Tiểu luận lý luận về mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế, liên hệ với nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa của việt nam hiện nay

Tuy nhiên, vẫn còn một số tồn tại thiếu sót trong công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội còn cần tiếp tục làm rõ; nền ki

H ỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA LÝ LU ẬN CHÍNH TRỊ

H ọc phần: CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI:

Lý luận về mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế Liên h ệ với nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa

c ủa Việt Nam hiện nay

Hà N ội, ngày 15 tháng 5 năm 2021

Gi ảng viên hướng dẫn : Trần Thị Thu Huyền Sinh viên th ực hiện : Nguyễn Thị Hoài Thương

L ớp/Khoa : CT47C1

Mã sinh viên : CT47C1-0034

M ỤC LỤC

Bìa giới thiệu………1

MỞ ĐẦU……… 3

1 Tính cấp thiết của đề tài……….3

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……….3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 4

4 Phương pháp nghiên cứu ……… 4

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài………5

NỘI DUNG Phần 1: Lý luận ……….6

1.1 Khái niệm kinh tế, chính trị ………6

1.2 Mối quan hệ chính trị - kinh tế theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin ………7

Phần 2: Liên hệ thực tiễn vấn đề đổi mới phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam……… 12

KẾT LUẬN ……… …20

MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ……….22

M Ở ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Chính trị và kinh tế là hai loại hình hoạt động cơ bản nhất cần thiết cho

sự tồn tại và phát triển của xã hội được tổ chức dưới hình thức nhà nước Mỗi

một chế độ chính trị nhất định sẽ có một nền kinh tế tồn tại và phát triển trong

nó và là cơ sở vật chất cho chế độ chính trị đó Còn chính trị thì bao giờ cũng được thiết lập trên nền tảng của một chế độ kinh tế nhất định, bảo vệ và phát triển chế độ kinh tế ấy Mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế quy định mọi

mối quan hệ và mọi mặt của hoạt động đời sống xã hội; các hoạt động khác có

diễn ra thuận lợi hay không đòi hỏi phải dựa trên mối quan hệ đó có diễn ra bình thường hay không

Mối quan hệ chính trị - kinh tế là mối quan hệ biện chứng và Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật đó Sau 35 năm thực hiện đổi mới chính trị và đổi mới kinh tế, nền chính trị và kinh tế của Việt Nam đã vượt qua giai đoạn

khủng hoảng kéo dài và có những bước tiến vượt bậc tạo nên vị thế của riêng mình trên trường quốc tế Tuy nhiên, vẫn còn một số tồn tại thiếu sót trong công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội còn cần tiếp tục làm rõ; nền kinh tế phát triển chưa bền vững, chưa tương xứng với tiềm năng, yêu cầu và thực tế nguồn lực được huy động;… Và để đối mặt với sự vận động chuyển tiếp không ngừng nghỉ của nền chính trị, kinh tế, xã hội trên toàn thế giới và những “cú sốc lớn” như đại dịch COVID-19, nền chính trị và kinh tế của Việt Nam cần phải đối

mới linh hoạt để thích ứng và phát triển trong mọi hoàn cảnh

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế trong quá trình đổi mới phát triền nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” là hợp lí và rất cần thiết, đề tài không chỉ mang ý

nghĩa lý luận mà còn mang tính thực tiễn cấp thiết

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở mục đích làm rõ những quan điểm lí luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về mối quan hệ biện chứng chính trị - kinh tế, đề tài nghiên cứu làm rõ những bài học kinh nghiệm thực tiễn, những điểm tương đồng và bất

cập của quan hệ chính trị - kinh tế trong quá trình đổi mới, phát triển nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Mục đích cuối cùng là

xác định hệ thống các quan điểm chỉ đạo và đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng thể chế chính trị và kinh tế Việt Nam trong sự thống nhất giữa định hướng xã hội chủ nghĩa và nền kinh tế thị trường

Để đạt được những mục đích này cần tìm hiểu và phân tích hệ thống quan điểm lí luận về quan hệ chính trị - kinh tế; luận giải mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế hay vai trò của chúng với đường lối đổi mới của đất nước

để làm rõ xu thế biến đổi, phát triển quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam giai đoạn hiện nay, nghiên cứu sự tác động của chính trị vào việc hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường Để đưa ra giải pháp chính yếu cho thể chế chính trị và kinh tế của Việt Nam thời đại mới thì cần một cái nhìn sâu rộng, tư duy phân tích logic đa chiều tình hình trong và ngoài nước trên mọi lĩnh vực và mọi mối quan hệ của đời sống xã hội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu về mối quan hệ chính trị - kinh tế trong quá trình đổi

mới phát triền nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Do đó, đề tài sẽ nghiên cứu về sự tác động của các nhân tố chính trị với những yêu cầu phát triền nền kinh tế thị trường và ngược lại, sự phát triển của nền kinh tế thị trường so với yêu cầu tác động của các nhân tố chính trị

Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu về mối quan hệ giữa chính trị và kinh

tế trên địa bàn toàn Việt Nam trong giai đoạn đổi mới hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng về chính trị, kinh tế,

mối quan hệ giữa chúng trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội; vận dụng phương pháp luận biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử gắn lý luận

với thực tiễn; phân tích, tổng hợp, khái quát hóa thông tin từ nhiều nguồn tài

liệu có điểm tương đồng với việc giải quyết vấn đề của đề tài

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

Về mặt lý luận, đề tài nghiên cứu làm rõ được mối quan hệ không thể tách rời độc lập giữa chính trị và kinh tế với nhau và trong các vấn đề của đời

sống Chính trị có tác động to lớn tới kinh tế; ổn định tình hình chính trị là tiền

đề để phát triển kinh tế; một ngành kinh tế muốn phát triển mạnh mẽ và ổn

định thì cũng đòi hỏi phải có sự ổn định về chính trị

Về ý nghĩa thực tiễn, nghiên cứu đề tài mối quan hệ giữa nền kinh tế và chính trị giúp chúng ta hiểu rằng thể chế chính trị phải luôn phù hợp với hình thái kinh tế để tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển; hiểu biết hơn về

thực trạng của nền kinh tế ở nước ta trong quá trình đổi mới hiện nay và định hướng tương lai Đề tài còn giúp ta có một cái nhìn bao quát hơn về đời sống kinh tế chính trị đất nước: mặc dù mới bước vào công cuộc đổi mới nền kinh

tế nhưng nước ta đã đạt được những thành tựu vô cùng to lớn góp phần vào giữ vững ổn định chính trị Đồng thời qua đó giúp ta hiểu biết, tiếp cận nhanh hơn những chính sách đúng đắn của đảng nhà nước trong việc hoạch định đổi

mới nền kinh tế đất nước để chủ động tham gia vào các hoạt động kinh tế góp

phần xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa vững mạnh

N ỘI DUNG

Ph ần 1: Phần lý luận

1.1 Khái niệm kinh tế và chính trị

a Khái niệm kinh tế

Khái niệm “kinh tế” bắt nguồn từ “economi” trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là sự tiết kiệm, sự lựa chọn nhằm đem lại lợi nhuận và hiệu quả tối ưu

Theo “Từ điển kinh tế chính trị học”, kinh tế là toàn bộ những mối quan hệ

sản xuất nhất định trong lịch sử cơ sở hạ tầng, kinh tế xã hội; hoạt động kinh doanh của một nước nhất định bao gồm các ngành và các loại hình sản xuất tương ứng Mỗi một phương thức sản xuất đều có nền kinh tế riêng của nó được phân biệt bởi tính chất sở hữu sản xuất mục đích phát triển của sản xuất hình thức và phương pháp kinh doanh

Theo quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin, thì kinh tế

là toàn bộ phương thức sản xuất và trao đổi của một chế độ xã hội với nền

tảng của kinh tế được tạo bởi các quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất, quan hệ

tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ phân phối Do đó, kinh tế tổng hòa các quan hệ sản xuất dựa trên một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất, tạo thành cơ sở kinh tế của một chế độ xã hội nhất định Khi trở thành một phạm trù, kinh tế được hiểu là toàn bộ hoạt động có tính cộng đồng trong quá trình

sản xuất, lưu thông, trao đổi và tiêu dùng nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất của con người

Như vậy, kinh tế là toàn bộ các lĩnh vực, các ngành khác nhau của một

n ền kinh tế quốc dân mà cơ sở của nó là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất trên nền tảng của một lực lượng sản xuất; cơ sở vật chất của một chế độ chính trị

và các nhóm xã hội lớn mà hạt nhân của nó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước Chính trị liên quan đến nhiều mối quan hệ đấu tranh, hợp tác, hòa hoãn phức tạp khác nhau nhưng đều có nguồn gốc sâu xa xuất phát từ

chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và phân hóa giai cấp từ mâu thuẫn không thể điều hòa giữa hai giai cấp cơ bản đối lập nhau trong phương thức sản

xuất chủ đạo của một hình thái kinh tế xã hội Cuộc đấu tranh giữa hai giai cấp

đó đã lôi cuốn các cá nhân, nhóm người tầng lớp và giai cấp khác có liên quan

tạo thành cuộc vận động xã hội rộng lớn

Chính trị nói chung và nhà nước nói riêng xuất hiện không chỉ vì bảo vệ

lợi ích giai cấp mà còn do yêu cầu duy trì trật tự chung của toàn xã hội Chính

trị không chỉ dừng lại ở cuộc đấu tranh giữa các giai cấp mà còn là sự tham gia

của nhân dân cùng các lực lượng xã hội vào việc định hướng quyền lực, xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung và phương thức hoạt động của nhà nước không chỉ vì lợi ích của giai cấp mà còn vì lợi ích của toàn xã hội

Chính trị còn chịu sự quy định của các yếu tố văn hóa, lịch sử, dân tộc, tôn giáo, khoa học,….mà nhất là triết học; sự tác động của của thời đại và tình hình thế giới đương đại Nhưng, bản chất chân chính của chính trị là sự đấu tranh của giai cấp, của những người lao động bị áp bức bóc lột chống lại giai

cấp và những người áp bức bóc lột Chính trị chỉ thực sự giải phóng con người theo lý tưởng cao cả của loài người là tự do, bình đẳng, bác ái qua từng giai đoạn lịch sử cụ thể

Vậy, chính trị là quan hệ lợi ích mà cơ bản nhất là lợi ích kinh tế giữa

các giai c ấp, các nhóm xã hội và của nhân dân trong cuộc đấu tranh giải quyết

v ấn đề quyền lực nhà nước và xã hội ở một trình độ phát triển văn hóa và văn minh nh ất định

1.2 Mối quan hệ chính trị - kinh tế theo quan điểm của chủ nghĩa Mác –

Lênin:

Mác và Anghen đã xem mối quan hệ chính trị - kinh tế là biểu hiện tập trung nhất của quan hệ giữa thượng tầng kiến trúc với hạ tầng cơ sở Trong mối

quan hệ này, cơ sở hạ tầng – kinh tế giữ vai trò quyết định toàn bộ lịch sử chính

trị, từ lịch sử hình thành giai cấp, đấu tranh giai cấp đến tiêu vong nhà nước và giai cấp; còn chính trị đóng vai trò là thượng tầng kiến trúc cũng có tính độc

lập tương đối, tác động trở lại đối với hạ tầng cơ sở Chính trị tuy bị kinh tế quyết định nhưng với tư cách là chủ thể định hướng của kinh tế, chính trị lại quy định chiều hướng, mục đích và việc giải quyết những vấn đề lớn của sự phát triển kinh tế xã hội, quyết định sự tồn vong các chế độ xã hội Trong đó, quan hệ kinh tế, quan hệ sản xuất quyết định mọi quan hệ về chính trị, pháp

luật, tư tưởng Giai cấp nào chiếm địa vị thống trị về kinh tế thì cũng chiếm địa vị thống trị trong đời sống tinh thần của xã hội Mâu thuẫn trong đời sống kinh tế, xét đến cùng, quyết định mâu thuẫn trong lĩnh vực chính trị, tư tưởng

Cuộc đấu tranh trong lĩnh vực chính trị, tư tưởng là biểu hiện của những mâu thuẫn trong đời sống kinh tế

Phát triển từ quan điểm trên, Lênin đã khái quát bản chất mối quan hệ chính trị và kinh tế thành: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” và

“Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế”

a Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế:

Xét trong mối quan hệ nội dung - hình thức, chính trị là một trong những

biểu hiện của kinh tế, nhưng là hình thức biểu hiện tập trung và cô đọng nhất

Nội dung quyết định hình thức nên kinh tế quyết định chính trị, về thể chế lẫn đường lối, chính sách Chính trị ra đời từ kinh tế, do kinh tế quyết định; chính

trị là sự phản ánh được xây dựng trên cơ sở kinh tế, gắn chặt với những đặc trưng và những nhiệm vụ kinh tế của xã hội Do đó, kinh tế làm nảy sinh chính

trị cả với tư cách là một chế độ bao gồm thể chế chính trị, công cụ, phương tiện

để thỏa mãn nhu cầu, mục đích chính trị Khi cơ sở kinh tế biến đổi thì chính

trị cũng phải biến đổi theo để phù hợp và phản ánh đúng cơ sở kinh tế, từ đó

tạo ra môi trường tốt nhất cho kinh tế phát triển theo quy luật khách quan VD: Khi kinh tế tăng trưởng, một mặt nó làm biến đổi cơ cấu ngành kinh

tế, hình thành nhiều ngành mới, tạo ra nhiều việc làm Mặt khác, do ứng dụng công nghệ tiên tiến, tăng nhu cầu về nhân lực chất lượng cao, nếu giáo dục đào

tạo không đáp ứng kịp sẽ dẫn đến tình trạng dư thừa nhiều lao động giản đơn, tăng thất nghiệp nhưng lại thiếu lao động lành nghề Sự hình thành, tồn tại và phát triển của chính trị là trên cơ sở những đòi hỏi khách quan của thực trạng

sự phát triển kinh tế và sự liên hệ những lợi ích kinh tế căn bản của các giai

cấp, tầng lớp khác nhau trong nền kinh tế Sự phản ánh đó có tính chất tập trung,

từ đó quyết định mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế, tạo điều kiện,

tạo môi trường và bảo đảm cho hoạt động kinh tế diễn ra suôn sẻ

Mục đích căn bản của chính trị là sự phát triển của kinh tế, kinh tế là gốc

của chính trị, là thước đo tính hợp lí của chính trị Một trình độ phát triển nhất định về kinh tế sẽ có một trình độ phát triển tương ứng nhất định về chính trị

Sự phát triển, biến đổi của kinh tế là nguồn gốc sâu xa của mọi sự biến đổi xã

hội và chính trị, cho nên giải quyết mọi vấn đề chính trị đều phải xuất phát từ căn nguyên kinh tế Nền chính trị của một nước, tuy phản ánh tất cả khuynh hướng kinh tế hiện tồn nhưng bao giờ cũng là sản phẩm trực tiếp của khuynh hướng kinh tế chủ đạo Sự biến đổi, phát triển của kinh tế là nguồn gốc sâu xa của mọi sự biến đổi về xã hội và đảo lộn về chính trị

Là "sự biểu hiện tập trung của kinh tế", nên chính trị phải mang trong mình quy luật kinh tế khách quan, phản ánh nó trong cấu trúc, phương thức

hoạt động của các yếu tố cấu thành hệ thống chính trị Những yêu cầu, điều

kiện của quy luật kinh tế khách quan cần phải được tôn trọng và tuân thủ, kể cả trước mắt nó có thể mâu thuẫn, trái ngược Trong các đường lối, chính sách của Đảng cầm quyền tác động vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội thì chính sách kinh tế giữ vai trò quyết định

b Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế:

Khẳng định vị trí quyết định của kinh tế đối với chính trị nhưng chủ nghĩa Mác – Lenin không phủ nhận vai trò lãnh đạo của chính trị với kinh tế

Khẳng định này nhấn mạnh tính độc lập tương đối và vai trò tác động trở lại rất tích cực của chính trị với kinh tế Trong tất cả sự tác động trở lại của các nhân

tố xã hội khác đối với kinh tế thì sự tác động của chính trị giữ vai trò quan trọng hàng đầu Chính trị tác động trở lại kinh tế thông qua sức mạnh của các thể chế

của hệ thống chính trị, đặc biệt là nhà nước Nếu có một nền chính trị đúng đắn, khoa học và phù hợp với cơ sở kinh tế của xã hội hiện tại thì nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế phát triển, góp phần to lớn vào tăng trưởng nền kinh tế,

hỗ trợ giải phóng sức sản xuất và làm lành mạnh các quan hệ xã hội Ngược lại,

một nền chính trị sai lầm, không khoa học, không phù hợp với thực tiễn kinh tế

sẽ làm trì trệ, kìm hãm sự phát triển kinh tế, thậm chí gây nên khủng hoảng kinh tế, và luôn kéo theo sự mất ổn định của chính trị - xã hội

Chính trị luôn là hoạt động đi trước, hoạt động tạo hành lang, tạo môi trường cho kinh tế phát triển; giành, nắm quyền lực chính trị là điều kiện cần,

có ý nghĩa quyết định để giai cấp cách mạng triển khai xây dựng một chế độ kinh tế - xã hội Chính trị định hướng và tạo môi trường cho phát triển kinh tế trên tất cả các khâu: xây dựng đường lối phát triển kinh tế, định hướng quá trình

tổ chức thể chế hóa đường lối, quản lý quá trình phát triển kinh tế và định hướng

xã hội cho phát triển kinh Chính trị không chỉ lãnh đạo kinh tế mà còn tham gia kiểm soát chặt chẽ những vấn đề cơ bản, then chốt của kinh tế: ngân sách,

vốn, hoạt động tài chính tiền tệ, chính sách kinh tế đối ngoại … Chính trị còn tham gia quản lí, kiểm soát chặt chẽ nội dung hoạt động của nền kinh tế, góp phần nâng cao tính năng động, đồng thời thẩm định tính đúng đắn của đường

lối phát triển kinh tế Thực tế nếu không có một đường lối chính trị đúng đắn thì một giai cấp nhất định không thể giữ vững được sự thống nhất chính trị của mình, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ kinh tế Thắng lợi của cách

mạng chính trị là tiền đề, điều kiện tiên quyết cho những biến đổi về chất và phát triển kinh tế diễn ra tiếp theo

VD: Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân và nhân dân lao động muốn giải phóng khỏi sự bóc lột và tha hóa, trước hết phải giành được quyền lực chính trị, nhà nước thì mới có tiền đề để cải tạo quan hệ kinh tế, sở

hữu các tư liệu sản xuất cơ bản Sẽ không thể có sự biến đổi và phát triển nào của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa nếu giai cấp vô sản chưa giành được chính quyền nhà nước

Chính trị có ổn định thì kinh tế mới có bước phát triển Chính trị mất ổn định nền sản xuất xã hội sẽ bị đình trệ, ảnh hưởng nghiêm trọng tới an ninh

quốc gia Sự vận động phát triển kinh tế phải tính đến việc bảo vệ và phát triển thành quả chính trị đã đạt được, vì chính trị có tác động trở lại đối với kinh tế theo những hướng khác nhau, thúc đẩy hoặc kìm hãm Bởi vậy, muốn để kinh

tế phát triển đồng thuận với sự tác động của chính trị vào kinh tế, đòi hỏi phải quan tâm đến ba phương diện: đường lối chính sách kinh tế, thể chế kinh tế và

- Không có đường lối chính trị đúng đắn thì không một giai cấp nào có thể

giữ vững được sự thống nhất chính trị của mình và do đó cũng không có khả năng lãnh đạo kinh tế

- Nếu thiếu quan điểm chính trị đúng đắn trong giải quyết những vấn đề kinh

tế, dù kinh tế vẫn tăng trưởng, nhưng trung tâm quyền lực chính trị lại không còn trong tay giai cấp thống trị đương thời

Một lực lượng, giai cấp xã hội khi đã nắm được quyền lực chính trị trong tay,

tất yếu phải sử dụng quyền lực đó điều hành sự phát triển kinh tế theo hướng đem lại lợi ích nhiều nhất Đồng thời, mọi chính sách phát triển kinh tế, xã hội

do giai cấp nắm quyền lực chính trị ấy đề xướng và triển khai đều hướng tới

mục tiêu củng cố quyền lực chính trị của họ Rõ ràng duy trì, bảo vệ quyền lực chính trị của giai cấp, lực lượng nắm quyền, luôn là ưu tiên hàng đầu

Tổng hợp lại về mối quan hệ chính trị và kinh tế, đây là mối quan hệ cơ

bản nhất, đồng thời nhạy cảm và phức tạp nhất trong các quan hệ xã hội Để

giải quyết tốt quan hệ này, cần phải tránh cả hai khuynh hướng sai lầm: tuyệt đối hóa kinh tế và tuyệt đối hóa chính trị Thực chất sự tác động chính trị đối

với kinh tế là tạo môi trường xã hội ổn định, giải phóng sức sản xuất, tạo động

lực phát triển kinh tế và định hướng phát triển Sự phát triển xã hội đòi hỏi phải

có sự ưu tiên của chính trị đối với kinh tế, phải có giải pháp chính trị để phát