi nói đến hình vị ngữ pháp. 3

Nguồn: Trung tâm Từ điển học , https://ngnnghc.wordpress.com/tag/hinh-thai-h%E1%BB%8Dc/

NÓI

 Loại hoạt động này có thể hữu dụng cho trẻ học đọc bằng NN2 Ví dụ: khi chúng ta học chủ

đề về “Ngôn ngữ”, giáo viên có thể hỗ trợ học sinh so sánh cấu tạo của từ trong NN1 và NNGD Hoạt động này giúp trẻ tạo liên kết giữa NN1 và NNGD/NN2

 Bây giờ chúng ta sẽ thực hiện một hoạt động ngôn ngữ nói để giúp trẻ khám phá cách nói

số ít, số nhiều thường gặp trong tiếng Việt Hoạt động này được gọi là “Tôi thấy” để dạy trẻ cách nói số ít, số nhiều của sự vật

HOẠT ĐỘNG 12: Tôi thấy

Mô tả: Giáo viên yêu cầu học sinh xác định một hay nhiều vật trong/ngoài lớp học và các học sinh khác đoán xem

vật thể đó là gì (Đây cũng là một cách để luyện số và sử dụng tính từ)

Tài liệu: Môi trường với nhiều vật thể

Kĩ năng cơ bản: Nghe & Nói; Từ vựng

Hướng dẫn

1 Nói “Chúng ta sẽ chơi một trò chơi gọi là ‘Tôi thấy’ trong trò chơi này nhé các em Một bạn sẽ bắt đầu bằng việc nói ‘Tôi thấy một vật màu xanh dương (hoặc to, nhỏ, dài, ngắn, trên cao, dưới thấp…)’ Sau đó các bạn khác sẽ cô gắng đoán vật màu xanh đó là gì Sau khi các bạn đoán được đúng, thầy/cô sẽ gọi một bạn

khác để tiếp tục chơi trò chơi này Bạn thứ hai sẽ nói ‘Tôi thấy hai vật màu xanh lá cây’”

2 Nói “Bây giờ chúng ta cùng thử chơi xem nhé Đầu tiên, thầy/cô sẽ làm mẫu cho các em Các em hãy lắng nghe chăm chú nhé.”

3 Nói “Thầy/cô thấy nhiều vật màu đỏ Bây giờ các em hãy nhìn xung quanh và tìm các vật màu đỏ mà

thầy/cô đang nói tới nào.” (Học sinh trả lời: Áo của bạn A!)

4 Nói “À, đúng rồi Có nhiều chiếc bút chì màu đỏ trong lớp mình Bây giờ thầy/cô sẽ gọi một bạn để chúng ta

bắt đầu chơi nhé.”

5 Lặp lại hoạt động

6 Vì mục tiêu của hoạt động này là luyện kĩ năng nói về số nhiều (một vật và nhiều hơn một vật), giáo viên có thể nâng cao mức độ phức tạp của khẩu lệnh, như “Bạn B nhìn thấy những chiếc bút chì màu đỏ Thế có bạn nào nhìn thấy một vật duy nhất có màu tím trong lớp mình không?”

Mở rộng và Nâng cao

• Điều chỉnh hoạt động này để thực hành với các hình vị khác, như hình vị so sánh (vd: Cô thấy một

vật nhỏ Cô lại thấy một vật nhỏ hơn.) Hình vị nên được lựa chọn tùy vào ngôn ngữ cụ thể

• Yêu cầu học sinh thực hành theo nhóm nhỏ

• Tạo danh sách các vật mà trẻ thấy, phân loại theo số lượng (một với nhiều hơn một), loại vật thể

(đồ ăn, quần áo…) để luyện đọc, viết và từ vựng

 Việc hiểu ứng dụng thực tế của ngôn ngữ đặc biệt quan trọng cho trẻ học bằng NN2, vì một vài kĩ năng xã hội (như chào hỏi) có thể khác nhau trong từng ngôn ngữ

 Một vài kĩ năng xã hội mà trẻ nhỏ cần học để thành công bao gồm: hiểu cách chào hỏi; lần lượt phát biểu; bám sát chủ đề khi thảo luận; và thể hiện sự không đồng tình hoặc ý kiến một cách phù hợp

 Trẻ có thể học được từ một vài hoạt động học thú vị có thể giúp các em thực hành các kĩ năng ngôn ngữ xã hội khác nhau

 Bây giờ chúng ta sẽ làm một hoạt động đơn giản giúp trẻ học cách phát biểu lần lượt khi nói chuyện

 Biết cách lần lượt phát biểu là rất quan trọng cho việc đối thoại hiệu quả giữa người nói – người nghe Học sinh cần nhận biết những khoảng dừng trong hội thoại là lúc mà mình có thể nói, dừng lời người kia, hỏi câu hỏi hoặc thay đổi chủ đề Một số học sinh tự nhiên đã biết việc này, trong khi một số khác thì cần thực hành thêm Giáo viên có thể dạy học sinh đợi đến lượt một cách cụ thể để các em đều được khuyến khích phát biểu, vd: qui ước khoảng thời gian mà mọi người phải nói, yêu cầu học sinh làm việc theo cặp và chọn ai sẽ nói trước…

36

HOẠT ĐỘNG 13: Bắt lấy và Nói

Mô tả: Học sinh ném một quả bóng nhỏ vòng quanh Ai bắt được bóng sẽ nói tên của một vật nhất định (ví dụ tên

một loại quả, một loài vật)

Tài liệu: Qủa bóng nhỏ

Kĩ năng cơ bản: Nghe và Nói; Từ vựng

Hướng dẫn

1 Nói “Hôm nay chúng ta sẽ thực hành việc lần lượt phát biểu Các em sẽ chỉ nói khi các em bắt được quả bóng về tay mình thôi nhé.”

2 Nói ”Bây giờ cả lớp hãy đứng thành vòng tròn nào Cô có một quả bóng đây, và cô sẽ ném cho một

bạn, như thế này – rất là nhẹ nhàng thôi.” Làm mẫu cho học sinh cách ném bóng – hoặc lăn bóng nếu

trẻ đang ngồi

3 Nói “Bạn nào được cô ném bóng cho sẽ nói một từ Cô sẽ bảo các em nói loại từ nào.” Cho trẻ biết

loại từ mà trẻ cần nói, vd: tên người, hoa quả, động vật, bộ phận cơ thể, màu sắc…

4 Sau đó nói “Sau khi các em nói một từ, các em lại nhẹ nhàng ném quả bóng cho bạn khác mà chưa được nói Em nào bắt được bóng lại nói một từ về [loại từ] Các em nhớ là phải nói một từ mà chưa bạn nào nói nhé.”

5 Ví dụ, bắt đầu bằng tên của những người mà trẻ biết Trẻ có thể chọn tên của các bạn trong lớp, người thân, hoặc tên bất kì người nào mà trẻ biết Làm mẫu cho trẻ trước, sau đó ném/lăn bóng đến một trẻ bất kì Khuyến khích trẻ đó nói lên một cái tên, sau đó ném/lăn bóng đến bạn tiếp theo Tiếp tục cho đến khi mọi trẻ trong lớp đều được nói ít nhất 1 lần

6 Khuyến khích trẻ không nhắc lại từ đã được nói rồi, nếu một trẻ gặp khó khăn trong việc tìm từ mới, hãy giúp

đỡ trẻ đó

7 Bắt đầu và tiếp tục trò chơi, thay đổi loại từ nếu cần thiết, trong ít nhất 15 – 20 phút Đảm bảo rằng mọi trẻ đều

có cơ hội ném/lăn cũng như bắt bóng: trẻ trai, trẻ gái, các trẻ thành thạo cũng như các trẻ chưa thành thạo

• Nếu lớp đông, chia lớp thành các nhóm nhỏ, phát cho mỗi nhóm 1 quả bóng Làm mẫu cho cả lớp trước khi chia nhóm

• Viết từ mà trẻ nói lên bảng Sau khi chơi xong, chỉ vào từng chữ và đọc chậm rãi từng từ Hỏi trẻ có nhận ra

từ nào quen thuộc với trẻ không

• Làm hoạt động này để ôn lại các chữ cái trong bảng chữ cái Ví dụ, tạo danh sách “các từ bắt đầu với chữ cái ‘n’”

• Thường xuyên yêu cầu trẻ nhắc lại từ mà bạn trước đó nói để thể hiện rằng trẻ cần lắng nghe khi các bạn khác đang nói

• Sử dụng loạt từ hoặc nhân vật trong 1 quyển sách mà anh/chị đang đọc cho trẻ nghe, hoặc từ một bài học gần đây

THỰC HÀNH (1 TIẾNG)

NÓI

 Làm việc theo nhóm nhỏ, chọn một hoạt động mà mình đã học Khi nhóm của anh/chị chọn xong hoạt động hãy báo cho tôi biết để chúng ta tránh trường hợp hai nhóm chọn cùng một hoạt động (trừ khi có nhiều nhóm hơn số hoạt động)

 Điều chỉnh hoạt động để dạy một tiết học hoặc hoàn thành mục tiêu bài học như trong sách giáo khoa

 Mỗi nhóm sẽ giải thích cách nhóm mình điều chỉnh và làm mẫu trước lớp

5 Phản hồi và Đánh giá quá trình

 Để Suy nghĩ – Ghép đôi – Chia sẻ, hãy theo các bước sau:

o Suy nghĩ về những gì anh/chị đã học được;

o Chia sẻ với người ngồi cạnh một nội dung quan trong mà anh/chị đã học được; và,

 Chia sẻ với cả lớp điều mà anh/chị học được

LÀM  Cho mỗi cặp cơ hội để Suy nghĩ – Ghép đôi – Chia sẻ Yêu cầu mỗi học sinh (hoặc một vài học viên, nếu có ít thời gian) chia sẻ ngắn gọn về những

gì họ đã học được

38

Phụ lục: Đọc truyện cho trẻ nghe

Hãy dành 15 phút mỗi ngày để đọc thành tiếng cho trẻ nghe

Anh/chị sẽ muốn dành cho bản thân và học sinh đủ thời gian để đọc thành tiếng, cảm nhận và thảo luận câu

chuyện, bài thơ hoặc văn bản

Hãy chọn những câu chuyện hoặc văn bản phù hợp với sở thích và kinh

Hãy thực hành đọc sách trước để anh/chị có thể quyết định ngắt nghỉ đúng lúc để nhấn mạnh, hoặc chỗ nào

đặt câu hỏi, dự đoán, phản ứng cho phù hợp

Giới thiệu quyển sách

Chỉ vào hình vẽ minh họa trên trang bìa, tên sách, tên tác giả Kêu gọi trẻ dự đoán nội dung của quyển sách

hoặc liên hệ thực tế giữa nội dung quyển sách và kinh nghiệm bản thân trẻ, hoặc những quyển sách có nội dung tương tự mà trẻ từng nghe hay đọc

Đọc có biểu cảm

Hãy chú ý đến biểu cảm trong giọng đọc của anh/chị để thể hiện tính cách nhân vật hoặc không khí câu chuyện Đừng đọc nhanh quá Kiểm soát tốc độ ở từng phân đoạn để có thể dừng hoặc nhấn mạnh đúng lúc

Dành thời gian cho trẻ có những phản ứng thích hợp

Cho phép trẻ quan sát tranh khi anh/chị đang đọc, nhận xét, cũng như đặt câu hỏi về câu chuyện

Khuyến khích sự suy luận

Hỏi trẻ nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo Giúp trẻ xác nhận hoặc sửa lại những suy đoán của mình khi câu chuyện tiếp tục

Dành thời gian sau khi câu chuyện kết thúc để đặt và trả lời câu hỏi

Đặt những câu hỏi mở mà không có câu trả lời chính xác và cần một câu trả lời dài Ví dụ, hỏi trẻ thích (hoặc không thích) gì về câu chuyện này và tại sao Cho phép trẻ đặt câu hỏi và đưa ra nhận xét

Hãy nhớ rằng đối với một số trẻ, nghe kể chuyện là một trải nghiệm mới

Một số rẻ không quen được đọc truyện cho nghe và sẽ cần phát triển dần thói quen và sở thích này Hãy chấp nhận thực tế rắng trẻ nhỏ vẫn cần hoạt động (ngó nghiêng, động đậy tay chân) trong khi nghe kể chuyện

Nguồn: Điều chỉnh từ Đọc sách cho trẻ nghe: Các gợi ý hữu ích (8/1997) America Reads tại Bank Street College of Education

CHỦ ĐỀ 4:

NỀN TẢNG CỦA ĐỌC VIẾT

Chủ đề Nền tảng của đọc viết

Mục tiêu

Giúp người học hiểu (1) kỹ năng cơ bản mà học sinh cần phải học nhằm giúp học sinh có thể học giải

mã và (đọc), Mã hóa (viết), và văn bản hoàn chỉnh; (2) làm thế nào để lập kế hoạch và thực hiện các hoạt động dạy và học nhằm thúc đẩy các kỹ năng cơ bản giúp học sinh học đọc và học viết văn bản một cách độc lập

Chuẩn bị sưu tầm/chuẩn bị Đọc phần Nền tảng của đọc viết; rà soát các tài liệu phát tay có liên quan; rà soát các tài liệu đã

• Dải chữ cái, các thẻ chữ cái rời

• Thẻ từ và bát/đồ dùng thay thế khác Tài liệu phát tay về biểu đồ Venn

Giấy khổ A0/bảng Giấy lật Bút dạ viết bảng

Bút mực/bút chì

• Giấy hoặc thẻ mục lục

Thời gian Xấp xỉ 8.5 giờ

1 Phản hồi (5 phút)

Chú ý: Chỉ thực hiện nếu học viên đã có cơ hội áp dụng các hoạt động đã học vào thực tế

NÓI  Những hoạt động đọc và viết mới nào mà anh/chị đã thực hiện từ buổi học trước nhằm hỗ trợ kỹ năng đọc viết cho học sinh?

 Những hoạt động đó có được tổ chức thành công không? Tại sao có? Tại sao không?

LÀM  Cùng nhau đưa ra một vài phản hồi về thách thức và thành công mà anh/chị gặp phải trong buổi học trước

Hoạt động 14: Suy nghĩ-Ghép đôi-Chia sẻ (15 phút)

Chú ý: Chỉ thực hiện nếu học viên đã có cơ hội áp dụng các hoạt động đã học vào thực tế

Mô tả: Suy nghĩ, Ghép đôi, Chia sẻ (TPS) là một hoạt động học tập cần có sự phối kết hợp trong đó người học làm việc

cùng nhau để tìm ra cách giải quyết vấn đề hoặc câu trả lời cho một câu hỏi về bài tập đọc đã được giao Đây là kỹ thuật yêu cầu người học (1) suy nghĩ độc lập về một chủ đề hoặc một câu trả lời cho một câu hỏi, (2) chia sẻ các ý tưởng theo cặp đôi, (3) chia sẻ các ý tưởng với cả lớp

40

Tài liệu: Tài liệu về Suy nghĩ, Ghép đôi, Chia sẻ (Phụ lục D)

Kỹ năng cơ bản: Nghe và nói; Viết; Đọc thành thạo

Hướng dẫn

1 Nói, “Cô sẽ phát tài liệu cho các em Tài liệu này sẽ liệt kê danh sách các câu nhận xét Với mỗi câu này, cô muốn các em đọc kĩ, suy nghĩ và viết lại bất kỳ ý kiến nào của em vào phần để trống Em sẽ có 3-4 phút cho hoạt động này Em vui lòng làm việc độc lập”

2 Phát tài liệu Chờ 3-4 phút hoặc cho đến khi quan sát thấy toàn bộ học sinh đã hoàn thành hoạt động này

3 Nói, “Bây giờ tất cả chúng ta có cơ hội để viết ý kiến của mình cho các câu Cô muốn em hãy chia sẻ những gì

em viết với người ngồi gần mình nhất Khi thảo luận, các em vui lòng viết bất kỳ điều gì mới hoặc khác với bạn trong nhóm mình vào phần để trống có cụm từ “Ghép đôi” Các em sẽ có 5 phút cho hoạt động này.”

4 Hỗ trợ học viên trong khi họ làm việc theo cặp (nếu cần) Chờ vài phút hoặc cho đến khi quan sát thấy toàn

bộ học viên đã hoàn thành hoạt động

5 Nói, “Bây giờ chúng ta sẽ chia sẻ ý kiến theo cặp Cô sẽ yêu cầu mỗi nhóm sẽ chia sẻ ý kiến của nhóm mình

về một câu cụ thể trong tài liệu cô đã phát Tiếp đó, cô sẽ yêu cầu các nhóm chia sẻ ý kiến về toàn bộ các câu nói chung Em nên viết những điểm mà mình muốn chia sẻ ra giấy Cô cũng sẽ viết lại toàn bộ nhận xét của các em.”

 Để tóm tắt lại, những khái niệm cơ bản của Đánh giá quá trình này là [Đọc thành tiếng

“Nội dung nền tảng của Phương pháp Tăng cường kĩ năng Đọc Viết”]

2 Nội dung nền tảng của Phương pháp Tăng cường kĩ năng Đọc Viết: Những kĩ năng cơ bản của Đọc Viết (5 phút)

1 Học sinh có thể và nên học cách nhận biết âm vần của ngôn ngữ mà các em đang học đọc viết

2 Học sinh có thể và nên học cách xác định và tập viết mẫu chữ cái để học đọc và học viết

3 Học sinh nên được tạo nhiều cơ hội lắng nghe và thực hành đọc thành tiếng Điều này giúp học sinh học đọc văn bản một cách chính xác, trôi chảy và diễn cảm

4 Học sinh có thể và nên học cách hiểu, nói, đọc và viết từ vựng Điều này giúp học sinh giao tiếp hiệu quả và hiểu được những văn bản mà các em có thể gặp trong nhà trường và trong cuộc sống

5 Học sinh cần có kĩ năng để hiểu, thảo luận và viết nhiều loại văn bản khác nhau như văn bản hư cấu và phi

hư cấu

NÓI

 Bây giờ chúng ta sẽ xem kỹ hơn về từng kỹ năng cơ bản này Chúng ta sẽ thảo luận xem những kỹ năng cơ bản này là gì và giáo viên có thể sử dụng hoạt động nào để giúp học sinh đạt được những kĩ năng đó