Giáo trình Phòng trừ dịch hại cung cấp cho người học những kiến thức như: Quản lý dịch hại trên cây trồng; Sâu bệnh hại lúa; Sâu bệnh hại ngô; Sâu bệnh hại rau; Sâu bệnh hại cây ăn quả; Sâu bệnh hại cây công nghiệp. Mời các bạn cùng tham khảo!
QUẢN LÝ DỊCH HẠI TRÊN CÂY TRỒNG
Khái niệm về sâu, bệnh hại cây trồng
Dịch hại cây trồng bao gồm nhiều sinh vật sống trên hoặc xung quanh cây, trong đó có những loài hỗ trợ sự phát triển của cây và những loài gây hại bằng cách ăn cây, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất.
Sâu hại là động vật không xương sống thuộc ngành chân khớp, chuyên gây hại cho cây trồng Cơ thể của chúng được chia thành ba phần rõ rệt: đầu, ngực và bụng Phần ngực mang ba đôi chân và thường có hai đôi cánh, trong khi đầu có một đôi râu.
Bệnh hại cây trồng là hiện tượng cây không hoạt động bình thường về mặt sinh lý, cấu trúc và hình thái, dẫn đến sự phát triển kém, giảm năng suất và chất lượng, thậm chí có thể gây chết cây Nguyên nhân của tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau.
+ Do vi sinh vật (vi rus, vi khuẩn, nấm,…): gây bệnh lây lan;
+ Do điều kiện sống không thuận lợi (thời tiết, thừa thiếu chất dinh dưỡng, ): gây ra bệnh không lây lan.
1.2 Tác hại của sâu, bệnh hại cây trồng
1.2.1.Tác hại của sâu hại cây trồng
- Thiệt hại do sự ăn phá trực tiếp
Sự thiệt hại trên cây trồng chủ yếu do côn trùng ăn phá, với mức độ thiệt hại thay đổi tùy thuộc vào nhóm côn trùng, đặc tính của chúng và điều kiện môi trường Thiệt hại có thể từ nhẹ đến nghiêm trọng, thậm chí gây chết toàn bộ cây trồng.
- Thiệt hại do đẻ trứng
Một số côn trùng có thói quen đẻ trứng trong các bộ phận của cây, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của cây trồng Chẳng hạn, loài ve sầu khi đẻ trứng vào cành có thể làm cho cành dễ gãy, trong khi các loại côn trùng khác đẻ trứng vào lá và quả, gây cản trở sự phát triển bình thường của chúng và làm giảm chất lượng quả.
- Thiệt hại do truyền bệnh cho cây trồng
Gần đây, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra vai trò quan trọng của côn trùng trong việc truyền bệnh cho cây trồng, với khoảng 200 loại bệnh khác nhau được xác định là do côn trùng gây ra Đặc biệt, phần lớn các bệnh này thuộc nhóm bệnh siêu vi khuẩn.
Côn trùng có thể truyền bệnh cho cây bằng 3 cách:
Khi côn trùng chích hút cây trồng để lấy thức ăn, vết chích trở thành cổng vào cho mầm bệnh xâm nhập Nhiều loại mầm bệnh đã được ghi nhận xâm nhập vào cây thông qua cách này.
Mầm bệnh có thể tồn tại trong cơ thể côn trùng và được chúng truyền từ cây này sang cây khác, với ruồi và ong là những tác nhân chính trong quá trình lây lan bệnh.
Mầm bệnh có thể tồn tại trên cơ thể côn trùng trong thời gian ngắn hoặc dài và được truyền sang cây trồng qua quá trình chích hút Các loài côn trùng chích hút như rầy mềm, rầy nâu, rầy xanh và rầy chổng cánh là những tác nhân chính gây truyền bệnh Hầu hết các bệnh được truyền là bệnh siêu vi khuẩn, vi khuẩn và mycoplasma Ví dụ, bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá trên lúa do rầy nâu truyền, bệnh khảm trên mía do rầy mềm gây ra, và bệnh vàng lá gân xanh trên cam quýt do rầy chổng cánh lây lan Bệnh Mycoplasma chủ yếu được truyền bởi rầy lá.
Sự thiệt hại do côn trùng gây ra có thể rất nghiêm trọng, nhưng tác nhân truyền bệnh, ngay cả khi chỉ có vài cá thể, cũng có thể làm giảm năng suất cây trồng đáng kể và gây chết hàng loạt cây trồng Một khi cây đã bị nhiễm bệnh, việc điều trị trở nên rất khó khăn.
1.2.2 Tác hại của bệnh hại cây trồng
Bệnh cây trồng làm giảm năng suất do gây hại cho các bộ phận như thân, cành, lá, củ và quả, dẫn đến tình trạng cây sinh trưởng kém và còi cọc Khi dịch bệnh bùng phát, thiệt hại có thể lan rộng, gây giảm sản lượng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế.
- Bệnh làm giảm phẩm chất nông sản khi thu hoạch và cất trữ
- Bệnh làm giảm giá trị thẩm mỹ của hàng hoá: bệnh loét cam gây ra những vết lở, loét trên quả
Bệnh có thể làm giảm sức sống hoặc gây chết cho hom giống, mắt ghép, gốc ghép, cành ghép, cũng như các sản phẩm nuôi cấy mô tế bào trong quá trình nhân giống vô tính Ngoài ra, bệnh cũng làm giảm sức nảy mầm và gây chết cây con khi nhiễm trên hạt giống.
Bệnh cây không chỉ gây hại cho cây trồng mà còn làm ô nhiễm đất, khi vi sinh vật gây bệnh và tàn dư cây trồng rơi xuống đất, tạo ra môi trường nhiễm bệnh nguy hiểm cho vụ mùa sau Hơn nữa, hóa chất phòng trừ bệnh tích tụ trong đất, ức chế sự phát triển của vi sinh vật có lợi và gây ô nhiễm môi trường.
Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management – IPM)
1.3.1 Định nghĩa: IPM là gì?
Quản lý dịch hại tổng hợp là một hệ thống quản lý hiệu quả, sử dụng các kỹ thuật và biện pháp phù hợp để kiểm soát mật độ của các loài gây hại Mục tiêu là duy trì mật độ này ở mức thấp hơn ngưỡng gây thiệt hại kinh tế, trong bối cảnh cụ thể của môi trường và sự biến động của quần thể loài gây hại.
1.3.2 Các nguyên tắc của IPM
Chọn giống cây trồng chất lượng, kết hợp bón phân hợp lý và chăm sóc đúng cách là yếu tố quan trọng giúp cây sinh trưởng mạnh mẽ, nâng cao năng suất và bù đắp cho những thiệt hại do sâu bệnh hoặc tác nhân khác gây ra.
Thiên địch là những côn trùng có lợi, đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát mật độ sâu hại bằng cách tiêu thụ chúng Chúng tồn tại tự nhiên và cần được bảo vệ bằng cách tránh sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) trên đồng ruộng.
1.3.2.3 Thường xuyên thăm đồng hàng tuần
Quan sát sự phát triển của cây trồng là cần thiết để áp dụng các biện pháp chăm sóc như tưới nước và bón phân hợp lý, từ đó giúp cây phát triển khỏe mạnh Ngoài ra, việc điều tra mật độ sâu hại và thiên địch cũng rất quan trọng để đánh giá sự cân bằng sinh thái, từ đó đưa ra quyết định xử lý hiệu quả.
1.3.2.4 Nông dân trở thành chuyên gia
Chuyên gia là người có kiến thức sâu rộng trong một lĩnh vực cụ thể Huấn luyện nông dân trở thành chuyên gia có nghĩa là họ sẽ hiểu biết vững chắc về canh tác lúa và quản lý dịch hại tổng hợp Những nông dân này không chỉ áp dụng thành công các phương pháp quản lý dịch hại trên đồng ruộng mà còn có khả năng hướng dẫn và chia sẻ kinh nghiệm với nhiều nông dân khác Nguyên tắc này thể hiện tính xã hội và tính cộng đồng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững.
1.3.3 Các nguyên lý của IPM
Trong quản lý dịch hại tổng hợp, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật cần được phối hợp hài hòa với các yếu tố môi trường Đặc biệt, cần tận dụng tối đa các yếu tố tự nhiên có khả năng tiêu diệt sâu hại để nâng cao hiệu quả quản lý.
- Không thể tiêu diệt hết các cá thể gây hại trên đồng ruộng mà chỉ có thể duy trì mật độ chúng ở dưới mức gây hại có ý nghĩa
Sâu hại với mật độ thấp không được coi là dịch hại và thậm chí có thể mang lại lợi ích, vì chúng là nguồn thức ăn cho quần thể thiên địch Việc chấp nhận sự tồn tại của một lượng sâu hại nhỏ trên đồng ruộng là một chiến lược hợp lý.
Quản lý dịch hại tổng hợp không phải là một quy trình cứng nhắc áp dụng cho mọi tình huống, mà nên được xem như một nguyên tắc linh hoạt giúp xác định giải pháp tối ưu cho từng trường hợp cụ thể.
- IPM là sự vận dụng linh hoạt trên nền tảng khoa học cũ và những tiến bộ kỹ thuật mới.
1.3.4 Các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp
1.3.4.1 Biện pháp kiểm dịch thực vật
Kiểm dịch thực vật là biện pháp nhà nước nhằm ngăn chặn sự lây lan của sâu hại giữa các vùng và quốc gia, dựa trên pháp lệnh và điều lệ, để bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
Đối tượng Kiểm dịch thực vật là những loài sâu hại cần được ngăn chặn, theo quy định của Nhà nước Danh sách các loài này bao gồm các đối tượng kiểm dịch đối ngoại và các địa phương có thể bổ sung thêm cho kiểm dịch nội địa Khi xuất khẩu nông sản, cần tuân thủ quy định về đối tượng kiểm dịch thực vật của quốc gia nhận hàng Ví dụ, ốc biêu vàng đã xâm nhập vào Việt Nam từ nước ngoài và gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp.
* Ưu điểm của biện pháp kiểm dịch thực vật (KDTV)
- Ngăn chặn được sự lây lan của những loài sâu hại nguy hiểm.
- Có pháp lệnh và điều lệ mang tính nhà nước, buộc chủ hàng phải tuân theo.
- Nhân viên kiểm dịch thực vật phải có chuyên môn nghiệp vụ tốt về KDTV.
- Dễ phát sinh tiêu cực trong khi tiến hành kiểm dịch thực vật Vì vậy phải quản lý nghiêm ngặt công tác KDTV.
Kiểm dịch đối ngoại là quá trình kiểm tra và xử lý nghiêm ngặt các nông sản phẩm xuất nhập khẩu giữa các quốc gia, nhằm ngăn chặn việc nhập khẩu hoặc xuất khẩu những sản phẩm chứa côn trùng thuộc danh mục kiểm dịch của một quốc gia Điều này đặc biệt quan trọng để bảo vệ cây trồng khỏi những loài sâu bệnh chưa từng xuất hiện ở nước sở tại.
Kiểm dịch đối nội là biện pháp quan trọng nhằm ngăn chặn sự lây lan của sâu bệnh từ vùng này sang vùng khác trong nước, bảo vệ nông sản khỏi những loài gây hại Đối tượng của kiểm dịch đối nội chủ yếu là những loại sâu bệnh mới chỉ xuất hiện ở một khu vực cụ thể, giúp kiểm soát và bảo vệ an toàn cho sản xuất nông nghiệp.
1.3.4.2 Biện pháp vật lý, cơ giới
- Dễ áp dụng, không tốn kém, phù hợp với trình độ của người dân.
- Không ảnh hưởng đến môi trường sống của con người và động vật nuôi.
- Khi sâu phát sinh thành dịch thì biện pháp thủ công tiến hành chậm, ít hiệu quả hơn biện pháp phòng trừ hóa học.
- Các bẫy bả như bẫy ánh sáng, bẫy thức ăn làm tiêu diệt nhiều loài côn trùng có ích.
Vì vậy chỉ nên sử dụng vào một số ngày theo sự chỉ đạo.
* Những biện pháp cụ thể
Để ngăn chặn và tiêu diệt sâu hại, cần sử dụng sức người và dụng cụ như cắt, nhổ bỏ cành và cây bị hại Bóc lá mía sẽ giúp ngăn chặn sự phát triển của rệp mía, trong khi việc dùng lược chải sẽ hỗ trợ loại bỏ sâu cuốn lá lớn gây hại cho lúa.
Sử dụng bẫy ánh sáng là phương pháp hiệu quả để tiêu diệt sâu trưởng thành đục thân lúa và sâu cuốn lá nhỏ Để đạt được hiệu quả tối ưu, cần đặt bẫy trong điều kiện tối tăm, không có ánh trăng và gió mạnh.
Sử dụng các loại bả độc là một phương pháp hiệu quả để tiêu diệt côn trùng, vì mỗi loài có sự nhạy cảm với mùi vị thức ăn riêng Nhờ vào đặc điểm này, con người đã phát triển nhiều loại bẫy bả độc với hương vị đa dạng nhằm thu hút và tiêu diệt côn trùng trưởng thành Chẳng hạn, bả chua ngọt có thể được làm từ 4 phần mật mía, mang lại hiệu quả cao trong việc kiểm soát sự phát triển của côn trùng.
SÂU BỆNH HẠI LÚA
Điều tra dịch hại lúa
2.1.1 Khái niệm về điều tra dịch hại Để tiến hành việc phòng trừ dịch hại cây trồng nói chung và dịch hại lúa nói riêng cần thiết phải có được những thông tin cần thiết về tình hình diễn biến thực tế của chúng trên đồng ruộng Những thông tin đó chỉ có thể có được một cách kịp thời và chính xác thông qua việc khảo sát diễn biến thực tế tình hình sâu bệnh hại trên đồng ruộng.
Điều tra dịch hại là bước thiết yếu trong công tác bảo vệ thực vật, giúp xác định tình hình phát sinh và mức độ phát triển của dịch hại trên đồng ruộng Việc này tạo cơ sở vững chắc cho các biện pháp phòng trừ hiệu quả.
Nội dung của điều tra dịch hại bao gồm: Chọn ruộng, Chọn điểm, Tiến hành các thao tác điều tra trong điểm đã chọn
Việc lựa chọn ruộng và điểm điều tra cần đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực điều tra, nhằm đảm bảo rằng kết quả thu thập từ các điểm này phản ánh chính xác tình hình dịch hại trong toàn khu vực.
Các thao tác điều tra phải tuân thủ được tiến hành theo các quy định để có thể cho kết quả điều tra chính xác nhất
2.1.2 Mục đích của việc điều tra thành phần dịch hại Điều tra dịch hại nhằm cung cấp các thông tin cần thiết không những cho việc lập kế hoạch và thực hiện việc phòng trừ dịch hại mà còn tạo cơ sở cho việc dự tính dự báo.
Mục tiêu cụ thể của việc điều tra dịch hại bao gồm:
• Xác định thành phần dịch hại có mặt trên đồng ruộng.
• Xác định đối tượng dịch hại chính và thời điểm phát sinh của các đối tượng đó.
• Xác định mức độ phát triển và gây hại của chúng.
Điều tra thành phần và dịch hại chính hại lúa
2.2.1 Điều tra thành phần dịch hại lúa
2.2.1.1 Mục đích và yêu cầu của điều tra thành phần dịch hại lúa
Mục đích của việc điều tra thành phần dịch hại ruộng lúa là để nhận diện các đối tượng gây hại, xác định thời điểm xuất hiện của chúng và từ đó xác định đối tượng dịch hại chính Qua đó, có thể đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả, giúp bảo vệ mùa màng và nâng cao năng suất lúa.
Người thực hiện điều tra cần nắm vững các phương pháp và kỹ thuật điều tra để đảm bảo hiệu quả Họ cũng phải có khả năng nhận biết và phân biệt chính xác các đối tượng dịch hại, các pha phát dục của sâu hại, cũng như các giai đoạn phát triển của bệnh hại và cỏ dại.
+ Phản ánh được kết quả điều tra thông qua việc ghi chép thành phần dịch hại theo biểu mẫu quy định.
+ Mức độ gây hại tại thời điểm hiện tại
Mức độ gây hại là tiêu chí quan trọng nhất để xác định xem một loại sâu có phải là sâu hại chính hay không Đối với các loại sâu, mức độ hại được đánh giá thông qua tỷ lệ hại.
Tỷ lệ hại là tỷ lệ % các cá thể (lá, dảnh, bông, hạt) bị hại so với tổng số các thể theo dõi và được tính theo công thức 1
Chỉ số thiệt hại (TLH %) được tính bằng công thức: TLH (%) = (Số cá thể bị hại / Tổng số cá thể theo dõi) x 100 Đối với bệnh, mức độ hại được đánh giá thông qua chỉ số bệnh, được xác định theo công thức 1.2.
Trong đó: a là số cá thể bị bệnh ở mỗi cấp b là trị số cấp bệnh tương ứng
N là tổng số cá thể điều tra
T là trị số cấp bệnh cao nhất theo bảng phân cấp
2.2.1.2 Thực hiện điều tra thành phần dịch hại trên ruộng lúa
* Xác định thời gian điều tra
- Điều tra định kỳ 7 ngày/lần.
- Điều tra bổ sung ở các giai đoạn mẫn cảm: đẻ nhánh, làm đòng trỗ
* Địa bàn điều tra: Khu vực nhân giống lúa Diện tích tối thiểu 1 ha.
Để tiến hành điều tra thành phần dịch hại lúa, cần chuẩn bị đầy đủ dụng cụ và vật liệu với số lượng tương ứng cho lớp 35 học viên.
Bảng 2.1: Dụng cụ sử dụng điều tra sâu hại
TT Dụng cụ Đơn vị tính
4 Túi linon đựng mẫu Chiếc 30
8 Biểu ghi kết quả điều tra Bộ 10
10 Cọc tiêu Chiếc 50 Chiều cao 1,2 -1,5m
11 Kính hiển vi Chiếc 10 Dùng kiểm tra xác định vi sinh vật gây bệnh
12 Dầu nhớt lít 0,5 Có thể sử dụng dầu qua sử dụng
13 Hóa chát cố định nhuộm mẫu vi sinh vật gây bệnh
* Tổ chức thực hiện điều tra thành phần dịch hại lúa:
- Tổ chức nhóm 5-10 học viên thực hiện quá trình điều tra theo các bước và hướng dẫn sau.
- Giáo viên giám sát kết hợp kiểm tra việc thực hiện các thao tác trên thực tế ruộng điều tra.
Bảng 2.2: Quy trình điều tra thành phần dịch hại lúa và hướng dẫn thực hiện
Bước Hướng dẫn thực hiện
Dựa vào các yếu tố điều tra như giống cây trồng, loại đất, và mức độ bón phân, cần lựa chọn một số ruộng tiêu biểu cho từng yếu tố Các ruộng và cánh đồng được chọn phải phản ánh đúng các yếu tố này để đảm bảo tính đại diện trong nghiên cứu.
- Ruộng điều tra có diện tích tối thiểu 720m 2
Xác định điểm điều tra
- Áp dụng phương pháp lấy điểm ngẫu nhiên: trên ruộng đã chọn lấy ngẫu nhiên một số điểm để điều tra.
- Xác định điểm điều tra theo phương pháp đường chéo 5 điểm: trên mỗi ruộng đã chọn, dùng cọc tiêu xác định hai đường chéo.
Trên hai đường chéo lấy 5 điểm: 4 điểm nằm trên hai đường chéo; 1 điểm ở điểm giao nhau của 2 đường (sơ đồ 1) Điểm điều tra cách bờ ít nhất 2m.
Sơ đồ 1: Xác định điểm điều tra theo phương pháp đường chéo 5 điểm
Tại mỗi điểm khảo sát, cần xác định yếu tố bằng cách điều tra 10 khóm lúa cấy Đối với lúa mạ hoặc lúa tố gieo thẳng, thực hiện điều tra theo khung kích thước 40×50cm.
- Quan sát từ xa (khoảng 1m) ghi chép các loại sâu hại, các pha có khả năng di chuyển mạnh.
Để xác định loại sâu hại, hãy đến tận nơi tại điểm quan sát và thu thập các mẫu có dấu hiệu sâu bệnh như dảnh héo và lá bị cuốn Tiến hành bóc ra để bắt và xác định chính xác loại sâu gây hại.
- Vợt bắt sâu: dùng vợt để thu thập các loại sâu nhỏ, di chuyển.
Sau khi tiến hành vợt tại nhiều vị trí trên ruộng, sau 8-10 lần vợt, chúng tôi dừng lại để kiểm tra sâu, ghi lại số liệu và loại bỏ sâu trước khi tiếp tục vợt lượt tiếp theo.
Chú ý: để thu gom triệt để trong quá trình vợt cần giữ sao cho 1/3 miệng vợt nằm sâu dưới độ cao của lá lúa.
- Đánh giá mức độ phổ biến của sâu hại
Mức độ phổ biến của sâu được phản ánh qua tần suất xuất hiện sâu hại Tần suất xuất hiện được tính theo công thức 1.3.
Tần suất xuất hiện (%) = (tổng số điểm phát hiện thấy sâu/Tổng số điểm điều tra) x 100
Thang phân cấp mức độ phổ biến được quy định cho từng loại hoặc nhóm sâu hại, ví dụ như đối với nhóm rầy hại lúa, có các cấp độ phổ biến riêng biệt.
Mức độ phổ biến Ký hiệu
- Vào điểm điều tra quan sát, thu thập triệu chứng bệnh (dảnh, lá, bông, hạt bị hại vv ) Đối với lúa gieo thẳng thông thường điều tra
10 khóm, hoặc 10 dảnh ngẫu nhiên trong 10 khóm với lúa cấy.
Chẩn đoán bệnh cây bao gồm xác định loại bệnh và nguyên nhân gây ra Để đạt được điều này, có thể thực hiện bằng cách quan sát trực tiếp hoặc sử dụng các công cụ chẩn đoán chuyên dụng Việc so sánh triệu chứng của cây bị bệnh với các triệu chứng điển hình thường gặp trên đồng ruộng là rất quan trọng trong quá trình chẩn đoán.
Các mẫu bệnh với triệu chứng không đặc trưng không thể xác định nguyên nhân gây bệnh một cách chắc chắn Do đó, cần đưa các mẫu này về phòng thí nghiệm để nuôi cấy và giám định nhằm xác định nguyên nhân chính xác.
- Xác định mức độ phổ biến của bệnh sử dụng chỉ tiêu tỷ lệ bệnh.
Tỷ lệ bệnh được tính theo công thức 4
TLB (%) = (Số cá thể bị bệnh (dảnh, lá, bông, hạt)/ Tổng số cá thể điều (dảnh, lá, bông, hạt))x 100
Phân cấp mức độ phổ biến theo thang phân cấp (bảng 3)
Bảng 2.3: Thang phân cấp đánh giá mức độ phổ biến của bệnh hại
Mức độ phổ biến Ký hiệu
>50 Bệnh xuất hiện hàng loạt
Phản ánh kết quả điều tra
Ghi chép kết quả điều tra từng kỳ điều tra theo biểu mẫu:
Bảng 2.4: Mẫu biểu ghi kết quả điều tra thành phần dịch hại (sử dụng cho từng kỳ điều tra)
Kỳ điều tra: ngày……tháng… năm…
TT Loại dịch hại Bộ phận hại Mức độ phổ biến
Tổng hợp kết quả điều tra
Tổng hợp kết quả điều tra thành phần sâu hại qua các kỳ điều tra theo mẫu biểu bảng 5:
Bảng 2.5: Mẫu tổng hợp thành phần sâu hại qua các kỳ điều tra
Giai đoạn gây hại nặng
Mức độ phổ biến cao nhất *
* Các dạng sai hỏng có thể gặp và cách hạn chế, khắc phục
Bảng 2.6: Các dạng sai hỏng có thể gặp và cách hạn chế, khắc phục
TT Hiện tượng Nguyên nhân Cách hạn chế, khắc phục
Để cải thiện chất lượng điều tra, cần tăng số lượng ruộng được chọn và đảm bảo rằng các dịch hại trong danh mục phản ánh đầy đủ và chính xác thực tế của khu vực Việc lựa chọn ruộng và điểm điều tra cần đại diện cho các yếu tố như giống cây trồng, loại đất, địa hình và chân đất để có kết quả đáng tin cậy hơn.
Việc điều tra không xuất phát từ đặc điểm sinh sống gây hại của dịch hại.
Nghiên cứu kỹ đặc điểm sinh học, đặc tính gây hại, giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.
Phương pháp điều tra không phù hợp với đặc điểm của dịch hại.
Bộ dụng cụ điều tra không phù hợp. Điều tra bổ sung Áp dụng phương pháp điều tra phù hợp cho từng đối tượng, giai đoạn phát triển.
Kiểm tra dụng cụ điều tra về chủng loại, chất lượng sử dụng
2.2.1.3 Điều tra một số đối tượng sâu hại chính trên cây lúa a Điều tra sâu đục thân lúa
* Quy trình điều tra sâu đục thân lúa
Bảng 2.7: Các bước điều tra diễn biến sâu đục thân lúa và hướng dẫn thực hiện
Bước Hướng dẫn thực hiện
Bước 1: chuẩn bị địa bàn, dụng cụ vật liệu
Tiến hành theo phương pháp nêu trong phần 2.2.1
Bước 2: chọn ruộng điều tra
Tiến hành theo phương pháp nêu trong phần 2.2.1
Bước 3: chọn điểm điều tra
Tiến hành theo phương pháp nêu trong phần 2.2.1
Bước 4: xác định mẫu điều tra
- Đối với mạ và lúa gieo thẳng: điều tra theo khung 40 × 50 cm
- Đối với lúa cấy: mỗi điểm điều tra 10 khóm
Bước 5: tiến hành thao tác điều tra tại mỗi điểm
- Đếm tất cả các ổ trứng trên các lá của khóm lúa, mạ tại mỗi điểm
- Tính mật độ ổ trứng trên 1m 2 theo công thức 5
Mật độ ổ trứng (ổ/m 2 )= Số ổ trứng thu được/ Tổng diện tích điều tra Điều tra sâu non và nhộng:
- Thu tất cả các dảnh héo, bông bạc Đếm số dảnh héo bông bạc,tính tỷ lệ hại theo công thức 1
Chẻ dảnh héo, bông bạc bắt sâu non và nhộng Phân tuổi sâu Tuổi 1: dài 4-5mm, đầu đen, có khoang đen trên mảnh lưng, thân màu xám
Tuổi 2: dài 6-8 mm, đầu nâu, mình trắng sữa.
Tuổi 4: dài 12-18 mm, đầu nâu, mình vàng xám.
Tuổi 5: dài 15-20 mm, đầu nâu mình vàng nhạt Tính tỷ lệ từng tuổi theo công thức 6
Tỷ lệ sâu non tuổi 1 (%) = (Số sâu tuổi 1/ Tổng số sâu non thu được)x 100
Các tuổi khác: áp dụng như tuổi 1
- Tính mật độ sâu theo công thức 7 Mật độ sâu (con/m 2 ) = (Tổng số sâu sống bắt được/ Tổng số khóm điều tra ) x số khóm/m 2
Để điều tra sự trưởng thành của côn trùng, sử dụng bẫy đèn với bóng đèn 75W hoặc 60W Bẫy nên được đặt từ 17 giờ đến 6 giờ sáng, và vào buổi sáng, tiến hành thu mẫu để đếm tổng số côn trùng trưởng thành thu hút vào đèn, từ đó xác định thời điểm côn trùng trưởng thành rộ.
- Điều tra bằng vợt trên 5 điểm chéo góc Mỗi điểm vợt 2-5 vợt. Đếm số trưởng thành thu được.
* Các dạng sai hỏng có thể gặp và cách hạn chế, khắc phục.
Bảng 2.8: Các dạng sai hỏng có thể gặp và cách hạn chế, khắc phục
TT Hiện tượng Nguyên nhân Cách hạn chế, khắc phục
1 Không xác định được đối tượng sâu đục thân chủ yếu
Nhầm lẫn trong việc nhận dạng Phân biệt triệu chứng hại thiếu chính xác.
Nghiên cứu kỹ đặc điểm hình thái các loại sâu đục thân lúa.
So sánh đối chiếu với tiêu bản, hình ảnh chụp.
2 Kết quả điều tra không phản ánh đúng diễn biến sâu đục thân trên đồng ruộng
Chọn quá ít ruộng điều tra, không đại diện cho khu vực.
Tăng số ruộng điều tra Chọn ruộng, điểm điều tra đại diện cho giống, đất đai, địa hình
Không nghiên cứu kỹ đặc điểm sinh sống gây hại của các đối tượng sâu đục thân lúa.
Nghiên cứu kỹ đặc điểm sinh học, đặc tính gây hại, giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.
Tính toán sai kết quả điều tra. Áp dụng công thức phù hợp với các chỉ tiêu điều tra.
- Giáo viên kiểm tra giám sát cụ thể quá trình thực hiện các bước điều tra của các nhóm.
- Đánh giá kết quả thông qua tường trình kết quả thực hành và tính toán các chỉ tiêu. b Điều tra sâu cuốn lá lúa
Các bước 1- 3 trong phương pháp điều tra sâu cuốn lá lúa tương tự như đối với sâu đục thân lúa.
Các bước tiếp theo tiến hành theo hướng dẫn sau đây:
Bảng 2.9: Các bước điều tra diễn biến sâu cuốn lá lúa và hướng dẫn thực hiện
Bước Hướng dẫn thực hiện
Bước 4: xác định mẫu điều tra
- Đối với mạ và lúa gieo thẳng: điều tra theo khung 40 × 50 cm.
- Đối với lúa cấy: mỗi điểm điều tra 10 khóm.
Bước 5: tiến hành thao tác điều tra tại mỗi điểm
- Điều tra 6 dảnh/điểm, ngắt các lá có trứng phân bố, soi đếm số trứng tính mật độ trứng trên 1m2
- Tính mật độ ổ trứng trên 1m2 theo công thức 1.5 + Điều tra sâu non và nhộng:
Để đánh giá tình hình sâu bệnh, cần đếm số lượng sâu non, nhộng và số lá bị hại Mật độ sâu được tính theo công thức 1.7, trong khi tỷ lệ thiệt hại được xác định bằng công thức 1.1 Việc điều tra trưởng thành cũng được thực hiện tương tự như đối với sâu đục thân.
* Các dạng sai hỏng có thể gặp và cách hạn chế, khắc phục: Tương tự như sâu đục thân lúa
* Kiểm tra đánh giá: Tương tự như sâu đục thân lúa c Điều tra rầy hại lúa
Các bước 1- 4 trong phương pháp điều tra sâu cuốn lá lúa tương tự như đối với sâu đục thân lúa
Các bước tiếp theo tiến hành theo hướng dẫn sau đây:
Bảng 2.10: Các bước điều tra diễn biến rầy hại lúa và hướng dẫn thực hiện
Bước Hướng dẫn thực hiện
Bước 4: Xác định mẫu điều tra
- Đối với mạ và lúa gieo thẳng: điều tra theo khung 40 × 50 cm
- Đối với lúa cấy: mỗi điểm điều tra 10 khóm
Bước 5: Tiến hành điều tra tại mỗi điểm
Phòng trừ sâu hại lúa
2.3.1 Nhận biết và phòng trừ sâu đục thân lúa
Gồm 4 loại chủ yếu sau:
- Sâu đục thân lúa 2 chấm (Schoenobius incertulas Walker)
- Sâu đục thân 5 vạch đầu nâu (Chilo suppressalis Walker)
- Sâu đục thân 5 vạch đầu đen (Chilotraea auricilia Dudgeon)
- Sâu đục thân bướm cú mèo (Sesamia inferens Walker) a Triệu chứng
Trong giai đoạn mạ, cây mạ nhỏ dễ bị hại dẫn đến chết khô, trong khi khi cây mạ lớn, nõn héo có thể gây đứt gốc khi nhổ.
Đẻ nhánh là hiện tượng khi sâu đục vào phần dưới của thân cây, làm tổn thương tổ chức bên trong, dẫn đến việc lá non chuyển màu vàng và héo khô, gây ra tình trạng "nõn héo".
- Ngừng đẻ nhánh hữu hiệu: Sâu hại làm giảnh mới không được hình thành, nếu có được hình thành thì không trỗ bông được.
Đứng cái và làm đòng là hiện tượng sâu đục vào phần cuốn đòng, gây cản trở sự vận chuyển dinh dưỡng đến bông lúa Hậu quả là bông lúa bị lép trắng, dẫn đến tình trạng “bông bạc”.
Trong năm lúa vụ mùa, sâu đục thân bướm 2 chấm là loại gây hại chủ yếu với tỷ lệ cao nhất Trong khi đó, vụ chiêm xuân ghi nhận sự xuất hiện với mật độ cao của sâu đục thân 5 vạch đầu nâu Những đặc điểm hình thái của các loại sâu này cần được chú ý để có biện pháp phòng trừ hiệu quả.
- Ngài có mầu vàng nhạt, mắt kép to đen, giữa mỗi cánh có một chấm đen to Cuối bụng có chùm lông màu vàng nâu để phủ lên ổ trứng.
Chiều dài thân 8 - 13 mm, sải cánh rộng 18 - 28 mm
Trứng có hình bầu dục, kích thước dài từ 0,8 đến 0,9 mm, được đẻ thành ổ hình bầu dục với lớp lông tơ màu vàng nhạt Mỗi ổ trứng được đặt ở mặt dưới của lá gần ngọn cây, với dạng hình cầu nhỏ và màu trắng vàng Mỗi ổ chứa khoảng 50 trứng.
– 70 trứng Ổ trứng có dạng hình nửa hạt đậu, trên ổ trứng được phủ một lớp lông màu vàng bẩn
- Nhộng dài 10-15,5 mm, mầu vàng nâu. c Tập quán sinh sống và quy luật phát sinh gây hại
Ngài vũ hóa hoạt động chủ yếu vào ban đêm và thường ẩn nấp trong khóm lúa vào ban ngày Khi chập tối, ngài bắt đầu ra ngoài và có xu hướng thu hút bởi ánh sáng mạnh.
Sau khi vũ hóa, ngài cái có khả năng giao phối và đẻ trứng ngay vào đêm hôm sau Quá trình đẻ trứng diễn ra liên tiếp trong 2 - 6 ngày, với số lượng trứng nhiều nhất thường vào đêm thứ 2 và thứ 3 Mỗi ngài cái có thể sản xuất từ 1 đến 5 ổ trứng.
Hình 2.1: Vòng đời của sâu đục thân 2 chấm
Sâu non mới nở di chuyển bằng cách bò hoặc nhả tơ để đung đưa theo gió Thời kỳ mạ không thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của sâu non, trong khi giai đoạn lúa đứng cái lại tạo điều kiện tốt nhất cho chúng phát triển.
- Sâu non có 5 tuổi Thích hợp nhất là 25 - 30 o C, A o : 90 -100 %
Sâu non chui xuống gốc lúa để qua đông và hóa nhộng trong gốc rạ, cách mặt nước 1-2 cm Trước khi hóa nhộng, sâu đục một lỗ ở thân lúa, giữ lại một lớp biểu bì mỏng để khi vũ hóa có thể chui ra.
- Thiên địch của sâu là các loài ong ký sinh trứng và ký sinh sâu non và 1 số loài côn trùng có ích ăn thịt
- Hàng năm có 5 - 7 lứa, trong đó có lứa 2 (T4 - T5), lứa 3 (T5 - T6) và và lứa 5 (T9
- T10) gây hại quan trọng Thường vụ lúa mùa, mùa sớm bị hại nặng hơn so với vụ xuân. d Biện pháp phòng chống sâu đục thân
+ Cần tiến hành cầy lật gốc rạ, ngâm nước, làm dầm kịp thời.
+ Khi lúa thu hoạch cần cắt sát gốc rạ, thu gom đốt để tiêu diệt nguồn bệnh.
+ Dọn sạch cỏ dại quanh bờ làm mất nơi ẩn nấp, kí chủ của sâu.
+ Gieo mạ tập trung để tiện chăm sóc, quản lý và phòng trừ sâu bệnh.
+ Bón phân cân đối nhất là đối với phân đạm và điều chỉnh nước để diệt sâu.
+ Trồng giống lúa chống chịu sâu đục thân, bố trí cơ cấu thời vụ thích hợp.
+ Thường xuyên theo dõi mật độ sâu trên đồng ruộng, chỉ phun thuốc khi đã quá ngưỡng kinh tế: đẻ nhánh: 1-1,5 ổ trứng/m 2 , bắt đầu trỗ: 0,5 - 0,7 ổ trứng/m 2 , đòng già 0,3
+ Sử dụng theo liều chỉ dẫn các thuốc như: Padan 95 SP, Ofatox 400 EC, Diazinon
2.3.2 Nhận biết và phòng trừ sâu cuốn lá lúa a Triệu chứng
Sâu non nhả tơ cuốn lá lúa thành bao thẳng đứng hoặc bao tròn Chúng ăn biểu bì và diệp lục của lá dọc theo gân lá, tạo ra những vệt trắng dài đặc trưng.
Ngài có kích thước thân dài 10 mm và sải cánh rộng 19 mm, với cơ thể mang màu nâu vàng Trên mép trước của cánh trước, ngài có màu nâu đen, trong khi vân mép ngoài rộng hơn so với vân trong.
- Trứng hình bầu dục dài 0,5 mm, mặt trứng có vân mạng lưới rất nhỏ.
Sâu non có chiều dài 19 mm, màu xanh lá mạ, với phần lưng ngực trước nổi bật hai vết màu nâu đen song song Chúng có thân hình mảnh mai và chân bụng phát triển, thể hiện đặc điểm sinh học rõ rệt Tập quán sinh sống của chúng và quy luật phát sinh gây hại là những yếu tố quan trọng cần được nghiên cứu để quản lý hiệu quả.
- Ngài vũ hóa về đêm từ 9 - 4 giờ sáng Ngài có xu tính ánh sáng mạnh
- Sau vũ hóa 1 - 2 giờ ngài có thể giao phối và sau 1 - 2 ngày ngài sẽ đẻ trứng Ngài đẻ trứng về đêm, thích đẻ trên ruộng lúa xanh, rậm rạp.
Trứng được đẻ rải rác trên lá lúa, thường là một trứng, nhưng cũng có thể có từ 2 đến 4 trứng đẻ cùng một chỗ, xếp thành ô vuông hoặc hàng dọc Mỗi con trung bình đẻ khoảng 100 trứng.
Sâu non từ 5 - 6 tuổi, bắt đầu nhả tơ từ cuối tuổi 2 để tạo thành bao từ hai mép lá lúa, sau đó nằm trong đó để gây hại Chúng có khả năng di chuyển ra khỏi bao cũ để tiếp tục tấn công các lá mới.
- Sâu non đẫy sức hóa nhộng trong bẹ lá lúa hoặc gần gốc khóm lúa Cũng có khi sâu hóa nhộng ngay trong tổ cũ.
- Nhiệt độ thích hợp cho sâu phát triển là T o 20 - 30 o C, ẩm độ 85 - 88 %.
- Thiên địch: (i) Nhóm bắt mồi ăn thịt như bọ 3 khoang, chuồn chuồn, nhện (ii) Ký sinh trứng và ký sinh sâu non.
- Hàng năm ở miền Bắc có thể phát sinh 8 lứa, trong đó lứa thứ 2 (T4,5) gây hại lúa xuân và thứ 6 (T8,10) gây hại nặng cho lúa mùa. d Biện pháp phòng chống
- Biện pháp canh tác: Làm sạch cỏ dại quanh bờ, thời vụ gieo cấy hợp lý và bón phân cân đối…
- Biện pháp vật lý: Dùng bẫy đèn diệt sâu trưởng thành, dùng cành tre để trải tung lá kéo cho sâu rơi xuống nước kết hợp với phun thuốc.
Khi mật độ sâu non đạt từ 9-12 con/m² ở giai đoạn đẻ nhánh và 6-9 con/m² ở giai đoạn làm đòng, cần áp dụng biện pháp hóa học để kiểm soát Việc phun thuốc hóa học như Ofatox 400 EC và Trebon là cần thiết để bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh.
10 EC, Padan 95 SP, Cymerin 10 EC, Basudin 40 EC…
- Biện pháp sinh học: Ong mắt đỏ Trichogramma japonicum Aslimead.
2.3.3 Nhận biết và phòng trừ rầy nâu hại lúa a Triệu chứng gây hại
Phòng trừ bệnh hại lúa
2.4.1 Bệnh đạo ôn hại lúa a Triệu trứng
Vết bệnh trên lá mạ bắt đầu dưới dạng hình bầu dục nhỏ, sau đó phát triển thành hình thoi nhỏ hoặc dạng tương tự, có màu hồng hoặc nâu vàng Khi bệnh trở nặng, các vết bệnh sẽ liên kết lại, gây héo khô và dẫn đến cái chết của cây mạ.
Trên lá, triệu chứng bệnh bắt đầu bằng những chấm nhỏ màu xanh lục hoặc mờ vết dầu, sau đó chuyển sang màu xám nhạt Sự phát triển của triệu chứng này khác nhau tùy thuộc vào mức độ phản ứng của cây Vết bệnh điển hình có hình thoi, với màu xám tro ở giữa và quầng vàng bao quanh Trong điều kiện môi trường có độ ẩm cao, có thể xuất hiện lớp nấm màu mốc xám, bao gồm cành bào tử và bào tử của nấm.
Bệnh trên cổ bông và đốt thân xuất hiện với dấu hiệu ban đầu là một chấm nâu hoặc nâu đen, sau đó lan rộng, gây thắt eo ở cổ bông và đốt thân Nếu bệnh được phát hiện sớm, bông sẽ bạc; ngược lại, nếu để muộn, bông sẽ gãy và năng suất sẽ giảm đáng kể.
Vết bệnh trên hạt lúa thường không có hình dạng cố định, có thể xuất hiện dưới dạng chấm đen hoặc sọc nâu Khi bệnh nặng, nó xâm nhập sâu vào hạt, khiến cho hạt gạo bị thâm đen Nguyên nhân gây bệnh này cần được xác định để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Do nấm Pyricularia oryzae gây nên
Sợi nấm đa bào, không màu hay màu vàng nhạt, phân nhánh kém.
Nấm có tính ký sinh mạnh, thích hợp điều kiện nhiệt độ mát mẻ, ẩm độ cao
Nhiệt độ thích hợp 24- 28 O C; ẩm độ > 90% Bào tử chết ở nhiệt độ 51 O C trong vòng 7 phút.
Hình 2.4 Triệu chứng bệnh đạo ôn lá và cổ bông
Hình 2.5: Triệu chứng bệnh khô vằn
Bào tử chỉ nảy mầm trong điều kiện ẩm độ cao, có giọt nước và bóng tối Bệnh thường phát sinh và phát triển mạnh vào những ngày trời âm u, khi có sự thay đổi giữa sáng và râm.
- Nguồn bệnh ban đầu là bào tử phân sinh và sợi nấm, nằm ở trên tàn dư cây bệnh, trên cỏ dại, hạt giống.
- Bệnh thường phát sinh, phát triển trên các chân ruộng trũng nước hoặc quá khô hạn, đất tốt.
- Vụ lúa đông xuân bệnh nặng hơn vụ hè thu.
Bón phân đạm quá mức và không cân đối có thể làm cây mắc bệnh nặng Sử dụng phân silic giúp giảm mức độ bệnh trên cây, trong khi lân ít ảnh hưởng đến khả năng chống bệnh nếu đã có đủ lân.
- Giống chịu phân, cứng cây, đẻ tập trung, tỷ số trọng lượng thân trên trọng lượng
20 cm gốc nhỏ ống rơm dày, là những giống thể hiện khả năng chống chịu bệnh tốt.
Trong giống lúa chống chịu bệnh thông thường chứa nhiều polyphenol, có khả năng sản sinh fitoalexin với hàm lượng lớn. d Phòng chống bệnh đạo ôn hại lúa
+ Sử dụng giống sạch bệnh Nếu bị bệnh thì xử lý bằng nước nóng 54 O C trong 10 phút hoặc bằng thuốc trừ đạo ôn.
+ Làm tốt công tác dự tính dự báo bệnh
+ Dọn sạch tàn dư cây bệnh và cây cỏ dại mang bệnh trên đồng ruộng.
+ Bón phân NPK hợp lý, đúng giai đoạn, không bón N tập trung vào thời kỳ lúa dễ nhiễm bệnh.
+ Sử dụng giống kháng trong cơ cấu lúa trên đồng ruộng.
+ Dung thuốc hóa học (Fujione, Kasumin, Kasai, ).
2.4.2 Bệnh khô vằn hại lúa a Triệu trứng
Bệnh thường xuất hiện trong giai đoạn lúa đẻ rộ, đứng cái, làm đòng cho đến khi chín, gây hại chủ yếu ở bẹ lá, phiến lá và cổ bông Các bẹ lá gần mặt nước hoặc bẹ lá già dưới gốc thường là nơi khởi phát bệnh đầu tiên.
Vết bệnh ban đầu xuất hiện dưới dạng đốm hình bầu dục màu lục tối hoặc xám nhạt, sau đó lan rộng thành các đám vằn da hổ màu xám lục đến xám trắng Khi bệnh nặng, lá lúa sẽ khô héo, gây khó khăn trong việc trổ bông và dẫn đến tình trạng hạt lép Hai đầu vết bệnh có màu xám loang ra, trong khi phần giữa có màu lục sẫm và co tóp lại.
- Nguồn bệnh chủ yếu là hạch nấm ngoài ra còn có sợi nấm
Hình 2.5: Triệu chứng bệnh khô vằn lúa
Nguồn bệnh chủ yếu tồn tại trên tàn dư cây bệnh, gốc rơm rạ và trong đất Hạch nấm có khả năng sống lâu dài sau khi thu hoạch, thậm chí trong điều kiện ngập nước, vẫn có tới 30% số hạch giữ được sức sống và có thể nảy mầm thành sợi nấm, xâm nhập và gây hại cho vụ mùa tiếp theo.
Bệnh phát triển mạnh mẽ trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao, đặc biệt khi nhiệt độ dao động từ 24-32 độ C và độ ẩm đạt mức bão hòa hoặc có lượng mưa lớn Trong những điều kiện này, bệnh không chỉ xuất hiện mà còn lây lan với tốc độ nhanh chóng.
Mức độ nhiễm bệnh ở lúa thay đổi theo từng giai đoạn sinh trưởng, với bệnh ít xuất hiện trong giai đoạn mạ và đẻ nhánh Tuy nhiên, từ giai đoạn lúa trổ đến khi chín, bệnh có xu hướng nặng hơn.
Bệnh cây liên quan chặt chẽ đến chế độ nước và phân bón trong ruộng Việc bón nhiều đạm, đặc biệt là trong giai đoạn thúc đòng, sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng Ngoài ra, việc cấy quá dày cũng tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển.
- Các giống lúa hiện nay đều nhiễm nặng đến trung bình, chưa có giống nào có khả năng chống chịu khá. c Phòng trừ bệnh đạo ôn
- Tiêu diệt nguồn bệnh trong đất bằng cách cày sâu vùi lấp hạch nấm, dọn sạch các tàn dư cây trồng bị bệnh.
Để đạt được năng suất cao trong trồng trọt, cần gieo cấy đúng thời vụ và đảm bảo mật độ cây hợp lý Việc quản lý chế độ nước và phân bón cũng rất quan trọng, đặc biệt là tránh bón đạm tập trung trong giai đoạn làm đòng Ngoài ra, việc điều tra và phát hiện kịp thời các vấn đề trong quá trình canh tác sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.
Sử dụng thuốc hóa học như Validamycin và Anvil để kiểm soát bệnh hại trên cây trồng là một phương pháp hiệu quả Khi áp dụng, cần chú ý phun thuốc tiếp xúc với tầng lá dưới của cây và đồng thời rút cạn nước trên ruộng để đạt được hiệu quả tốt nhất.
- Sử dụng chế phẩm nấm Trichoderma trong điều kiện có thể.
2.4.3 Bệnh bạc lá lúa a Triệu trứng
Bệnh bạc lá phát sinh phá hoại suốt thời kỳ sinh trưởng của cây lúa, nhưng triệu chứng điển hình là giai đoạn lúa đẻ nhánh đến trỗ.
Triệu chứng trên mạ thường không rõ ràng và dễ bị nhầm lẫn với hiện tượng khô đầu lá do sinh lý Tại mép và mút lá, xuất hiện các vệt với chiều dài khác nhau, có màu xanh vàng, nâu bạc, và cuối cùng dẫn đến tình trạng khô héo.