Thật không thể phủ nhận, vận chuyển bằng tàu thì nhanh hơn, rẻ hơn, rộng hơn, an toàn hơn, và thoải mái hơn đường bộ. Tuy thế, tất cả đều chỉ là những khái niệm có tính tương đối. Thực tế cho thấy, bên cạnh lợi thế thì vận tải bằng đường biển luôn tiềm ẩn những rủi ro có thể dẫn đến tổn thất và thiệt hại nặng nề. Các trường hợp bất khả kháng hay hành vi sai sót của các nhân viên hàng hải có thể gây ra những tổn thất rất lớn. Bảo đảm an toàn hàng hải và giảm thiểu tai nạn trên tàu là một vấn đề phức tạp, bao gồm nhiều khía cạnh như kỹ thuật, tổ chức, nhân sự, kinh tế và pháp lý. Trong đó, bảo hiểm vận chuyển hàng hải được xem là một biện pháp bảo đảm an toàn hiệu quả trong vận tải biển, vừa là một công cụ pháp lý vừa là một khái niệm kinh tế. Vận tải đường biển mang tính quốc tế, vì vậy bảo hiểm hàng hải cũng vượt ra ngoài lãnh thổ của một quốc gia.Xuất phát từ lý do trên, trong bài tiểu luận này đưa ra những phân tích đánh giá nền tảng nhất về “Bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển”. Từ đó, phần nào cung cấp thêm những thông tin về quyền và nghĩa vụ, đảm bảo những điều kiện tốt nhất nhằm cân bằng lợi ích, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật này.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
LUẬT HẢI HẢI QUỐC TẾ
“Tìm hiểu về Bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường
Trang 2MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU 2
Phần 1 Một Số Vấn Đề Lý Luận Về Bảo Hiểm Hàng Hải 3
1 Khái niệm về bảo hiểm hàng hải 3
2 Phân loại Bảo hiểm hàng hải: 3
Phần 2 Lý luận pháp luật về bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển 4
1 Đặc điểm bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển: 4
2 Trách nhiệm của các bên liên quan trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 5
3 C ác loại rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 7
3.1 Rủi ro trong bảo hiểm hàng hoá vận chuyển bằng đường biển 7
3.2 Tổn thất trong bảo hiểm hàng hoá vận chuyển bằng đường biển 9
4 Các điều kiện bảo hiểm trong bảo hiểm hàng hoá ẩu vận chuyển bằng đường biển 9 5 Hợp đồng bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 12
5.1 Khái niệm hợp đồng bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 12
5.2 Nội dung hợp đồng bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển 13
6 Khiếu nại dòi bồi thường trong bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển 13
6.1 Nghĩa vụ của người được bảo hiểm khi xảy ra tổn thất 13
6.2 Thủ tục khiếu nại đòi bồi thường 14
KẾT LUẬN 15
TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Adam Smith đã viết rằng bản chất của con người là “mang thiên hưởng giao dịch,đổi chác, và trao đổi thứ này lấy thử kia.Vậy nên khuynh hưởng tự nguyện này đơn thuần
là bản tính con người mà không liên quan đến nhân tố nào khác nữa.” 1Có rất nhiều bằngchứng lịch sử cho chúng ta biết về trật tự thế giới ngày nay là kết quả của sự phát triểnngành thương mại Ví dụ, bắt đầu từ khi lịch sử được ghi lại, đã xuất hiện giao thươngđường dài sôi nổi giữa Lưỡng Hà và Nam Ả-rập về lương thực và kim loại hay nhữngbằng chứng hùng hồn về hoạt động vận chuyển đường dài thời tiền sử các nguyên liệuchiến lược như đá vỏ chai và công cụ bằng da
Thật không thể phủ nhận, vận chuyển bằng tàu thì nhanh hơn, rẻ hơn, rộng hơn, antoàn hơn, và thoải mái hơn đường bộ Tuy thế, tất cả đều chỉ là những khái niệm có tínhtương đối Thực tế cho thấy, bên cạnh lợi thế thì vận tải bằng đường biển luôn tiềm ẩnnhững rủi ro có thể dẫn đến tổn thất và thiệt hại nặng nề Các trường hợp bất khả khánghay hành vi sai sót của các nhân viên hàng hải có thể gây ra những tổn thất rất lớn Bảođảm an toàn hàng hải và giảm thiểu tai nạn trên tàu là một vấn đề phức tạp, bao gồmnhiều khía cạnh như kỹ thuật, tổ chức, nhân sự, kinh tế và pháp lý Trong đó, bảo hiểmvận chuyển hàng hải được xem là một biện pháp bảo đảm an toàn hiệu quả trong vận tảibiển, vừa là một công cụ pháp lý vừa là một khái niệm kinh tế Vận tải đường biển mangtính quốc tế, vì vậy bảo hiểm hàng hải cũng vượt ra ngoài lãnh thổ của một quốc gia
Xuất phát từ lý do trên, trong bài tiểu luận này đưa ra những phân tích đánh giá nền tảng nhất về “Bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển” Từ đó, phần nào cung cấp thêm những thông tin về quyền và nghĩa vụ, đảm bảo những điều kiện tốt nhất nhằm cân bằng lợi ích, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật này.
1 Adam Smith, Của cải của các dân tộc, Nxb Giáo dục, 1997, tr 21.
Trang 4NỘI DUNG CHÍNH
Phần 1 Một Số Vấn Đề Lý Luận Về Bảo Hiểm Hàng Hải
1 Khái niệm về bảo hiểm hàng hải.
Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2010) định nghĩa:
“Kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lợi,theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bênmua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho ngườithụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm.”2
Như vậy bảo hiểm là công cụ, phương thức đối phó rủi ro hiệu quả nhất nên việc
ra đời của bảo hiểm là một đòi hỏi khách quan của đời sống xã hội Theo đó có thể hiểu,bảo hiểm hàng hải là “một sự cam kết bồi thường của người bảo hiểm đối với người đượcbảo hiểm về những thiệt hại mất mát của đối tượng bảo hiểm do một rủi ro hàng hải đãthỏa thuận gây ra, với điều kiện người được bảo hiểm đã mua bảo hiểm cho đối tượngbảo hiểm đó và nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm”.3
2 Phân loại Bảo hiểm hàng hải:
Khi xem xét khái niệm bảo hiểm hàng hải theo nghĩa rộng, cụ thể là các đối tượng
cần bảo hiểm, có thể chia bảo hiểm hàng hải ra làm ba loại chính đó là:
(i) Bảo hiểm thân và máy tàu (Hull and Machinery Insurance) là bảo hiểmnhững thiệt hại vật chất xảy ra đối với vỏ tàu, máy móc và các thiết bị trên tàu đồng thờibảo hiểm cước phí, các chi phí hoạt động của tàu và một phần trách nhiệm mà chủ tàuphải chịu trong trường hợp hai tàu đâm va nhau
(ii) Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu hay còn gọi là bảo hiểm dự phòng
và bồi thường (P&I Insurance) là bảo hiểm cho các rủi ro liên quan đến những tráchnhiệm và các chi phí theo luật định mà chủ tàu, người quản lý, người điều hành,người thuê tàu
Trang 5Khoản 1, Điều 3 Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2010).
3 TS Bùi Xuân Nhự(Chủ biên), Tập bài giảng Luật Vận Chuyển hàng hải quốc tế, Đại học Luật Hà Nội,2015, tr.49.
Trang 6(không kể người thuê tàu chuyến) phải chi trả đối với các thiệt hại của người thứ ba doquá trình hoạt động của tàu, thuyền gây ra, bao gồm cả thiệt hại về con người và tài sản.
(iii)Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển (Cargo Insurance) là bảo
hiểm những rủi ro trên biển hoặc những rủi ro trên bộ, trên sông liên quan đến quá trìnhvận chuyển bằng tàu thuyền trên biển, gây ảnh hưởng đến các đối tượng chuyên chở do
đó gây nên tổn thất về hàng hóa
Phần 2 Lý luận pháp luật về bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển.
1 Đặc điểm bảo hiểm hàng hóa vận tải bằng đường biển:
Như đã phân tích về phân loại các loại hình bảo hiểm hàng hả trước đó, Bảo hiểmhàng hóa vận chuyển bằng đường biển (Cargo Insurance) hay còn gọi là bảo hiểm hànghóa xuất nhập khẩu chuyên chở bằng đường biển sẽ bảo vệ đối tượng là các hàng hóaxuất nhập khẩu được vận chuyển trên biển và các chi phí có liên quan Từ đó, có thể suy
ra được đặc điểm của mối quan hệ pháp luật này, cụ thể hàng hoá vận chuyển bằngđường biển phải có các đặc điểm sau:
Thứ nhất, được thực hiện thông qua hợp đồng mua bán ngoại thương giữa người
mua và người bán với nội dung về số lượng, phẩm chất, ký mã hiệu, quy cách đóng gói,giá cả hàng hoá, trách nhiệm thuê tầu và trả cước phí, phí bảo hiểm, thủ tục và đồng tiềnthanh toán…
Thứ hai, khi vận chuyển hàng hóa qua lãnh thổ của một số quốc gia nếu có sự
chuyển giao quyền sở hữu lô hàng hoá nào từ người bán sang người mua thì phải chịu sựkiểm soát của hải quan, kiểm dịch… tuỳ theo quy định, thông lệ của mỗi nước Đồng thời
để vận chuyển ra (hoặc vào) qua biên giới phải mua bảo hiểm theo tập quán thương mạiquốc tế
Thứ ba, hàng hoá thường được vận chuyển bằng các phương tiện khác nhau theo
phương thức vận chuyển đa phương tiện trong đó có tàu biển thông qua hợp đồng vậnchuyển
Trang 7Thứ tư, muốn được nhận, chuyên chở thì phải tham gia bảo hiểm theo thông lệ
quốc tế Hợp đồng bảo hiểm thể hiện quan hệ giữa người bảo hiểm và người mua bảohiểm đối với hàng hoá được bảo hiểm Nếu người bán hàng mua bảo hiểm thì phảichuyển nhượng lại cho người mua hàng, để khi hàng về đến nước nhập, nếu bị tổn thất cóthể khiếu nại đòi người bảo hiểm bồi thường Theo đó, dễ dàng nhận thấy trong quan hệbảo hiểm hàng hoá vận chuyển bằng đường biển hàng hoá xuất nhập khẩu bằng đườngbiển liên quan đến bốn người: “Người bán - Người mua - Người vận chuyển - Người bảohiểm.”
2 Trách nhiệm của các bên liên quan trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển.
Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá thường được thực hiện thông qua ba loại hợpđồng: Hợp đồng mua bán, hợp đồng vận chuyển và hợp đồng bảo hiểm Ba hợp đồng này
là cơ sở pháp lý để phân định trách nhiệm các bên Căn cứ vào Incoterms 20204, các điềukiện giao hàng của Incoterms được chia thành 2 nhóm chính là 7 điều kiện áp dụng chomọi phương thức vận tải và 4 điều kiện áp dụng cho phương thức vận tải biển và thủy nội
bộ Trong đó có thể phân loại thành 4 nhóm điều kiện E, F, C, D để dễ hình dung như:
Nhóm E : Giao hàng tại cơ sở của người bán – quy ước người bán đặt hàng hoádưới quyền định đoạt của người mua ngay tại xưởng của người bán
Nhóm F: Cước vận chuyển chính chưa trả - quy ước người bán được yêu cầu giaohàng hoá cho một người chuyên chở do người mua chỉ định (nhóm điều kiện F gồm:FCA, FAS và FOB)
Nhóm C: Cước vận chuyển chính chưa trả - quy ước người bán phải hợp đồngthuê phương tiện vận tải, nhưng không chịu rủi ro về mất mát hoặc hư lại đối với hànghoá hoặc các phí tổn phát sinh thêm do các tình huống xảy ra sau khi đã gủi hàng và bốchàng lên tàu ( nhóm điều kiện C gồm: CFR,CIF, CPT, CIP)
Trang 8Bản dịch Incoterms 2020 (Quy tắc ICC về sử dụng điều kiện thương mại quốc tế và nội địa) https://mrhale.vn/
Trang 9Nhóm D: Tức người bán giao hàng tận nơi tại nước người mua, phải giao hàng đếnmột điểm đã định trước (ga tàu, bến cảng, ICD5 hoặc một điểm bất kỳ) và phải chịu mọichi phí, rủi ro, trách nhiệm,cho tới khi hàng đã được dỡ xuống khỏi phương tiện vận tảitại điểm đã thống nhất từ trước hàng hóa phải được đóng thuế – quy ước người bán phảichịu mọi phí tổn và rủi ro cần thiết để đưa hàng hoá tới địa điểm quy định ( nhóm điềukiện D: DPU, DAP, DDP).
Trong đó thông dụng nhất là điều kiện FOB( giao hàng lên tàu ), điều kiện CFR (tiền hàng và cước phí ), điều kiện CIF( Tiền hàng, phí bảo hiểm và cước phí) Trong cácđiều kiện giao hàng, ngoài phần giá hàng, tuỳ theo từng điều kiện cụ thể mà có thể thêmcước phí vận chuyển và phí bảo hiểm Có những điều kiện giao hàng mà người bánkhông có trách nhiệm thuê tàu vận chuyển và mua bảo hiểm cho hàng hoá Như vậy, tuybán được hàng nhưng dịch vụ vận chuyển và bảo hiểm sẽ do người mua đảm nhận (điềukiện FOB) Có trường hợp giao hàng theo điều kiện mà ngoài việc xuất khẩu được hànghoá, người bán còn có trách nhiệm thuê tàu vận chuyển và bảo hiểm cho số hàng hoá(điều kiện CIF )
Thực tế, các tập đoàn kinh tế hoạt động trên nhiều lĩnh vực sản xuất, vận chuyển,bảo hiểm,… khi giao hàng theo điều kiện nhóm C và D, bên cạnh việc bán hàng còngiành cho họ dịch vụ vận chuyển và bảo hiểm cho số hàng đó Vì vậy, nếu nhập khẩuhàng theo điều kiện FOB, hay điều kiện CFR thì sẽ giữ được dịch vụ vận chuyển và bảohiểm, hay chỉ dịch vụ bảo hiểm Nếu trong hoạt động nhập khẩu, bán hàng theo giá CIF,người bán cũng giữ được dịch vụ vận chuyển và bảo hiểm Như vậy sẽ góp phần thúc đẩy
sự phát triển của ngành vận tải đường biển và ngành bảo hiểm của quốc gia đó
Theo đó có thể đưa ra trách nhiệm của các bên liên quan được phân định như sau:
Chủ thể đầu tiên, người bán có trách nhiệm chuẩn bị hàng hoá theo đúng hợp đồng về số
lượng, chất lượng, loại hàng, bao bì đóng gói, thời hạn tập kết hàng ở cảng; thủ tục hảiquan, kiểm dịch Nếu bán theo giá CIF, người bán phải mua bảo hiểm cho hàng hoá, sau
đó ký hậu vào đơn bảo hiểm để chuyển nhượng quyền lợi bảo hiểm cho người mua
Trang 10(Inland Container Depot) là cảng cạn/ cảng khô/ cảng nội địa, hoặc gọi tắc là Depot.
Trang 11Chủ thể thứ hai, người mua có trách nhiệm nhận hàng của người chuyên chở theo
đúng số lượng, chất lượng đã ghi trong hợp đồng vận chuyển và hợp đồng mua bán, lấygiấy chứng nhận kiểm đến, biên bản kết toán giao nhận hàng với chủ tàu, biên bản hànghoá hư hỏng đổ vỡ do tàu gây nên Nếu sai lệch về số lượng và chất lượng với hợp đồngmua bán nhưng đúng với hợp đồng vận chuyển thì người mua bảo lưu quyền khiếu nạiđối với người bán Nếu phẩm chất, số lượng sai lệch so với biên bản giao hàng thì ngườimua căn cứ vào hàng hư hỏng đổ vỡ do tàu gây nên mà khiếu nại người vận chuyển.Ngoài ra người mua có trách nhiệm mua bảo hiểm cho hàng hoá hoặc nhận từ người bánchuyển nhượng lại
Thứ ba, người vận chuyển có trách nhiệm chuẩn bị phương tiện chuyên chở theo
yêu cầu kỹ thuật thương mại và kỹ thuật hàng hải, giao nhận hàng đúng quy định theohợp đồng vận chuyển Theo tập quán thương mại quốc tế thì tàu chở hàng cũng phải đượcbảo hiểm Người vận chuyển còn có trách nhiệm cấp vận đơn cho người gửi hàng Vậnđơn là một chứng từ vận chuyển hàng trên biển do người vận chuyển cấp cho người gửihàng nhằm nói lên quan hệ pháp lý giữa người vận chuyển, người gửi hàng và ngườinhận hàng Có nhiều loại vận đơn, nhưng ở đây cần quan tâm đến vận đơn hoàn hảo vàvận đơn không hoàn hảo
Cuối cùng, người bảo hiểm có trách nhiệm đối với hàng hoá được bảo hiểm.
Chẳng hạn, kiểm tra chứng từ về hàng hoá, kiểm tra hành trình và bản thân con tàu vậnchuyển… Khi xảy ra tổn thất thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểm, người bảo hiểm cótrách nhiệm tiến hành giám định, bồi thường tổn thất và đòi người thứ ba nếu họ gây tổnthất này
3 Các loại rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển.
3.1 Rủi ro trong bảo hiểm hàng hoá vận chuyển bằng đường biển.
Rủi ro trong bảo hiểm hàng hoá vận chuyển bằng đường biển là những rủi ro, tainạn, tai họa, mối đe dọa nguy hiểm có thể do thiên tai, tai nạn bất ngờ trên biển gây ralàm hư hỏng hàng hoá và phương tiện chuyên chở Thông thường trong hợp đồng bảo
Trang 12hiểm, người ta qui định “Chỉ bồi thường những tổn thất do rủi do được bảo hiểm gây ra.Trong quan hệ giữa tổn thất và rủi ro thì rủi ro gây ra tổn thất hay nói một cách khácrủi ro là
Trang 13nguyên nhân của tổn thất Rủi ro được bảo hiểm phải là những tai nạn bất ngờ ngoài biển,không phải là một rủi ro trên biển Ví dụ, tàu bị mắc cạn, bị đắm trong một cơn bão hay
do thời tiết xấu là những trường hợp về tai nạn bất ngờ ngoài biển.”6Rủi ro hàng hải gồmnhiều loại và được phân chia thành nhiều loại theo tính chất của nhóm đối tượng Tuy
nhiên có thể nhóm các rủi ro này thành 2 nhóm lớn chính.
Thứ nhất, theo nguyên nhân, rủi ro hàng hải bao gồm rủi ro do thiên tai, rủi ro do
tai nạn bất ngờ trên biển và rủi ro do hành động của con người Ngoài ra còn rủi ro do lúcxếp dỡ hàng, hàng bị nhiễm mùi lây bẩn,…Rủi ro do thiên tai là những hiện tượng dothiên tai gây ra như biến động, bão, lốc, sét, thời tiết quá xấu… mà con người khôngchống lại được Rủi ro do tai nạn bất ngờ trên biển như mắc cạn, đắm, bị phá huỷ, cháy,
nổ, mất tích, đâm va với tàu hoặc vật thể khác không phải là nước, phá hoại của thuyềntrưởng, thuỷ thủ trên tàu Rủi ro do hành động của con người như ăn trộm, ăn cắp hàng,mất cướp, tịch thu…
Thứ hai, theo nghiệp vụ bảo hiểm là các rủi ro thông thường được bảo hiểm hoặc
rủi ro không được bảo hiểm và rủi ro được bảo hiểm trong trường hợp đặc biệt Cụ thể là,rủi ro thông thường được bảo hiểm: Bão, lốc, sóng thần, mắc cạn, đâm va … Rủi rokhông được bảo hiểm bao gồm các hành vi sai lầm cố ý của người được bảo hiểm, bao bìkhông đúng quy cách, vi phạm thể lệ xuất nhập khẩu hoặc vận chuyển chậm trễ làm mấtthị trường, sụt giá…Rủi ro được bảo hiểm trong trường hợp đặc biệt như rủi ro do chiếntranh, định công, bạo loạn… thường không được nhận bảo hiểm Trong trường hợp chủhàng yêu cầu rủi ro chiến tranh sẽ được nhận bảo hiểm kèm theo rủi ro thông thườngđược bảo hiểm với điều kiện trả thêm phụ phí đặc biệt
Trong đó, có các rủi ro thường gặp nhất trong hàng hải quốc tế có thể kể đến như:rủi ro mắc cạn 7(đáy tầu sát với đáy biển hoặc bị cản bởi một chướng ngại vật khiến tàukhông thể di chuyển); rủi ro đắm tàu; rủi ro đâm va (đâm va chạm vào phương tiện, hay
6 TS Bùi Xuân Nhự(Chủ biên), Tập bài giảng Luật Vận Chuyển hàng hải quốc tế, Đại học Luật Hà Nội, 2015, tr.53.
7 Tàu Ever Given - con tàu chở hàng khổng lồ mắc kẹt trên tuyến đường biển quan trọng ở kênh đào Suez của Ai Cập trong hơn 3 ngày vào tháng 3/2021.