Giải pháp hoàn thiện chính sách cổ tức tại công ty Hannel.DOC

Giải pháp hoàn thiện chính sách cổ tức tại công ty Hannel

Lời mở đầuNền kinh tế ngày càng phát triển đòi hỏi các doanh nghiệp phải khôngngừng đổi mới, các thành phần kinh tế cũng trở nên đa dạng và hoạt động cóhiệu quả hơn Mục tiêu tăng trởng kinh tế của nớc ta năm 2005 là thực hiện cổphần hoá thành công hơn 2000 doanh nghiệp Nhà nớc, nhằm tạo nên một môitrờng bình đẳng để các doanh nghiệp phát triển Đồng thời, Đảng và Nhà nớccũng đa ra một loạt chính sách khuyến khích đầu t trong và ngoài nớc để hỗ trợphần nào cho các doanh nghiệp trong quá trình tiến tới hội nhập AFTA cũng nhhoà nhập với nền kinh tế thế giới.

Đợc hình thành từ dự án mở rộng sản xuất của Tổng Công ty điện tử Hanel,ngay từ giai đoạn mới hình thành, Công ty cổ phần Hanel xốp nhựa đã nhận đợc

sự hỗ trợ rất lớn từ phía Nhà nớc và đặc biệt là Tổng Công ty Hanel Với hơn40% vốn điều lệ là do sự góp vốn của cán bộ công nhân viên trong Tổng công tyHanel, Công ty đã làm hài lòng các cổ đông bởi kết quả kinh doanh liên tục cólãi trong 8 năm liên tiếp Đồng thời, các sản phẩm của Công ty đã chiếm lĩnh đ-

ợc thị trờng xốp nhựa, xốp chèn và mục tiêu đặt ra trong năm 2005 là tham giathành công trên thị trờng chứng khoán

Để có đợc sự thành công nh vậy, Công ty đã kết hợp rất nhiều quyết định tàichính, trong đó có sự thành công của chính sách cổ tức Trong khi rất nhiều công

ty cổ phần còn lúng túng trong việc phân chia lợi nhuận sau thuế thì Công ty đãxây dựng một chính sách cổ tức khá hoàn chỉnh và cụ thể, vừa đảm bảo lợi íchcho các cổ đông, vừa đáp ứng nhu cầu phát triển của Công ty trong tơng lai.Tuy nhiên, để phù hợp với nhu cầu phát triển cuả nền kinh tế, Công ty cũngphải hớng tới một chính sách cổ tức hoàn thiện hơn Chính vì vậy, em xin đợcchọn đề tài: “ Hoàn thiện chính sách cổ tức tại Công ty cổ phần Hanel xốp nhựa”với hi vọng qua thời gian thực tập tại Công ty có thể giúp em nâng cao hiểu biết,góp phần hoàn thiện hơn những kiến thức đã đợc nghiên cứu tại giảng đờng Đạihọc

Ngoài mục lục, kết luận và danh mục tham khảo, nội dung chuyên đề gồm

có

3 chơng :

Chơng 1: Một số vấn đề cơ bản về chính sách cổ tức của Công ty cổ phần;Chơng 2: Thực trạng của chính sách cổ tức tại Công ty cổ phần Hanel xốpnhựa;

Chơng 3: Giải pháp hoàn thiện chính sách cổ tức tại Công ty

Em xin chân thành cảm ơn PGS TS Lu Thị Hơng, cũng nh toàn thể cácthầy cô giáo trong khoa Ngân hàng – Tài chính đã giúp em hoàn thành đề tàinày.

Chơng 1 Một số vấn đề cơ bản về chính sách cổ tức

của Công ty cổ phần

1.1 Khái niệm và đặc điểm của Công ty cổ phần:

Nền kinh tế thị trờng trên thế giới từ khi thai nghén đến lúc phát triển trongmấy trăm năm đã từng bớc hình thành ba loại hình doanh nghiệp cơ bản: Doanhnghiệp t nhân, doanh nghiệp theo chế độ hùn vốn và doanh nghiệp theo chế độCông ty

Sự diễn biến của các loại doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trờng cận đại

và hiện đại đã thể hiện sự hoàn thiện từng bớc và sự chín muồi của loại hìnhCông ty Sự phôi thai của Công ty bắt đầu từ thế kỷ 15 Thời đó, thơng mại, buônbán ở vùng ven biển Địa Trung Hải tơng đối phát triển, chiếm địa vị chi phốitrên thị trờng

Tới thế kỷ thứ 16, do ảnh hởng của thơng mại quốc tế phát triển và chính

sách của chủ nghĩa trọng thơng đã xuất hiện ở Anh một loạt Công ty thơng mại

góp cổ phần nhằm phát triển buôn bán hải ngoại và cớp đoạt các nớc thuộc địa.Cùng với nớc Anh, ở Hà Lan và Pháp cũng lần lợt xuất hiện những công ty nhvậy là pháp nhân độc lập, có năng lực pháp lý, một loại hình tổ chức công ty góp

cổ phần ổn định, vốn cổ phần trở thành đầu t dài hạn, cổ phiếu chỉ có thể chuyểnnhợng mà không đợc rút vốn, lợi tức cổ phiếu đợc trả theo định kỳ, thị trờngbuôn bán chuyển nhợng cổ phiếu cũng bắt đầu xuất hiện- tiền thân của thị trờngchứng khoán

Từ thế kỷ thứ 18 đến nửa cuối thế kỷ 19 loại hình công ty cổ phần đã đợcphát triển nhanh chóng ở Pháp, Đức, Mỹ không những chỉ kinh doanh thơng mại

mà còn ở các ngành ngân hàng, giao thông vận tải , xây dựng đờng sắt, cácngành chế tạo cơ khí, khai thác mỏ, sự nghiệp công cộng và bảo hiểm ở các nớc

t bản phát triển, về sau xuất hiện ở các nơi trên thế giới

Gần 400 năm đã trôi qua kể từ ngày công ty cổ phần đầu tiên trên thế giới

ra đời năm 1600 ở nớc Anh Do sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệsản xuất lúc bấy giờ đòi hỏi một số ngành phải thành lập những doanh nghiệp

mà số vốn để hoạt động vợt quá số vốn riêng lẻ của từng doanh nghiệp t nhân.Ngay cả số vốn mà t nhân đi vay cũng không thể đáp ứng đợc vì những doanhnghiệp này phải sau một thời gian hoạt động sản xuất kinh doanh dài mới có thể

đem lại một lợng lợi nhuận tối đa Trong khi đó ở từng cá nhân trong xã hội vẫnluôn có những khoản tiền nhàn rỗi ngắn hạn và dài hạn Sự tồn tại khách quan đó

đã giúp các nhà doanh nghiệp giải quyết đợc mâu thuẫn về tiền vốn bằng mộthình thức sáng tạo là thành lập các công ty cổ phần mà Mác đã chỉ rõ: " Ngaytrong buổi đầu của nền sản xuất đã đòi hỏi một số t bản tối thiểu mà lúc bấy giờtừng cá nhân riêng lẻ cha thể có đợc Tình hình đó một mặt dẫn đến việc Nhà n-

ớc phải trợ cấp cho những t nhân nh ở Pháp dới thời Côn- Be, nh một số côngquốc ở Đức cho tới ngày nay Mặt khác, nó dẫn đến việc thành lập những hộinắm giữ độc quyền do pháp luật thừa nhận để kinh doanh trong những ngànhcông nghiệp thơng nghiệp nhất định Đó là tiền thân của những công ty cổ phầnhiện đại "

1.1.1 Khái niệm công ty cổ phần:

Công ty cổ phần hay còn gọi là công ty hữu hạn cổ phần, ở Anh và Mỹ gọi

là Công ty công khai hay Công ty công chúng Vốn đăng ký của công ty trên cơ

sở các loại cổ phần khác nhau góp vốn và thông qua phát hành cổ phiếu để thugóp vốn Công ty dùng toàn bộ tài sản của mình để bảo đảm tính pháp nhân đối

phần là công ty góp vốn điển hình, pháp luật các nớc xem nó là pháp nhân độclập Nói một cách khác, công ty cổ phần là công ty đợc hình thành trên cơ sở huy

động vốn cá nhân bằng cách phát hành và bán cổ phiếu, trái phiếu, mỗi chủ sởhữu chỉ hởng quyền lợi và trách nhiệm hữu hạn trong phần vốn góp của mình.Lợi nhuận của công ty cổ phần đợc phân phối cho các cổ đông theo số lợng cổphiếu

Vai trò, địa vị và tín nhiệm của cổ đông không có ý nghĩa khi gia nhập công

ty, vì bất kỳ ngời nào muốn bỏ vốn vào đều có thể trở thành cổ đông, không hạnchế t cách, cổ đông trở thành ngời chủ sở hữu cổ phiếu đơn thuần, quyền lợi của

họ chủ yếu thể hiện trên cổ phiếu, nó thay đổi tuỳ theo sự thay đổi của cổ phiếu.Vậy công ty cổ phần là một công ty có số vốn đợc chia làm nhiều phầnbằng nhau gọi là cổ phần và đợc thành lập gồm nhiều thành viên là cổ đông, chỉchịu lỗ lãi trong số vốn mà họ đã góp Giấy chứng nhận cổ phần gọi là cổ phiếu.Công ty cổ phần là tế bào của nền kinh tế thị trờng, là tổ chức rất phát triển

ở các nớc t bản chủ nghĩa nh Mác đã đánh giá vai trò của công ty cổ phần: " Nếu phải chờ đợi t bản t nhân tích tụ cho đến lúc nó đủ sức làm các con đờng sắtthì có lẽ cho đến ngày nay châu Âu vẫn cha có đờng sắt, nhng nhờ việc thành lậpcác công ty cổ phần cho nên việc ấy đã làm đợc dễ dàng nh trở bàn tay vậy ".Công ty cổ phần với t cách là công ty hợp vốn hay còn gọi là công ty đốivốn, chứ không phải là công ty hợp doanh (công ty đối nhân) và yếu tố chủ yếu

là cần có tiền để mua cổ phiếu và trở thành cổ đông của công ty, là một tổ chứckinh doanh do nhiều ngời cùng góp vốn lập ra để cùng hoạt động sản xuất kinhdoanh Từ khái niệm trên, ta thấy có 3 nội dung pháp lý cần đặc biệt chú ý:

1 Công ty cổ phần phải do nhiều ngời thành lập (tối thiểu là 3)

2 Các hội viên đa vốn của mình ra và góp vốn chung lại để kinh doanh Đó

là vốn của các thành viên góp, không thể chuyển thành tài sản sở hữu chung củacác thành viên, song quyền sở hữu cá nhân của vốn góp không thay đổi Cónghĩa là công ty cổ phần trở thành ngời đi vay đặc biệt của các thành viên, còncác thành viên lại trở thành ngời cho vay đối với công ty cổ phần Nh vậy quyền

sử dụng vốn của các thành viên cũng không còn nữa Vậy ai là ngời đợc sử dụngvốn chung đó? Ngời này là một chủ thể đợc lập ra theo khế ớc thành lập công ty

cổ phần, đó là pháp nhân công ty, cho nên công ty cổ phần phải đợc pháp luậtthừa nhận thì mới có t cách là một pháp nhân Tổng số vốn của công ty chia đềucho từng cổ phần có mức tiền bằng nhau, cổ đông bỏ nhiều vốn sẽ chiếm nhiều

cổ phiếu nhng không thể tăng riêng lẻ mức tiền vốn của từng cổ phiếu

4 Mục đích của việc thành lập công ty cổ phần là để thu lợi nhuận và chiacho các cổ đông Cổ đông của công ty bất kể họ là ai đều phải có trách nhiệm

đối với công ty, không thể trả cổ phiếu nhằm bảo đảm ổn định vốn của công ty

Đây là những nội dung cơ bản gắn liền với công ty cổ phần, từ lúc hìnhthành, phát triển cho đến khi giải thể Ngoài ra, cũng nh các thành phần kinh tếkhác, công ty cổ phần cũng có những đặc điểm chung tơng tự nh các công tytrách nhiệm hữu hạn và những đặc trng riêng của loại hình công ty cổ phần

1.1.2 Đặc điểm của Công ty cổ phần

Mô hình tổ chức các doanh nghiệp dới dạng công ty có một lịch sử pháttriển lâu dài đi từ thấp đến cao, từ giản đơn đến phức tạp, từ quy mô nhỏ đến quymô lớn, từ giản đơn đến phức tạp, từ một ngời sở hữu đến nhiều ngời sở hữu, từcông ty hợp doanh đến Công ty hợp vốn, từ Công ty trách nhiệm vô hạn đếncông ty trách nhiệm hữu hạn, từ công ty quốc gia đến công ty đa quốc gia Công

ty cổ phần là một doanh nghiệp đợc thành lập theo đúng pháp luật của nhà nớc,nhà nớc phê duyệt điều lệ hoạt động của công ty, đó là tài liệu pháp lý mà nhà n-

ớc cho phép thành lập công ty cổ phần

Công ty cổ phần có 4 đặc trng cơ bản sau:

1 Trách nhiệm pháp lý hữu hạn: Nghĩa là những cổ đông chỉ trịu

trách nhiệm về những công nợ của công ty trong phần vốn đóng góp của mình.Nếu công ty bị phá sản hoặc giải thể, chủ nợ của công ty chỉ có thể đòi nợ trêncơ sở số tài sản của công ty chứ không có quyền đòi nợ trực tiếp cổ đông

2 Tính có thể chuyển nhợng của cổ phiếu: Nói chung các cổ phiếu

có thể tự do mua bán, khi ngời ta có tiền nhàn rỗi họ có thể mua cổ phiếu để hivọng kiếm đợc cổ tức Song khi họ cần tiền, họ không thể bắt công ty hoàn lạivốn đã mua cổ phiếu, nhng họ có thể bán cổ phiếu ấy cho một ngời khác trên thịtrờng chứng khoán

3 T cách pháp nhân: Mọi công ty cổ phần đều có t cách pháp

nhân, có đăng ký hoạt động, có con dấu riêng, có quyền ký kết các hợp đồng sảnxuất kinh doanh với các đơn vị khác Công ty có quyền đi kiện và bị kiện (nếu viphạm pháp luật) Công ty đợc trao đổi ở Sở giao dịch chứng khoán trên thị trờng,công ty có thể công khai phát hành cổ phiếu và có thể chuyển nhợng tự do trênthị trờng chứng khoán

4 Thời gian không hạn định: Nói chung thời gian tồn tại của một

công ty cổ phần dài hơn khả năng đóng góp của từng cổ đông Đó chính là u thếquan trọng của công ty cổ phần Nhờ u thế này mà các công ty mới có khả năngtập trung sức lực vào việc đẩy mạnh hiệu quả sản xuất - kinh doanh

Ngoài 4 đặc trng cơ bản trên, ngời ta còn có thể nhận thấy điểm khác biệt

rõ ràng giữa công ty cổ phần với các loại hình công ty khác, đặc biệt là khi sosánh với công ty trách nhiệm hữu hạn, là ở tính "mở" của nó Nếu nh các công tytrách nhiệm hữu hạn thờng là một pháp nhân mang tính "đóng"- nghĩa là cácthành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn thờng là thành viên trong một gia

đình hoặc một nhóm ngời có sự quen biết, tin cậy lẫn nhau thì công ty cổ phầnlại đợc coi là có tính "mở"- thể hiện ở việc nó có thể bán cổ phần của mình chocả nhà đầu t mà thậm chí không mấy quan tâm đến công ty Qua nghiên cứu,một số ngời cho rằng lý do khiến các nhà đầu t lựa chọn loại hình công ty cổphần là: thứ nhất, các nhà đầu t không phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với cáckhoản nợ của công ty, do đó, công ty có thể đầu t vào ngành nghề kinh doanhmang tính rủi ro cao nh ngành sản xuất, chế biến; thứ hai, nhà đầu t có thể chỉ

đơn thuần là ngời góp vốn, không phải chịu trách nhiệm vô hạn, không cần phảitham gia quản lý, điều hành công ty, đồng thời dễ dàng rút lui khỏi hoạt độngkinh doanh bằng việc chuyển nhợng phần vốn góp của mình một cách tự do Mặc dù những đặc trng của công ty cổ phần đã thể hiện những lợi thế, songbên cạnh đó, công ty cổ phần cũng chứa đựng rất nhiều rủi ro cho những ngờitham gia góp vốn và ngời quản lý công ty hay mua bán cổ phiếu, thậm chí có thểgây ra những rủi ro cho nền kinh tế nếu nh việc sử dụng các phơng tiện tài chínhmạnh mẽ này không nhằm vào mục đích chung

* Các công ty cổ phần ở Việt Nam:

Nớc ta do ảnh hởng của nền kinh tế Liên Xô và Đông Âu xây dựng theomột mô hình tổ chức quản lý thống nhất từ Trung ơng tới cơ sở doanh nghiệp vớicơ chế gắn chặt bộ máy của Đảng, đoàn thể quần chúng và Nhà nớc (ngời ta th-ờng gọi là "bộ tứ"), lấy tinh thần làm chủ tập thể trên cơ sở động viên chính trịlàm chính Do vậy bộ máy điều hành từ Trung ơng đến các doanh nghiệp trên cơ

sở kế hoạch hoá tập trung bao cấp, lao động đợc coi là có tính chất xã hội trựctiếp, Nhà nớc thu tất cả và chi tất cả Với các tiền đề trên, mỗi doanh nghiệpquốc doanh có nhiệm vụ sản xuất đợc chuyên môn hoá theo ngành kinh tế - kỹthuật; Giám đốc chỉ biết điều hành sản xuất và lo giao nộp sản phẩm đúng số l -ợng và thời gian quy định, không cần biết các sản phẩm đó đợc tiêu thụ ra sao(việc tiêu thụ hàng hoá trong nớc là do các công ty thơng nghiệp, hoặc công tyvật t đảm nhiệm; còn hàng hoá xuất nhập khẩu thì do cơ quan xuất nhập khẩuthuộc Bộ Ngoại thơng cũ phụ trách), hoàn toàn tách biệt sản xuất với tiêu thụ ng-

ợc hẳn với cơ chế thị trờng

Ngày 21/12/1990 Quốc Hội ta đã thông qua Luật Công ty Đây là một mốcquan trọng trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao

cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, có sự quản lý của nhà nớc theo

Để phát huy nội lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá màcác kỳ họp Đại hội Đảng toàn quốc đề ra, đẩy mạnh quyền tự do bình đẳng trứocpháp luật trong kinh doanh của các doanh nghiệp, tăng cờng hiệu lực quản lýNhà nớc đối với các hoạt động kinh doanh, Quốc hội đã thông qua Luật doanhnghiệp ngày 12/6/1999 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2000 Kể từ đó, Luậtdoanh nghiệp đợc coi là văn bản pháp quy có giá trị lớn nhất quy định tráchnhiệm và quyền lợi của các loại hình doanh nghiệp, trong đó bao gồm cả công ty

Vốn điều lệ của Công ty cổ phần đợc chia thành nhiều phần bằng nhau và

mỗi phần này đợc gọi là cổ phần Công ty cổ phần phải có cổ phần phổ thông; ngời sở hữu cổ phần phổ thông gọi là cổ đông phổ thông

Công ty cổ phần cũng có thể có cổ phần u đãi; ngời sở hữu cổ phần u đãi gọi là cổ đông u đãi.

Cổ phần u đãi gồm có:

 Cổ phần u đãi biểu quyết là cổ phần có số phiếu biểu

quyết nhiều hơn so với cổ phần phổ thông, do điều lệ công ty quy

định

 Cổ phần u đãi cổ tức là cổ phần đợc trả cổ tức với mứccao hơn so với mức cổ tức của cổ phần phổ thông hoặc mức ổn địnhhàng năm

 Cổ phần u đãi hoàn lại là cổ phần sẽ đợc công ty hoàn

lại vốn góp bất kỳ khi nào theo yêu cầu của ngời sở hữu hoặc theocác điều kiện đợc ghi lại tại cổ phiếu của cổ phần u đãi hoàn lại

Sở dĩ phải nghiên cứu các loại cổ phần bởi vì khi phân chia cổ tức, hội đồngquản trị của công ty cổ phần luôn luôn phải đảm bảo lợi ích của các cổ đông đặcbiệt, tức là những cổ đông đang nắm giữ những cổ phần u đãi Họ có thể là cổ

đông sáng lập, hoặc là những cổ đông có vai trò đặc biệt quan trọng mà công tycần phải giữ mối quan hệ, do đó, mặc dù số lợng cổ đông này không nhiều, song

họ cũng là những thành phần không thể thiếu khi nói đến công ty cổ phần

* Cổ phiếu:

Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp

đối với thu nhập và tài sản của một công ty cổ phần

Cổ phiếu đợc chia thành 2 loại cơ bản là cổ phiếu thờng và cổ phiếu u đãi,

t-ơng ứng với cổ phần phổ thông và cổ phần u đãi

Cổ phiếu thờng là cổ phiếu mà ngời sở hữu có thể tham gia Đại hội cổ đông

của Công ty cổ phần và đợc hởng lợi tức cổ phần theo nguyên tắc " Lời ăn lỗchịu" vì lợi tức cổ phần này phụ thuộc rất nhiều vào lợi nhuận của Công ty cổphần trong năm đó Ngời mua cổ phiếu thờng phải chấp nhận tính mạo hiểm rủi

ro, cho nên cần suy tính kỹ, xem xét thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh

và phát triển của Công ty cổ phần mà mình có ý định mua cổ phiếu (đối với cáccông ty cổ phần đã tham gia niêm yết trên thị trờng chứng khoán) Cổ phiếu th-ờng gồm có:

 Cổ phiếu tiền: Cổ đông góp bằng tiền mặt, góp tốithiểu là một nửa mệnh giá cổ phiếu khi thành lập công ty, phần cònlại góp theo sự góp vốn công ty Theo luật của một số nớc nh Phápthì thời hạn tối đa để gọi hết vốn công ty cổ phần là 5 năm Còntrong luật công ty cổ phần Việt Nam cha thấy đề cập đến giới hạntối đa này

 Cổ phiếu hiện vật: Cổ đông góp bằng hiện vật hay bảnquyền sở hữu công nghiệp, phải góp đủ 100% ngay khi thành lậpcông ty Theo thông lệ quốc tế các cổ phiếu hiện vật phải là cổphiếu ký danh và không giao ngay cho cổ đông mà gửi lại tại gốctrong vòng 2 năm (để đảm bảo tính chân thực và trách nhiệm trongviệc đánh giá giá trị hiện vật dùng để mua cổ phiếu)

Cổphiếu u đãi: Là cổ phiếu mà ngời mua đợc hởng một số quyền lợi đặc

biệt nào đó về quyền lực hoặc về kinh tế

 Cổ phiếu u đãi về quyền lực (biểu quyết) thờng là củanhững cổ đông giữ các cơng vị lãnh đạo trong các cơ quan quản lý

công ty nh Hội đồng quản trị, Hội đồng kiểm soát, Giám đốc hiệnhành Mức độ u đãi, thời gian có hiệu lực và mọi thể thức thựchiện đều do điều lệ của Công ty quyết định nh đợc hởng siêu lợi tức

cổ phần hay đợc chia các khoản dự trữ và thanh lý lúc giải thể công

ty Cổ phiếu u đãi về quyền lực bảo đảm cho cổ đông có nhiềuquyền lực hơn trong việc bàn bạc và quyết định mọi công việc củacông ty

 Cổ phiếu u đãi về kinh tế (cổ tức, hoàn lại) thờng dànhcho những cổ đông có nhiều cống hiến và làm việc lâu năm ở công

ty, có thể đã nghỉ hu, nh đợc u tiên hoàn vốn trớc cổ đông thờnghoặc có thể đợc chia lãi theo tỷ lệ cố định theo điều lệ quy định

Ngoài 2 loại cổ phiếu trên, các công ty cổ phần còn có một loại cổ phiếu quỹ, đây là loại cổ phiếu của chính công ty đã phát hành và đợc công ty mua lại

bằng nguồn vốn hợp pháp theo quy định

* Cổ tức:

Cổ tức là số tiền hàng năm đợc trích từ lợi nhuận của công ty để trả cho mỗi

cổ phần mà các cổ đông đang nắm giữ, phần lợi nhuận này phải tơng ứng với sốlợng cổ phần mà họ đang có

Theo lý thuyết, cổ tức đợc coi là khoản lãi chia cho mỗi cổ phần hàng nămdựa trên kết quả hoạt động kinh doanh của DN Cổ tức theo đó là tỷ lệ phần trămtính trên mệnh giá cổ phiếu ở đây, cần phân biệt thị giá cổ phiếu là giá trị thị tr-ờng của mỗi cổ phiếu có thể trao đổi trên thị trờng chứng khoán tại thời điểmnhất định Hay nói cách khác, thị giá cổ phiếu là giá có thể bán hoặc mua trênthị trờng chứng khoán tại một thời điểm nhất định Thị giá cổ phiếu không phụthuộc mệnh giá cổ phiếu mà phụ thuộc:

+ Hoạt động của Công ty

+ Tốc độ tăng trởng của Công ty

+ Xu hớng phát triển của Công ty

+Các chính sách kinh tế của chính phủ

+ Các nhân tố mang tính chất tự nhiên và xã hội

+ Cũng nh các loại giá cả khác, thị giá cổ phiếu cũng chịu sự điều tiếtcủa quy luật cung cầu trên thị trờng, nạn đầu cơ tích trữ

Thí dụ, mệnh giá 1 cổ phiếu của tập đoàn MICROSOFT trong thời điểmbắt đầu phát hành năm 1975 là 10$ nhng đến năm 1998, thị giá cổ phiếu này đợcxác định theo chỉ số DOWNJOHN quy đổi là 189,7$, tức là có thể mua cổ phiếu

đó với giá là 189,7 $

Trị giá cổ phiếu đợc xác định trên cơ sở xác định giá trị của doanh nghiệp

và cũng chịu ảnh hởng bởi nhiều nhân tố Thí dụ, một DN cổ phần ban đầu pháthành 1.000 cổ phiếu với mệnh giá là 100.000 đồng, giá trị doanh nghiệp sẽ là100.000.000 đồng Sau ba năm hoạt động, giá trị tài sản tích luỹ đợc bổ sunghàng năm làm tổng tài sản của doanh nghiệp lên đến 200.000.000 đồng Với mộtphép tính thuần tuý, ta có thể thấy giá trị cổ phiếu lúc này không còn là 100.000

đồng nữa mà là 200.000 đồng Tuy nhiên, thị giá của cổ phiếu có thể không phải

là con số này Sau khi xem xét các nhân tố tác động, thị trờng chứng khoán xác

định thị giá cổ phiếu này Chẳng hạn, nếu Công ty cổ phần đó có tốc độ tăng ởng hàng năm 10% và xu hớng còn cao hơn, ngành nghề mà Công ty đang hoạt

động có xu hóng phát triển mạnh, sản phẩm có vị trí và danh tiếng trên thị ờng thì thị giá xác định có thể là 220.000 đồng.Tuy nhiên, nếu công ty bắt đầulâm vào tình trạng làm ăn sa sút, sản phẩm không tiêu thụ đợc, ngành nghề đang

tr-bị Nhà nớc thu hẹp, không có khả năng phát triển thì thị giá có thể xuống tới150.000 đồng, thậm chí còn xuống thấp hơn mệnh giá Hãng sản xuất hàng tiêudùng nổi tiếng NESTLE (Thuỵ Sĩ), sau khi thị trờng thế giới loan ra một thôngtin là sản phẩm bánh ngọt của hãng này có chứa những vi khuẩn nhiễm độc, lậptức thị giá cổ phiếu tại thời điểm đóng cửa so với thời điểm mở cửa của Công tygiảm 18,9%.(Nguồn:Các thông tin thị trờng chứng khoán thế giới-www.aol.com)Cũng theo nguyên tắc trên, thì cổ tức sẽ đợc thanh toán dựa trên cơ sở mệnhgiá cổ phiếu đợc thẩm định qua Uỷ ban chứng khoán và đợc niêm yết trên thị tr-ờng chứng khoán Hàng năm, trên cơ sở lợi nhuận sau thuế,Hội đồng quản trịCông ty sẽ quyết định trích một phần lợi nhuận chia đều cho các cổ đông, phầncòn lại đợc tái đầu t Hiện tại, các công ty cổ phần của Việt Nam cũng đang ápdụng hình thức này Tuy nhiên, do còn hạn chế trong công khai tài chính, các cổ

đông chỉ biết tỉ lệ cổ tức công bố chứ cha đợc biết đầy đủ về tình hình kinhdoanh của Công ty và theo đó không đủ cơ sở để đánh giá tỷ lệ cổ tức đợc công

bố có hợp lý hay không, xu hớng phát triển của công ty ra sao?

Việc đánh giá đúng trị giá cổ phiếu, thị giá cổ phiếu, cơ sở tính toán cổ tứchàng năm đang là vấn đề đặt ra trớc Uỷ ban chứng khoán nhà nớc và là vấn đềcơ bản của mỗi công ty cổ phần mặc dù một số công ty đã bắt đầu lựa chọn mộtchính sách cổ tức thích hợp song đây là một vấn đề khá mới mẻ đối với phần lớncác công ty

Mỗi công ty hoạt động kinh doanh có thể trả cổ tức theo một tỷ lệ nhất địnhhoặc giữ lại cổ tức này cho hoạt động đầu t nếu đợc cổ đông chấp thuận thôngqua Đại hội cổ đông hàng năm Thậm chí các công ty cổ phần còn có quyền trả

cổ tức dới nhiều dạng, nếu đợc Đại hội cổ đông chấp nhận Thông thờng, các

công ty cổ phần thờng lựa chọn trả cổ tức bằng tiền mặt theo quý, theo thánghoặc định kỳ Việc trả cổ tức bằng tiền mặt có nhiều thuận lợi, nhất là đối vớinhững cổ đông chỉ mong muốn nhận đợc tiền lãi hàng năm đối với phần vốn màmình đóng góp; tuy nhiên, ở một số công ty lớn, đặc biệt là ở các n ớc phát triển,trả cổ tức bằng cổ phiếu lại đợc a chuộng hơn, có lẽ một phần là do thị trờngchứng khoán ở các nớc này khá phát triển và hấp dẫn các nhà đầu t hơn là nhữngkhoản tiền mặt nhỏ.

Mọi cổ đông đều có quyền đợc nhận cổ tức theo quyết định của Đại hội

đồng cổ đông Tuy nhiên, tuỳ theo tính chất của số cổ phần mà cổ đông nắm giữ,

cổ tức đợc chi trả dới các hình thức khác nhau Cổ đông sở hữu cổ phần u đãi cổtức đợc u tiên trả cổ tức với mức cao hơn so với mức cổ tức của cổ phần phổthông hoặc mức ổn định hàng năm và mức cổ tức này bao gồm cổ tức cố định và

cổ tức thởng, trong đó cổ tức cố định hoàn toàn không phụ thuộc vào kết quảkinh doanh của công ty Tuy nhiên, cổ đông sở hữu cổ phần u đãi biểu quyết lạikhông đợc nhận u đãi về cổ tức nh cổ phần u đãi cổ tức

* Chính sách cổ tức:

Một doanh nghiệp tồn tại và phát triển vì nhiều mục tiêu khác nhau nh: tối

đa hóa lợi nhuận, tối đa hoá doanh thu trong ràng buộc tối đa hoá lợi nhuận, tối

đa hóa hoạt động hữu ích của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp v.v song tất cả cácmục tiêu cụ thể đó đều nhằm mục tiêm bao trùm nhất là tối đa hoá giá trị tài sảncho các chủ sở hữu ở các công ty cổ phần, mục tiêu tối đa hoá giá trị tài sản chocác chủ sở hữu này thể hiện ở giá của cổ phiếu trên thị trờng, do đó, mục tiêutăng tối đa giá cổ phiếu trên thị trờng chính là cái đích cuối cùng của các công ty

cổ phần khi tiến hành hoạt động kinh doanh Tuy nhiên trong thực tế, hoạt độngkinh doanh không đơn thuần chỉ là việc đặt ra mục tiêu trớc mắt, mà phải kếthợp chặt chẽ các quyết định tài chính, bao gồm: quyết định đầu t, quyết định huy

động vốn, quyết định về phân phối, ngân quỹ Bản thân các quyết định tài chínhnày cũng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và buộc các nhà quản lý phải cânnhắc các yếu tố bên trong và bên ngoài để đa ra các quyết định làm tăng giá trịtài sản của chủ sở hữu, hay tăng giá cổ phiếu của công ty cổ phần trên thị trờng Muốn thực hiện kế hoạch đầu t, bên cạnh việc tính toán độ khả thi của dự

án, các công ty luôn phải đứng trớc vấn đề nguồn vốn Doanh nghiệp có thể có

đợc vốn bằng cách nào để đầu t dài hạn? Thông thờng doanh nghiệp có thể lựachọn 3 cách huy động vốn để đầu t:

o Nguồn vốn từ lợi nhuận không chia

o Phát hành cổ phiếu - trái phiếu

o Huy động nợ thông qua tín dụng ngân hàng vàtín dụng thơng mại

Trong thực tế, các doanh nghiệp thờng sử dụng linh hoạt 3 phơng thức trênsau khi đã cân nhắc lợi - hại của từng phơng thức huy động Chẳng hạn nếu nhhuy động nợ để bổ sung vốn cho quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp sẽluôn phải chịu một áp lực rất lớn từ phía các chủ nợ, ở đây có thể là ngân hànghoặc các tổ chức tín dụng khác, thêm vào đó, thủ tục xin vay để thực hiện dự ántơng đối phức tạp, đòi hỏi doanh nghiệp phải có tài sản đảm bảo hoặc có uy tíntrên thị trờng Chấp nhận hình thức huy động này luôn đặt các doanh nghiệp ởtrong tình trạng rủi ro, có thể phá sản nếu việc kinh doanh bị thua lỗ, đồng thờitrách nhiệm của ban giám đốc là rất nặng nề Các công ty cũng có thể phát hànhtrái phiếu hoặc cổ phiếu để tăng vốn tuỳ theo cơ cấu vốn của công ty ở thời điểmhiện tại Tuy nhiên, có một phơng thức huy động vốn ít mạo hiểm hơn và cho

đến thời điểm này đợc đánh giá là có u thế nhất trong số các phơng thức huy

động vốn, đó là giữ lại lợi nhuận để tái đầu t Trong quá trình sản xuất kinh

doanh, nếu doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả thì nguồn vốn tích luỹ từ lợinhuận không chia chính là phơng thức tạo nguồn tài chính quan trọng và khá hấpdẫn của các doanh nghiệp Ưu thế của phơng thức này là ở chỗ, doanh nghiệpvừa có thể giảm bớt chi phí của việc phát hành cổ phiếu hay trái phiếu - tức làgiảm bớt sự phụ thuộc vào bên ngoài, vừa giảm bớt gánh nặng nợ nần trên vaicác nhà quản trị tài chính của công ty so với việc huy động nợ từ ngân hàng vàcác tổ chức tín dụng Thực tế cũng có rất nhiều doanh nghiệp coi trọng chínhsách tái đầu t từ lợi nhuận để lại và họ đặt ra mục tiêu phải có một khối l ợng lợinhuận để lại đủ lớn nhằm tự đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng trong tơng lai.Nguồn vốn tái đầu t từ lợi nhuận để lại chỉ có thể thực hiện đợc nếu nhdoanh nghiệp đã và đang hoạt động và có lợi nhuận, đợc phép tiếp tục đầu t Đốivới các doanh nghiệp Nhà nớc, việc tái đầu t không chỉ phụ thuộc vào khả năngsinh lợi của doanh nghiệp mà còn phụ thuộc vào chính sách tái đầu t của Nhà n-

ớc Tuy nhiên, đối với các công ty cổ phần thì việc để lại lợi nhuận liên quan đếnmột số yếu tố rất nhạy cảm Khi công ty để lại một phần lợi nhuận cho tái đầu t,tức là không dùng số lợi nhuận đó để chia lãi cổ phần, các cổ đông không đợcnhận tiền lãi cổ phần (cổ tức) nhng bù lại, họ có quyền sở hữu số vốn cổ phầntăng lên của Công ty

Nh vậy, giá trị ghi sổ của các cổ phiếu sẽ tăng lên cùng với việc tự tài trợbằng nguồn vốn nội bộ Điều này một mặt, khuyến khích cổ đông giữ cổ phiếulâu dài , nhng mặt khác, dễ làm giảm tính hấp dẫn của cổ phiếu trong thời kỳ tr-

ớc mắt (ngắn hạn) do cổ đông chỉ nhận đợc một phần cổ tức nhỏ hơn Nếu tỷ lệchi trả cổ tức thấp, hoặc số lãi ròng không đủ hấp dẫn thì giá cổ phiếu có thể bịgiảm sút Điều này liên quan tới chính sách cổ tức của công ty, và chính bởi tínhchất quan trọng của việc cân nhắc một tỷ lệ hợp lý giữa chi trả cổ tức với lợinhuận giữ lại đã buộc các nhà hoạch định chính sách phải xem xét ở nhiều khíacạnh

Về mặt lý thuyết, chính sách cổ tức chính là quyết định cân nhắc giữa việcchi trả cổ tức cho cổ đông hay giữ lại lợi nhuận để tái đầu t Tuỳ thuộc vào tìnhhình hoạt động sản xuất kinh doanh, mỗi công ty có thể lựa chọn cho mình mộtchính sách cổ tức thích hợp, sao cho vừa phải thoả mãn lợi ích của các cổ đông -những thành viên góp vốn của công ty, vừa phải đáp ứng đợc nhu cầu phát triểncủa công ty trong tơng lai Trớc khi nghiên cứu tác động của chính sách cổ tức,bài viết xin đợc xem xét những căn cứ để xây dựng một chính sách cổ tức và nộidung của chính sách cổ tức trong các quyết định tài chính của công ty

1.2.2 Căn cứ xây dựng chính sách cổ tức:

Không giống nh các doanh nghiệp Nhà nớc - nếu hoạt động thua lỗ thì cóthể nhờ tới sự giúp đỡ của ngân sách nhà nớc, các công ty cổ phần phải tự chịutrách nhiệm với kết quả hoạt động kinh doanh của mình Chỉ khi nào công tyhoạt động có lãi mới phải chi trả cổ tức, đó là cơ sở để xây dựng chính sách cổtức của công ty, vì bản chất của chính sách cổ tức chính là quyết định phân phốilợi nhuận Thông thờng, để xây dựng chính sách cổ tức, công ty cần phải có một

Căn cứ thứ hai quyết định tới việc xây dựng chính sách cổ tức chính là cơcấu vốn hiện tại của công ty Vấn đề này liên quan tới quyết định giữ lại lợinhuận để tái đầu t sẽ làm thay đổi cơ cấu vốn nh thế nào, và công ty phải cânnhắc kỹ lỡng khi xây dựng chính sách cổ tức

Ngoài hai yếu tố trên, chính sách cổ tức còn đợc xây dựng dựa trên cơ sởcông ty xác lập tỷ lệ chi trả cổ tức hợp lý Tỷ lệ này nên là cao hay thấp, u thế vànhợc điểm của nó nh thế nào, bài viết sẽ đề cập ở phần sau, tuy nhiên có thể nóikhi xây dựng chính sách cổ tức, các nhà hoạch định chính sách không thể bỏ quanhững mô hình tính toán cơ bản này, bởi nó là nền tảng của quyết định phânphối lợi nhuận của công ty

1.2.3 Nội dung cơ bản trong chính sách cổ tức của công ty cổ phần:

Chính sách cổ tức bao gồm 3 nội dung cơ bản:

 Lợi nhuận sau thuế đợc phân phối nh thế nào

 Cổ tức đợc chi trả dới dạng tiền mặt hay bằng cổ phiếu

 Sự ổn định của cổ tức là nh thế nào và chiều hớng của

sự thay đổi diễn ra nh thế nào

Phân phối lợi nhuận sau thuế nh thế nào cho hợp lý không chỉ là câu hỏi đặt

ra của riêng công ty cổ phần, mà là một quyết định tài chính rất quan trọng đối với hầu hết các loại hình doanh nghiệp Tuy nhiên, do tính chất đặc biệt của

công ty cổ phần - lợi nhuận sau thuế không chỉ đợc phân phối cho cán bộ công nhân viên của công ty mà còn phải trả một khoản lợi tức cho các cổ đông, nhữngngời đã góp vốn cho hoạt động của công ty, đây chính là khoản tiền thởng hay còn đợc gọi là chi phí cơ hội của phần vốn mà các cổ đông đã góp Vậy trong thực tế, các doanh nghiệp xử lý phần lợi nhuận sau thuế nh thế nào?

Trớc hết, phải xác định lợi nhuận sau thuế là khoản chênh lệch giữa lợi nhuận trớc thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp

Thuế thu nhập doanh nghiệp = Lợi nhuận trớc thuế * Thuế suất thuế TNDN

Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trớc thuế - Thuế TNDN

Phân phối lợi nhuận nhằm mục đích chủ yếu là tái đầu t mở rộng năng lựchoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiêp, khuyến khích các cổ đông yêntâm về phần vốn mà họ đã bỏ ra cũng nh ngời lao động để nâng cao hiệu quảhoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói chung và các công ty cổphần nói riêng

Về nguyên tắc, lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp đợc sử dụng một phần

để chia lãi cổ phần, phần còn lại là lợi nhuận không chia ở các công ty cổ phần,

tỷ lệ phần lợi nhuận chia lãi và lợi nhuận không chia tuỳ thuộc vào chính sách cổtức mà đại hội cổ đông thông qua trong mỗi thời kỳ nhất định Đây là nội dungcơ bản nhất đợc đề cập trong chính sách phân phối cổ tức, bởi vì mục tiêu chínhcủa việc thiết lập chính sách cổ tức là tính toán và cân nhắc tỷ lệ hợp lý giữa cổtức thanh toán cho cổ đông với phần lợi nhuận giữ lại để đầu t

Sau khi chuyển lỗ cho các năm trớc, phần lợi nhuận sau thuế đợc phân phốitheo trình tự:

1 Bù các khoản lỗ năm trớc không đợc trừ vào lợi nhuận trớcthuế;

2 Trả tiền phạt vi phạm pháp luật nhà nớc nh: vi phạm luậtthuế, luật giao thông, luật môi trờng, luật thơng mại và quy chế hànhchính sau khi đã trừ tiền bồi thờng tập thể hoặc cá nhân gây ra (nếu có);

3 Trừ các khoản chi phí thực tế đã chi nhng không đợc tính vàochi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế;

4 Phần lợi nhuận còn lại sau khi trừ đi các khoản trên đợc phânphối nh sau:

4.1 Trích 10% vào quỹ dự phòng tài chính Khi số d của quỹ nàybằng 25% vốn điều lệ của doanh nghiệp thì không trích nữa;

4.2 Trích tối thiểu 50% vào quỹ đầu t phát triển;

4.3 Trích 5 % vào quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm Khi số d quỹnày đạt 6 tháng lơng thực hiện của công ty thì không phải trích nữa;

4.4 Chia lãi cổ phần

4.5 Số lợi nhuận còn lại sau khi trích các quỹ trên đợc trích lập quỹkhen thởng và quỹ phúc lợi Mức trích tối đa cho cả 2 quỹ căn cứ vào tỷsuất lợi nhuận trên vốn

Mục đích của việc thiết lập các quỹ này :

Qũy đầu t phát triển: quỹ này đợc sử dụng nhằm mục đích:

 Đầu t mở rộng và phát triển kinh doanh

 Đổi mới, thay thế máy móc, thiết bị dây chuyền côngnghệ

 Nghiên cứu khoa học, đào tạo nâng cao trình độchuyên môn, kỹ thuật nghiệp vụ của công ty

 Bổ sung vốn lu động

Quỹ dự phòng tài chính: Dùng để bù đắp các khoản chênh lệch từ những

tổn thất, thiệt hại về tài sản do thiên tai, hoả hoạn, những rủi ro trong kinh doanhkhông đợc tính trong giá thành và đền bù của cơ quan bảo hiểm

Việc trích lập để hình thành quỹ dự phòng tài chính theo tỷ lệ do Hội đồngquản trị của công ty quyết định hàng năm

Quỹ dự phòng về trợ cấp mất việc làm: Dùng để trợ cấp cho ngời lao động

có thời gian làm việc tại công ty đủ một năm trở lên bị mất việc làm và chi choviệc đào tạo lại chuyên môn, kỹ thuật cho ngời lao động do thay đổi công nghệhoặc chuyển sang việc mới Hoặc dùng để trợ cấp cho ngời lao động mất việclàm do các nguyên nhân khách quan nh: lao động dôi ra vì thay đổi công nghệ,

do thay đổi tổ chức trong khi cha bố trí công việc khác

Quỹ phúc lợi : dùng để đầu t xây dựng hoặc sửa chữa, bổ sung vốn xây

dựng các công trình phúc lợi công cộng của doanh nghiệp, góp vốn đầu t xâydựng các công trình phúc lợi chung trong ngành Ngoài ra, công ty có thể sửdụng quỹ này để chi trợ cấp khó khăn cho ngời lao động của công ty đã về hu,mất sức hay lâm vào hoàn cảnh khó khăn Quyết định này phải đợc thông quaHội đồng quản trị và công đoàn của công ty

Quỹ khen thởng: dùng để thởng cuối năm hoặc thờng kỳ cho cán bộ công

nhân viên chức trong công ty, mức thởng cũng ho Hội đồng quản trị và Giám

đốc quyết định

Căn cứ vào tỷ lệ phân chia các quỹ nh trên, phần lợi nhuận còn lại chiếmkhoảng 30 -40% sẽ đợc quyết định chi trả cho các cổ đông dới dạng cổ tức haygiữ lại để đầu t Đây là một quyết định rất nhạy cảm đối với các công ty cổ phần,

vì chi trả cổ tức không chỉ liên quan tới thái độ của cổ đông mà còn tác động tớigiá của cổ phiếu trên thị trờng, từ đó ảnh hởng tới uy tín và triển vọng phát triểncủa công ty trong tơng lai mà bài viết sẽ đề cập tới khi nghiên cứu tác động củachính sách cổ tức.

Nội dung thứ hai đợc nhắc đến khi thiết lập chính sách cổ tức đó là cáchthức chi trả cổ tức mà Hội đồng quản trị của công ty phải thông qua Bởi vì công

Họ là những cổ đông nhỏ, không quan tâm tới lợi thế của việc nắm giữ một số ợng cổ phiếu lớn của công ty Thêm vào đó, với phần tiền mặt của mình, họ sẽ dễdàng tham gia hoạt động đầu t khác nếu muốn hoặc sử dụng lợng tiền này để gửitiết kiệm - một biện pháp an toàn và đơn giản Tuy nhiên, những cổ đông lớn lại

l-a thích quyền lực hơn là nắm giữ một khoản tiền không đáng kể so với số vốngóp ban đầu của họ Những cổ đông này thờng là thành viên của Hội đồng quảntrị, hay chí ít thì cũng quan tâm tới việc tham gia quản lý điều hành công ty mà

họ là cổ đông Do đó, chi trả cổ tức dới dạng cổ phiếu sẽ giúp họ thực hiện đợc 2mục đích: vừa tăng số cổ phiếu, vừa tăng quyền điều hành trong công ty Rõràng khi công ty hoạt động có lãi, họ sẽ là những ngời thực sự nắm phần lời nhờvào việc bán cổ phiếu trên thị trờng hoặc hởng cổ tức với mức giá cao hơn

Cũng giống nh quyết định phân chia lợi nhuận sau thuế, quyết định về cáchthức chi trả cổ tức cũng phải đợc Đại hội cổ đông thông qua và phải đợc quy

định rõ trong chính sách cổ tức của công ty

Nội dung thứ ba trong chính sách cổ tức là quyết định tính toán tỷ lệ chi trả

cổ tức hiện tại phải căn cứ vào tỷ lệ chi trả cổ tức của những năm trớc, chiến lợcphát triển của công ty trong tơng lai và dự đoán hay định ra mức kế hoạch của tỷ

lệ này Sở dĩ các nhà hoạch định chính sách cổ tức đề cập tới nội dung này là vì

họ cần phải xác định đợc mục tiêu trớc mắt của công ty Liệu công ty có thựchiện chiến dịch mở rộng đầu t, sản xuất hay chỉ nhằm mục đích lợi nhuận tầmthờng mà không lựa chọn dự án đầu t mới? Cả hai quyết định trên đều có thể ảnhhởng tới tỷ lệ chi trả cổ tức của công ty, và nh vậy sẽ ảnh hởng trực tiếp tới xu h-ớng tăng giảm của cổ tức trong tơng lai

Trên đây bài viết đã đi vào những nội dung cơ bản nhất của chính sách cổtức trong công ty cổ phần, sau khi đã phân tích những nội dung này, bài viết sẽnhấn mạnh hơn tới vai trò hay tầm quan trọng của chính sách cổ tức mà trongthực tế cha thực sự đợc lãnh đạo công ty quan tâm.

1.2.4 Vai trò của chính sách cổ tức:

Chính sách cổ tức là quyết định chi trả cổ tức hay giữ lại lợi nhuận để đầu

t, hay đầy đủ hơn, nó là quyết định phân phối lợi nhuận sau thuế của doanhnghiệp nói chung và công ty cổ phần nói riêng trong từng thời kỳ nhất định Nếu

nh chỉ xét ở khía cạnh trợ giúp cho công ty trong lĩnh vực phân phối lợi nhuậnthì dờng nh không gì có thể phủ nhận rằng chính sách cổ tức thực sự là cần thiết

và quan trọng đối với công ty, nhng trong lý thuyết và ngay cả thực tế cũngchứng minh rằng ở một điều kiện kinh tế nhất định, chính sách cổ tức là hoàntoàn không thích hợp, và các nhà quản lý đang thực hiện một công việc vô ích

Có hai trờng phái quan điểm đối lập nhau về tầm quan trọng của chính sách cổtức đối với công ty

Quan điểm thứ nhất: Chính sách cổ tức là không thích hợp.

Ngời ta giả định rằng có một thị trờng hoàn hảo, tức là một môi trờngkhông có thuế, không có chi phí giao dịch, chính sách cổ tức không ảnh hởng tớichi phí của cổ phiếu thờng đã khẳng định rằng lúc này cổ tức không phải là mụctiêu thoả mãn các cổ đông Nếu chúng ta trả cổ tức cho các cổ đông thì tơng ứngvới nó là sự sụt giảm vốn đầu t bằng nguồn lợi nhuận giữ lại, và điều này thực sự

đe doạ đến khả năng phát triển của công ty trong tơng lai Luận điểm này căn cứvào công thức dới đây:

Trong đó: P0 là giá hiện tại của cổ phiếu trên thị trờng

đắp cho phần bị mất đi Và nh vậy, thì việc thiết lập chính sách cổ tức hoàn toànkhông có ý nghĩa, vì bản thân các cổ đông rất linh hoạt khi sử dụng cổ tức của

g k

D P

e

1 0





mình để đầu t thu lời trong một môi trờng thuận lợi chứ không cần tới chiến lợc

đầu t phát triển của công ty

Mặc dầu vậy, không thể có một thị trờng hoàn hảo bởi đó chỉ là giả địnhcủa các nhà kinh tế học Trong thực tế, chính sách cổ tức có tác động rất lớn tớichiến lợc phát triển của công ty cũng nh lợi ích của các cổ đông

Thứ nhất, cổ tức là một khoản lời ít rủi ro hơn so với bất kỳ một dạng đầu tnào trên thị trờng Khi một ngời có tiền, họ có thể đầu t chứng khoán, kinhdoanh hoặc đơn giản nhất là gửi tiết kiệm và góp vốn vào công ty cổ phần hoặccông ty trách nhiệm hữu hạn Đầu t chứng khoán hay kinh doanh, và thậm chí làgóp vốn vào công ty trách nhiệm hữu hạn thờng mang tính rủi ro cao, trong khi

đó việc mua cổ phần của công ty cổ phần lại đơn giản, ít mạo hiểm hơn rấtnhiều Tại sao lại nh vậy? Mặc dù các công ty cổ phần chỉ phải trả cổ tức khihoạt động có lãi, nhng do tính chất đặc biệt của công ty cổ phần, đó là những ng-

ời có số lợng cổ phần lớn nhất chính là những thành viên của Hội đồng quản trị,

họ sẽ là ngời chịu thiệt thòi nhất khi công ty hoạt động thua lỗ hoặc bị phá sản,

do đó sẽ không dễ dàng chấp nhận rủi ro Những cổ đông nhỏ có thể hoàn toànyên tâm với cổ phần của mình trong công ty cũng nh lợi ích của mình trong tơnglai

Thứ hai, lợi thế của công ty cổ phần là có thể thuyết phục các cổ đông từchối nhận cổ tức hoặc chấp nhận một tỷ lệ chi trả cổ tức thấp hơn để sử dụng lợinhuận giữ lại cho dự án đầu t Một chính sách cổ tức thích hợp sẽ giúp công tykhông phải huy động nguồn vốn ở bên ngoài để đầu t phát triển, đồng thời có thểlàm hài lòng các cổ đông Ta sẽ xem xét tác động của chính sách cổ tức tới lãicủa cổ phiếu và chiến lợc phát triển của công ty nh thế nào

(P1- P0 + D1)

Lãi của cổ phiếu =

P0

cổ tức cao này Bởi vì họ là những cổ đông có tầm nhìn xa, họ đã nhìn thấy lợithế của việc giữ lại lợi nhuận để đầu t, đó chính là sự u tiên về thuế, một trongnhững nhân tố tác động trực tiếp đến chính sách cổ tức của công ty mà những cổ

đông khác không nhận thấy Vậy tác động của thuế nh thế nào, và ngoài thuế ra,thì còn nhân tố nào tác động tới chính sách cổ tức của công ty?

1.3 Các nhân tố ảnh hởng tới chính sách cổ tức của công ty cổ phần

1.3.1 Các nhân tố bên ngoài:

*Thuế thu nhập doanh nghiệp:

Có thể nói chính sách cổ tức của mỗi công ty chịu tác động của rất nhiềuyếu tố, nhng chủ yếu là những tác động từ phía Chính phủ Những chính sách vĩmô này tác động trực tiếp tới nội dung của chính sách cổ tức, mà tiêu biểu làchính sách thuế Tuỳ thuộc vào mỗi quốc gia, mỗi nền kinh tế có chính sách thuếkhác nhau, nhng về bản chất, có những quy định chung mà mọi loại hình kinh tế

đều phải tuân thủ, đó chính là nghĩa vụ nộp thuế Hiện nay có ba loại thuế đợc áp

dụng, đó là thuế thu nhập doanh nghiệp hay còn gọi là thuế thu nhập công ty,thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân Chính sách cổ tức không chịu tác

động của thuế giá trị gia tăng, nhng lại bị ảnh hởng trực tiếp của thuế thu nhậpdoanh nghiệp và đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân

Thuế thu nhập là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập thực tếcủa các đối tợng nh doanh nghiệp hoặc thể nhân Tính chất của thuế này là có sựthống nhất giữa ngời nộp và ngời chịu thuế, tức là ngời nộp thuế cũng là ngờichịu thuế

Thuế thu nhập có phạm vi thu tơng đối rộng và ngày càng phát triển cùngvới sự phát triển của các khoản thu nhập

Thuế thu nhập trong thực tế ở các nớc đợc đặt ra nhằm mục tiêu chính là

điều tiết thu nhập, đảm bảo sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội nênviệc đánh thuế thờng dựa trên khả năng thu nhập của các chủ thể Ngày nay, ởmột phạm vi rộng, thuế thu nhập đợc xem là loại thuế tơng đối công bằng, trớchết xuất phát từ sự đánh giá toàn cục theo bề dọc, tức ngời có thu nhập cao phảinộp thuế nhiều hơn ngời có thu nhập thấp Khác với thuế đánh vào tiêu dùng nhthuế doanh thu, thuế tiêu thụ đặc biệt thuế thu nhập cho phép ngời có thu nhậpquá thấp đợc miễn thuế Trong chính sách thuế, ngời ta có thể cố gắng thiết kếsao cho việc điều tiết thu nhập đợc công bằng, nhng khi thi hành nếu khôngkiểm soát đợc và nắm chắc các khoản thu nhập phát sinh của các đối tợng để thuthuế thì sự công bằng cũng không thể đợc đảm bảo

Thuế thu nhập công ty (TNCT) là loại thuế trực thu đợc tính trên lợi nhuậncủa công ty trong thời kỳ kinh doanh Lợi nhuận làm căn cứ tính thuế TNCT làtổng lợi nhuân kinh tế và lợi nhuận thông thờng Thuế suất đợc áp dụng để tínhthuế TNCT có thể là thuế suất tỷ lệ cố định, thuế suất luỹ tiến hay thuế suất luỹthoái trên từng đối tợng chịu thuế khác nhau

Nh vậy, bản chất của thuế TNCT là thuế đánh vào thu nhập từ vốn chủ sởhữu trong khu vực công ty Điều này gây ra nhiều tranh luận của các nhà kinhdoanh trên thế giới về sự tồn tại của sắc thuế này Cùng một khoản thu nhập từvốn , nhng khoản thu nhập từ vốn góp vào công ty của các cổ đông sẽ phải chịu

sự điều tiết của 2 khoản thuế là thuế thu nhập công ty và thuế thu nhập cá nhân.Trong khi đó, khoản vốn này nếu đầu t vào khu vực phi công ty thì thu nhập từvốn chỉ phải chịu thuế thu nhập cá nhân Tuy vậy, trong nền kinh tế thị trờng ởnhiều nớc, đặc biệt là ở các nớc đang phát triển nh nớc ta thì sự tồn tại của thuếthu nhập công ty là một tất yếu khách quan bởi các lý do sau:

Một là, thuế TNCT đợc coi là một sắc thuế khấu trừ đánh vào những ngời

nhận thu nhập từ vốn góp vào công ty, do vậy sắc thuế này góp phần điều tiết thunhập giữa các tầng lớp dân c trong xã hội

Hai là, thuế TNCT không xác định rõ ràng và cụ thể ai là ngời chịu thuế,

nên ít gây phản ứng với cơ sở nộp thuế Những ngời chủ sở hữu vốn ở công tykhông biết rõ số thu nhập của mình giảm bao nhiêu khi phải nộp thuế thu nhậpcông ty

Ba là, thuế TNCT tạo nguồn thu quan trọng trong thu nhập của ngân sách

nhà nớc

*Thuế thu nhập cá nhân:

Sau khi thống nhất đất nớc, chế độ thuế thu nhập cá nhân dới chính quyềnSài Gòn cũ đợc bãi bỏ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986) đã mở ramột thời kì mới cho đất nớc ta: phát triển đất nớc vận động theo cơ chế thị trờng

có sự điều tiết của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa Thực hiện đờng lối

đổi mới của Đảng, nền kinh tế của nớc ta đã từng buớc phát triển vững chắc, đớisống của nhân dân ngày càng đợc nâng cao Bên cạnh những thắng lợi đó thì sựphát triển của nền king tế thị trờng ở nớc ta cũng ngày một tạo nên khoảng cáchgiữa ngời giàu và ngời nghèo theo đúng qui luật vốn có Sự cách biệt thu nhậpgiữa cá bộ phận dân c trong xã hội đã bộc Nhà nớc phải có những điều chỉnh phùhợp Chính vì vậy, ngày 27/12/1990, Pháp lệnh thuế thu nhập đối với ngời có thunhập cao đã đợc Hội đồng nhà nớc thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/4/1991.Pháp lệnh thuế thu nhập đối với ngời có thu nhập cao năm 1990 ra đời đã gópphần quan trọng trong việc động viên 1 phần thu nhập của ngời có thu nhập caocho ngân sách Nhà nớc và từng bớc góp phần thực hiện công bằng xã hội Dới

đây ta sẽ tìm hiểu nội dung cơ bản của Pháp lệnh này

- Đối tợng nộp thuế: Công dân Việt Nam, ngời nớc ngoài có thu nhập tại ViệtNam

- Thu nhập chịu thuế bao gồm:

+ Thu nhập thờng xuyên dới hình thức: tiền lơng, tiền công, các khoản phụ cấp

và tiền thởng có tính chất tiền lơng, tiền công từ trên 500.000đ/tháng/ngời đối với

ng-ời Việt Nam hoặc trên 2.400.000đ/tháng/ngng-ời đối với ngng-ời nớc ngoài

+ Thu nhập không thờng xuyên dới hình thức tiền hoặc hiện vật của ngời định c

ở nớc ngoài gửi về, thu nhập về chuyển giao công nghệ, thu nhập không thờng xuyênkhác về thiết kế kỹ thuật xây dựng, về thiết kế công nghiệp và về dịch vụ khác từ trên1.500.000đ/lần, riêng thu nhập trúng thởng sổ xố từ trên 10.000.000đ/lần

- Thu nhập không thuộc diện chịu thuế:

+ Tiền công tác phí, bồi dỡng làm ca, nóng, độc hại, nguy hiểm, tiền phụ cấpkhu vực miền núi, hải đảo, tiền thởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế phát minh

+ Tiền trợ cấp xã hội, trợ cấp hu trí, trợ cấp thôi việc, trợ cấp điều động về cơ sởsản xuất

+ Lợi tức của chủ hộ kinh doanh cá thể thuộc diện chịu thuế lợi tức

+ Thu nhập của công dân Việt Nam đựa cử đi công tác, hợp tác lao

động, học tập ở nớc ngoài đã làm tròn nghĩa vụ đóng góp với Tổ quốc

*Tác động của chính sách thuế:

Trên đây là những vấn đề khái quát về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuếthu nhập cá nhân, hai loại thuế đợc xem nh là 2 nhân tố có tác động trực tiếp tớichính sách cổ tức của công ty cổ phần Vậy trong thực tế, chính sách thuế củachính phủ tác động nh thế nào?

Trớc hết cần phải khẳng định rằng chính sách cổ tức chính là quyết định tỷ

lệ giữa cổ tức chi trả cho các cổ đông và lợi nhuận giữ lại để đầu t Mỗi công ty

cổ phần theo đuổi một chính sách cổ tức của riêng mình, nhng khi xem xét tác

động của chính sách thuế tới chính sách cổ tức, thì ngời ta nhận thấy rằng những

ảnh hởng của hai loại thuế trên đều tơng tự nh nhau

Dựa vào công thức tính lãi cổ tức, có thể thấy đợc tác động của thuế đến chitrả cổ tức nh thế nào

Nếu thuế thu nhập doanh nghiệp của nhà nớc đánh vào phần lợi nhuận củacông ty tăng lên sẽ làm cho lợi nhuận sau thuế của công ty ít đi Khi đó, công ty

sẽ phải có những quyết định khó khăn hơn khi phân phối lợi nhuận, và buộcchính sách cổ tức phải thay đổi linh hoạt Nếu nh công ty theo đuổi chính sáchtrả cổ tức, thì phần lợi nhuận giữ lại sẽ có khả năng bằng 0 và nh vậy, để đầu tphát triển thì công ty phải huy động nguồn vốn từ bên ngoài hoặc phát hành cổphiếu mới để huy động vốn, khiến cho chi phí vốn tăng lên rất nhiều Trong tr-ờng hợp ngợc lại, nếu Chính phủ ra quyết định giảm thuế thu nhập doanh nghiệp,hay cho phép công ty đợc hởng chính sách u đãi về thuế thì phần lợi nhuận sauthuế sẽ tăng lên, khả năng chi trả cổ tức cho cổ đông sẽ lớn hơn, đồng thời việcthuyết phục cổ đông từ bỏ một phần cổ tức để tái đầu t cho công ty là dễ dànghơn Xu hớng thay đổi của tỷ lệ chi trả cổ tức theo nh công thức trên sẽ ngợcchiều với tốc độ tăng trởng của công ty, tuy nhiên, trong một môi trờng thuếthuận lợi, chính sách cổ tức có thể ra những quyết định đơn giản hơn mà vẫnthoả mãn đợc cả hai điều kiện trên Thêm vào đó, theo quy định về thuế thì phần

phí của lợi nhuận không chia chính là tỷ lệ cổ tức mà các cổ đông thờng yêu cầu

đối với dự án doanh nghiệp đầu t bằng lợi nhuận không chia này, và chi phí nàythờng không cao nh chi phí huy động vốn chủ sở hữu khác Thuế thu nhập cũngtác động tới chi phí nợ vay thông qua điều tiết phần tiết kiệm nhờ thuế, thuế suấtcao sẽ khuyến khích doanh nghiệp sử dụng nợ do phần tiết kiệm nhờ thuế tănglên và sẽ ảnh hởng tới chính sách cổ tức

Nếu nh chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp tác động tới lợi nhuận, thìchính sách thuế thu nhập cá nhân lại tác động trực tiếp tới phần lợi tức cổ tức của

cổ đông, đặc biệt là các cổ đông lớn, cũng chính là các thành viên của Hội đồngQuản trị của công ty cổ phần

Sở dĩ phải nhấn mạnh đặc điểm này bởi vì Hội đồng quản trị là những cổ

đông đại diện cho toàn bộ cổ đông của công ty, có quyền bác bỏ những quyết

định của ban giám đốc, và là bộ phận tham gia hoạch định chính sách cổ tức củacông ty mà họ góp vốn Rõ ràng những cổ đông này sẽ luôn đặt lợi ích của mìnhlên trên hết, và họ là những ngời chi phối hoạt động của chính sách cổ tức mà ởphần sau bài viết sẽ đề cập tới Bởi vì đối tợng của thuế thu nhập cá nhân lànhững cá nhân Việt Nam hoặc nớc ngoài đang làm việc tại Việt Nam có thunhập cao tuỳ theo mức độ quy định trong đó có cả thu nhập từ cổ phiếu, cho nênkhi thuế thu nhập cá nhân thay đổi, những cổ đông lớn cũng không a thích tỷ lệ

cổ tức cao mà chính sách cổ tức hiện thời đang đặt ra nữa Thực tế ở các nớckinh tế phát triển đã chứng minh rằng, khi mức thuế thu nhập cá nhân tăng cao,các cổ đông sẵn sàng từ chối lãi cổ phần để đầu t cho những dự án phát triển củacông ty Điều này có thể giải thích theo 2 lí do: một là có một số cổ đông thực sựquan tâm tới tình hình hoạt động của công ty, sẵn sàng chấp thuận quyết địnhgiữ lại lợi nhuận để tái đầu t; hai là điều làm các cổ đông này quan tâm khôngchỉ là triển vọng phát triển của công ty - sự tăng giá cổ phiếu trên thị trờng haykhoản lợi tức lớn hơn trong tơng lai, mà là sự trốn thuế tạm thời, bởi vì nếu công

ty dùng lợi nhuận không chia để đầu t, thì thậm chí phần vốn tăng thêm này cũngkhông bị đánh thuế, điều này cũng đồng nghĩa với việc giá cổ phiếu của công tytrên thị trờng sẽ tăng lên, lúc này khoản tiền lời từ sự chênh lệch giá cổ phiếumới là thu nhập thực sự của các cổ đông- thu nhập không bị đánh thuế

* Sự thay đổi lãi suất trên thị trờng:

Lãi suất đợc đề cập tới ở đây chính là chi phí của nợ vay, ảnh hởng trực tiếptới cơ cấu vốn của công ty, và do đó tác động tới chính sách cổ tức Nếu nh chiphí của lợi nhuận không chia là tỷ suất lợi nhuận mà cổ đông mong muốn trênphần vốn này, thì lãi suất chính là chi phí của các khoản nợ vay Trong cơ cấuvốn của mỗi doanh nghiệp, ngoài phần vốn chủ sở hữu, các khoản nợ vay luôn