Đặc sắc tản văn vũ bằng (quá nhóm tác phẩm dựng chân dung nhà văn việt nam)

Các nhà văn Việt Nam, những văn nghệ sĩ nối danh với tất cả những cái tài hoa bình dị lẫn đôi nét khác thường trong đời sống thường nhật, đã lần lượt xuất hiện dưới ngòi bút sắc sảo của

BO GIAO DUC VA DAO TAO

DAI HOC DA NANG

NGUYEN THUY AN

DAC SAC TAN VAN VU BANG (QUA NHOM TAC PHAM DUNG CHAN DUNG

NHA VAN VIET NAM )

Chuyén nganh: VAN HOC VIET NAM

Mã số: 60.22.34

TOM TAT LUAN VAN THAC Si KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Da Nang — Nam 2010

Cong trinh duoc hoan thanh tai:

ĐẠI HỌC ĐÀ NANG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Phong Nam

Phản biện 1: Tiến sĩ Nguyễn Thành Phản biện 2: Tiến sĩ Hoàng Đức Khoa

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Khoa học xã hội và Nhân văn họp tại Đại học Đà

Nẵng vào ngày 26 tháng 09 năm 2010

Có thẻ tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tam Thông tin- Học liệu, Đại học Đà Năng

- Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Năng

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vào những năm đầu thế kỷ XX, văn học Việt Nam mới thực

hiện thành công quá trình hiện đại hoá, Vũ Bằng nổi lên như một

hiện tượng đặc biệt Từ thập niên 30, 40 của thế ký, Vũ Bằng vừa

viết văn, làm báo, hoạt động tích cực đối với lĩnh vực văn nghệ Từ

năm 1954, khi hai miền đất nước bị chia cắt, ở miền Bắc Vũ Bằng it

nhac dén nhung mién Nam lai rat quen thuộc, được biết đến nhiều

trên văn đàn Mãi đến sau này, khi những nghi án về Vũ Bằng được

gỡ bỏ, tác phẩm của ông được in lại, người đọc có dịp hiểu hơn về

con người cùng những sáng tác của ông Và một trong những sáng

tac gop phan dé lại tên tuổi của Vũ Bằng chính là những tác phẩm tản

văn nổi tiếng, những áng văn chương được đánh giá là “lông lấy gam

hoa”

Vũ Bằng, một mẫu nhà văn-nhà báo khá điển hình và độc

đáo trong làng văn nghệ Việt Nam vào thời kỳ đầu của thế kỷ XX

Vũ Bằng đã để lại cho đời khối lượng tác phẩm không nhỏ với nhiều

tác phẩm có giá trị Một trong những thành công không thể không

nhắc đến trong sáng tác của ông: Đặc sắc tản văn qua những bài viết

chân dung văn học Các nhà văn Việt Nam, những văn nghệ sĩ nối

danh với tất cả những cái tài hoa bình dị lẫn đôi nét khác thường

trong đời sống thường nhật, đã lần lượt xuất hiện dưới ngòi bút sắc

sảo của Vũ Bằng Chân dung các nhà văn Việt Nam xứng đáng là

những tác phẩm tản văn đặc sắc ở cả phương diện nội dung và hình

thức nghệ thuật

Qua các bài viết chân dung, Vũ Băng luôn thể hiện là người

năng động sáng tạo trong cách việt và cách thê hiện Đó là chuôi

hành trình tìm lại ký ức của nhà văn qua chân dung các văn nghệ sĩ

Tác phẩm không chỉ là tiếng nói của kỉ niệm, ký ức, tư tưởng mà còn

là tiếng nói từ sự hoài niệm, của những cảm giác, cảm tưởng Trải dài trên từng trang viết là những dòng cảm xúc về một quá khứ đã xa càng khiến tản văn của Vũ Bằng thêm giá trị, góp phần làm nên vị trí của Vũ Băng trong nên văn học Việc tìm hiểu và nghiên cứu các vấn

đề thuộc tản văn của Vũ Bằng qua những tác phẩm cụ thể giúp chúng

ta có cái nhìn toàn diện hơn về tác giả, tác phẩm, và đặc biệt là giá trị nghệ thuật của tác phẩm tổn tai theo thời gian

Lựa chọn đề tài Đặc sắc tản văn Vũ Bằng (qua nhóm tác phẩm dựng chân dung nhà văn Việt Nam), chúng tôi muốn tiếp tục nhận diện nét đặc sắc của tản văn Vũ Băng để một mặt, góp phần khăng định tài năng của ông, đồng thời bỗ sung thêm những nhận xét

về những giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Đây cũng là cách để thể hiện lòng ngưỡng mộ, tình cảm quý mến của chúng tôi đối với một tài năng văn chương của dân tộc

2 Lịch sử vẫn đề nghiên cứu

Vũ Bằng là một hiện tượng khá đặc biệt của văn học Việt

Nam Việc nghiên cứu, khám phá và khai thác sự nghiệp văn chương của ông không phải là việc dễ làm Gần đây Vũ Băng được công chúng và giới nghiên cứu quan tâm tìm hiểu ở nhiều góc độ như: con người, sự nghiệp, thể loại , đề tài Đi sâu vào nghiên cứu tác phẩm

(đặc biệt là những bài viết chân dung nhà văn Việt Nam), trên cơ sở

tổng hợp những công trình nghiên cứu, bài viết về Vũ Bằng, chúng tôi thấy xuất hiện những nhận định về ông như sau:

Các nhà nghiên cứu, phê bình cũng công bố nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về Vũ Băng Không ít nhà văn, nhà phê bình nghiên cứu văn học cho răng “ngay ft những năm ba mươi, Vũ Băng

là một trong những người có công lớn cách tân tiểu thuyết Việt Nam,

hiện đại hóa nên văn xuôi Việt Nam”.Có thê điểm qua một số công

trình nghiên cứu như: Hoài Anh với bài viết Vũ Bằng, con chim tiêu

liêu suốt đời chỉ đậu một cành; Vương Trí Nhàn với bài viết Thương

nhớ mười hai, một cảnh quan văn hoá độc đáo; Vũ Quan Phương có

bài viết Vữ Bằng Thương nhớ mười hai; Hà Minh Châu có bài viết

Vũ Bằng và thể loại ký Mỗi bài viết là thêm một cách nhìn, đánh

giá về tài năng cũng như sự sáng tạo nghệ thuật của Vũ Bằng

Năm 1970, Tạ Ty đã giới thiệu Vũ Băng với bài viết Vỡ

Bằng - người trở về từ cõi đam mê (Mười khuôn mặt văn nghệ) là

một trong mười gương mặt văn nghệ nổi bật thời bấy giờ: “Vỡ Bằng

là một hiện tượng, trong suốt dòng sông của cuộc đời có mặt, Vũ

Bằng đã đánh đổi tất cả chỉ để xin lấy về phan minh hơi thở của

nghệ thuật”

Năm 2006, Nguyễn Ngọc Thiện với Phong cách và Đời văn

đã khen ngợi: “Trên lĩnh vực văn chương, Vũ Bằng là một nhà văn

độc đáo, tài hoa mang dấu ấn phong cách rõ rệt Ông thành công

trên hai thể loại chính là tiểu thuyết và ký, đặc biệt về hôi ký, tùy bút,

tap van.”

Tác giả Trần Mạnh Thường trong Tir dién tdc gia van hoc

Việt Nam thể kỷ XX đã nhận định Vũ Băng là “một nhà văn tài hoa,

một nhà báo nổi tiếng lại có những hi sinh, những công hiến, những

chiến tích thâm lặng cho sự nghiệp cách mạng cao cả của Tổ quốc,

của dân tộc ”

Đến năm 2000, Tuyển tập Vũ Bằng do Nhà xuất bản Văn học

ấn hành Triệu Xuân đã dành nhiều yêu mến với Vũ Băng, gọi ông là

“Người lữ hành đơn côi” Trong bài viết Nhà văn Vũ Bằng-Người lữ

hành đơn côi (trích từ tập sách Lấp lánh tình đời, NXB Văn hoc-

2007), Triệu Xuân nhận xét “ Võ Bằng là một nhà văn lớn, một người

làm báo giỏi, thiết tha yêu nước thương nòi” Nỗi tiếp thành công từ

bộ Tuyển tập Vũ Bằng Triệu Xuân tiếp tục cuộc truy tìm tổng hợp

các tác phẩm của Vũ Bằng, biên soạn chỉnh thể và đến năm 2006, Nhà xuất bản Văn học một lần nữa ra mắt Vỡ Bằng foàn fáập cùng bạn đọc Đây là một công trình lớn, tạo tiền đề cho Hội đồng Văn

học Nghệ thuật Nhà nước trao tặng nhà văn Vũ Bằng Giải thưởng Nhà nước

Văn Giá, một người đã có nhiều công lao trong việc sưu tầm, nghiên cứu về Vũ Bằng đã khái quát nhà văn ở nhiều phương diện, nhiều công trình khác giới thiệu về ông như: Vỡ Bằng - Bảy đêm huyền thoại (NXB Văn hóa - Thông tin, 2001), Vữ Bằng - Mười chín chân dung nhà văn cùng thời (NXB Đại học Quốc gia — Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, 2002) và nhận định “Vỡ Bằng xứng

đáng là một nhà văn- chiến sĩ của nên văn học cách mạng Việt

Nam”

Riêng về phần nghiên cứu chân dung các nhà văn Việt Nam, nổi bật ở hai công trình tiêu biểu:

Năm 2005, trong Đời sống và đời viết (NXB Hội nhà văn-

Trung tâm văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, 2005 ấn hành), Văn Giá

dành hắn một bài viết riêng biệt về chân dung văn học Theo Văn Giá, mỗi chân dung văn học được dựng lên là một cuộc “xé? đuyệt

tâm hôn” từ chính tác giả Các bài viết là chuỗi hành trình Vũ Bằng

tìm lại quá khứ, trong đó có bạn bè cùng hình ảnh con người thực của tác giả hơn ba chục năm về trước, “z hôm nay nhìn về hôm qua, từ trong này nhìn về ngoài ấy” tạo nên sự xúc động sâu xa trong lòng độc giả Vì vậy, những bài viết về Chân dung các nhà văn Việt Nam qua con mắt Vũ Bằng được Văn Giá đánh giá là “những tài liệu rất

bồ ích cho những ai muốn tiếp tục nghiên cứu cuộc đời và sự nghiệp

của những gương mat dy”

Đỗ Ngọc Thạch với bài viết Vữ Bằng và nghệ thuật viết chân

dung văn học một lần nữa khang dinh biét tai vé nghé thuat viét chan

dung nhân vật của Vũ Băng Đúc kết từ hằng loạt các chân dung như

Nguyễn Văn Vĩnh, Ngô Tất Tố, Thâm Tâm, Vũ Trọng Phụng,

Nguyễn Tuân Đỗ Ngọc Thạch cho rằng Vũ Bằng có công trong

việc tạo nên thể loại chân dung văn học hoàn toàn mới lạ, và hơn hết

là lời nhận xét răng “Vỡ Bằng chính là một trong những người đi tiên

phong trong thể loại chân dung văn học”

Từ các công trình, những bài nghiên cứu như trên đã trình

bày, chúng tôi thấy rằng hầu hết các nhận định thường chỉ nêu nhận

xét về vai trò, tài năng của Vũ Bằng nhất là ở lĩnh vực văn học nghệ

thuật Đỗ Thị Tuấn với công trình Ký của Vũ Bằng trong văn học đô

thị miên Nam đề cập đến chân dung văn học nhưng chủ yếu khai thác

ở thể loại ký Riêng thể loại tản văn, công trình nghiên cứu của Bùi

Tiến Sỹ cũng chỉ để cập đến Đặc sắc tản văn Vũ Bằng (qua Thương

nhớ mười hai và Miếng ngon Hà Nội) Cho đến thời điểm mà chúng

tôi tiến hành thực hiện luận văn, chưa có một công trình nào đặt vấn

để nghiên cứu về Đặc sắc tỉn văn Vũ Bằng (qua chân dung các nha

văn Việt Nam) một cách hệ thống, toàn diện và chuyên sâu

Với luận văn này, chúng tôi đi sâu vào đặc điểm nội dung và

nghệ thuật được Vũ Băng thể hiện qua những bài viết về Chân dung

nhà văn Việt Nam, với mong muốn góp phần tạo ra một cái nhìn tổng

thể, bao quát về những đặc sắc của tản văn Vũ Băng: qua đó góp

thêm một tiếng nói vào việc chiếm lĩnh một tác gia có nhiều đóng

góp trong nên văn xuôi hiện đại Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của đề tài, đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là những nét đặc sắc của tản văn Vũ Băng qua chân dung các nhà

văn Việt Nam

Văn bản mà chúng tôi sử dụng để nghiên cứu chủ yếu dựa vào tác phẩm Vữ Bằng toàn tập do nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 2006 (Triệu Xuân sưu tầm, biên soạn và giới thiệu) Trong đó, chúng tôi chủ yếu tập trung, giới hạn phạm vi tìm hiểu qua tập 4 với phần Chân dung văn học

4 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên Cứu Sau:

e - Phương pháp phân tích - tong hop

e _ Phương pháp nghiên cứu tác giả - tác phẩm van hoc

® - Phương pháp so sánh

5 Đóng góp của luận văn

Với luận văn này, chúng tôi muốn góp thêm sự hiểu biết về hoạt động sáng tạo nghệ thuật của lớp nhà văn những năm ba mươi đầu thế kỷ Nghệ thuật dựng chân dung của Vũ Bằng là một trong những đặc sắc đối với lĩnh vực tản văn nói chung, phần chân dung văn học nói riêng Vũ Bằng đem đến sự thể nghiệm một dạng mới, tạo tiền đề cho hăng loạt các chân dung văn học sau này

Nghiên cứu những đặc sắc trong tản văn của Vũ Bằng qua chân dung các nhà văn Việt Nam không chỉ đánh giá tài năng mà còn chứng tỏ những nỗ lực của nhà văn đối với thể loại tản văn Như vậy, một lần nữa luận văn góp phần khẳng định lại tài năng cũng như những đóng góp của nhà văn Vũ Bằng đối với nên văn xuôi Việt

Nam hiện đại của thế kỷ XX

6.Bõ cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung

chính của luận văn gồm có ba chương:

Chương 1 Vi Bang va thé loại tản văn

Chương 2 Các nhà văn Việt Nam qua tản văn của Vũ Bằng

Chương 3 Nét độc đáo trong nghệ thuật dựng chân dung của

tản văn Vũ Bằng

CHUONG 1

VU BANG VA THE LOAI TAN VAN

1.1 Vũ Bằng- Cuộc đời và sự nghiệp

1.1.1.Vii Bang- “Chim Tiêu Liêu” suốt đời cổng hiến nghệ

thuật

Vũ Băng tên thật là Vũ Đằng Băng, sinh ngày 03 tháng 06

năm 1913 tại Hà Nội

Vũ Bằng thuộc dòng họ Vũ Hỗn, có truyền thống khoa bang

nhiều đời Đến năm I6 tuổi, năng khiếu văn chương bộc lộ, tập văn

trào phúng Lọ văn ra đời, bước ngoặt lớn thay đổi cuộc đời của Vũ

Bằng Ông lao vào viết văn, làm báo với tất cả niềm say mê Đương

thời, mọi người biết đến Vũ Bằng dưới nhiều bút hiệu khác nhau như

Lê Tâm, Vũ Tường Khanh, Đồ Nam, Tiêu Liêu, Vịt Con, Cô Ngả

Ngửa, Thiên Thú, Vạn Lý Trình

Khoảng những năm 1934-1935, Vũ Bằng lập gia đình với bà

Nguyễn Thị Quỳ, người Thuận Thành, Bắc Ninh Cuộc hôn nhân rất

hạnh phúc cho tới khi Vũ Bằng chuyển vào Nam công tác Bà Quỳ

đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc đời cũng như sáng tác của Vũ

Bằng, góp phần làm nên những áng “văn chương lộng lẫy gấm hoa

và trùng trùng thương nhớ” như Miếng ngon Hà Nội, Thương nhớ

mười hai và một sô tác phầm khác sau này

Khi tài năng vừa bộc phát thì cũng là lúc Vũ Bằng dính vào thuốc phiện Nhưng may mắn cho Vũ Bằng, tuy bao năm “nm đèn” nhưng vẫn còn ý thức được sự tàn phá của thuốc phiện và nhận ra cần phải cai nghiện Tất cả những cảm giác đê mê, đến sự khổ nhục khi cai thuốc phiện được Vũ Bằng kể lại trong hồi ký mang tên Cai

như một lời tâm sự chân thành của tác giả đối với thế hệ thanh niên:

“Tôi chỉ mơ ước một điêu là đọc xong sách này, họ sẽ thấy rằng họ không phải là những người đơn độc trên con đường đời muôn ngả,

trước chiến tranh, cha anh của họ cũng đã mắc bệnh thời đại, u

buon, trong rong và đau xót cái đau xót của họ ngày nay”

Vũ Bằng trưởng thành từ nên văn hóa phương Tây, nhưng đối với ông sở trường là lưu giữ văn hóa phương Đông, gắn bó với chính mảnh đất thân quen của dân tộc Những trang tản văn của Vũ Bằng viết vào khoảng những năm sau 1954, khi nhà văn vào miền Nam sống Viết về miền Bắc, qua những biểu hiện văn hóa đã thắm sâu vào máu thịt là cách nhà văn Vũ Bằng tìm chỗ dựa cho tâm hồn mình trong những ngày xa xứ

1.1.2.Vũ Bằng- nhà văn chiến sĩ

Vũ Bằng không chỉ được biết đến trên danh nghĩa một nhà văn, nhà báo nổi tiếng mà còn là một chiến sĩ cách mạng

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, nền độc lập đứng trước những thách thức to lớn Ngày 19/12/1946, kháng chiến toàn quốc bùng nỗ, Vũ Bằng cùng gia đình tản cư về địa phận Đàn Đông, Chợ Kẹo- vùng giáp gianh giữa

Hà Nam và Hoà Bình Trong những ngày tản cư, đáng kể nhất là cuộc gặp với Nam Cao Cuộc sống cùng con người thật Vũ Bằng từ

hiện thực đời thường đã trở thành hình tượng nghệ thuật khi Nam

Cao dựng nhân vật Hoàng trong tác phẩm Đôi mắt Qua con mắt bạn

bè đương thời, Vũ Băng bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ với

một tâm trạng nửa hay nửa dở, tạo điều kiện cho ông hoàn thành nốt

vai trò cách mạng của mình đối với kháng chiến Việt Nam dưới lớp

vỏ bọc tình báo hoàn toàn xuất sắc

Tháng 10 năm 1948, theo lệnh điều động của tổ chức tình

báo quân sự, Vũ Băng cùng gia đình một lần nữa rời bỏ vùng tản cư

về thành Hà Nội, làm cơ sở liên lạc cho mạng lưới hoạt động tình

báo cách mạng Ở trong thành, Vũ Bằng tiếp tục viết cho nhiều tờ

báo, kể cả những tờ thân Pháp, thân Nhật Việc chấp nhận lệnh điều

động đồng nghĩa Vũ Bằng quay lưng lại với nhân dân và kháng

chiến, chấp nhận danh nghĩa “đân hồi cư”, là “dinh tê” Lần này,

dưới danh nghĩa nhà báo, Vũ Băng bước chân vào con đường hoạt

động tình báo cho cách mạng

Năm 1952, Vũ Bằng trở thành thành viên chính thức trong

mạng lưới tình báo do thủ trưởng Trần Văn Hội phụ trách

Năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, miền Bắc Việt

Nam tạm thời được giải phóng Tháng 10/1954, theo chỉ thị của cấp

trên, Vũ Bằng được điều động vào Nam nhận nhiệm vụ mới Nhiệm

vụ fình báo buộc ông không được tiết lộ thân phận đối với gia đình,

bạn bè, chỉ âm thầm hoàn thành nghĩa vụ Vũ Bằng chỉ dám “hanh

minh” về việc “dinh tê” của mình rằng: “Nhưng Nam, Bắc cùng là

đất nước, sao lại cứ phải coi chuyến đi này là một cuộc đi cư mà

không phải là một vụ di chơi bậy bạ để tiêu sâu khiển hứng?”

Năm 1975, với chiến thang mùa xuân lịch sử, đất nước ta

hoàn toàn giải phóng Vũ Bằng rời khỏi cuộc chiến chăng khác gì

một người không có công trạng, sống và sinh hoạt như một người

dân thường tại Sài Gòn Những ngày cuối đời của Vũ Bằng là cuộc

sông khôn khô vê vật chât Trong chiên tranh, Vũ Băng vừa đảm

nhiệm một lúc hai vai, vừa là nhà văn, báo hoạt động cho nhiều tờ

báo, đồng thời vừa đảm nhiệm vai trò tình báo bí mật Thời bình, Vũ

Bằng được biết đến là một người dân thường với những lo toan vất

vả đời sống, vẫn còn đó những uân khúc trong lý lịch, và Vũ Bằng

im lặng sống trong chờ đợi

Ngày 08/04/1984, Vũ Bằng quy tiên tại tư gia ở Sài Gòn, hưởng thọ 70 tuổi Vũ Hoàng Tuấn, con trai của Vũ Bằng đến một tờ báo đăng tin cáo phó nhưng toà soạn chỉ chấp nhận với điều kiện: không đăng hai chữ “Nhà văn” trước tén Vii Bang Nhu vay, gan

mười năm sau hoà bình, tư cách nhà văn, chiến sĩ tình báo của Vũ

Bằng vẫn chưa được Nhà nước chính thức công nhận Vũ Bằng mất

đi, mang trong lòng nỗi khắc khoải về danh phận của mình

Với tất cả nỗ lực từ phía gia đình, bạn bè cùng đồng đội, những bạn đọc yêu mến tài năng Vũ Bằng thì việc minh oan cho Vũ

Bằng là điều cần thiết Quá trình khôi phục lại cái tên Vũ Bằng, một

chiến sĩ tình báo thầm lặng cuối cùng cũng có kết quả tốt đẹp Ngày 1/3/2000, Vũ Bằng được chính thức công nhận là chiến sĩ tình báo có công lao trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, hoạt động

trong suốt thời gian từ 1952 đến 30/04/1975 Ngày 13 tháng 2 năm

2007, một lần nữa Vũ Băng vinh dự được truy tặng Giải thưởng nhà

nước về văn học nghệ thuật Đây là hành động cần thiết đối với một

tài năng văn chương của dân tộc, đồng thời xoá bỏ được nghi án lịch

sử đối với nhà văn, khang định lại vai trò và vị trí của Vũ Bằng đối với nền văn học nước nhà

1.1.3.Sự nghiệp văn học của Vũ Bằng

Suốt đời theo nghiệp viết văn, làm báo, Vũ Bằng đã dé lại

cho đời một số lượng tác phẩm khá lớn đa dạng về thể loại và phong phú về số lượng như: tiểu thuyết, ký, truyện ngắn, biên khảo, chân

dung văn học, tạp văn Năm 2010, Lại Nguyên Ân cho công bố Các

tác phẩm mới tìm thấy của Vũ Bằng do ông sưu tầm trong một dịp

tình cờ từ cuối năm 2000

Nhìn chung, Vũ Băng là người đã sớm có ý thức tự chọn cho

mình một hướng đi riêng nên ông là một nhà văn có phong cách

riêng biệt Dù sáng tác ở thể loại nào về cơ bản ngòi bút Vũ Băng

luôn có sự kết hợp giữa cảm xúc tinh tế và vốn văn hóa đồi dào Bên

cạnh đó chất trữ tình hoài niệm đằm thắm luôn là yếu tố chủ đạo

giăng mắc hầu hết trong các sáng tác của văn nhân từ đó tạo nên

một Vũ Bằng nồng nàn, tinh tế, tài hoa và lịch lãm

1.2 Một nhà văn nghệ đa tài và giàu tâm huyết

Vũ Bằng là một trong những gương mặt độc đáo của lớp nhà

văn, nhà báo những năm 30 của thế kỷ XX Mười bảy tuổi, Vũ Bằng

gia nhập làng văn nghệ bằng tác phẩm Lọ văn Ông trở thành nhân

vật tiên phong trên nhiều lĩnh vực khác nhau như báo chí, xuất bản,

văn học

1.2.1 Vii Bang một nhà văn tài ba, một nhà báo sắc sảo

Từ thập niên 30, Vũ Băng đã viết bài trên các báo An Nam

tạp chí, Đông Tây, Trung Bắc tân văn đường như với Vũ Băng nghề

viết văn làm báo đã chọn ông

Vũ Bằng vừa là một nhà văn, vừa là tiểu thuyết gia, nhưng

đồng thời là cây bút phóng sự tả chân, những bài viết trong 40 ndm

nói láo là sự tự thuật của tác giả về “nghể” và “nghiệp” làm báo của

chính mình Qua Vũ Bằng, chúng ta có thể hiểu được không khí sáng

tác, lý tưởng và khát vọng của lớp nhà văn cùng thời Vũ Bằng Và

đến nay, tập sách là tài liệu cần thiết cho những ai nghiên cứu lịch sử

phát triển báo chí Việt Nam những nam dau thé ky XX

1.2.2 Một lối đi riêng trong quá trình hiện đại hoá văn học

Từ đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp về cơ bản đã thực hiện

xong công cuộc bình định trên đất nước ta và chuyển sang khai thác

thuộc địa, xây dựng một xã hội mới Xã hội nảy sinh thêm nhiều lĩnh

vực kinh doanh về văn hóa như báo chí, nghề in, nghề xuất bản Nghề làm báo mới bắt đầu xuất hiện đã phát triển một cách nhanh chóng Đặc biệt nhất lúc bấy giờ viết văn đã trở thành một nghề độc lập

Vũ Bằng đã góp phần mình vào việc thúc đẩy quá trình hiện dai hod văn xuôi Việt Nam Với tư cách là một nhà báo trong giai đoạn đầu phát triển của nghề báo, Vũ Bằng xem báo chí là một cái nghề như bao nghề khác Với tất cả niềm say mê viết văn, làm báo,

Vũ Băng cùng một lúc viết bài cho nhiều tờ báo khác nhau như An Nam tạp chí, Đông Tây, Tiểu thuyết thứ bảy chính những lúc viết bài cho các báo này, Vũ Bằng cùng với các nhà văn, nhà báo tụ họp lại cùng nhau góp sức giúp cho bộ mặt báo chí ngày một phát triển hơn

Vũ Bằng là người có nhiều đóng góp quan trọng trong lĩnh vực lý luận về tiểu thuyết Việt Nam những năm đâu thể ký XX đến năm 1945 Qua Khảo về Tiểu thuyết, Vũ Băng đã đem đến cho bạn

đọc thêm những hiểu biết về loại hình tiểu thuyết, một trong những

phần trọng yếu nhất của văn học thời bấy giờ

Vũ Bằng là người có công với việc giới thiệu văn sĩ với công chúng, độc giá Ký ức còn lại trong Vũ Băng là những bức phúc thư

về những lời đề nghị mỗi nhà văn theo những con đường chuyên biệt riêng Chính Vũ Bằng có công trong việc hướng các nhà văn tìm một

lỗi đi riêng, tạo riêng cho mình một dấu ấn độc đáo đối với văn học

Đáp lại tắm lòng của Vũ Băng là lòng biết ơn sâu sắc của các nhà

x

van.

1.3 Tản văn Vũ Bằng trong văn học Việt Nam hiện đại

Tân văn là một trong những mảng sáng tác thành công của

Vũ Bằng Mang tâm trạng của một người xa xứ, tản văn giúp Vũ

Bằng chuyên tải được những tâm tư tình cảm một cách hiệu quả nhất

Đó là những khắc khoải của một người xa quê, một tắm lòng luôn

hướng về nguồn cội

Đặc điểm nổi bật trong nội dung tản văn Vũ Bằng là ở bất kỳ

đề tài nào nhà văn cũng thể hiện mình là người có vốn văn hoá sâu

rộng Vũ Bằng luôn thể hiện vốn sống của mình qua việc chat loc

những tỉnh tế từ cuộc sống để sáng tạo tác phẩm Với thể loại tản

văn, Vũ Bằng chọn cách thể hiện đa dạng, đề tài rộng rãi, phong phú,

không bị hạn hẹp bởi không gian thời gian và giúp nhà văn có thể

diễn tả những cảm xúc của mình tối ưu nhất Cùng với những tác

phẩm như Thương nhớ mười hai, Miếng ngon Hà Nội, Bốn mươi

năm nói láo, Miếng lạ miền Nam những bài viết về chân dung các

nhà văn Việt Nam của Vũ Băng giúp người đọc hiểu thêm về những

nét đẹp văn hoá của con người và đất nước Việt Nam

Đối với thể loại tan van, Vũ Băng luôn đứng ở hiện tại rồi từ

đó hồi tưởng để sáng tạo nên những tác phẩm Phần lớn những tác

phẩm của Vũ Băng đều thai nghén từ nỗi nhớ và viết về quá khứ giúp

tác giả tìm lại chính mình cũng như tìm lại những kỉ niệm xưa Chính

tắm lòng đã cùng với ngòi bút tài hoa Vũ Bằng tạo nên giá trị văn

chương của tác phẩm và đến nay những giá trị đó vẫn còn sống mãi

CHƯƠNG 2

CÁC NHÀ VĂN VIỆT NAM QUA TẢN VĂN VŨ BẰNG

2.1 Ký ức về các bạn văn

Năm 1954, Vũ Bằng vào miền Nam hoạt động cách mạng

Chuyến đi định mệnh làm đứt đoạn con người Vũ Bằng với quê

hương xứ sở Nhớ về các bạn, Vũ Băng tìm lối thoát cho mình bằng

cách dựng lại chân dung các bạn văn của mình Việc làm này khiến

nhà văn cảm thấy quá khứ không bị mất đi, dường như khoả lấp được

sự trồng văng hiện tại Đó là chân dung các nhà văn Việt Nam được

đề cập ở hai khía cạnh đời thường và nghệ sĩ cùng những suy tư trăn trở trong đời sống, và ở góc độ nào người đọc cũng cảm thấy gần gũi

và chia sẽ được những cảm xúc của Vũ Bằng

2.1.1 Các nhà văn Việt Nam trong cuộc sống đời thường

Vũ Bằng phác hoạ một cách chân thật từ hình dáng bên

ngoài đến cử chỉ các nhà văn Dựng chân dung các nhà văn từ cuộc sống đời thường, ông muốn khắng định một chân lý nhà văn cũng là một người như tất cả mọi người mà thôi và đây là điểm mới trong việc phác hoạ văn nghệ sĩ chỉ thấy ở Vũ Bằng

Trong số các bạn văn của Vũ Bằng, có thể chia thành hai loại, loại thứ nhất gồm những người thuộc thế hệ bậc đàn anh như Tản Đà, Nguyễn Tuân, Song An Hoàng Ngọc Phách, Tú Mỡ ; loại thứ hai gồm những người đồng vai phải lứa như Nam Cao, Vũ Hoàng Chương, Nguyễn Bính, Thâm Tâm, Văn Cao, Nguyễn Nhược Pháp, Trần Quang Dũng, Hữu Loan, Thạch Lam Vũ Bằng đã làm cuộc quay ngược thời gian, tìm lại từ trong ký ức hình bóng xa xưa

các bạn văn của mình

Bằng cái nhìn đồng cảm chân thực, giản dị về nghề văn cũng như người văn, Vũ Bằng không thần thánh hoá văn nghệ sĩ và không bình thường hoá đến tầm thường Vũ Bằng một lần nữa khẳng định nhà văn cũng là những con người thường mà thôi

2.1.2 Nhà văn- con người nghệ sĩ

Vũ Băng khắc hoạ lại rõ nét các chân dung từ vẻ ngoài dung

dị chăng mấy xa lạ, điểm khác biệt các nhà văn chỉ xuất hiện ở khía

cạnh con người nghệ sĩ

Ký ức của Vũ Bằng về con người nghệ sĩ luôn xuất hiện

đồng thời với con người đời thường, đôi khi khó tách rời Một Nam

Cao hiền lành, ít nói nhưng văn lại sắc sảo, dữ dội, mới lạ Một Tô

Hoài đem lại cái nhìn độc đáo thế giới loài vật qua cái nhìn cùng lối

logic trẻ con Một Nguyễn Tuân “đẩy kỳ lạ, đầy mâu thuần, day bi

ẩn” nhưng lại thực tài, cái tài theo có thể “khinh thể ngạo vật”(Văn

Giá) ông để con người nghệ sĩ trong mỗi nhà văn tự bộc lộ cùng

bạn đọc Vũ Bằng đem đến một cái nhìn chân thật, dung di vé nghé

văn, người văn do vậy luôn tạo được sức hấp dẫn và lôi cuốn

2.2 Ký ức về cái tài và tật của văn nghệ sĩ

Hành trình tìm về quá khứ của Vũ Bằng độc đáo ở việc thể

hiện thành công chân dung những bạn văn một thuở Với Vũ Bằng,

cái tài và tật của nhà văn dường như đi liền với nhau Vũ Bằng cũng

phải thốt rằng “bởi lẽ có tài thì có tật”

Vũ Bằng dành han ba tít đề “cái tài, cái ft” với Vũ Trọng

Phụng, Nguyễn Tuân và Tản Đà, còn các chân dung khác, tài luôn

đan xen cùng những cái tật Xuất phát từ quan niệm của Vũ Băng,

nhà văn cũng là con người, mà đã là con người thì ai cũng có những

mặt tốt, xấu, hay, dở nên nhà văn có tài và tật cũng là điều thường

thấy thôi

2.3 Nhân sinh quan của các đồng nghiệp qua tản văn Vũ Bằng

Từ tản văn Vũ Băng, mỗi nhà văn là mỗi phong cách sống

nhưng đều tụ nhau ở chung một điểm: dùng quan niệm sống đó thể

hiện một cách triệt để trong các sáng tác của mình Do vậy Vũ Bằng

luôn tạo cho mình cách nhìn khách quan, trung thực và nhạy bén

trong việc phát hiện, ghi nhận đóng góp của họ đối với nền văn chương nước nhà

Nửa đời người nhìn lại, các trang văn Vũ Bằng gọi ra cả một thế giới tâm hồn của người nghệ sĩ Tản văn của Vũ Bằng mang nỗi hoài niệm về quá khứ xa xưa Những bài viết chân dung của Vũ Bằng góp thêm những tư liệu quý về cuộc đời của các nhà văn, là những tài liệu bổ ích cho những ai muốn tiếp tục nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của những gương mặt nghệ sĩ Đây chính là phần đóng góp của nhà văn Vũ Băng đối với nền văn học nước nhà

CHƯƠNG 3

NET DOC DAO TRONG NGHE THUAT DUNG CHAN DUNG

NHA VAN CUA TAN VAN VU BANG

3.1 Nhãn quan nghệ thuật trong việc xây dựng chân dung

3.1.1 Cách lựa chọn đối tượng

Chân dung văn học của Vũ Băng không phải được tập hợp

ngẫu nhiên mà đều là sự lựa chọn những nhà văn, nhà báo, nhà thơ,

nhà xuất bản đã thành danh, có nhiều đóng góp cho văn đàn Tản văn qua chân dung văn học của Vũ Bằng là những dòng hoài niệm được viết từ hồi ức tập trung vào từng đối tượng cụ thê

Chân dung các nhà văn được xây dựng chủ yếu ở ba lĩnh

vực, văn xuôi, thơ và xuất bản Ở mảng văn xuôi, chân dung của Vũ

Trọng Phụng với tất cả sự “cảm nhớ” về “cái tài, cái tật”, người đã tạo nên Số đỏ, Luc xi, Cam bây người nỗi tiếng Nguyễn Tuân lập dị,

khinh bạc, “vế nhọ bôi hề”, luôn đấu tranh giữa lý tưởng và thực tại,

gửi lại đời Vang bóng một thời, Chiếc lư đồng mắt cua O mang

thơ, đó là chân dung Tản Đà với biệt tài dùng thơ “nói lên được nỗi

long u uẩn của con người” qua bài Thể non nước bất hủ Hay Thâm Tâm với tài thơ ngang “phù thuỷ hô sóng vào lòng và gọi hoàng hôn

lên mắt” trong tác phẩm Tổng Biệt Hành Vũ Băng còn dựng chân

dung một số tên tuổi nối tiếng ở các lĩnh vực khác như Vũ Đình

Long- nhà xuất bản nổi tiếng được Vũ Bằng gọi tên “ông tiên trong

động Tân Dân”: Nguyễn Văn Vĩnh - học giả nỗi tiếng một thời được

biết đến nhiều với những tác phẩm dịch thuật nỗi tiếng như Cøn ve

về con kiến của La Fontaine, Miếng da lừa của Balzac

Vũ Bằng dựng chân dung các văn nghệ sĩ mà tên tuổi thường

săn liền với những tác phẩm nổi tiếng, tạo được những dấu ấn riêng

trong văn học Họ đều là những văn nghệ sĩ góp sức mình vào buổi

đầu của nền văn học hiện đại

3.1.2 Một cái nhìn đây sức khám phá

Viết về mỗi nhà văn, Vũ Bằng luôn có sự chọn lọc, khai thác

nhà văn từ khía cạnh đời sống đến sáng tác Và ở bất kỳ chân dung

nào, Vũ Bằng cũng làm sáng lên chân dung các nhà văn đây mới lạ

và hấp dẫn

Với mỗi chân dung, Vũ Bằng luôn cố gắng trong việc đem

đến một góc nhìn mới lạ Vũ Trọng Phụng độc đáo với tài viết tiểu

thuyết không cần dàn bài trước Nguyễn Tuân cầu kỳ, kiểu cách

trong đời sống, tai quái trong các cuộc vui Thạch Lam độc đáo trong

làng văn, “có fài mà lại khiêm nhường, người nhỏ mà lòng nhân ái

lớn ” Qua Vũ Bằng, mỗi một chân dung là một cách tiếp cận mới,

đây là nét độc đáo trong việc khai phá chân dung nhà văn của Vũ

Bằng

3.1.3 Cái nhìn đa chiêu đổi với văn nghệ sĩ

Luôn thay đối hình thức thể hiện là một ưu điểm trong sáng

tạo nghệ thuật của Vũ Bằng Một lần nữa, Vũ Bằng đem đến những

góc nhìn từ nhiều góc độ khác nhau, tạo nên được cái nhìn đa chiều

kích với môi tác giả

Từ cái nhìn đa chiều đối với văn nghệ sĩ, cái tôi của Vũ Băng

luôn thành thật với mình và bạn đọc Tác giả viết tất cả dường như

không thể để mãi trong lòng, viết còn là cách để Vũ Bằng giải thoát khỏi những uẫn ức dồn nén trong tâm trí Những kỉ niệm vui, buôn, những day dứt trong phút bồng bột đùa vui tuổi trẻ giờ đây được Vũ Bằng kể lại với tất cả những nổi niềm tâm sự, nhưng hơn hết là sự

trần trọng tình cảm giữa nhà văn với các bạn của mình, một thế hệ

nhà văn nhiều đóng góp đối với văn học

3.2 Đặc sắc giọng điệu tản văn của Vũ Bằng

Sáng tạo của Vũ Bằng đối với tản văn được thể hiện đa dạng

và phong phú về nhiều mặt Trước hết, đó là sự sáng tạo không ngừng của nhà văn từ nội dung đến nghệ thuật, luân phiên thay đổi giọng điệu đến thể loại, kết cấu đó là những đóng góp không nhỏ

của Vũ Bằng vào sự cách tân, đối mới từ hình thức đến nội dung của

tản văn, làm cho các chân dung văn học không chỉ là những dòng hồi

ức của Vũ Bằng mà còn là tiền đề cho sự phát triển thể loại chân dung văn học sau này

3.2.1 Giọng điệu hớm hình

Xuyên suốt các chân dung văn học là giọng điệu hài hước, hỏm hỉnh trong từng câu chữ Viết về các bạn mình, nhà văn luôn có

ý thức tạo ra cách diễn đạt thật vui, thật hóm hỉnh nhằm làm giảm

bớt những khô khan trong lập luận phân tích Từ việc miêu tả dáng điệu các nhà văn, khắc hoa lại tính cách hay những giai thoại vui, Vũ

Bằng luôn gắn vào đó một cái nhìn hài hước, một giọng điệu hóm

hỉnh Vì vậy, các chân dung văn học của Vũ Băng tuy viết về quá khứ nhưng không nặng nề, ảm đạm, ngược lại vẫn vui tươi, mới mẻ

và hấp dẫn người đọc

3.2.2 Giọng điệu cảm thương, hoài niệm