Bài giảng Khuyến nông - Trường Cao Đẳng Lào Cai

(NB) Bài giảng Khuyến nông được biên soạn với sự kế thừa và phát triển các giáo trình, tài liệu về khuyến nông. Bài giảng Khuyến nông gồm 4 chương: Một số vấn đề chung về công tác khuyến nông; Hệ thống tổ chức khuyến nông; Các phương pháp khuyến nông; Bảo vệ môi trường trong công tác khuyến nông.

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI

LỜI NÓI ĐẦU

Hiện nay việc xây dựng mạng lưới khuyến nông viên cơ sở đang được các cấp tích cực triển khai thực hiện Một trong những yêu cầu về năng lực của khuyến nông viên là phải nắm vững kỹ năng nghiệp vụ khuyến nông để có khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ công tác khuyến nông ở vùng nông thôn, đặc biệt là nông thôn miền núi.

Tập bài giảng Khuyến nông phục vụ chủ yếu cho đối tượng sinh viên hệ đại học Tuy nhiên đây cũng là tài liệu tham khảo cho cán bộ khuyến nông khuyến lâm và các đối tượng nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Bài giảng Khuyến nông nhằm nâng cao nhận thức và tầm quan trọng của khuyến nông đối với công cuộc phát triển nông lâm nghiệp và nông thôn Bài giảng cung cấp những kiến thức cơ bản về khuyến nông, những phương pháp khuyến nông, cách tổ chức, lập kế hoạch và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho nông dân Những kỹ năng cơ bản để trở thành một người cán bộ khuyên nông cơ sở giỏi là những nội dung và yêu cầu quan trọng của bài giảng.

Bài giảng Khuyến nông được biên soạn với sự kế thừa và phát triển các giáo trình, tài liệu về khuyến nông Bài giảng Khuyến nông gồm 4 chương: Một số vấn đề chung về công tác khuyến nông; Hệ thống tổ chức khuyến nông; Các phương pháp khuyến nông; Bảo vệ môi trường trong công tác khuyến nông.

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ KHUYẾN NÔNG

1.1 KHÁI NIỆM VỀ KHUYẾN NÔNG

1.1.1 Định nghĩa khuyến nông

Khuyến nông là một từ khó định nghĩa nhưng đã có rất nhiều cách địnhnghĩa khác nhau tùy thuộc từng mục đích khác nhau Sau đây là một số quanđiểm và định nghĩa về khuyến nông

Trước hết, theo nghĩa Hán - Văn, “khuyến” có nghĩa là khuyên người ta

có gắng sức trong công việc, còn “khuyến nông” có nghĩa là khuyến mở mangphát triển trong nông nghiệp

Theo ngôn ngữ phương Tây, thuật ngữ “extension” có nguồn gốc từ Anh

từ những năm 1866 với một hệ thống trường Đại học “Extension” - Khuyến

nông được tiếp nhận trước tiên ở các trường Đại học như Cambridge vàOxford, sau đó được mở rộng tới các hội giáo dục khác ở Anh và các nước

khác “Extension” với nghĩa ban đầu là “triển khai” hay “mở rộng” nếu khi ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì được dịch là

“khuyến nông” và hiện nay đôi khi chỉ nói “Extension” người ta cũng hiểu đó

là khuyến nông

“Khuyến nông là phương pháp động, nhận thông tin có lợi tới người dân

và giúp họ thu đươc những kiến thức, kỹ năng và những quan điểm cần thiếtnhằm sử dụng một cách có hiệu quả thông tin hoặc kỹ thuật này” (theo B.E.Swanson và J.B Claar)

“Khuyến nông khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằmgiúp nông dân hình thành những ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúngđắn” (theo A.W Van den Ban và H.S Hawkins).

“Khuyến nông khuyến lâm được xem như một tiến trình của việc hòanhập các kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại Các quan điểm, kỹ năng đểquyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phương sửdụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự trợ giúp từ bên ngoài để có khả năngvượt qua các trở ngại gặp phải” (D.Sim và H.A Hilmi)

“Khuyến nông khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe nhữngkhó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự quyết định giải quyết vấn đề của chínhhọ” (Malla, A Manual for training Field Workers)

“Khuyến nông khuyến lâm là một quá trình giáo dục Các hệ thốngkhuyến lâm thông báo, thuyết phục và kết nối con người, thúc đẩy các dòngthông tin giữa nông dân và các đối tượng sử dụng tài nguyên khác, các nhànghiên cứu, các nhà quản lý và các nhà lãnh đạo” (Falconer, J.)

“Khuyến nông là một từ tổng quát dùng để chỉ tất cả các công việc có liênquan đến sự nghiệp phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhàtrường, trong đó có người già và người trẻ học bằng cách thực hành” (Thomas G.Floes)

Qua rất nhiều định nghĩa trên, chúng ta có thể định nghĩa khuyến nôngnhư sau:

“Khuyến nông là một quá trình trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, truyền bá kiến thức, đào tạo kỹ năng và trợ giúp những điều kiện cần thiết trong sản xuất nông lâm nghiệp cho nông dân để họ có đủ khả năng tự giải quyết được những công việc của chính mình nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình và cộng đồng”.

Nghị định 56CP/2005/NĐ-CP ngày 26 tháng 4 năm 2005 của Chính phủ

về khuyến nông khuyến ngư có quy định: các tổ chức, cá nhân Việt Nam; tổchức cá nhân nước ngoài có hoạt động khuyến nông trong lĩnh vực: trồng trọt,chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy nông, nghề muối, chế biến, bảo quản nông lâmsản, ngành nghề nông thôn và khuyến ngư trong lĩnh vực: nuôi trồng, khaithác, bảo quản, chế biến thủy sản (gọi chung là khuyến nôn, khuyến ngư tronglĩnh vực nông nghiệp, thủy sản)

1.1.2 Tiến trình của khuyến nông

- Kiến thức và kỹ năng:

Khuyến nông cung cấp kiến thức kỹ thuật và huấn luyện các kỹ năngkhác nhau cho nông dân Muốn phát triển sản xuất có hiệu quả, nông dân cầnkiến thức mới và những kỹ năng mới Ví dụ cách tổ chức và quản lý trang trại

kể cả việc theo dõi và ghi chép những khoản thu, chi, cách sử dụng những loại

công cụ mới hoặc khả năng phân tích các thông tin về thị trường nông sảnhàng hóa.

- Những khuyến cáo kỹ thuật:

Khuyến nông cung cấp thông tin và những khuyến cáo kỹ thuật giúpnông dân tự mình đưa ra quyết định và hành động Thông tin bao gồm giá cả

và thị trường của những mặt hàng mà họ có thể sản xuất hoặc quan tâm, hoặc

có những loài cây/con giống họ đang cần Khuyến cáo kỹ thuật trên cơ sởnhững kết quả nghiên cứu, thường tập trung vào các hoạt động canh tác vànhững tác động cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất

- Tổ chức nông dân:

Nông dân có một tổ chức để đại diện cho quyền lợi của mình và thựchiện những công việc mang tính cộng đồng Vì vậy cán bộ khuyến nông cầngiúp họ tổ chức thành những tổ, nhóm khác nhau trên cơ sở mục đích hoặc lợiích chung của họ Những tổ nhóm như vậy thường đóng vai trò kênh thông tinđến nông dân và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác khuyến nông

- Động cơ và lòng tin:

Một trong những khó khăn của tiến trình phát triển nông thôn hiện nay

là nhiều nông dân phải “đơn thương độc mã” đối mặt với những hoàn cảnhkhó khăn và cảm thấy khó có thể làm được việc gì để thay đổi cuộc sống củamình Họ thiếu sự động viên và hỗ trợ từ bên ngoài Vì vậy, cán bộ khuyếnnông cần đến với họ, giúp đỡ họ và khuyến khích họ tham gia các chươngtrình khuyến nông Nhưng điều quan trọng hơn cả là phải thuyết phục và độngviên để họ tin tưởng rằng họ hoàn toàn có thể tự quyết định và hành động đểcải thiện cuộc sống của chính mình

Động cơ của hành vi có thể là một cái gì đó mà con người muốn có,muốn cảm nhận hoặc biến thành sự thật Trong công tác khuyến nông việc tìmhiểu động cơ người dân có thể giúp ta trong hai tình huống: khi muốn giúp họ

và khi muốn họ thay đổi hành vi Để giúp con người khắc phục vấn đề nào đócủa họ trước tiên ta phải tìm hiểu tại sao họ lại có hành vi như họ đang thựchiện? Một sự phân tích có hệ thống có thể cho phép chúng ta giúp họ nhữngvấn đề mà họ cảm thấy cần có sự giúp đỡ thực sự

Khi một cán bộ khuyến nông muốn thuyết phục người này thay đổi hành

vi, thực hiện một vấn đề mới, bản thân anh ta phải tin rằng phương pháp đó làtốt hơn, hiệu quả hơn hay sinh lợi hơn Nhưng như thế chưa đủ, còn phải xemxét tác động của vấn đề mới ra sao, liệu vấn đề mới có đáp ứng được mộttrong các nhu cầu của họ hay không?

Khuyến nông được coi như là một công tác tổ chức, thiết kế để cải thiệnđiều kiện sinh sống của các nông dân và nông thôn, bằng cách hướng dẫn cho

họ thực hiện tốt hơn các kỹ thuật canh tác, cải thiện phương pháp làm việc.Khuyến nông được bắt đầu từ bất cứ đâu mà con người hiện diện với nguồnlực sẵn có của họ

1.1.3 Mục tiêu của khuyến nông

Mục tiêu cơ bản của khuyến nông được cho là khá thống nhất ở các quốcgia Theo tác giả Đỗ Tuấn Khiêm và Nguyễn Hữu Hồng, 2005 cho rằng:

Đường lối đổi mới của Nhà nước được khởi sướng từ năm 1986 đã đemlại những thay đổi to lớn cho nền kinh tế và xã hội trên phạm vi cả nước Ởnông thôn, hộ gia đình đã trở thành đơn vị sản xuất tự chủ, được giao đất ổnđịnh, lâu dài Người nông dân đã và đang ở trong thời kỳ thích nghi nhanhchóng với hệ thống giao đất, chuyển đổi kinh tế từ tự túc sang sản xuất hànghóa trong nền kinh tế thị trường năng động

Từ sau khi gia nhập WTO (ngày 7/11/2006), nhiều cơ hội và thách thức đãđến với nước ta Những thay đổi đó đòi hỏi những hộ nông dân phải có nhữngthông tin tư vấn để phát triển sản xuất và tăng thu nhập Nông thôn Việt Nam hiệnnay cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như đói nghèo, đất nông nghiệp bịthu hẹp, thất nghiệp, vấn đề hợp tác trong nông nghiệp Do vậy, để giảiquyết những vấn đề này thì mục tiêu tổng quát của khuyến nông Việt Nam làthúc đẩy và hỗ trợ sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân nhằm đáp ứng yêucầu của quốc gia và địa phương trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp vàphát triển nông thôn, đồng thời bảo tồn được các nguồn tài nguyên thiênnhiên và môi trường sinh thái

Theo Nghị định 56/2005/NĐ-CP ngày 26/04/2005 thì mục tiêu củakhuyến nông, khuyến ngư Việt Nam là:

- Nâng cao nhận thức về chủ trương, chính sách, pháp luật, kiến thức, kỹnăng về khoa học kỹ thuật, quản lý, kinh doanh cho người sản xuất

- Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, nâng caonăng suất, chất lượng, hiệu quả, phát triển sản xuất theo hướng bền vững, tạoviệc làm, tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo, góp phần thúc đẩy quá trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn

- Huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thamgia khuyến nông, khuyến ngư

Theo Nghị định 02/2010/NĐ-CP ngày 8/1/2010, mục tiêu của khuyếnnông được điều chỉnh là:

Mục tiêu của khuyến nông là làm thay đổi cách đánh giá, cách nhận thứccủa người nông dân trước những khó khăn trong cuộc sống Khuyến nôngkhông chỉ nhằm hướng tới những mục tiêu phát triển kinh tế mà còn

hướng tới sự phát triển toàn diện của bản thân người nông dân, nâng cao năng lực và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân ở nông thôn

- Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của người sản xuất để tăng thunhập, thoát đãi nghìo, làm giàu thông qua các hoạt động đào tạo nông dân vềkiến thức, kỹ năng và các hoạt động cung ứng dịch vụ để hỗ trợ nông dân sảnxuất kinh doanh đạt hiệu quả cao, thých ứng cá điều kiện sinh thá khí hậu vàthị trường.

- Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng pháttriển sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng, an toàn vệ sinh thựcphẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu; thúc đẩy tiến trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nông thôn mới,bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, ổn định kinh tế – xã hội, bảo vệ môitrường

- Huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoàitham gia khuyến nông

Như vậy, trong Nghị định mới nhất này, mục tiêu khuyến nông đã có sựthay đổi đáng kể, theo đó nhấn mạnh đến hiệu quả sản xuất kinh doanh, pháttriển sản xuất hàng hoá, nâng cao chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm.Muốn đạt được những mục tiêu đó, người cán bộ khuyến nông phải thảoluận với nông dân, giúp họ có cách nhìn thực tế và lạc quan hơn đối với mọivấn đề trong cuộc sống để họ tự quyết định biện pháp vượt qua những khókhăn Quan điểm về mục tiêu của công tác khuyến nông hiện nay có hai xuhướng như ở bảng dưới đây:

Nhằm tăng năng suất cây trồng, vật

nuôi

Nhằm giải quyết các vấn đề

Chỉ có khuyến nông Tổng hợp nhiều dịch vụ

Làm việc trên phạm vi rộng Làm việc tại địa bàn nhỏ

Chỉ chuyển giao kiến thức Cũng làm nảy sinh kiến thức

Ví dụ, ở một số quốc gia thiếu lương thực trầm trọng, thường được giaotrách nhiệm là bằng mọi cách tăng năng suất cây trồng, nhưng cũng có thể làtìm các giải pháp để nâng cao thu nhập của người nông dân Điều muốn traođổi ở đây là cán bộ khuyến nông có thể nói với nông dân rằng cái mà họ phải

làm là giúp nông dân tìm ra các giải pháp cho các vấn đề của họ Phương thứckhuyến nông như vậy thường được các tổ chức khuyến nông Nhà nước ở cácnước đang phát triển áp dụng, bằng hình thức tập huấn và tham quan Mặtkhác, các tổ chức phi chính phủ (NGOs) làm việc ở những địa bàn nhỏ, ápdụng hình thức cùng tham gia để tạo điều kiện cho nông dân có thể trực tiếpthử nghiệm trên đồng ruộng của họ.

Mỗi quan điểm trên có những mặt tích cực và hạn chế của chúng, không

có một quan điểm nào là hoàn toàn và luôn luôn đúng cả, mà cách tốt nhất làkhi xác định mục tiêu cho một chương trình khuyến nông cần căn cứ vào tìnhhình cụ thể và điều kiện cho phép của chương trình đó

Trong khi lựa chọn chúng ta nên quan tâm đến một số điểm sau:

Ai là người có quyền đưa ra những quyết định đó?

Nông dân đưa ra các quyết định một phần dựa vào sự trông đợi thu đượckết quả của nó, và một phần dựa vào cách làm (phương pháp tiến hành) đểcho những kết quả đó có giá trị Những điều mà nông dân cho là có giá trị cóthể khác với quan điểm của các nhà làm khuyến nông, hoặc chính sách, nhữngngười thường có tính lý luận nhiều Trong khi đó chúng ta cũng không có lý

do gì để kết luận rằng những cái có giá trị theo quan điểm của các nhà làmkhuyến nông và cấp trên của họ lại tốt hơn những điều của nông dân và giađình họ

Như vậy chỉ có người nông dân mới quyết định được là vấn đề tăng thunhập là quan trọng hay là tính rủi ro là quan trọng đối với họ Người khuyếnnông có thể giúp nông dân suy nghĩ và hiểu đầy đủ về các tác dụng, hiệu quảcũng như các yếu tố hạn chế của những quyết định đó một cách hệ thống

Ai là người nhận được thông tin tốt nhất để đưa ra những quyết định này? hay nói cách khác ai đang nắm những kiến thức cần thiết?

Người cán bộ khuyến nông có kiến thức về khoa học kỹ thuật, hiểutương đối rõ về các kỹ thuật thuộc chuyên ngành của mình, nhưng với điều

Ví dụ khuyến cáo trồng lúa lai, ngô lai cho những đồng bào vùng cao, nơi mà có điều kiện giao thông đi lại rất khó khăn, xa trung tâm huyện, thị,

họ phải đi bộ hàng mấy tiếng đồng hồ mới xuống tới trung tâm hay nơi mua bán, họ trồng trọt nhưng hầu như vẫn quảng canh không bón phân, trong khi đó các giống lai yêu cầu phải đầu tư phân bón và kỹ thuật chăm sóc cao hơn, do đó nếu sử dụng các giống lai thì hiệu quả kinh tế có thể không bằng các giống lúa thuần, ngô thụ phấn tự do mà họ vẫn trồng Đồng thời hàng năm phải phụ thuộc vào nguồn giống của nhà nước Một câu hỏi đặt ra là nếu nhà nước không trợ giá, trợ cước về tiền giống, hoặc không hỗ trợ về phân bón thì tính bền vững của việc đưa giống lai sẽ như thế nào ?

kiện canh tác cụ thể tại một địa điểm nào đó anh ta cũng có thể am hiểu mộtphần nào nhưng lại không đầy đủ bằng người nông dân, vì người nông dân đãsống lâu đời ở đó, họ biết mục đích của họ là làm gì, vốn liếng mà họ có, điềukiện canh tác, đất đai và khí hậu nơi họ sống thế nào…Vì thế nông dân vàngười làm công tác khuyến nông phải kết hợp với nhau để có thể tăng cườngnăng lực sản xuất cho người nông dân Điều này có thể được thực hiện bằngviệc đối thoại giữa nông dân và cán bộ khuyến nông, trong đó cán bộ khuyếnnông lắng nghe các ý kiến của nông dân, thảo luận với họ, và để họ có khảnăng tự đưa ra những quyết định phù hợp.

Hiện nay công tác khuyến nông đang có xu thế chú trọng nhiều đến một

hệ thống nông nghiệp bền vững hơn là hệ thống đầu tư cao như những nămtrước đây Nên người ta thừa nhận rằng những kiến thức của nông dân là cực

kỳ quan trọng để phát triển một nền nông nghiệp bền vững, vì cách làm việcnhư thế sẽ phải được điều chỉnh để phù hợp với tình huống cụ thể của địaphương, mà nông dân thường là người hiểu rõ hơn các cán bộ nghiên cứu vàngười làm khuyến nông

Sự lựa chọn của người đưa ra quyết định có động cơ gì? động cơ để thực hiện các tác động đến cộng đồng và cá nhân người nông dân ra sao?

Một cán bộ khuyến nông có thể khuyên nông dân trồng hoa, nó sẽ manglại lợi nhuận cao khi mà họ chăm sóc tốt và có thị trường tiêu thụ Nhưng hiệuquả của công việc sẽ cao hơn nhiều khi mà người dân ý thức được công việctrồng hoa sẽ đem lại lợi ích cho bản thân họ và họ tự quyết định là họ nên làmthế nào chứ không phải là do cán bộ khuyến nông quyết định Việc thuyết phụcnông dân thay đổi sự phụ thuộc vào cán bộ nhà nước và tạo điều kiện cho họ tựđưa ra những quyết định đúng đắn sẽ làm tăng kỹ năng ra quyết định của họ.Điều này rất quan trọng vì cán bộ khuyến nông làm việc ở các làng xã, khôngthể đưa ra những quyết định đúng đắn cho tất cả nông dân của mình Vì có sựbiến động về quy mô ruộng đất nông hộ, loại đất, vốn và lao động, mục tiêu củanông hộ v.v làm cho nông dân ở trong cùng một làng cũng có những quyết địnhkhác nhau về việc nên sử dụng kỹ thuật sản suất nào

1.2 LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN KHUYẾN NÔNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM

1.2.1 Lịch sử khuyến nông thế giới

Thế kỷ 18, cụm từ Phổ cập nông nghiệp (Vulgazigation Argicole), hoặcchuyển giao kỹ thuật đến người nông dân (Transfert des TechnologiesAgricoles au Payan) được sử dụng phổ biến

Giai đoạn từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất đến nay (1914- 1918) Trungtâm CETA (Centre d’Etuder Techniques Agricoles) nghiên cứu kỹ thuật nôngnghiệp đầu tiên được tổ chức do sáng kiến của nông dân vùng Pari hoạt động vớinguyên tắc:

- Người nông dân có trách nhiệm và chủ động trong công việc

- Sáng kiến từ cơ sở

- Hoạt động nhóm rất quan trọng

Đây là một phương pháp hết sức độc đáo thời bấy giờ, người nông dânđược quyền tham gia tích cực vào công việc của nông trại, họ chủ động tìm racác giải pháp thích hợp với sự hỗ trợ của các kỹ sư nông nghiệp

1.2.1.2 Mỹ

Năm 1845 tại Ohio, N.S Townshned Chủ nhiệm khoa Nông học đề xuấtviệc tổ chức những câu lạc bộ nông dân tại các quận huyện Những câu lạc bộnày sinh hoạt định kỳ hàng tháng, nghe giảng về những chủ đề khoa học kỹthuật nông nghiệp, nghe báo cáo đi tham quan thực tế tại những trang trại.Đây là tiền thân của giáo dục sơ đẳng về khuyến nông tại Mỹ

Năm 1891 Bang New York dành 10.000 đôla cho khuyến nông đại học.Năm 1892 Trường Đại học Chicago, Trường Wicosin bắt đầu tổ chứcchương trình khuyến nông học đại học

Năm 1907, 42 Trường đại học trong 39 bang đã thực hiện công tác khuyếnnông

Năm 1910, 35 trường Đại học đã có Bộ môn khuyến nông

Năm 1914 Tổ chức khuyến nông được hình thành chính thức ở Mỹ, có

1861 hội nông dân với 3050150 hội viên

Thuật ngữ Extension Education đã được sử dụng để chứng tỏ rằng đối

tượng giáo dục của trường đại học không nên chỉ hạn chế ở những sinh viên

do nhà trường quản lý, mà nên mở rộng tới những người đang sống ở khắpnơi trên đất nước

1.2.1.3 Anh

Thuật ngữ University Extension hay Extension of University lần đầu tiên

được sử dụng ở Anh vào những năm 1840

Những năm 1866- 1868 Thuật ngữ “Extension” và “Agricultural Extension” được sử dụng ở Anh Jemes Stuart thành viên của Trường Đại học

Cambridge giảng bài cho Hiệp hội phụ nữ và Câu lạc bộ của những người làm

việc ở miền Bắc nước Anh Và Jemes Stuart thường được coi là “người cha

đẻ của phổ cập đại học” Năm 1876 Trường Đại học Luđn Đôn vă năm 1878

Trường Đại học Oxford cũng dạy theo chương trình đăo tạo năy, vă từ năm

1880 hoạt động năy trở thănh một phong trăo

Người Hă lan dùng từ Voorliching mang nghĩa việc thắp sâng con đường

phía trước để giúp mọi người nhìn thấy đường đi Theo gương Hă Lan, người

Indonesia nói đến việc thắp sâng bằng ngọn đuốc (penyuluhan)

Hoạt động khuyến nông ở chđu Đu, Oxtraylia, New Zealand, Canada cónhiều điểm tương tự như Phâp, Anh , Mỹ tuy có khâc nhau chút ít Hoạt độngdịch vụ khuyến nông thường bắt đầu từ câc hội nông nghiệp, nó được giaotrâch nhiệm cho một cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp

1.2.2 Lịch sử khuyến nông ở Việt Nam

Nhìn lại lịch sử ta thấy, khuyến nông Việt Nam đê có từ thời Vua Hùngvới nông nghiệp nước Văn Lang vă nền văn minh lúa nước Câc vua Hùngcâch đđy hơn 2000 năm đê trực tiếp dạy dđn lăm nông nghiệp: gieo hạt, cấylúa, mở cuộc thi để câc Hoăng tử, công chúa có cơ hội trổ tăi, chế biến câcmón ăn độc đâo bằng nông sản tại trỗ Công chúa Thiều Hoa lă người đầu tiíndạy dđn chăn tằm dệt lụa

Để tỏ rõ sự quan tđm tới nông nghiệp Vua Lí Đại Hănh (979 – 1008) lẵng vua đầu tiín đích thđn đi căy ruộng tịnh điền ở Đọi Sơn, Băn Hải thuộcvùng Duy Tiín, Nam Hă ngăy nay

Câc vua nhă Lý (1009 – 1056) rất coi trọng nghề nông vă đê ra nhiềuchính sâch chăm lo phât triển nông nghiệp, nhiều lần vua căy ruộng tịch điền

vă thăm nông dđn gặt hâi Sâch Đại việt sử ký toăn thư ghi lại sự kiện nămMậu dần (1038) Vua Lý Thâi Tông ngự ở Bố khẩu lập đăn, tế thần nông, văcăy ruộng tịch điền Khi có người trong câc quan lại can Vua không nín lămviệc của nông phu, Lý Thâi Tông trả lời "Trẫm không tự mình căy ruộng thìlấy gì lăm xôi cúng, lấy gì để xướng xuất thiín hạ", nói xong Vua đẩy 3đường căy

Triều vua Lí Thâi Tông (1492) Triều đình đặt chức Hă Đí sứ văKhuyến nông sứ đến cấp phủ huyện vă từ năm 1492 mỗi xê có 1 xê trưởng

phụ trâch nông nghiệp vă đí điều (Triều vua Lí Thâi Tông thời kỳ cực thịnh của chế độ Phong kiến nước ta, nông nghiệp có 1 bước tiến bộ lớn, nhiều năm đất nước được mùa, nạn mất mùa ít xảy ra) Triều đình ban bố chiếu

khuyến nông, chiếu lập đồn điền, vă lần đầu tiín sử dụng từ “khuyến nông”trong bộ luật Hồng Đức

Thời Vua Quang Trung (1788 - 1792): Từ năm 1789 sau khi thắng giặcngoại xđm, Quang Trung ban bố ngay "chiếu khuyến nông" nhằm phục hồidđn phiíu tân, khai khẩn ruộng đất bỏ hoang sau 3 năm, những đất đai hoanghoâ đê được phục hồi, sản suất phât triển

Triều nhà Nguyễn (1807- 1884), đã định ra chức đinh điền sứ NguyễnCông Trứ được giao chức vụ này ông đã có công khai khẩn đất hoang để lập

ra hai huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình) và Kim Sơn (tỉnh Ninh Bình)

Về kỹ thuật nông nghiệp và hoạt động khuyến nông ông cha ta đã cónhiều chủ trương biện pháp đúng đắn như đắp đê trị thủy, xây dựng hệ thốngthủy nông, chọn lọc ra nhiều giống cây trồng vật nuôi, công cụ thích hợp chotừng vùng sinh thái Những kinh nghiệm làm nông nghiệp cũng đã được đúckết thành những câu ca dao, bài hát dễ nhớ, dễ truyền khẩu mang đặc tính

khuyến nông Việt nam, một số ví dụ:

Nói về khai hoang: Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang

Bao nhiêu tấc đất tấc vàng bấy nhiêu

Nói về làm ruộng:

Tốt giống tốt má, tốt mạ tốt mạ tốt lúa

Nhất nước nhì phân tam cần tứ giống

Không lân không vôi thì thôi trồng lạc

Được mùa lúa, úa mùa cau, được mùa cau đau mùa lúa

Mạ mùa sướng cao, mạ chiêm ao lấp

Chiêm hơn sướng, mùa hơn đêm.

Ăn kỹ no lâu, cày sâu tốt lúa

Người đẹp về lụa , lúa tốt về phân

Một hòn đất nỏ bằng giỏ phân

Xem thời tiết:

Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa

Chớp đông nhay nháy gà gáy thì mưa

Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa

Tháng bảy heo may chuồn chuồn bay thì bão

Chọn trâu

Mõm gầu giai, nhai hai gánh cỏ

Đầy kẽ răng, bền tuổi trẻ dai

Sừng cánh ná, dạ bình vôi, hay ăn cày khỏe

Khô chân gân mặt, đắt tiền cũng mua

Đầu thanh cao, tiền thấp hậu cao, chẳng tậu thì sao

Chọn gà

Nuôi gà phải chọn giống gà

Gà ri bé giống nhưng mà đẻ mau

Nhất to là giống gà nâu

Lông dày thịt béo về sau đẻ nhiều

Gà nâu chân thấp mình to

Đẻ nhiều, trứng lớn con vừa khéo nuôi

Chả nên nuôi giống pha mùi

Đẻ không được mấy, nuôi con vụng về

Thời kỳ Pháp thuộc (1884- 1945): Thực dân Pháp thực hiện chính sáchlập các đồn điền thuộc quyền chiếm hữu của bọn thực dân, các quan lại, địachủ, cường hào Hàng vạn người Việt nam bị ép làm phu, lính trong các đồnđiền đó, đời sống của họ vô cùng cực khổ như nô lệ thủa xưa, bọn chủ đồnđiền như ông vua bà chúa, chúng có quyền bắt người dân nhịn đói, bỏ tù vàgiết chết Những người không chịu được bỏ trốn thì bị bọn chủ bắn chết.Thời kỳ này Việt nam cũng đã nhập một số cây trồng mới như: Cà phê (1857),Cao Su (1897), Khoai tây, rau ôn đới: Súplơ, su hào lợn Yoorsai, gà Rôtri, gàPlymut

Trong giai đoạn này Việt nam đã xuất khẩu được một số nông sản nhưgạo 967.000 tấn (năm 1919), xuất cảng 70417 tấn nhựa cao su (1920-1929).Điều đó cũng nói lên rằng phát triển nông nghiệp và khuyến nông thời kỳ nàychủ yếu phục vụ cho chính sách thuộc địa phong kiến của thực dân Pháp.Người Pháp tổ chức các Sở canh nông ở Bắc Kỳ, các Ty khuyến nông ở cáctỉnh Hàng năm tổ chức thi đấu xảo các sản phẩm nông nghiệp quý vài nămmột lần như thi các giống bò sữa, giống ngựa tốt

Năm 1938 Thành lập trường đào tạo kỹ sư canh nông để đào tạo các kỹ

sư ngành nông nghiệp

Từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến năm 1958 Chủ tịch Hồ ChíMinh đặc biệt quan tâm tới nông nghiệp, người kêu gọi quốc dân "tăng giasản xuất! tăng gia sản xuất ngay, tăng gia sản xuất nữa! đó là những việc cấpbách của chúng ta lúc này" Nghe theo lời kêu gọi của Hồ Chủ Tịch, toàn dânbắt tay vào khôi phục kinh tế, phát triển sản xuất Vụ rau mầu Đông xuân 45-

46 đã thắng lợi rực rỡ: sản lượng ngô tăng gấp 4 lần, khoai lang tăng gấp 5lần, tổng sản lượng hoa mầu quy thóc bình quân hàng năm 133.100 tấn đếnmùa xuân 1946 đã đạt 505.000 tấn, tăng gấp 4 lần

Từ năm 1958 đến năm 1975: Nông nghiệp miền Bắc Việt nam phát triểntrong sự tác động trực tiếp của mô hình Hợp tác xã nông nghiệp Từ tổ đổi công(1956), đến hợp tác xã bậc thấp năm 1960, đến hợp tác xã cấp cao (1968), đến hợptác xã toàn xã năm 1974

Phương pháp hoạt động khuyến nông chủ yếu là: cán bộ truyền đạt chủtrương chính sách của Đảng, Nhà nước hay tiến bộ kỹ thuật thông qua Ban

quản trị Hợp tác xã rồi từ đó đến người nông dân Thành lập các đoàn cán bộnông nghiệp ở Trung ương, cấp tỉnh, huyện về chỉ đạo sản suất ở cơ sở

Về thành tích đã đạt được: Lúa chiêm đã được thay thế bằng lúa xuân,năng suất cao ngắn ngày Thái Bình là tỉnh đầu tiên đạt 5 tấn thóc/ ha năm

1966 Đến năm 1974 toàn miền Bắc đã đạt 5 tấn thóc/ ha trên đất cấy 2 vụ lúa.Năm 1988 huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình là huyện đầu tiên đạt 10 tấn thóc/

ha Về chăn nuôi có phong trào nuôi lợn hai máu; Móng cái x Yoocsai, Lợn ỉ

x Becsai, Bò lai Sind, nuôi gà công nghiệp

Thời kỳ 1976- 1988: Nông nghiệp Việt Nam được thống nhất thành mộtmối, tiềm năng và thế mạnh của hai miền Nam Bắc được bổ xung cho nhau vàcùng nhau phát triển theo một đường lối chung là hợp tác hóa nông nghiệp.Song diễn biến tình hình có nhiều phức tạp, do sự tác động của quan hệ sảnxuất tập thể và mô hình quản lý, kế hoạch hóa tập trung Nhiều thiếu sót đãnẩy sinh trong quản lý kinh tế và quản lý nông nghiệp, đã làm cho nôngnghiệp phát triển chậm lại, đời sống nông thôn nảy sinh nhiều vướng mắc,nông dân không yên tâm sản suất và sinh sống

Trước thực trạng suy thoái kinh tế những năm cuối thập kỷ 70 và đầunăm 80 nói chung và nông nghiệp nói riêng, ngày 13/1/ 1981 chỉ thị 100CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “cải tiến công tác khoán, mởrộng khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong hợp tác xã nôngnghiệp” được ban hành (gọi tắt là khoán 100) Với mục đích phát triển sảnxuất và nâng cao hiệu quả kinh tế trên cơ sở lôi cuốn mọi người hăng hái laođộng Khoán 100 mặc dù chưa phải là mô hình mới về tổ chức và quản lý

nông nghiệp mà mới chỉ là cải tiến hình thức khoán, từ khoán việc sang khoán sản phẩm, từ khoán đội sang khoán hộ Đây cũng được coi là sự đột phá đầu

tiên vào cơ chế quản lý tập trung, quan liêu, sản xuất tập thể Vì vậy coi là

“chìa khóa vàng”để mở ra thời kỳ mới của sản xuất nông nghiệp Việt Nam.

Tiến bộ lớn nhất sau khoán 100 là sản suất lương thực Lần đầu tiên kể

từ khi nông nghiệp tập thể hóa (1958), Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởngsản lượng lương thực cao hơn tốc độ tăng dân số (lương thực tăng 5%, dân sốtăng 2,3%, lương thực bình quân trên đầu người tăng 273 kg/ người/ năm

1981 tăng lên 304 kg/ người/ 1985 Chăn nuôi phát triển ổn định nhất là chănnuôi gia đình Song những kết quả đạt được của khoán 100 không vững Từnăm 1986 sản suất nông nghiệp bắt đầu chững lại và giảm sút, sản lượnglương thực năm 1986 đạt 18,37 triệu tấn, năm 1987 giảm còn 17,5 triệu tấn,trong khi đó dân số tăng gần 1,5 triệu người

Tháng 12 năm 1986, Đại hội VI, Đảng cộng sản Việt Nam đã đề rađường lối đổi mới trong lãnh đạo và quản lý kinh tế

Nghị quyết 10 của Bộ chính trị Trung ương Đảng cộng sản Việt Namkhóa VI (5/4/1988) về ”Đổi mới quản lý trong nông nghiệp” nhằm giải phóngsản suất trong nông thôn đến từng hộ nông dân, khẳng định hộ xã viên là đơn

vị kinh tế tự chủ ở nông thôn (gọi tắt là khoán 10)

Từ 1988 đến nay: Khoán 10 đã đem lại hiệu quả nhanh chóng tạo rabước ngoặt mới trên mặt trận nông nghiệp Hộ nông dân đã trở thành đơn vịsản xuất tự chủ, hộ nông dân có quyền sử dụng ruộng đất lâu dài 15-20 năm,

có quyền thuê thêm lao động, có quyền phát huy vốn và vật tư kỹ thuật, chủđộng xây dựng và thực hiện kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, có tưcách pháp nhân trong quan hệ hợp đồng sản xuất kinh doanh

Ngày 2/3/1993 Chính phủ ra Nghị định 13/ CP về công tác khuyến nông.Bắt đầu hình thành hệ thống khuyến nông từ Trung ương đến địa phương Kếtquả đạt được của nông nghiệp từ sau khi có đường lối đổi mới là rất rõ nét,nói riêng về sản xuất lương thực diện tích, năng suất, sản lượng tăng đều quacác năm Nếu như trước năm 1988 trở về trước, Việt Nam là một nước thiếulương thực trầm trọng hàng năm phải nhận viện trợ hoặc nhập khẩu gạo, thìđến năm 1989 đã xuất khẩu 1,4 triệu tấn gạo, năm 1990: 1,6 triệu tấn, 1992:1,9 triệu tấn, năm 1994: 2 triệu tấn và từ những năm 1996- 2003 là trên 3 triệutấn mỗi năm

Khi đánh giá về những thành tựu đạt được trong sự nghiệp đổi mớikinh tế Việt nam, các nhà kinh tế thế giới đều thống nhất nhận định:Thành công lớn nhất là nông nghiệp, điều đó hoàn toàn đúng Nôngnghiệp Việt nam bắt đầu đổi mới cơ chế quản lý từ sau Nghị quyết 10(4/1988) Nếu trước đổi mới nông nghiệp Việt Nam mang nặng tính tựcung, tự cấp, làm không đủ ăn, lương thực thiếu triền miên từ năm nàysang năm khác, thì từ sau đổi mới tình hình đã khác hẳn, Việt Nam khôngchỉ đủ lương thực, thực phẩm nuôi sống hơn 80 triệu dân trong nước màcòn dư thừa để xuất khẩu hàng năm 2- 3 triệu tấn gạo, hàng trăm nghìntấn thịt, rau quả, thu về cho đất nước hàng tỷ USD Tình trạng thiếu lươngthực ở nông thôn đã bị đẩy lùi và không còn có khả năng tái diễn trên diệnrộng Một nền nông nghiệp hàng hóa đã hình thành với những sản phẩmxuất khẩu nổi tiếng thế giới như gạo, cà phê, cao su, hạt điều, chè…

1.3 VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA KHUYẾN NÔNG

1.3.1 Sự cần thiết của công tác khuyến nông

Trong những năm gần đây, dân số trên thế giới không ngừng tăng lên

theo cấp số nhân Theo số liệu thống kê của United States Cencus Bureau ,

dân số thế giới năm 1999 là 5,9 tỷ; đến năm 2009 đã hơn 6,7 tỷ số liệu thống

kê mới nhất, tính đến tháng 7 năm 2013, dân số thế giới đã đạt ngưỡng 7 tỷngười Dự đoán vào năm 2050, dân số thế giới sẽ chạm mốc 8,9 tỷ người.Việt Nam hiện là quốc gia đông dân thứ 14 trên thế giới với hơn 92 triệungười theo số liệu cuộc Tổng điều tra dân số và nhà ở được công bố vào tháng

7 năm 2013 Như vậy, việc tất yếu sẽ diễn ra là nhu cầu về lương thực, gỗ xâydựng, củi đun sẽ tiếp tục gia tăng nhanh chóng

Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay đang có những thay đổi lớn đó làchuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường, vớinhiều thành phần kinh tế Với chủ trương hộ là đơn vị kinh tế độc lập tự chủ

Mặt khác hợp tác xã kiểu cũ ở nông thôn Việt Nam trên thực tế đã không còntác dụng Các hộ nông dân rất cần có một tổ chức để làm chỗ dựa, hỗ trợ chomình trong quá trình sản xuất nông lâm nghiệp.

Vai trò của ngành nông nghiệp ngày càng được đề cao, phát triển kinh tếtheo hướng sản xuất hàng hóa trên cơ sở phát triển bền vững, đồng thời chútrọng đến việc bảo tồn tính đa dạng sinh học Các nhà nông nghiệp làm việcngày càng gần gũi với các cộng đồng nông thôn để quản lý có hiệu quả hơncác nguồn tài nguyên thiên nhiên Các chương trình phát triển nông thôn miềnnúi, lâm nghiệp xã hội, lâm nghiệp cộng đồng đang được thực hiện nhiềunơi trên thế giới Có nhiều lý do giải thích tại sao việc phát triển nông lâmnghiệp cũng như đẩy mạnh hoạt khuyến nông khuyến lâm ở Việt Nam ngàycàng trở nên quan trọng vì:

- Áp lực của việc gia tăng dân số, đặc biệt là gia tăng dân số ở các vùngthành thị

- Suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên (đất, nước, rừng) và môitrường (khí hậu thay đổi theo chiều hướng bất lợi)

- Gia tăng khoảng cách giữa người dân thành thị và nông thôn về mứcthu nhập, giáo dục, đời sống và phúc lợi xã hội

- Tiếp cận kiến thức và các kỹ thuật mới là rất khó khăn tại nhiều vùngnông thôn, đặc biệt là vùng sâu vùng xa

- Tiếp cận các nguồn thông tin và chính sách, luật pháp, thị trường cũngnhư điều kiện giao thông đi lại là rất hạn chế đối với người dân nông thôn.Trước bối cảnh đó cần thiết phải có những thay đổi này, đã và đang đưa cácnhà nông lâm nghiệp ở các cấp khác nhau đến với vai trò của các nhà khuyếnnông Để thực hiện vai trò này có hiệu quả, họ cần được trang bị các kiến thức, kỹnăng và thái độ thích ứng để làm việc với người dân đang sống tại các vùng nôngthôn, miền núi

1.3.2 Vai trò của khuyến nông

1.3.2.1 Khuyến nông có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển nông thôn

Trong điều kiện nước ta hiện nay, nông dân luôn gắn liền với nông lâmnghiệp, là bộ phận cốt lõi và cũng là chủ thể trong quá trình phát triển nông thôn.Phát triển nông thôn là cái đích của nhiều hoạt động khác nhau tác động vào nhiềulĩnh vực khác nhau của nông thôn, trong đó khuyến nông là một tác nhân, một bộphận quan trọng nhằm góp phần thúc đẩy phát triển nông thôn Thông qua hoạtđộng khuyến nông học hỏi kiến thức và kinh nghiệm lẫn nhau để phát triển sảnxuất và đời sống kinh tế - xã hội Đặc biệt khuyến nông còn tạo ra cơ hội cho nôngdân trong cộng đồng cùng chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm, truyền bá thông tin kiếnthức và giúp đỡ hỗ trợ nhau cùng phát triển cộng đồng địa phương

16

Khuyến nông

Giáo dục

Tài chính

Chính

sách

Nghiên cứu, công

nghệ

Tín dụng

Phát triển nông thôn

Thị Giao thông

Hình 1.1 Mối quan hệ giữa khuyến nông với

các tổ chức phát triển nông thôn

Mặc dù vai trò của nông thôn và nông nghiệp có vai trò to lớn như vậytrong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, nhưng ở nhiều vùng nôngthôn mức sống và trình độ dân trí còn rất thấp, cơ sở hạ tầng yếu kém, trình

độ sản xuất còn lạc hậu Đây là những thách thức rất lớn trong phát triển nôngnghiệp và nông thôn Khuyến nông được coi là một trong những con đườnggóp phần giải quyết những thách thức đó

Nông dân luôn gắn liền với nông nghiệp, là bộ phận cốt lõi và cũng làchủ thể trong quá trình phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là cái đíchcủa nhiều hoạt động khác nhằm tác động vào nhiều lĩnh vực khác nhau củanông thôn, trong đó khuyến nông là một tác nhân, một bộ phận quan trọngnhằm góp phần thúc đẩy phát triển nông thôn Thông qua hoạt động khuyếnnông, nông dân và những người bên ngoài cộng đồng có cơ hội trao đổi thôngtin, học hỏi kiến thức và kinh nghiệm lẫn nhau để phát triển sản xuất và đờisống kinh tế xã hội Đặc biệt khuyến nông khuyến lâm còn tạo ra cơ hộ chonông dân trong cộng đồng cùng chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm, truyền bá thôngtin kiến thức và giúp đỡ, hỗ trợ nhau cùng phát triển cộng đồng địa phương.Ngày nay công tác khuyến nông khuyến lâm trở nên không thể thiếuđược ở mỗi quốc gia, mỗi địa phương và đối với từng hộ nông dân Mọi quốcgia đều cần có sự cung ứng đầy đủ lương thực thực phẩm, vải sợi cho toàndân nước đó, nếu tiêu chuẩn sống nói chung là phải trên mức đủ để tồn tại, thìsản suất nông nghiệp phải cung cấp đủ thức ăn, áo mặc không chỉ cho nôngdân và gia đình họ, mà còn cho những người làm trong ngành nghể khác như

y tế, giáo dục, vận tải, công nghiệp, quốc phòng v.v Chỉ có như thế nhữngngười này mới quay trở lại đóng góp cho sự phát triển của những vùng nôngthôn và giúp cho sự sản sinh và duy trì một tiến trình chung của sự phát triển

kinh tế- xã hội Thiếu một nền sản xuất nông nghiệp tăng trưởng vững chắcthì toàn bộ những cố gắng phát triển xã hội và kinh tế sẽ bị hạn chế nghiêmtrọng Vì vậy công tác khuyến nông cần phải được tăng cường củng cố vàphát triển, trong mối quan hệ này khuyến nông thực sự là phương cách hữuhiệu để thực hiện phát triển nông thôn.

1.3.2.2 Vai trò của khuyến nông trong quá trình từ nghiên cứu đến phát triển nông nghiệp

Những tiến bộ của khoa học kỹ thuật, công nghệ mới thường là kết quảcủa các cơ quan nghiên cứu khoa học như viện, trường, trạm… Những tiến bộnày cần được nông dân chọn lựa, áp dụng vào sản xuất để nâng cao năng suấtlao động Trên thực tế giữa nghiên cứu và áp dụng thường có một khâu trunggian để chuyển tải hoặc cải tiến cho phù hợp để nông dân áp dụng được.Ngược lại những kinh nghiệm của nông dân, những đòi hỏi cũng như nhận xétđánh giá về kỹ thuật mới của nông dân cũng cần được phản hồi đến các nhàkhoa học để họ giải quyết cho sát thực tế Trong những trường hợp này, vaitrò của khuyến nông khuyến lâm chính là chiếc cầu nối giữa khoa học vớinông dân

Hình 1.2 Khuyến nông là chiếc cầu nối giữa khoa học với nông dân.

- Các nhà hoạch

định chính sách

- Nhà nghiên cứu

Khuyến nông - Nông dân- Cộng đồng

Các giải pháp

Các vấn đề

1.3.2.3 Vai trò của khuyến nông đối với nhà nước

- Khuyến nông khuyến lâm là một trong những tổ chức giúp Nhà nướcthực hiện các chính sách, chiến lược về phát triển nông lâm nghiệp, nông thôn

và nông dân Một trong những nội dung đã được bàn thảo tại Hội nghị lần thứVII Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ X và từ đó đã đề ra nghị quyết

26 về nông nghiệp, nông dân và nông thôn (gọi tắt là tam nông) Nghị quyết

26 NQ/TW về nông nghiệp, nông dân và nông thôn thời kỳ 2009 – 2020 coinông nghiệp, nông dân và nông thôn là một trong những nội dung luôn đượcquan tâm đặc biệt trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước.Khuyến nông cũng là một trong những tổ chức có vai trò, nhiệm vụ hoànthành sứ mệnh đặc biệt này

- Vận động nông dân tiếp thu và thực hiện các chính sách về nông lâmnghiệp Các chính sách của Đảng và Nhà nước muốn thực hiện và thực sự đivào đời sống cần có sự tham gia của nhiều thành phần trong đó vai trò củakhuyến nông đặc biệt quan trọng đòi hỏi khuyến nông phải xây dựng đượclòng tin ở người nông dân, là niềm tin, chỗ dựa và động viên họ tham gia vàthực hiện đầy đủ các chủ trương, chính sách

- Trực tiếp hoặc góp phần cung cấp thông tin về những nhu cầu, nguyệnvọng của nông dân đến các cơ quan Nhà nước, trên cơ sở đó Nhà nước hoạchđịnh, cải tiến đề ra được chính sách phù hợp Như vậy, vai trò của khuyến nôngđược thể hiện rất rõ ràng như là nơi thu thập những phản hồi từ người nông dân đểchuyển tới các cơ quan Nhà nước, góp phần làm cho hệ thống các cơ chế chínhsách về nông nghiệp, nông thôn và nông dân ngày càng hoàn thiện, gắn liền vớithực tế đời sống của người nông dân hơn, dễ đi vào cuộc sống hơn

1.3.3 Chức năng của khuyến nông

Chức năng cơ bản của khuyến nông không những là truyền bá thông tin

và huấn luyện nông dân mà còn biến những thông tin, kiến thức được truyền

bá, những kỹ năng đã đào tạo thành những kết quả cụ thể trong sản xuất vàđời sống Điều này cho thấy khuyến nông khuyến lâm cần có quan hệ chặtchẽ với điều kiện vật chất của nông hộ cũng như nguồn lực thực tế của địaphương

- Đào tạo, tập huấn nông dân: tổ chức các khoá tập huấn, xây dựng môhình, tham quan, hội thảo đầu bờ cho nông dân Đây là một trong những chứcnăng cơ bản nhất của khuyến nông Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, lànhững hoạt động cụ thể nhằm trao đổi, nâng cao trình độ và lôi kéo đông đảongười dân tham gia vào các hoạt động khuyến nông nhằm góp phần cải thiệncuộc sống của chính người nông dân và gia đình của họ

- Thúc đẩy, tạo điều kiện cho người nông dân đề xuất các ý tưởng, sángkiến và thực hiện thành công các ý tưởng sáng kiến của họ Phát triển cáchình thức liên kết hợp tác của nông dân nhằm mục tiêu phát triển nông lâm nghiệp

và nông thôn

- Trao đổi truyền bá thông tin: bao gồm việc xử lý, lựa chọn các thôngtin cần thiết, phù hợp từ các nguồn khác nhau để phổ biến cho nông dân giúp

họ cùng nhau chia sẻ và học tập Thực tế cho thấy thông tin càng chân thực,

có sức thuyết phục có gắn với điều kiện địa phương thường được áp dụngthành công và có sức bền vững cao hơn các thông tin đơn thuần chỉ mang tínhgiới thiệu, quảng bá

- Giúp nông dân giải quyết các vấn đề khó khăn tại địa phương: tạo điềukiện giúp họ có thể phát hiện, nhận biết và phân tích được các vấn đề khó khăntrong sản xuất, đời sống và bàn bạc cùng nông dân tìm biện pháp giải quyết Pháttriển các chương trình khuyến nông khuyến lâm với các phương pháp và cáchtiếp cận thích hợp Trên cơ sở cùng người dân/ cộng đồng phân tích thực trạngđịa phương, xây dựng kế hoạch, thực hiện các chương trình khuyến nông khuyếnlâm phù hợp, đáp ứng được nhu cầu và lợi ích của nhiều đối tượng người dântrong cộng đồng

- Giám sát và đánh giá hoạt động khuyến nông, đây là một nội dung rấtquan trọng, nếu làm tốt được công việc giám sát đánh giá, có nghĩa là chúng

ta đã cụ thể hóa được quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác dân chủ ở

cơ sở: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

- Phối hợp với nông dân tổ chức các thử nghiệm phát trỉển kỹ thuật mới,hoặc thử nghiệm kiểm tra tính phù hợp của kết quả nghiên cứu trên hiệntrường, từ đó làm cơ sở cho việc khuyến khích lan rộng

- Hỗ trợ nông dân về kinh nghiệm quản lý kinh tế hộ gia đình, phát triển sảnxuất quy mô trang trại Đây là một chức năng đang được chú trọng trong nhữngnăm trở lại đây nhằm cung cấp thông tin về cách thức quản lý điều hành và tổ chứcsản xuất với một loại hình kinh tế đang có xu hướng mở rộng hiện nay: kinh tếtrang trại

- Tìm kiếm và cung cấp cho nông dân các thông tin về giá cả, thị trườngtiêu thụ sản phẩm Cụm từ "khuyến nông thị trường" được một số nhà khoahọc và cán bộ quản lý dùng như là khái quát hóa chức năng này của khuyếnnông Khuyến nông không phải chỉ dừng lại ở hướng dẫn nông dân làm thếnào để sản xuất ra được thật nhiều nông sản mà còn cần phải biết "sản xuấtkhi nào, sản xuất ở đâu thì đem lại lợi nhuận cao nhất? "

1.4 MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CỦA KHUYẾN NÔNG

Hiện nay, hoạt động khuyến nông đang được mở rộng trên phạm vitoàn quốc Nhà nước đã và đang giành nhiều khoản tiền lớn để đào tạo cán bộkhuyến nông xây dựng cơ sở vật chất, kĩ thuật cho mạng lưới khuyến nông vàđầu tư cho nhiều chương trình và dự án khuyến nông khác nhau Tuy vậy đểhoạt động có hiệu quả, khuyến nông cần được dựa trên một số nguyên tắc sau;

1.4.1 Khuyến nông làm cùng với dân, không làm thay cho dân

Khuyến nông cùng làm với dân Chỉ có bản thân người nông dân mới cóthể quyết định được phương thức canh tác trên mảnh đất của gia đình họ Cán bộ

khuyến nông không thể quyết định thay nông dân Nông dân hoàn toàn có thểđưa ra những quyết định đúng đắn để giải quyết những khó khăn của họ nếu như

họ được cung cấp đầy đủ thông tin và những giải pháp khác nhau Khi tự mìnhđưa ra quyết định, người nông dân sẽ tin vào bản thân hơn so với khi bị áp đặt.Cán bộ khuyến nông cần cung cấp thông tin, trao đổi, thảo luận với nông dântrên cơ sở điều kiện cụ thể của nông trại: đất đai, khí hậu , nguồn vốn, nhân lực,các thuận lợi, các khó khăn trở ngại, các cơ hội có thể đạt được, từ đó khuyếnkhích họ tự đưa ra quyết định cho mình

1.4.2 Khuyến nông là một công việc đầy trách nhiệm

Một mặt, khuyến nông chịu trách nhiệm trước Nhà nước là cơ quanquyết định những chính sách phát triển nông thôn cho nên phải tuân theođường lối và chính sách của Nhà nước trong khi thực thi nhiệm vụ Mặt khác,khuyến nông là đầy tớ của nông dân, có trách nhiệm đáp ứng những nhu cầucủa nông dân trong vùng Điều đó có nghĩa là người nông dân có quyền đánhgiá hiệu quả của hoạt động khuyến nông Tính hiệu quả của hoạt động khuyếnnông, trước hết được đánh giá trên cơ sở đường lối chính sách phát triển nôngthôn hoặc chương trình khuyến nông của Nhà nước có được thực hiện tốt haykhông Ngoài ra, nó còn được đánh giá trên cơ sở thu nhập và cuộc sống củanông dân, có phải do khuyến nông mà được cải thiện hay không Do đó, cácchương trình khuyến nông phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của nông dân nóiriêng và nhu cầu phát triển nền kinh tế nông thôn nói chung Nhiệm vụ củangười cán bộ khuyến nông là thoả mãn một cách hài hoà hai nhu cầu đó

1.4.3 Khuyến nông là nhịp cầu cho thông tin hai chiều

Khuyến nông là một nhịp cầu vừa chuyển giao kiến thức khoa học kĩthuật của các cơ quan nghiên cưú đến cho nông dân, vừa tiếp nhận thông tincủa nông dân chuyển đến các cơ quan nghiên cứu Khuyến nông không chỉtrao mà còn phải sẵn sàng tiếp nhận những sáng kiến, những đề xuất haynhững vấn đề của nông dân

Ví dụ, mục tiêu của Nhà nước là tăng sản lượng lương thực hàng năm, đồng thời người dân đòi hỏi phải đủ lương thực cho gia đình sinh sống và thức ăn cho chăn nuôi Như vậy khi khuyến khích, giúp đỡ nông dân sử dụng giống mới và áp dụng những biện pháp canh tác mới để nâng cao năng suất, khuyến nông sẽ đồng thời thoả mãn được cả mục tiêu của Nhà nước lẫn nhu cầu của nông dân.

Cơ quan

Hình 1.3 Vai trò của khuyến nông trong chuyển giao khoa học kỹ thuật

Sự thông tin hai chiều như vậy sẽ xẩy ra trong những trường hợp sau:

- Khi xác định những vấn đề của nông dân: Do tiếp xúc thường xuyên vớinông dân, cán bộ khuyến nông có thể giúp những người làm nghiên cứu hiểu rõhơn những vấn đề canh tác và những khó khăn của nông dân Cán bộ khuyếnnông có thể giúp những người làm nghiên cứu tiếp xúc trực tiếp với nông dân đểđảm bảo chắc chắn đề xuất của những người làm nghiên cứu luôn phù hợp vớinhu cầu của nông dân

- Khi thực nghiệm những đề xuất tại hiện trường: Một khuyến cáo mới

có thể tốt trong khu vực thí nghiệm nhưng chưa chắc chắn đã có hiệu quảtrên đất đai của nông dân.Vì vậy, mọi nghiên cứu khi được làm trên đất đaicủa nông dân luôn tạo cơ hội tốt để đánh giá đúng hiệu qủa của nó và cungcấp thông tin phản hồi cho người làm nghiên cứu Vì vậy, khuyến nông cầngiúp những người làm nghiên cứu tiến hành các thực nghiệm trên đất đai củadân

- Khi nông dân áp dụng những đề xuất nghiên cứu: Đôi khi, người nôngdân có thể phát hiện ra những vấn đề bị bỏ sót trong quá trình nghiên cứu.Nhưng phát hiện này rất có ích nếu như nó được cán bộ khuyến nông phảnánh kịp thời cho người làm nghiên cứu để điều chỉnh hoặc bổ sung

Vì vậy, khuyến nông phải là nhịp cầu truyền đạt thông tin hai chiều giữanông dân và những người làm nghiên cứu Đó là một trong những nguyên tắc

cơ bản của hoạt động khuyến nông

1.4.4 Khuyến nông hợp tác với những tổ chức phát triển nông thôn khác

Khuyến nông phải hợp tác chặt chẽ với những tổ chức đang cung cấpnhững dịch vụ cơ bản khác cho nông dân Khuyến nông chỉ là một trong nhiềuhoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và chính trị của sự nghiệp phát trển nông thôn

Vì cùng chung một mục đích hỗ trợ nông dân, khuyến nông phải sẵn sắn sàngphối hợp với các tổ chức khác có mặt trong địa bàn hoạt động của mình Những

- Các cơ quan y tế: khi phối hợp với các cơ quan y tế, các bộ khuyến nông

sẽ nắm được các vấn đề liên quan đến sức khoẻ của nông dân, tình hình kế hoạchhoá gia đình, đặc biệt là tình trạng dinh dưỡng là hai vấn đề liên quan chặt chẽvới nhau Vì vậy, cán bộ khuyến nông cần liên hệ thường xuyên với các cơ quan

y tế để có thể làm cho các chương trình khuyến nông luôn phù hợp với nhu cầu

y tế tại địa phương

- Trường phổ thông các cấp: Phần đông học sinh các trường học ở nôngthôn sẽ trở thành những nông dân trong tương lai Cán bộ khuyến nông cầnphối hợp với nhà trường để sớm trang bị cho học sinh những kiến thức vànhững kĩ năng cần thiết

- Các tổ chức quần chúng và phi chính phủ: Hội phụ nữ, Hội nông dân,Hội cựu chiến binh, Đoàn thanh niên v.v hoặc những tổ chức phi chính phủquốc tế hoặc của Việt Nam đang hoạt động tại địa bàn Đây là những tổ chức

có cùng mục tiêu giáo dục với khuyến nông Khi phối hợp với họ, khuyếnnông có thể giúp đỡ họ phát triển được những chương trình hành động mangtính cộng đồng Điều quan trọng là người cán bộ khuyến nông phải biết đượcnhững đồng nghiệp của mình trong các cơ quan dịch vụ và các tổ chức phichính phủ đang làm gì trong vùng Và họ cũng phải biết được khuyến nôngđang làm gì Hợp tác chặt chẽ giữa khuyến nông với những cơ quan đó sẽtránh được hiện tượng lặp lại những việc của người khác đã và đang làm, tạo

ra những cơ hội để phối hợp hài hoà giữa các chương trình phát triển nôngthôn khác nhau

1.4.5 Khuyến nông làm việc với các đối tượng khác nhau

Ở nông thôn, không phải mọi hộ nông dân đều có những vấn đề nhưnhau Những hộ có nhiều đất đai thường ham muốn những cách làm ăn mới.Những hộ có ít nguồn lực thường thận trọng hoặc dè dặt hơn Vì vậy, khôngthể chỉ có duy nhất một chương trình khuyến nông cho tất cả mọi người Cầnxác định những nhóm nông dân có tiềm năng và lợi ích khác nhau để pháttriển những chương trình khuyến nông phù hợp với điều kiện của từng nhóm

Sẽ là sai lầm nếu khuyến nông chỉ tập trung đầu tư cho những nông dântiên tiến và hy vọng họ phổ biến thông tin hoặc kiến thức cho những nông dânkhác Thực tế không phải bao giờ cũng như vậy bởi vì những nông dân tiêntiến cũng có những vấn đề của họ khi đã có nhiều đất đai và kinh nghiệm, họ

sẽ đầu tư thời gian làm nhiều hơn để có thêm sản phẩm bán và làm giầu chogia đình Những hộ nghèo nhất là nhóm đối tượng cần được đặc biệt quan tâm

vì họ thiếu những nguồn lực cần thiết để có thể tham gia các chương trìnhkhuyến nông chung Vì vậy, khuyến nông cần nhận thức được một thực tếrằng ở nông thôn, cộng đồng nào cũng có những nhóm nông dân có nhữngnguồn lực và kĩ năng khác nhau và những nhu cầu khác nhau Ví dụ nhưnhững hộ nghèo, đối tượng là phụ nữ, thanh niên Với từng nhóm đối tượng,khuyến nông cần có một chương trình riêng phù hợp với khả năng và nhu cầucủa họ

Theo Nghị định 02/2010/NĐ-CP về Khuyến nông, nguyên tắc hoạt động khuyến nông như sau:

1 Xuất phát từ nhu cầu của nông dân và yêu cầu phát triển nông nghiệpcủa Nhà nước

2 Phát huy vai trò chủ động, tích cực và sự tham gia tự nguyện của nôngdân trong hoạt động khuyến nông

3 Liên kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu khoa học,các doanh nghiệp với nông dân và giữa nông dân với nông dân

4 Xã hội hóa hoạt động khuyến nông, đa dạng hóa dịch vụ khuyến nông

để huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoàitham gia hoạt động khuyến nông

5 Dân chủ, công khai, có sự giám sát của cộng đồng

6 Nội dung, phương pháp khuyến nông phù hợp với từng vùng miền, địabàn và nhóm đối tượng nông dân, cộng đồng dân tộc khác nhau

1.5 NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG CỦA KHUYẾN NÔNG VIỆT NAM

Tại Nghị định số 02/2010/NĐ-CP của Chính phủ về Khuyến nông kýngày 08 tháng 01 năm 2010, khuyến nông Việt Nam hiện nay có các nội dunghoạt động sau:

1.5.1 Bồi dưỡng, tập huấn và đào tạo

Bồi dưỡng, tập huấn cho người sản xuất về chính sách, pháp luật; tậphuấn, truyền nghề cho nông dân về kỹ năng sản xuất, tổ chức, quản lý sảnxuất kinh doanh trong các lĩnh vực khuyến nông; tập huấn cho người hoạtđộng khuyến nông nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Hình thức bồi dưỡng, tập huấn và đào tạo: Thông qua mô hình trìnhdiễn; Tổ chức các lớp học ngắn hạn gắn lý thuyết với thực hành; Thông quacác phương tiện truyền thông: báo, đài, tờ rơi, tài liệu (sách, đĩa CD-DVD);Qua chương trình đào tạo từ xa trên kênh truyền thanh, truyền hình, xây dựngkênh truyền hình dành riêng cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn; ưu tiên làđào tạo nông dân trên truyền hình; Qua trang thông tin điện tử khuyến nôngtrên internet; Tổ chức khảo sát, học tập trong và ngoài nước

Việc đào tạo nông dân và đào tạo người hoạt động khuyến nông do các

tổ chức khuyến nông quy định Giảng viên nòng cốt là các chuyên gia, cán bộkhuyến nông có trình độ đại học trở lên, các nông dân giỏi, các cá nhân điểnhình tiên tiến, có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất, kinh doanh, có đóng góp,cống hiến cho xã hội, cộng đồng, đã qua đào tạo về kỹ năng khuyến nông

1.5.2 Thông tin tuyên truyền

- Phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước thông qua hệ thống truyền thông đại chúng và các tổ chức chính trị

xã hội

- Phổ biến tiến bộ khoa học và công nghệ, các điển hình tiên tiến trongsản xuất, kinh doanh thông qua hệ thống truyền thông đại chúng, tạp chíkhuyến nông, tài liệu khuyến nông, hội nghị, hội thảo, hội thi, hội chợ, triểnlãm, diễn đàn và các hình thức thông tin tuyên truyền khác; xuất bản và pháthành ấn phẩm khuyến nông.

- Xây dựng và quản lý dữ liệu thông tin của hệ thống thông tin khuyếnnông

1.5.3 Trình diễn và nhân rộng mô hình

- Xây dựng các mô hình trình diễn về tiến bộ khoa học và công nghệphù hợp với từng địa phương, nhu cầu của người sản xuất và định hướng củangành, các mô hình thực hành sản xuất tốt gắn với tiêu thụ sản phẩm

- Xây dựng các mô hình ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp

- Xây dựng mô hình tổ chức, quản lý sản xuất, kinh doanh nông nghiệphiệu quả và bền vững

- Chuyển giao kết quả khoa học và công nghệ từ các mô hình trìnhdiễn, điển hình sản xuất tiên tiến ra diện rộng

1.5.4 Tư vấn và dịch vụ khuyến nông

+ Khởi nghiệp cho chủ trang trại, doanh nghiệp vừa và nhỏ về lập dự

án đầu tư, tìm kiếm mặt bằng sản xuất, huy động vốn, tuyển dụng và đào tạolao động, lựa chọn công nghệ, tìm kiếm thị trường;

+ Hợp đồng tiêu thụ sản phẩm, hợp đồng bảo hiểm sản xuất, kinhdoanh;

+ Cung ứng vật tư nông nghiệp

- Tư vấn và dịch vụ khác liên quan đến phát triển nông nghiệp, nôngthôn

1.5.5 Hợp tác quốc tế về khuyến nông

- Tham gia thực hiện hoạt động khuyến nông trong các chương trìnhhợp tác quốc tế

- Trao đổi kinh nghiệm khuyến nông với các tổ chức, cá nhân nướcngoài và tổ chức quốc tế theo quy định của luật pháp Việt Nam

- Nâng cao năng lực, trình độ ngoại ngữ cho người làm công táckhuyến nông thông qua các chương trình hợp tác quốc tế và chương trình họctập khảo sát trong và ngoài nước.

1.6 HỆ THỐNG TỔ CHỨC KHUYẾN NÔNG Ở VIỆT NAM

Hệ thống tổ chức khuyến nông Việt Nam trong những năm vừa quakhông ngừng được cải thiện, nâng cao cả về hình thức lẫn chất lượng phục vụ,đáp ứng ngày càng cao hơn đòi hỏi của công việc trong tình hình mới Nhìnlại ngày 2-3-1993, Chính phủ đã ban hành nghị định số 13-CP kèm theo bảnQuy định về công tác khuyến nông Thông tư liên bộ số 02/LB/TT ngày 2-8-

1993 cũng đã có những hướng dẫn cụ thể về việc thi hành nghị định số

13-CP Tổ chức mạng lưới khuyến nông như thế nào, điều đó phụ thuộc vào hoàncảnh cụ thể ở từng địa phương Nghị định 56 CP ngày 26/04/2005 và mới đâynhất là nghị định số 02-2010 đã đổi mới và cụ thể hóa, cũng như làm rõ thêm

về công tác khuyến nông Chương này sẽ bàn đến một số nguyên tắc cơ bảncủa tổ chức khuyến nông và giới thiệu một vài mô hình tổ chức khuyến nông

cơ sở có một vai trò quan trọng Họ phải được tạo điều kiện để làm tốt côngviệc khuyến nông

Tuyển lựa những cán bộ không những có năng lực mà còn phải có một thái độ, một tư cách thích hợp với công việc khuyến nông Đặc thù của

khuyến nông là làm việc ở nông thôn, điều kiện công tác khó khăn, ít chịu sựkiểm soát chặt chẽ của cấp trên Do vậy nhất thiết phải tuyển lựa những ngườiđáng tin cậy, siêng năng, tháo vát và chân thành mong muốn được phục vụ bàcon nông dân

Phát triển mạng lưới khuyến nông trên cơ sở bằng cách tuyển lựa và đào tạo cộng tác viên là những nông dân nhiệt tình và có năng lực ở địa phương Muốn cho kĩ thuật được chuyển giao đến từng hộ nông dân, nhất

thiết phải xây dựng mạng lưới, tuyển lựa và đào tạo các cộng tác viên tại địaphương Những người này ngoài lòng nhiệt tình còn phải có năng lực côngtác Họ có thể làm việc trên cơ sở tình nguyện hoặc được trả thù lao theo từngchương trình

Cần một đội ngũ chuyên gia thành thạo về kĩ thuật và phương pháp để luôn hỗ trợ cho các hoạt động khuyến nông Đây là hậu phương của những

cán bộ ngoại nghiệp, lực lượng này sẽ hỗ trợ kĩ thuật và bổ sung kiến thức cho

những cán bộ khuyến nông ngoại nghiệp khi cần thiết.

Tổ chức bộ máy khuyến nông phải hết sức gọn nhẹ và năng động Trong

điều kiện giao thông và thông tin liên lạc ở nông thôn nước ta còn gặp nhiềukhó khăn, việc có một bộ máy khuyến nông gọn nhẹ và năng động là rất cầnthiết cho cán bộ hoạt động Chỉ có một tổ chức khuyến nông năng động, có đủđiều kiện làm việc mới có thể nhanh chóng đáp ứng được những yêu cầu củanông dân

1.6.2 Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

Tại Nghị định số 02/2010/NĐ-CP của Chính phủ về Khuyến nông kýngày 08 tháng 01 năm 2010 quy định tổ chức khuyến nông bao gồm:

Trạm khuyến nông huyện (520/637 huyện có trạm KN)

Câu lạc bộ khuyến nông(3918 CLB KN)

Nhóm hộ sở thích

Bộ Nông nghiệp và phát

triển nông thôn

Trung tâm khuyến nông

Sơ đồ 1.1 Hệ thống tổ chức khuyến nông Việt Nam

1.6.2.1 Trung tâm khuyến nông Quốc gia

Ngày 28/6/2010, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã có Quyết định số1816/QĐ-BNN-TCCB quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức củaTrung tâm Khuyến nông Quốc gia như sau:

- Xây dựng và chỉ đạo các chương trình dự án khuyến nông về trồngtrọt, chăn nuôi, bảo vệ thực vật, thú y, bảo quản, chế biến nông sản

- Theo dõi, đôn đốc, điều phối hoạt động khuyến nông, và giám sátđánh giá việc thực hiện các chương trình dự án khuyến nông

- Tham gia thẩm định các chương trình dự án khuyến nông theo quyđịnh của Bộ NN & PTNT

- Tổ chức chỉ đạo thực hiện phổ biến và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật,những kinh nghiệm về điển hình sản xuất giỏi, bồi dưỡng kỹ năng, kiến thức

và quản lý kinh tế, thông tin thị trường cho nông dân

- Quan hệ với các tổ chức kinh tế, xã hội trong và ngoài nước để thu hútnguồn vốn hoặc tham gia trực tiếp vào hoạt động khuyến nông

- Xây dựng và hướng dẫn thực hiện các quy trình, quy phạm kỹ thuật

về trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp…

Ngay từ khi Nghị định số 13/CP của Chính phủ ra đời, được sự hướngdẫn của các Bộ, Ngành liên quan, ở các địa phương (tỉnh, huyện, xã) đã thànhlập các cơ quan, các đơn vị làm công tác khuyến nông, khuyến ngư, dần dầnhình thành hệ thống khuyến nông, khuyến ngư từ trung ương đến cơ sở vàtrên phạm vi toàn quốc

1.6.2.2 Trung tâm khuyến nông tỉnh

Theo nghị định 13/CP thì mỗi tỉnh thành lập 1 Trung tâm khuyến nông,trực thuộc Sở NN&PTNT, mỗi trung tâm có từ 3-5 phòng chức năng, biên chế

từ 15-20 người tùy từng tỉnh Nhiệm vụ của trung tâm là:

- Xây dựng chỉ đạo thực hiện các chương trình khuyến nông của Trungương và Tỉnh

- Phổ biến và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về nông lâm nghiệp và nhữngkinh nghiệm, điển hình sản xuất cho nông dân

- Bồi dưỡng kiến thức, quản lý kinh tế và rèn luyện tay nghề cho cán bộkhuyến nông cơ sở, cho nông dân, cung cấp cho nông dân những thông tin thịtrường, giá cả nông sản

- Quan hệ với các tổ chức trong và ngoài nước để thu hút nguồn vốnhoặc tham gia trực tiếp vào các hoạt dộng khuyến nông địa phương

1.6.2.3 Trạm khuyến nông huyện/ thị

Theo quy định thì mỗi huyện thị sẽ thành lập Trạm khuyến nông, làmcông tác sự nghiệp về khuyến nông Tuy nhiên hiện nay việc hình thành trạm,

và tổ chức của các trạm ở mỗi địa phương lại có sự khác nhau, và khôngthống nhất Theo tổng kết của Trung tâm khuyến nông Quốc gia thì hiện nay

có 4 loại hình tổ chức của Trạm khuyến nông cấp huyện:

Một là: Trạm khuyến nông được trực tiếp quản lý theo ngành dọc làTrung tâm khuyến nông tỉnh Loại hình này gồm 30 tỉnh (tỉnh Lào Cai theo

Nhiệm vụ của Trạm khuyến nông được quy định cụ thể:

- Tiếp nhận những chương trình khuyến nông do Trung tâm khuyếnnông tỉnh đưa xuống, tổ chức thực hiện, giám sát và báo cáo kết quả hoạtđộng lên Trung tâm

- Xác định những nhu cầu khuyến nông của các xã trong huyện và tậphợp thành kế hoạch khuyến nông tháng/quý/năm để trình lên cấp tỉnh

- Tổ chức hoạt động khuyến nông như: Tập huấn kĩ thuật, tổ chức trình diễnphương pháp và kết quả, đi tham quan, hội thảo đầu bờ v.v để chuyển giao kĩ thuậtcho dân

- Hợp tác với những cơ quan nghiên cứu để khảo sát và thử nghiệmnhững mô hình canh tác nông lâm kết hợp, chăn nuôi và bảo vệ thực vật trên

cơ sở có người dân cùng tham gia

- Thông qua những phương tiện khuyến nông, cung cấp cho nông dânnhững thông tin cần thiết về hạt giống, cây con, phân bón, thuốc trừ sâu, giá

cả thị trường Thu thập thông tin khoa học kĩ thuật trong những lĩnh vựckhác để sẵn sàng cung cấp thông tin cho dân khi cần

- Tổ chức và giúp đỡ nông dân tiếp cận các nguồn tín dụng để phục vụsản xuất nông nghiệp hoặc phát triển các hoạt động tăng thu nhập

- Phối hợp khuyến nông với các chương trình phát triển khác ở địaphương như chăm sóc sức khoẻ, kế hoạch hoá gia đình, xoá nạn mù chữ vànhững chương trình khác của các tổ chức phi chính phủ

- Tổ chức các buổi ngoại khoá cho học sinh phổ thông trong huyện vềnhững chủ đề có liên quan đến môi trường, bảo vệ rừng, chăn nuôi và canh tácnông nghiệp.

- Khuyến khích và giúp đỡ dân xây dựng vườn ươm hoặc các cơ sở sảnxuất cây/con giống do hộ nông dân hoặc do cộng đồng quản lí

- Khuyến khích và giúp đỡ dân phát triển những hoạt động sản xuất kháctăng thu nhập cho gia đình

- Phối hợp với những cơ quan chức năng khác nhau trong huyện như Trạmbảo vệ thực vật, Trạm thú y để thực hiện các chương trình có liên quan tớikhuyến nông

Tổ chức theo Cụm khuyến nông là hình thức phổ biến trước đây ở một

số địa phương như Thái Nguyên, Bắc Kạn Hình thức này có ưu điểm là có

sự hợp tác của các cán bộ khuyến nông có chuyên ngành khác nhau, nhưngcũng có nhược điểm là sự phân công trách nhiệm không rõ ràng, nên có xãhoạt động tốt có xã hầu như ít hoạt động, nên hiệu quả hoạt động còn cónhững hạn chế

Cụm trưởng chịu trách nhiệm trước Trạm khuyến nông về việc quản línhân sự, lập kế hoạch, thực hiện, giám sát, đánh giá và báo cáo những chươngtrình khuyến nông trong địa bàn

Theo thông tư liên bộ, Bộ NN&PTNT- Ban Tổ chức cán bộ chính phủ số

07 ngày 24/4/1996, mỗi xã có một ủy viên nhân dân xã theo dõi sản xuất nông

lâm nghiệp và làm công tác khuyến nông Hiện nay do đặc thù hết sức phong

phú và đa dạng của hoạt động khuyến nông ở các địa phương nên, nhiều tỉnh đãhình thành mạng lưới khuyến nông tới các xã, các cán bộ này được biên chế nhưcông chức nhà nước và làm nhiệm vụ khuyến nông xã Tham mưu cho chínhquyền địa phương về hoạt động nông lâm nghiệp Xác định các nhu cầu củangười dân Xây dựng các kế hoạch khuyến nông và phát triển nông thôn tại cácthôn bản của xã Tập huấn kỹ thuật cho nông dân, xây dựng các mô hình trìnhdiễn tại địa phương, chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật tới người dân.Giám sát đánh giá các hoạt động khuyến nông tại các thôn bản Ngoài ra khuyếnnông cấp xã có một số nhiệm vụ sau:

Phát hiện những nông dân sản xuất giỏi, những kinh nghiệm kiến thứcsản xuất trong địa bàn để báo cáo cho Trạm và phổ biến những điển hình nàycho những nông dân khác

Giúp thành lập các Ban quản lí thôn bản để quản lí các chương trìnhkhuyên nông ở địa phương, phát hiện những nông dân có năng lực và nhiệttình để bồi dưỡng họ trở thành khuyến nông viên thôn bản Thực hiện đào tạokhuyến nông và kĩ thuật cho họ để phổ cập cho nông dân.

Giúp thành lập những nhóm nông dân có cùng hoàn cảnh hoặc cùng lợiích để tiến hành khuyến nông cho họ

1.6.2.5 Cấp thôn bản

Hiện nay các tỉnh rất quan tâm đến việc xây dựng mạng lưới khuyếnnông cơ sở, bao gồm các cán bộ kỹ thuật làm theo hợp đồng, những nông dântiên tiến Ở các thôn bản có thể hình thành nên các câu lạc bộ khuyến nông(Hà Nội, Cần Thơ, Long An, Sơn la, Lào Cai, Lai Châu ), làng khuyến nông

tự quản (Thái Nguyên Bắc Kạn ), hoặc nhóm hộ sở thích

Làng khuyến nông tự quản: là một tổ chức nông dân ở cơ sở được thành

lập trên tinh thần tự nguyện và nhu cầu của cộng đồng thôn bản Với sự giúp

đỡ của cán bộ khuyến nông, làng khuyến nông tự quản hoàn toàn chủ động và

tự quản trong việc tổ chức phát triển sản xuất và các hoạt động khác ở địaphương

Mục tiêu:

- Nâng cao năng lực tự quản của nông dân

- Xây dựng kế hoạch và biện pháp phù hợp với điều kiện thực tế, đápứng nhu cầu của người dân trong sản xuất và phát triển thôn bản

- Tăng cường tính cộng đồng trong các hoạt động nông nghiệp và pháttriển nông thôn

Ban quản lí thôn bản: Do người dân tự bầu ra dưới sự giúp đỡ của cơ

quan khuyến nông, Ban quản lí có thể từ 3-5 người, bao gồm trưởng ban, các

ủy viên, có thể có các đại diện của các tổ chức quần chúng khác như hội phụ

nữ, hội nông dân, đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh tham gia Ban quản líthôn bản có nhiệm vụ sau:

- Cùng với dân và cán bộ khuyến nông xây dựng, thực hiện, giám sát vàđánh giá kế hoạch phát triển kinh tế cộng đồng và những chương trình khuyếnnông trong thôn bản

- Quản lí và phát triển các quỹ tín dụng và tiết kiệm trong thôn bản

- Phối hợp và tạo điều kiện cho các nhóm cùng sở thích, các khuyếnnông viên thôn bản triển khai các chương trình khuyến nông

- Theo dõi và đánh giá các chương trình khuyến nông

- Phản ánh kịp thời nhu cầu và nguyện vọng của dân lên cụm khuyếnnông

Câu lạc bộ khuyến nông: Câu lạc bộ khuyến nông là tổ chức khuyến

nông tự nguyện được chính quyền xã cho phép hoạt động và quản lý Cónhững nhiệm vụ chủ yếu như sau:

- Tập hợp các hội viên là nông dân để tổ chức học tập tiếp thu tiến bộ kỹthuật mới, trao đổi kinh nghiệm, giúp đỡ hội viên nâng cao trình độ quản lý,khả năng tổ chức sản xuất có hiệu quả kinh tế cao

- Tổ chức các buổi sinh hoạt câu lạc bộ để nông dân trao đổi, bàn bạc, đềxuất các nhu cầu nguyện vọng Tạo mối quan hệ gắn bó giữa các hộ nông dânvới nhau, giúp nhau khắc phục khó khăn trong sản xuất và đời sống

- Tổ chức các hoạt động dịch vụ cung ứng vật tư nông nghiệp (phân bón,thuốc trừ sâu, cây con giống Câu lạc bộ có thể đứng ra làm tín chấp với các

tổ chức tín dụng để giúp các hộ thành viên vay vốn đầu tư sản xuất có hiệuquả

Nhóm hộ sở thích: Là các nhóm có chung nguyện vọng, chung sở thích

và có điều kiện kinh tế, xã hội tương đối gần nhau Mục tiêu chung của nhóm

sở thích là:

- Nâng cao năng lực của nông dân để họ giúp đỡ lẫn nhau tự giải quyếtcác vấn đề khó khăn, thay vì chỉ phụ thuộc vào sự hỗ trợ bên ngoài Nôngdân có thể giúp dỡ, hỗ trợ, liên kết với nhau trong sản xuất, cùng nhau học hỏi

và áp dụng các kỹ thuật mới vào sản xuất

- Giúp người dân đưa ra được những vấn đề khó khăn trong sản xuất, đềxuất các giải pháp phù hợp

Khuyến nông viên thôn bản: Khuyến nông viên thôn bản do dân hoặc

Ban quản lý thôn bản bầu ra Nên chọn những người có năng lực sản xuất vànhiệt tình với công tác khuyến nông Họ sẽ được đào tạo và hỗ trợ để làmkhuyến nông trực tiếp cho dân Mỗi thôn bản cử ra từ 1-2 người, tuỳ theo quy

mô của thôn bản Nhiệm vụ của Khuyến nông viên thôn bản là:

- Trực tiếp phổ cập các chương trình khuyến nông đến từng hộ nông dân

- Giám sát và báo cáo Ban quản lý hoặc cán bộ khuyến nông về việc thực hiệncác hoạt động khuyến nông và tín dụng của những nhóm hộ nông dân cho mìnhphụ trách

- Phối hợp theo dõi những chương trình thử nghiệm và trình diễn của nôngdân

- Phản ánh kịp thời những nhu cầu và nguyện vọng của dân với Banquản lý và khuyến nông cấp trên

1.6.3 Các tổ chức tham gia khuyến nông khác

1.6.3.1 Các Viện nghiên cứu, Trung tâm, Trường đại học, Cao đẳng, doanh nghiệp, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức quốc tế tham gia công tác khuyến nông

Ngoài hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước thì nhiều cơ quan, trườnghọc viện nghiên cứu, các tổ chức phi chính phủ cũng là một lực lượng quantrọng có thể trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia công tác khuyến nông thông quacác kết quả nghiên cứu, xây dựng mô hình trình diễn, các lớp tập huấn, hộithảo, tham quan hoặc một dự án phát triển nông thôn Thực tế trong nhiềunăm qua sự đóng góp của thành phần này cũng rất quan trọng, đã góp phần rấtlớn trong việc từng bước hoàn thiện phương pháp luận trong công tác khuyếnnông.

1.6.3.2 Các Hội, đoàn thể, các ban ngành

Một số hội tham gia tích cực công tác khuyến nông như: Hội nông dân, Hộiphụ nữ, Hội làm vườn , các ngành như: ngân hàng, tài chính cũng đã tham giatích cực vào công tác khuyến nông và hoạt động cũng rất có hiệu quả

Hội nông dân, Hội phụ nữ đã có những hoạt động cụ thể để giúp cácthành viên trong hội mình phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo, vươn lênlàm giàu

1.6.4 Vai trò của người cán bộ khuyến nông

Người cán bộ khuyến nông chịu trách nhiệm cung cấp thông tin giúpnông dân hiểu được và dám quyết định về một vấn đề cụ thể (ví dụ: áp dụngmột cách làm ăn mới, gieo trồng một loại giống mới) Khi nông dân đã quyếtđịnh, người cán bộ khuyến nông phải chuyển giao kiến thức để nông dân ápdụng thành công cách làm ăn mới đó Như vậy vai trò của cán bộ khuyến nông

là đem kiến thức đến cho dân và giúp họ sử dụng kiến thức đó Người cán bộkhuyến nông được đào tạo để thực hiện nhiệm vụ này và được trang bị đầy đủcác thông tin và kiến thức kỹ thuật để giúp đỡ nông dân Tuy nhiên, khi làmnhiệm vụ khuyến nông, người cán bộ khuyến nông phải dựa vào đường lối,chính sách hiện hành của Đảng và Nhà nước về sự phát triển nông thôn

Theo quan điểm khuyến nông mới, người cán bộ khuyến nông thường ít

bị ràng buộc vào những chỉ tiêu kế hoạch cụ thể của từng chương trìnhkhuyến nông (Ví dụ: trồng được bao nhiêu cây, nuôi được bao nhiêu con lợn,thu hoạch được bao nhiêu tấn thóc ) Điều quan trọng hơn là từ các mục tiêu,nhiệm vụ của chương trình khuyến nông thì người cán bộ khuyến nông phảichủ động, nỗ lực cố gắng động viên, tổ chức người dân tham gia tích cực vàohoạt động khuyến nông Muốn vậy người cán bộ khuyến nông phải thườngxuyên hỗ trợ và động viên nông dân phát huy những tiềm năng và sáng kiếncủa họ để chủ động giải quyết những vấn đề trong cuộc sống

Một cán bộ khuyến nông thực thụ sẽ có những vai trò rất quan trọng đốivới nông dân:

Người lãnh đạo Người tạo điều kiện Người hành độngNgười quản lý Người môi giới Người trọng tài Điều đó cho chúng ta thấy vai trò rất đa dạng của người cán bộ khuyếnnông trong sự nghiệp phát triển nông thôn, vì thế người cán bộ khuyến nôngphải hiểu được tầm quan trọng của mình và luôn sẵn sàng đánh giá các tìnhhuống, phân tích các vấn đề để nhập vai một cách đúng đắn và linh hoạt.

1.6.5 Tiêu chuẩn của người cán bộ khuyến nông

1.6.5.1 Kiến thức

Một cán bộ khuyến nông thực thụ cần có kiến thức về các lĩnh vực sau:

Kiến thức về mặt kỹ thuật: Người cán bộ

khuyến nông cần được đào tạo đầy đủ về các lĩnh

vực kỹ thuật trong phạm vi trách nhiệm công tác

của mình, vì các hoạt động ở nông thôn tương đối

toàn diện, và đa ngành: trồng trọt, chăn nuôi, trồng

rừng, nuôi cá, nghề phụ , nên người cán bộ

khuyến nông không chỉ hiểu sâu một chuyên

ngành nào đó mà còn phải biết rộng về các

chuyên ngành khác, có như vậy mới có thể hoàn

thành tốt nhiệm vụ của mình (ví dụ : một kỹ sư

trồng trọt thì cũng cần hiểu về một số kỹ thuật cơ

bản về chăn nuôi hay trồng rừng )

Kiến thức về xã hội và cuộc sống nông thôn: Người cán bộ khuyến nông

cần hiểu được những vấn đề liên quan đến nhân văn và xã hội của đời sốngnông thôn nơi mình đang công tác, đặc biệt là phải hiểu được các phong tục,tập quán, truyền thống văn hoá và những giá trị tinh thần của người dân

Kiến thức về đường lối, quan điểm và chính sách của Nhà nước: Người

cán bộ khuyến nông phải nắm được chủ trương, đường lối và những chínhsách cơ bản của Đảng và Nhà nước về phát triển nông thôn Những chínhsách cụ thể của địa phương (tỉnh, huyện ) về phát triển nông nghiệp và nôngthôn trên địa bàn Đồng thời cũng phải hiểu được những vấn đề khác có liênquan và ảnh hưởng đến đời sống nông thôn như các chương trình phát triển,chương trình tín dụng, hoặc các thủ tục pháp lý và hành chính ở nông thôn

Kiến thức về giáo dục người lớn: Do khuyến nông là một tiến trình giáo

dục mà đối tượng của nó là nông dân, nên người cán bộ khuyến nông phảibiết cách tiếp cận và giáo dục người lớn, cần phải nắm được những kỹ thuậtlôi cuốn sự tham gia của người dân vào các chương trình khuyến nông

16.5.2 Năng lực cá nhân

Thật khó xác định được tất cả những năng lực cá nhân của một cán bộkhuyến nông để mà đào tạo Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp năng lực cánhân không phải chỉ do đào tạo mà có, năng lực cá nhân còn phụ thuộc vàonăng khiếu, vào sự rèn luyện bền bỉ, kiên trì, sự tích luỹ kinh nghiệm trongquá trình công tác thực tiễn của bản thân

Năng lực tổ chức và lập kế hoạch: Người cán bộ khuyến nông cần có

khả năng lập kế hoạch các hoạt động khuyến nông và tổ chức nông dân thựchiện những kế hoạch đó, ngoài ra còn còn phải biết cách quản lý một cách cóhiệu quả văn phòng và các hoạt động khuyến nông của văn phòng mình

Năng lực truyền đạt thông tin: Người cán bộ khuyến nông phải có khả

năng nói và viết tốt, bởi vì cán bộ khuyến nông sẽ phải sử dụng thường xuyênnhững kỹ năng này để giao tiếp với mọi người trong công tác khuyến nông

Năng lực phân tích và đánh giá: Người cán bộ khuyến nông phải có khả

năng đánh giá những tình huống anh ta đối mặt hàng ngày, nhận thức và hiểu

rõ được các vấn đề để có thể đề xuất được các giải pháp kịp thời và hợp lý

Năng lực lãnh đạo: Người cán bộ khuyến nông phải tự tin và biết tin

tưởng vào những nông dân mình đang phục vụ, phải gương mẫu trước quầnchúng và có khả năng lãnh đạo quần chúng thực hiện thành công các chươngtrình khuyến nông

Năng lực sáng tạo: Người cán bộ khuyến nông thường phải làm việc

trong các điều kiện độc lập và ít chịu sự giám sát của cấp trên, vì vậy cần phải

có khả năng sáng tạo, tự tin vào công việc của chính mình, chứ không phảilúc nào cũng dựa vào sự chỉ đạo và hỗ trợ của cấp trên

1.6.5.3 Phẩm chất cá nhân

Phẩm chất cá nhân là những đức tính tốt mà mỗi người làm khuyến nôngđều phải có, nó bao gồm rất nhiều các nội dung, tuy nhiên có một số phẩmchất nổi bật cần quan tâm:

- Sẵn sàng làm việc ở những vùng nông thôn xa xôi hẻo lánh với tinhthần vì nhân dân

- Là niềm tin, là chỗ dựa cho người nông dân trong công tác khuyếnnông, người cán bộ khuyến nông là người không những được cán bộ cấp trêntín nhiệm mà còn được nông dân tin tưởng khi đưa ra những lời khuyên

- Lòng nhân đạo, tình cảm yêu mến đối với bà con nông dân và tính hàihước nhẹ nhàng trong công việc Cán bộ khuyến nông cần biết thông cảm vớinhững ước muốn và những tình cảm của người dân, đồng thời khi làm việccũng phải biết tôn trọng và lắng nghe ý kiến của họ

- Tin tưởng vào năng lực của chính mình và quyết tâm làm được một điều gì

đó để góp phần vào sự nghiệp phát triển nông thôn Vì làm việc trong điều kiệnđộc lập và ít có sự giám sát của cấp trên, nếu không tin tưởng vào chính bản thânmình và không có lòng quyết tâm thì khó có thể làm tốt vai trò của người cán bộkhuyến nông

Những điều nói về kiến thức, năng lực và phẩm chất cá nhân nói trênkhông phải nhằm mục đích tạo ra cơ sở để đánh giá tư cách bất kỳ một cán bộkhuyến nông nào Tất cả chỉ nhằm cho chúng ta thấy khuyến nông là mộtcông việc khó khăn và đòi hỏi rất cao Đó cũng là một hướng dẫn cần thiếtcho chúng ta khi tuyển lựa và đào tạo cán bộ khuyến nông để phục vụ cho sựnghiệp phát triển nông thôn

Bên cạnh 3 tiêu chuẩn trên, người cán bộ

khuyến nông giỏi cần có một số các kỹ năng cơ bản

như sau:

Khả năng nói trước quần chúng:

Nói trước quần chúng là một kỹ năng mà người

cán bộ khuyến nông phải thường xuyên rèn luyện Một

trong những công việc chính của cán bộ khuyến nông

là truyền đạt thông tin Điều đó đòi hỏi cán bộ khuyến

nông phải thường xuyên tiếp xúc với nhiều người để giải thích một vấn đềnào đó, trình bày một ý tưởng hay để người dân áp dụng, hoặc tham gia vàomột cuộc thảo luận nhóm Khả năng nói trước quần chúng sẽ giúp người cán

bộ khuyến nông truyền đạt thông tin tới người nghe một cách có hiệu quả, vàkhi trình bày điều quan trọng không phải chỉ trình bày kiến thức về khoa học

kỹ thuật mà còn phải truyền được cả tâm huyết của mình cho người dân

Khi giao tiếp với nông dân, muốn bài giảng hoặc bài nói chuyện củamình có hiệu quả tốt với người nghe, người cán bộ khuyến nông không cócách nào khác là phải chuẩn bị trước để lời nói trôi chảy, lưu loát và tạo ấntượng cho người nghe

Kỹ năng viết báo cáo:

Viết báo cáo là một kỹ năng cần thiết mà người cán bộ khuyến nông phảirèn luyện cho mình Viết báo cáo là một khía cạnh quan trọng trong công táckhuyến nông và nên được đảm nhận một cách có trách nhiệm bởi người cán

bộ khuyến nông Cũng giống như nói trước đám đông, viết báo cáo cũng là

một kỹ năng đòi hỏi cán bộ khuyến nông phải luyện tập và phát triển Muốnviết được một báo cáo tốt cần ghi nhớ một số gợi ý sau đây:

- Hãy đảm bảo rằng tất cả thông tin và dữ liệu sẽ được đưa vào trongbáo cáo đã có đủ và sẵn sàng trong tay

- Lập dàn ý cho bản báo cáo, báo cáo bao gồm các nội dung gì? sẽ đượctrình bày như thế nào?, quy cách ra sao?

- Xắp xếp các nội dung báo cáo theo một trật tự logic: phần giới thiệuchung, mục đích báo cáo, nội dung báo cáo, kết luận và những đề xuất

- Nên báo cáo ngắn gọn, xúc tích, chính xác và dễ hiểu: các báo cáo khôngnên dài lê thê mà cần ngắn gọn, nên sử dụng dụng hình thức bảng, biểu trong báocáo

- Kiểm tra lại toàn bộ báo cáo, có thể viết nháp trước, đảm bảo rằng bảncuối cùng rõ ràng, ngắn gọn và dễ đọc

Báo cáo bằng văn bản có thể tốn nhiều thời gian và cán bộ khuyến nông

sẽ muốn giảm thiểu thời gian dành cho chúng

Cách tiếp cận và làm việc với các lãnh đạo địa phương:

Một khuyến nông viên giỏi phải luôn biết cách tiếp cận và sử dụngnhững nguồn lực có sẵn ở địa phương trong công tác khuyến nông, biết độngviên khuyến khích họ tham gia công tác khuyến nông và phát triển cộng động.Làm khuyến nông không chỉ có các khuyến nông viên, mà cần phải mở rộng

và phát triển mạng lưới khuyến nông viên cơ sở, họ có thể là các cán bộ thôn,bản, hoặc công tác đoàn thể ở địa phương, hoặc những người có kinh nghiệmsản xuất giỏi, những người có uy tín trong thôn bản v.v có thể phân chiathành 2 dạng lãnh đạo tại địa phương:

- Lãnh đạo chính thức: là những người đang giữ vị trí trong bộ máy hànhchính tại địa phương hoặc nhân viên nhà nước như: chủ tịch xã, chủ nhiệmhợp tác xã, trưởng thôn, hội trưởng phụ nữ, hội làm vườn, hội cựu chiến binh

- Lãnh đạo không chính thức: Là những người tuy không giữ một cương

vị gì ở địa phương, nhưng do năng lực và phẩm chất cá nhân, họ có uy tín vàtiếng nói nhất định trong dân chúng như lão nông tri điền, người sản xuất giỏi,già làng, bộ đội phục viên, cán bộ về hưu, hoặc các cha xứ ở nơi theo đạo Đó

là những người mà khuyến nông cần hợp tác và sử dụng ảnh hưởng của họvào công tác khuyến nông Tuỳ theo tính chất của mỗi hoạt động khuyếnnông, nên tham khảo ý kiến của các nhân vật này hoặc mời họ tham gia cáccuộc họp hoặc các chương trình khuyến nông, có thể bồi dưỡng và đào tạo họtrở thành những khuyến nông viên ở địa phương Nếu tranh thủ được sự hỗtrợ của họ, hoạt động khuyến nông sẽ có một chỗ dựa vững chắc

Trong công tác khuyến nông tại cơ sở nên chú trọng xây dựng mối quan

hệ của mình với lãnh đạo địa phương, cả chính thức lẫn không chính thức Đó

là những mối quan hệ cá nhân quan trọng và luôn thường trực giúp đỡ các

hoạt động khuyến nông Thông thường, khuyến nông có thể hợp tác với lãnhđạo địa phương theo những phương thức sau:

Tuyển lựa họ làm khuyến nông viên theo hình thức tự nguyện, sau đóđào tạo, tập huấn cho họ về phương pháp khuyến nông, một số kỹ thuật cơbản về cây trồng vật nuôi, cách tổ chức một cuộc trình diễn hoặc cách điềuhành một cuộc họp

Thông báo cho họ biết những hoạt động khuyến nông và những đề xuấtxây dựng những chương trình mới Cung cấp các tài liệu khuyến nông cho họ.Đến thăm họ ở mức độ vừa phải, đủ làm cho họ không cảm thấy bị bỏ quên

Cố gắng đến thăm họ một cách đều đặn để những cuộc đến thăm của bạn thực

sự đi vào đời sống của gia đình họ

Khuyến khích họ chủ động tham gia và đi đầu trong các chương trìnhkhuyến nông Cần nhớ rằng vai trò của họ càng được nhận biết và tôn trọng,

sự tham gia của họ càng tích cực và có hiệu quả bao nhiêu thì ảnh hưởng củakhuyến nông trong địa bàn càng lớn bấy nhiêu

Những vấn đề chú ý có thể xảy ra trong khi tiếp cận và làm việc tại cơsở: Nếu giành quá nhiều thời gian cho một hoặc hai người, thì những nôngdân khác sẽ cho rằng khuyến nông thiên vị, chỉ muốn đến với những người cóvai vế ở địa phương Lãnh đạo địa phương là những người truyền đạt thôngtin và những kiến thức, kinh nghiệm cho người nông dân khác Tuy nhiên,không phải bao giờ điều đó cũng xảy ra như chúng ta mong muốn, bởi họcũng có vấn đề của họ như bận nhiều công việc, hoặc họ muốn giữ lại một số

bí quyết cho bản thân gia đình họ chẳng hạn cho nên sau khi giao việc cho

họ, cần kiểm tra xem họ có làm tốt hay không Nếu có ai không làm được vaitrò chuyển giao đó, cần tìm tìm hiểu nguyên nhân để có biện pháp khắc phụcthích hợp

Có những người thường tỏ ra quá tự tin vào bản thân mình nên hay cónhững tư tưởng áp đặt với những nông dân khác Họ cũng có thể lợi dụng lợithế và uy tín của mình để vụ lợi cho cá nhân

Một vài người do năng lực có hạn nên cũng có thể mắc sai lầm và đưa ranhững lời khuyên không đúng đắn với những nông dân khác Do vậy khi giaocho họ làm công việc khuyến nông cần kiểm tra để đảm bảo chắc chắn rằngnhững thông tin họ truyền đạt cho dân là đúng đắn

Cán bộ khuyến nông là một trong những nhân tố chính trong toàn bộ tiếntrình khuyến nông Nếu không có họ trực tiếp hướng dẫn, chỉ đạo và giám sátcác hoạt động khuyến nông ở địa phương, sẽ không có dịch vụ khuyến nôngcho nông dân Vai trò và mối quan hệ của người cán bộ khuyến nông vớinông dân là có tính quyết định đối với các chương trình khuyến nông

Kinh nghiệm khuyến nông trong những năm qua cho thấy rằng sự nghiệpphát triển nông thôn đòi hỏi phải có những cán bộ khuyến nông: Biết giành thờigian rèn luyện những kỹ năng cho mình để giúp đỡ nông dân có hiệu quả hơn

chứ không phải chỉ biết tập trung toàn bộ những cố gắng của mình vào việc đạtđược những mục tiêu cụ thể của các dự án khuyến nông đơn thuần Biết thườngxuyên đến với nông dân chứ không phải lúc nào cũng ngồi ở văn phòng khuyếnnông như một nhân viên bàn giấy.

Biết khuyến khích nông dân phát huy sáng kiến, phát huy tinh thần tựlực cánh sinh chứ không phải chỉ áp đặt cho nông dân những cách làm ăn theobài bản có sẵn

Biết hướng tới sự phát triển bền vững và lâu dài chứ không phải chỉ tìmkiếm những thành công nhất thời

Trên đây là những gợi ý được coi như những ví dụ của các vấn đề có thểnảy sinh trong công tác khuyến nông Trong thực tế, hầu hết cán bộ khuyếnnông là những người tận tâm, làm việc dưới các điều kiện khó khăn và thường

ít khi nhận được sự trợ giúp thích đáng Công việc của người cán bộ khuyếnnông yêu cầu phẩm chất cá nhân, sự cống hiến, khiêm tốn và làm việc chămchỉ Các cơ quan khuyến nông nên đảm bảo rằng cán bộ khuyến nông đượcchuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiến hành các hoạt động

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP KHUYẾN NÔNG VÀ MỘT SỐ

KỸ NĂNG CƠ BẢN

2.1 CÁCH TIẾP CẬN KHUYẾN NÔNG

Tiếp cận là gì? Theo từ điển Tiếng Việt, năm 2004 Tiếp cận là sự đến gần để tiếp xúc và bằng những phương pháp nhất định để tìm hiểu một đối tượng nghiên cứu nào đó Còn tiếp cận khuyến nông là sự tiếp cận của của

những người bên ngoài cộng đồng như các nhà hoạch định chính sách, cácnhà nghiên cứu, các nhà chuyên môn, những người làm công tác phát triểnnông thôn, cán bộ khuyến nông khuyến lâm đối với nông dân và cộng đồng

thôn bản Đó là thể hiện mối quan hệ giữa nông dân và những người bên ngoài

Trong công tác khuyến nông có sự tham gia của nhiều cá nhân và các tổchức khác nhau và họ làm việc với cộng đồng thôn bản dưới nhiều hình thứckhác nhau Có thể họ tự nguyện tham gia các hoạt động khuyến nông, hoặctheo các yêu cầu của người dân, hay thực hiện một dự án, một chương trìnhcủa chính phủ đã có kế hoạch định sẵn, hoặc có thể các nhà khoa học có một

ý tưởng, một sáng kiến mà muốn chuyển giao cho ngưòi dân Như vậy có rấtnhiều các hình thức đến với với người dân, hay còn gọi là cách tiếp cận

khuyến nông Các cách tiếp cận (Approach) khuyến nông phản ánh bản chất của vấn đề ai tham gia và ai là người quyết định trong quá trình khuyến nông.

Ở đây ta nên phân biệt một cách tương đối giữa cách tiếp cận

(Approach) với phương pháp (Methodology) Phương pháp là một hệ thống các cách sử dụng để tiến hành một hoạt động nào đó (Từ điển Tiếng Việt, năm 2004)

Có thể phân biệt hai cách tiếp cận chủ yếu là tiếp cận theo cách truyền

thống (hay còn gọi là tiếp cận từ trên xuống hay tiếp cận từ ngoài vào hay còn gọi là chuyển giao kĩ thuật) và tiếp cận có sự tham gia (tiếp cận từ dưới lên hay tiếp cận từ trong ra ngoài) Mỗi hình thức tiếp cận có những đặc thù

và phù hợp với từng thời kỳ phát triển

2.1.1 Cách tiếp cận truyền thống (cách tiếp cận từ trên xuống)

Tiếp cận khuyến nông truyền thống (từ trên xuống hay từ bên ngoàivào), còn gọi là tiếp cận theo mô hình chuyển giao Trong giai đọan đầu pháttriển khuyến nông hình thức tiếp cận này rất phổ biến, nó gắn liền với các quátrình như chuyển giao kiến thức hay chuyển giao công nghệ cho nông dân.Đặc trưng của cách tiếp cận này là thừa nhận một số tiến bộ kỹ thuật và côngnghệ đã được các nhà chuyên môn nghiên cứu tại các viện hay cơ quan khoahọc và sau đó tiến hành chuyển giao cho nông dân áp dụng và triển khai trêndiện rộng

Hầu hết các chương trình khuyến nông khuyến lâm nhà nước ở các cấpthường sử dụng cách thức tiếp cận này Các tiêu chí để đánh giá sự thànhcông của cách tiếp cận này được xác định như sự chấp nhận hoặc thay đổinhận thức của nông dân về nội dung kĩ thuật được khuyến cáo, diện tích đượcnhân rộng thêm sau khi thực hiện mô hình trình diễn, số nông dân tham giatrình diễn

Cách tiếp cận này trên thực tế thường bộc lộ những hạn chế như mangtính áp đặt, chưa căn cứ vào nhu cầu của dân, cán bộ khuyến nông coi khuyếnnông là một quá trình giảng dạy một chiều cho nông dân, mang tính chấttruyền bá kiến thức hơn là một quá trình học hỏi và cùng phát triển với nôngdân

2.1.2 Cách tiếp cận có sự tham gia của người dân (Tiếp cận từ dưới lên)

Tiếp cận khuyến nông có sự tham gia (tiếp cận từ dưới lên hay tiếp cậnkhuyến nông từ trong ra) là cách tiếp cận từ nông dân đến nông dân, lấy ngườidân làm trung tâm Hiện nay các chương trình dự án phát triển nông thôn cónguồn tài trợ nước ngoài thường áp dụng cách tiếp cận này Trong cách tiếpcận này vai trò của người dân được chú trọng từ việc xác định nhu cầu, đến tổchức thực hiện các hoạt động và giám sát quá trình thực hiện

Cách tiếp cận này thể hiện nhiều ưu điểm như nông dân tham gia suốtquá trình hoạt động khuyến nông khuyến lâm từ bước lập kế hoạch đến thựcthi, giám sát và cuối cùng là đánh giá, người nông dân tự đưa ra những quyếtđịnh trên cơ sở trợ giúp của cán bộ khuyến nông lâm, kế hoạch thường sát với