Bài giảng Trồng một số loài cây ăn quả (Nghề: Khuyến nông lâm) - Trường Cao Đẳng Lào Cai

(NB) Bài giảng Trồng một số loài cây ăn quả trang bị những hiểu biết rất cơ bản về một số loài cây ăn quả phổ biến hiện nay (cây bưởi, cây xoài, cây nhãn, cây cam); những biện pháp kỹ thuật, kỹ năng nghề quan trọng để người học có thể tự nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản cây trồng cũng như những sản phẩm của cây trồng nhằm cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt.

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ LÀO CAI KHOA NÔNG LÂM NGHIỆP

BÀI GIẢNG TRỒNG MỘT SỐ LOÀI CÂY ĂN QUẢ

SỐ GIỜ: 30 NGHỀ KHUYẾN NÔNG LÂM

(Lưu hành nội bộ)

Tác giả: Đỗ Bích Nga

Lào Cai, tháng 12 năm 2014

LỜI NÓI ĐẦU

Mô đun “Trồng một số loài cây ăn quả” là một trong số những mô đun bắt buộc trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm Mô đun này trang bị cho học sinh những hiểu biết rất cơ bản về một số loài cây ăn quả phổ biến hiện nay (cây bưởi, cây xoài, cây nhãn, cây cam); những biện pháp kỹ thuật, kỹ năng nghề quan trọng

để người học có thể tự nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản cây trồng cũng như những sản phẩm của cây trồng nhằm cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường.

Mô đun còn trang bị thêm cho học sinh chuyên ngành Khuyến nông lâm có những kiến thức bổ ích về những vấn đề liên quan đến thời vụ, đất đai, khí hậu, giống cây trồng…, giúp các em ra trường có thể tham gia công tác ở các lĩnh vực Khuyến nông lâm, Bảo vệ thực vật, trồng trọt, chỉ đạo, quản lý sản xuất ở gia đình và địa phương.

Bố cục của giáo trình gồm có 4 bài, bao gồm những kiến thức về lý thuyết và thực hành Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều giáo trình, sách tham khảo của các trường đại học và của các tác giả có chuyên môn sâu về những lĩnh vực có liên quan Tuy có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi có những thiếu sót, chúng tôi rất mong muốn nhận được những ý kiến tham gia, đóng góp của các chuyên gia và đông đảo bạn đọc.

Xin chân thành cảm ơn

Tác giả

HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU GIÁO TRÌNH

Trồng một số loài cây ăn quả là mô đun bắt buộc trong chương trình đào tạo hệ trungcấp nghề Khuyến nông lâm, nhằm trang bị cho người học những kiến thức cần thiết về giá trịkinh tế; yêu cầu ngoại cảnh; kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản một

số cây ăn quả đang được trồng phổ biến hiện nay như: cây bưởi, cây xoài, cây nhãn , câycam… và những kỹ năng nghề cần thiết để cây trồng cho năng suất cao, chất lượng sản phẩmtốt, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường cho người sản xuất, vùng sản xuất

Trong quá trình học, mô đun có liên quan với các môn: Đất và phân bón, Nhân giốngcây trồng Mô đun này được bố trí học sau các môn học bắt buộc, giúp cho người học vậndụng kiến thức, kỹ năng trong việc tổ chức sản xuất, sử dụng đất đai có hiệu quả, sản phẩm sảnxuất ra đáp ứng được nhu cầu thị trường

Giáo trình có 4 bài:

- Bài 1: Kỹ thuật trồng cây bưởi

- Bài 2: Kỹ thuật trồng cây xoài

- Bài 3: Kỹ thuật trồng cây nhãn

- Bài 4: Kỹ thuật trồng cây cam

Tổng thời gian giảng dạy: 30 giờ, trong đó: Giảng dạy 12 giờ lý thuyết, 16 giờ thựchành, 2 giờ kiểm tra Mỗi một bài học đều có bài thực hành

Phương pháp giảng dạy: Sử dụng phương pháp dạy học lấy người học làm trungtâm Giảng giải kết hợp làm mẫu và có ví dụ minh họa bằng hình ảnh thực tế, mô hình vàrèn luyện kỹ năng thực hành tại vườn ươm, trang trại, vườn hộ gia đình để củng cố kiếnthức, nâng cao kỹ năng nghề cho học sinh

MỤC LỤC

Lời nói đầu

Hướng dẫn nghiên cứu giáo trình

Bài 1: Trồng cây bưởi

1.1.Giới thiệu chung về cây bưởi

1.1.1 Giá trị kinh tế

1.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

1.1.3 Giống Bưởi có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

1.2 Kỹ thuật nhân giống bưởi

1.3.3 Thu hoạch và bảo quản

Bài 2: Trồng cây xoài

2.1 Giới thiệu chung về cây xoài

2.1.1 Giá trị kinh tế

2.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

2.1 3 Một số giống xoài có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

2.2 Kỹ thuật nhân giống

2.2.1 Nhân giống bằng gieo hạt

2.3.3 Sự ra hoa và đậu quả của xoài

2.4 Thu hoạch và bảo quản

Bài 3: Trồng cây nhãn

3.1 Giới thiệu chung về cây nhãn

3.1.1 Giá trị kinh tế

3.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

3.1.3 Giống nhãn có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

3.2 Kỹ thuật nhân giống

3.2.1 Nhân giống bằng phương pháp gieo hạt

3.2.2 Nhân giống bằng phương pháp chiết cành

3.2.3 Nhân giống bằng phương pháp ghép

3.4 Thu hoạch và bảo quản

Bài 4: Trồng cây cam

4.1 Giới thiệu chung về cây Cam

4.1.1 Giá trị kinh tế

4.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

4.1.3 Giống Cam có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

4.2 Kỹ thuật nhân giống

4.4 Thu hoạch và bảo quản

Tài liệu tham khảo

3333333333343434 35 37

BÀI 1: KỸ THUẬT TRỒNG CÂY BƯỞI

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

- Trình bày được giá trị kinh tế, yêu cầu điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật nhângiống, trồng, chăm sóc cây bưởi, thu hoạch và bảo quản quả bưởi;

- Thực hiện được trình tự các bước nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch đúng

kỹ thuật, đạt được định mức theo quy định;

- Đảm bảo an toàn lao động, tiết kiệm vật tư

II NỘI DUNG BÀI HỌC

1.1 Giới thiệu chung về cây bưởi

1.1.1 Giá trị kinh tế

Cây bưởi có tên khoa học Citrus

grandis (L.) Osbeck, thuộc họ cam

(Rutaceae) Bưởi còn được gọi là bòng

Người ta trồng bưởi để lấy quả ăn, làm

bóng mát, lấy hoa để ướp hương thơm các

món ăn, bánh trái hoặc dùng để chưng cất

nước hoa bưởi làm hương liệu mỹ phẩm

Các bộ phận của cây bưởi được

dùng làm thuốc là: Dịch ép nước bưởi, vỏ

quả, lá, hoa, hạt, vỏ hạt Bưởi rất có ích

cho những người bị mỡ trong máu tăng,

cao huyết áp, xơ vữa động mạch, tiểu

đường, béo phì Đặc biệt, trong cùi trắng

của quả bưởi có chứa pectin, tinh dầu,

hesperidin, maringin, là những chất có tác

dụng làm giảm Cholesterol-huyết, bảo vệ

sự bền vững của mao mạch, phòng chống

cao huyết áp và tai biến mạch máu não,

nhồi máu cơ tim Lá bưởi tươi thường

được dùng để nấu với các loại lá thơm

khác (hương nhu, bạc hà, kinh giới, tía tô,

sả, ngải cứu ) để xông chữa cảm cúm,

nhức đầu

1.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

2 Một số yêu cầu ngoại cảnh

* Yêu cầu về nhiệt độ

Nhiệt độ bình quân năm thích hợp cho sinh trưởng và phát triển của cây bưởi là12-390C Nhiệt độ thấp nhất gây chết là -8 đến -110C, bưởi có thể chống chịu được khinhiệt độ lên đến 480C Nhiệt độ thích hợp nhất cho sinh trưởng của bưởi là 23-290C.Những vùng có nhiệt độ bình quân năm trên 200C và tổng tích ôn từ 2.500-3.5000C đều

có thể trồng được bưởi

* Yêu cầu về nước và chế độ ẩm

Lượng mưa trung bình năm thích hợp cho trồng bưởi là 1.250-1.850 mm Bưởiyêu cầu lượng mưa phân bố đều trong năm hơn lượng mưa lớn nhưng tập trung vào một

Hình 1: Giống bưởi Pomelo

số ít tháng Bưởi cần nhiều nước ở thời kỳ bật mầm, phân hoá mầm hoa, ra hoa và quảphát triển Bưởi không chịu được úng, ẩm độ đất thích hợp là 70 -80%.

* Yêu cầu về đất đai

Vùng trồng bưởi phải đất phải có tầng canh tác dày ít nhất 0,6-1m; thành phần cơgiới nhẹ đến trung bình, đất tơi xốp, thông thoáng và thoát nước tốt Đất phải giầu mùn,hàm lượng các chất dinh dưỡng phải đạt mức trung bình trở lên (hàm lượng mùn từ 2-3%; N tổng số: 0,1-0,15%; P2O5 dễ tiêu từ 5-7mg/100g; K2O dễ tiêu từ 7-10mg/100g; Ca,Mg: 3-4mg/100g)

pH KCl đất thích hợp nhất cho cây trồng bưởi là từ 5,5-6,0 song cũng có thể trồngđược bưởi khi pH KCl từ 4,0-8,5 nhưng phải có biện pháp cải tạo đất

* Yêu cầu về ánh sáng

Cường độ ánh sáng thích hợp cho trồng bưởi là 10.000-15.000 Lux (tương ứng vớiánh sáng lúc 8 giờ sáng và 16 giờ chiều) Cần bố trí mật độ trồng dày hợp lý có được ánhsáng tán xạ, tránh được giám quả

* Yêu cầu về các yếu tố khác

Vùng trồng bưởi thích hợp cần tránh những vùng có độ dốc lớn (trên 150), đấtnhiễm phèn, mặn, những vùng có sương muối, gió bão… gây hại

1.1.3 Các giống bưởi có giá trị kinh tế được trồng phổ biến ở nước ta

Bưởi Đoan Hùng: Quả tròn hay tròn trứng Trọng lượng quả 700-800g, vỏ quả

mỏng, tép to nhiều nước, vị ngọt

Bưởi nhập nội: Bưởi chùm hoặc bưởi

Pomelo Cây phân cành thấp, nhiều cành, quả

chùm hoặc đơn, to hơn cam, nhỏ hơn bưởi

Quả nhiều nước hơi chua vỏ khó bóc, ăn

ngon

Bưởi chua: gồm tất các giống bưởi

hiện đang trồng phổ biến ở địa phương như:

Bưởi Đoan Hùng - Phú Thọ, Mê Linh - Vĩnh

Phúc, Hương Sơn - Phúc Trạch - Hà Tĩnh,

Long Tuyền - Cần Thơ, Biên Hoà (Sài Gòn),

Bưởi Đại học Nông nghiệp Hà Nội

Bưởi chùm: Đặc điểm là quả nhỏ: 500

– 800g/quả, ra thành chùm 2 - 3 quả/chùm

Đây là giống trao đổi chủ yếu trên thị trường

quốc tế Bưởi chùm phân biệt với bưởi chua là

hạt của nó đa phôi còn bưởi chua là hạt đơn

phôi

Bưởi Diễn: Là giống có nguồn gốc từ bưởi Đoan Hùng, được đưa về trồng đầutiên tại xã Phú Diễn - huyện Từ Liêm - TP Hà Nội Giống có quả tròn, vỏ quả nhẵn, khichín màu vàng cam; khối lượng trung bình từ 0,8 - 1kg; tỷ lệ phần ăn được từ 55-60%; sốhạt trung bình khoảng 50-70 hạt; múi và vách múi dễ tách rời nhau Thịt quả màu vàngxanh, ăn giòn, ngọt, độ brix 12-14 % Giống bưởi này đang được trồng phổ biến ở LàoCai

1.2 Kỹ thuật nhân giống bưởi

Hình: Giống bưởi da xanh

Cũng giống cây cam, quýt, giống bưởi cũng chủ yếu được chọn tạo bằng phươngpháp nhân giống vô tính (chiết cành, ghép mắt), chọn từ cây mẹ đã có 3 vụ quả ổn định,năng suất cao, chất lượng tốt, mẫu mã đẹp, không bị các bệnh truyền nhiễm nguy hiểmnhư bệnh gân xanh lá vàng, Tristera

- Cành chiết: Tốt nhất có độ tuổi từ 16-18 tháng tuổi, đường kính cành 1,5-2,0 cm,cành ở giữa cây và phía ngoài tán, cành không bị sâu bệnh Không lấy những cành dướigốc, cành vượt và trên ngọn để làm giống

- Cây ghép: Mắt ghép phải lấy đúng giống cần chọn, chồi ghép sinh trưởng khoẻ,chiều cao chồi (tính từ điểm ghép trở lên) 30-40cm. 

- Cây bưởi thích hợp với các loại

đất phù sa được bồi đắp hàng năm, đảm

bảo các yêu cầu về thoát nước tốt, có tầng

canh tác dày trên 1m, hàm lượng dinh

dưỡng trong đất khá, có đủ nguồn nước để

tưới vào mùa khô hạn

- Vườn phải có quy hoạch thành lô, thửa Diện tích mỗi thửa khoảng 1.000m2.Xung quanh lô, thửa trồng các loại cây chắn gió, che gió như keo, muồng đen, không nêntrồng các cây có múi khác Thiết kế hệ thống mương, rãnh tưới và thoát nước

- Trước khi trồng khoảng 2 tháng tiến hành làm đất, cày bừa kỹ, làm sạch cỏ, gốc

rễ cây, xử lý đất bằng vôi bột (500 kg/ha), Benlate (20 kg/ha), Basudin, Vibasu 10H

Hình 3: Cây mẹ sạch bệnh

1.3.1.5 Cách trồng

- Cây giống là cành chiết: Đào 1 lỗ 30x30 cm giữa tâm hố, xé bao ngoài bầu câyrồi đặt nhẹ vào giữa tâm hố, gạt đất nén chặt, tránh làm vỡ bầu Dùng cọc và dây mềm cốđịnh cây lại Trồng xong tưới nước đủ ẩm, tủ rơm rác xung quanh (tủ cách gốc 10 cm)

- Cây giống là cây ghép: Để tư thế của cây sao cho cành ghép quay về hướng dướigió chính từng mùa để tránh gió làm tách gãy cành ghép

1.3.2 Chăm sóc

1.3.2.1 Quản lý vườn cây

- Khi còn nhỏ tán chưa giao nhau có thể tận dụng trồng xen các cây họ đậu

- Kết hợp làm cỏ, tủ gốc để giữ ẩm

- Thường xuyên làm cỏ, xới xáo giữa hai hàng bưởi hàng năm ( tháng 10-11)

- Tưới nước khi nắng hạn hoặc vào thời kỳ cần nhiều nước Tưới nước tốt nhất làtưới nhỏ giọt, tưới phun, tưới rãnh Làm sao độ ẩm đất luôn ổn định thì cây sinh trưởng rahoa không bị rối loạn

1.3.2.2 Tạo hình, cắt tỉa

- Tạo hình nhằm cho cây có một bộ khung tán kiên cố Việc tạo hình tiến hành từthời kỳ vườn ươm và trong vài năm đầu trong lô kinh doanh Khi chồi ghép cao 40-50cmthì bấm ngọn, thúc cho cây phân cành sớm Chọn 2-3 chồi cành phân đều các phía, sốkhác bỏ Những cành chính này cách nhau 10-15cm, tạo với thân chính 1 góc khoảng 45o

Tuỳ điều kiện khí hậu từng vùng mà tạo thành tán hình dạng thích hợp

- Cắt tỉa: Tỉa bỏ cành khô yếu, sâu bệnh, cành vượt, cành la, hoặc cành mọc lộnxộn quanh tán… Tạo hình cắt tỉa cần được tiến hành song song Nhưng khi vườn ươmbưởi đã đi vào giai đoạn kinh doanh thì cắt tỉa là chính

Chú ý: Không cắt tỉa cành bên trong tán, ảnh hưởng đến năng suất quả năm sau.

* Bón phân thúc trong thời kỳ kiến thiết cơ bản và kinh doanh

Bảng 1: Lượng phân bón hàng năm cho 1 cây

- Bón thúc lần 1: Vào tháng 1 tháng 2: 30% đạm Urê + 30% Kaliclorua.

- Bón thúc lần 2: Vào tháng 4: 25% đạm Urê + 25% Kaliclorua

- Bón thúc lần 3: Vào tháng 6: Toàn bộ lượng phân còn lại

      Lưu ý: Ngoài ra, có thể sử dụng các loại phân bón qua lá như: 3 lá xanh,

Agriconic, đạm Humic để phun cho cây, đặc biệt lúc cây có quả Nếu dùng phân NPK thìbón theo tỷ lệ 8:4:4

1.3.2.4 Phòng trừ sâu bệnh

a Sâu hại: Bao gồm sâu ăn lá, sâu đục thân cành.

- Sâu ăn lá: Gồm sâu vẽ bùa, sâu nhớt, sâu xanh phát sinh, gây hại quanh năm

và chủ yếu trên lộc non Để phòng trừ kịp thời, khi lộc non mới nhú phun thuốc Padan 95

SP, Patox 95SP, Regent, Fastac (phun theo hướng dẫn trên nhãn), phun vào sáng sớm

trừ sâu non hoặc chiều tối để trừ bướm sâu vẽ bùa

- Sâu đục thân, cành: Sử dụng biện pháp phòng là chủ yếu Thường xuyên vệ sinhvườn cây sạch sẽ, quét vôi hoặc phun Boócđô 1% lên thân và cành chính mỗi năm 2 lần(giữa năm và cuối năm) Khi sâu đã đục vào cành, vào thân dùng thuốc trừ sâu hoặc dầunhớt thải, bơm vào lỗ đục của sâu

b Côn trùng gây hại

- Nhện đỏ và nhện trắng: Dùng các loại thuốc trừ nhện đặc hiệu như Ortus 5SC,Danitol 10EC phun 2 lần, lần 1 vào đợt lộc xuân và lần 2 khi quả đã lớn (tháng 5-6)

(phun theo hướng dẫn trên nhãn).

- Bọ xít xanh vai nhọn: Gây hại nặng trên quả non, dùng Dipterex pha 0,1% đểphun

- Rệp sáp: Rệp nằm dưới mặt lá già, cuống quả tạo thành ổ với lớp sáp như bôngtrắng và muội đen Rệp chích hút nhựa làm cành, lá, quả không sinh trưởng được

Biện pháp phòng trừ hiệu quả là phát hiện sớm (thấy lớp sáp trắng hoặc kiến) đểthu gom diệt các ổ trứng trước khi nở Khi rệp xuất hiện nhiều, sử dụng thuốc Padan

95SP, Sutin (phun theo hướng dẫn trên nhãn mác).

c Bệnh hại

- Bệnh loét sẹo: Bệnh thể hiện các vết đốm trên lá, cành 1-2 tuổi, trên thân cây con

và trên vỏ quả Biện pháp phòng trừ hiệu quả nhất là phun phòng bằng thuốc Boócđô 1%,thuốc trừ nấm bệnh như: Aliette 0,4-0,8% hoặc Ridomin MZ 72WP Phun phòng bệnh

khi thấy thời tiết âm u, nhiệt độ thấp, ẩm độ cao, có mưa phùn (phun theo hướng dẫn trên nhãn mác).

- Bệnh chảy gôm và bệnh thối gốc chảy mủ: Bệnh xuất hiện trên thân, cành câytạo ra các vết nứt trên vỏ, làm lớp vỏ cong và chết khô

+ Phòng bệnh bằng cách quét thuốc Boócđô 5% lên thân và cành chính mỗi năm 2lần Đặc biệt cần vệ sinh và thoát nước tốt cho vườn cây

- Bệnh gân xanh lá vàng (Greening): Là bệnh vô cùng nguy hiểm đối với cây cómúi Triệu chứng bệnh biểu hiện rõ ở chùm lá ngọn các cành 1 tuổi (phiến lá nhỏ, mépcong lên hình thìa, gân lá xanh, thịt lá giữa các gân phụ biến vàng, các lá bệnh mọc chụmlại và các đốt cành ngắn)

Hiện nay chưa có thuốc đặc hiệu trừ bệnh trong điều kiện sản xuất Để phòngchống hiệu quả bệnh này trước hết chọn giống tốt không bị nhiễm bệnh, quá trình chămsóc đảm bảo cây sinh trưởng tốt và phòng trừ rầy chổng cánh cho mỗi đợt lộc non bằngthuốc Padan 95SP, Patox 95SP Khi đã có cây bị bệnh thì phá bỏ và đốt để tránh lâylan. 

1.3.3 Thu hoạch và bảo quản

Bưởi từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 6-7 tháng tùy giống, tuổi cây, tình trạngsinh trưởng…nên thu hoạch vào lúc trời mát và nhẹ tay, không nên thu hoạch sau cơnmưa hoặc sương mù nhiều Dùng dao cắt cả cuống quả, lau sạch cho vào giỏ hoặc sọt tre để nơithoáng mát, phân loại

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Trình bày giá trị kinh tế và yêu cầu ngoại cảnh của cây bưởi

2 Hãy nêu các phương pháp nhân giống bưởi hiện nay

3 Trình bày các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc cây bưởi

III THỰC HÀNH TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY BƯỞI

1 Địa điểm thực hiện: Tại vườn đồi, trang trại, mô hình kinh tế hộ…

2 Thời gian thực hiện: 4 giờ.

3 Điều kiện thực hiện

- Sau khi đã học xong bài Kỹ thuật trồng cây bưởi

- Đã chuẩn bị địa điểm thực hành, dụng cụ lao động (dao, kéo cắt tỉa cành, cuốc,bình bơm, xô, chậu…), quần áo bảo hộ lao động (khẩu trang, gang tay, ủng, áo mưa),vật tư như: Cây giống, hạt giống, phân bón các loại, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) cácloại

4 Trình tự thực hiện

TRÌNH TỰ THỰC HIỆN VÀ QUY TRÌNH KỸ THUẬT

TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY BƯỞI

TT Nội dung Dụng cụ, vật tư Phương pháp thao tác Yêu cầu kỹ thuật

- Vụ Thu đông: trồng từ tháng 8-10

2 Bước Chọn đất và2:

làm đất

Cuốc,xẻng

Quan sát lựachọn đất trồng

và có thể dùngcày, bừa, cuốc,xẻng làm đất

- Chọn loại đất phù sa, thoát nước tốt,

có tầng canh tác dày trên 1m

- Quy hoạch thành lô, thửa Diện tíchmỗi thửa khoảng 1.000m2

- Trước khi trồng khoảng 2 tháng tiếnhành làm đất Cày bừa kỹ, làm sạch cỏ,gốc rễ cây, xử lý đất bằng vôi bột (500kg/ha), Benlate (20 kg/ha), Basudin,Vibasu 10H (15-20 kg/ha). 

khoảng cách

Tuỳ chất đất, địa hình và điều kiệnthâm canh để xác định mật độ trồngbưởi cho thích hợp:

- Khoảng cách 5 x 5 m, mật độ 400cây/ha

- Khoảng cách 6 x 5 m, mật độ 335cây/ha

- Khoảng cách 6 x 6 m , mật độ 280cây/ha.

4 Bước 4:Đào hố, bón

lót phân

- Cuốc,xẻng, xô,chậu

- BHLĐ

- Các loạiphân bónlót

Dùng cuốc,xẻng đào hố,sau đó bón lótphân và lấpkín đất

- Kích thước hố: Vùng đất bằng: 0,6m

x 0,6m x 0,6m Vùng đất đồi: 0,8m x0,8m x 0,8m

- Đào hố, bón lót phân: Khi đào hố chú

ý lấy lớp đất mặt đổ sang một bên, lớpđất phía dưới đổ sang bên khác

- Lượng phân bón/hố: Phân chuồng 40

- 50 kg, vôi bột 1kg, Lân supe 1kg,đạm Urê 0,1-0,15kg, Kali 0,15-0,2kg Cách bón: Trộn vôi bột với lớp đấtphía dưới đổ 1/3 hố, lượng phân còn lạitrộn đều với đất mặt đổ vào và lấp hốtrước khi trồng 20-25 ngày

5 Bước 5: Cách trồng

Cuốc,xẻng, cọc,rơm rác,cây giống

Dùng cuốcmoi hố giữatâm hố, đặtcây và lấp đất

- Cây giống là cành chiết: Đào 1 lỗ 30

x 30 cm giữa tâm hố, xé bao ngoài bầucây rồi đặt nhẹ vào giữa tâm hố, gạt đấtnén chặt, tránh làm vỡ bầu Dùng cọc

và dây mềm cố định cây lại Trồngxong tưới nước đủ ẩm, tủ rơm rác xungquanh (tủ cách gốc 10 cm)

- Cây giống là cây ghép: Để tư thế củacây sao cho cành ghép quay về hướngdưới gió chính từng mùa để tránh giólàm tách gãy cành ghép

Chăm sóc

Ô doa,nướcsạch, dao,kéo, bìnhbơm,BHLĐ,phân bón

Tưới nước, tủgốc, cắt tỉa,bón phân,phun thuốc

- Tưới nước giữ ẩm

- Tủ gốc, làm cỏ, trồng dặm

- Tạo hình, cắt tỉa

- Bón thúc

- Phòng trừ sâu bệnh

5 Tổ chức thực hiện: Chia nhóm thực hành tại hiện trường Sau khi thực hành

trồng bưởi, học sinh phải thực hiện chăm sóc hàng ngày theo qui trình kỹ thuật

BÀI 2: KỸ THUẬT TRỒNG CÂY XOÀI

- Đảm bảo an toàn lao động, tiết kiệm vật tư

III NỘI DUNG BÀI HỌC

2.1 Giới thiệu chung về cây xoài

2.1.1 Giá trị kinh tế

- Xoài là loại quả quý của vùng nhiệt đới, quả xoài giàu chất dinh dưỡng, đặc biệt

là hàm lượng vitamin A vượt xa các loại quả khác

- Quả xoài ngoài ăn tươi còn sử dụng làm nguyên liệu để chế biến: Đồ hộp, nướcgiải khát, lên men rượu, làm giấm

- Lá xoài xanh quanh năm, tạo bóng mát, tạo cảnh quan, đồng thời còn có thểdùng làm nước uống thanh nhiệt, làm thuốc nhuộm với màu vàng rất đẹp và bền màu

- Hoa xoài dùng làm thuốc và là nguồn mật tốt để nuôi ong Hạt xoài trong nhân

có nhiều tanin, có thể dùng làm thuốc trừ giun sán, ỉa chảy, xuất huyết nội

- Cây xoài sinh trưởng nhanh, chóng ra quả, yêu cầu canh tác không cao lắm, năngsuất lại cao nên nó là cây ăn quả có tiền phát triển đồ cao tại vùng nhiệt đới và cận nhiệtđới

- Trồng xoài đem lại hiệu quả kinh tế cao ở một số vùng như: Nha Trang ( KhánhHòa), Mỹ Tho ( Tiền Giang), Yên Châu, Mai Châu (Sơn La)

- Trên thế giới xoài là mặt hàng có giá trị rất được ưa chuộng ở nhiều nước

2.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

- Nhiệt độ: Nhiệt độ thích hợp đối với sinh trưởng của xoài là 18-35oC, xoài cóthể chịu được nhiệt độ 40-45oC miễn là được cung cấp đủ nước Sức chống chịu rét củaxoài tuỳ thuộc vào giống, hình thức nhân giống và tuổi của cây

- Nước: Xoài là cây ưa ẩm, sức chịu hạn khá, ở những nơi có lượng mưa

700-2000 mm thì cây xoài sinh trưởng tốt Để cây xoài thường xuyên ra quả cần có mùa khôkhông ít hơn 3 tháng

- Ánh sáng: Ánh sáng đầy đủ sẽ có lợi cho lộc sinh trưởng, phân hóa mầm hoa vàkết quả Thời tiết ấm sẽ tốt cho cây xoài sinh trưởng và phát triển Trên cây, ở nơi nào cóchiếu sáng tốt thì tỷ lệ đậu quả cao, mã quả đẹp, chất lượng tốt Nếu ánh sáng quá gaygắt, đất khô hạn thì quả sẽ bị rám

- Đất đai: Xoài không kén đất, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau miễn là

có tầng đất sâu và mực nước ngầm thấp để rễ có thể ăn sâu vào trong lòng đất Đất thíchhợp đối với xoài là đất phù xa, thịt hoặc thịt nhẹ có độ pH = 5,5-7,0, đất đá vôi có tínhkiềm quá lớn không thích hợp với trồng xoài Trên đất nhiều sỏi đá, đất cát xoài vẫn sinhtrưởng và cho quả tốt nếu chăm bón đầy đủ

2.1.3 Một số giống xoài có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

- Xoài cát Hòa Lộc: Trồng nhiều ở

huyện Cái Bè (Tiền Giang) và huyện Cái

Mơn (Bến Tre) Quả có khối lượng lớn:

350- 500 gam, quả chín màu vàng chanh,

thịt quả có màu vàng tươi, ăn ngọt và

thơm, năng suất cao và được nhân dân

vùng đồng bằng sông Cửu Long rất ưa

trồng

- Xoài Bưởi: Đây là giống cũng

được trồng nhiều ở Tiền Giang Quả có vỏ

dày, nặng trung bình 250- 350 gam nên

chịu được vận chuyển Phẩm chất quả kém

hơn xoài cát, thịt quả nhão, ngọt vừa phải,

có mùi nhựa thông

- Xoài Tượng: Đây là giống xoài có

quả rất to: có quả nặng 700-800 gam, cây

ra hoa sớm nên tháng 3 đã cho thu hoạch,

quả chín màu vàng nhạt ửng xanh, vỏ quả

trơn bóng, thịt quả màu vàng nhạt, ít sơ, vị

chua, thường sử dụng ăn xanh như salát

Hiện nay Viện nghiên cứu rau quả

Gia Lâm (Hà Nội) có tuyển chọn từ một số

giống xoài nhập nội được một số giống

xoài có triển vọng: GL1, GL2, GL3, GL4,

GL5, GL6 đang được phát triển rộng rãi

ở nhiều nơi thuộc miền bắc Việt Nam,

trong đó có 3 giống hiện nay được sản

xuất trồng nhiều ở Lào Cai là GL1, GL2,

GL6

2.2 Kỹ thuật nhân giống

2.2.1 Nhân giống bằng gieo hạt

Quả chín cần lấy hạt gieo ngay nếu để lâu hạt sẽ mất sức nảy mầm (nếu để 30ngày thì chỉ còn 80% hạt nảy mầm, tối đa 100 ngày thì hạt xoài mất sức nảy mầm hoàntoàn)

+ Cắt ngọn loại bỏ phần non vỏ màu xanh hoặc mới chuyển hồng

+ Dùng kéo cắt lá để lại cuống lá Khoảng 2 tuần sau khi mắt sưng to thì cắt cảcành xuống bóc mắt đem ghép

Hình 3: Giống xoài cát Hòa Lộc

Hình 4: Giống xoài Tượng

Hình 5a: Ghép cải tạo tán cho cây xoài

Hình 5b: Ghép cải tạo tán trên cây xoài

Trước đây thường trồng xoài với

khoảng cách cây là 10-14m, nhưng hiện

nay thường trồng xoài ghép nhanh ra quả

Bón lót cho mỗi hố 30-50kg phân

hữu cơ + 0,2- 0,5 kg Supelân + 0,5-1 kg vôi

bột Trộn đều phân với lớp đất mặt đưa

xuống đáy hố Lấp đất đầy hố cao hơn mặt

đất 20-30 cm trước khi trồng 15-30 ngày

Đợi thời tiết tốt sẽ trồng cây

Hình 6: Trồng xoài theo băng

2.3.1.5 Cách trồng

Trồng xoài nên đánh bầu hay dùng cây ghép đã ra ngôi trong vườn ươm để trồng.Khi thời tiết thuận lợi thì đưa cây ra trồng, moi một hốc ở giữa hố, đặt cây vào giữa hố đểcây đứng theo thế tự nhiên, lấp đất kín bầu, cắm 2 cọc nhỏ nghiêng khoảng 450 để cố địnhcây Dùng rơm rạ hoặc cỏ khô tủ vào gốc để giữ ẩm cho cây Tưới 10-15 lít nước/hốc đểduy trì độ ẩm cho cây

2.3.2 Chăm sóc

2.3.2.1 Quản lý vườn cây

- Khi còn nhỏ tán chưa giao nhau có thể tận dụng trồng xen các cây họ đậu

- Thường xuyên làm cỏ, xới xáo, tủ gốc giữ ẩm

- Tưới nước khi nắng hạn hoặc vào thời kỳ cần nhiều nước ta phải tưới nước tốtnhất là tưới nhỏ giọt, tưới phun, tưới rãnh, làm sao độ ẩm đất luôn ổn định thì cây sinhtrưởng ra hoa không bị rối loạn

2.3.2.2 Tạo hình, cắt tỉa

Tạo hình nhằm cho cây có

một bộ khung tán kiên cố, tận dụng

không gian, tỉa loại những cành

nhánh vô ích, khiến cây tập trung

dinh dưỡng cho quả, cây sẽ sớm cho

quả và sản lượng cao

Phương pháp cắt tỉa hiện nay

có một số phương thức sau: Cắt

ngắn, tỉa cành, xoa mầm

Việc cắt tỉa phải được tiến

hành thường xuyên ngay từ khi cây

còn ở trong vườn ươm, đến khi cây

ở kiến thiết cơ bản và ở giai đoạn

kinh doanh nhằm tạo cho cây có tán

đẹp, sinh trưởng cân đối, ít sâu bệnh

và cho năng suất, phẩm chất tốt Hình 7 : Ghép cải tạo tán cho cây xoài

2.3.2.3 Bón phân: Bón phân là cơ sở vật chất để xoài sinh trưởng nhanh, chóng ra

quả và có năng suất cao Bón phân cho xoài có thể áp dụng vào từng giai đoạn như sau:

a Giai đoạn kiến thiết cơ bản (sau trồng 1-2 tháng khi cây bén rễ hồi xanh)

- Vai trò: Thúc đẩy sinh trưởng sinh dưỡng làm cho bộ rễ, thân, cành phát triểnnhanh

- Lượng phân bón cho mỗi cây ở giai đoạn này là: Phân hữu cơ 15-20 kg, Supe lân250-500g, Kaliclorua 180-300g, đạm Urê 180-300g

- Có thể bón hỗn hợp phân NPK: Năm thứ nhất 0,5 kg, năm thứ 2:1.0 kg, năm thứ3:1,5 kg

b Giai đoạn kinh doanh

- Vai trò: Thúc đẩy sự ra hoa, quả, khống chế lộc hè mọc quá mạnh, thúc lộc thumọc khoẻ Làm cơ sở để năm sau cho sản lượng cao

- Hàng năm căn cứ vào tuổi cây, tình hình sinh trưởng và khả năng cho năng suấtcủa cây mà bón lượng phân cho mỗi hốc như sau: Phân hữu cơ 30-50 kg, Supe Lân 1,5-2

kg, đạm Urê 1-2 kg, Kaliclorua 3 kg

- Cách bón

+ Bón nuôi lộc xuân, nuôi hoa vào tháng 2-3: Đạm Urê 50%, Kaliclorua 50%

+ Bón nuôi quả và thúc lộc hè vào tháng 5-6: Đạm Urê 50%, Kaliclorua 50%

+ Bón phục hồi sau thu hoạch quả vào tháng 10: 100% phân hữu cơ, phân Supe lânPhân hữu cơ và phân lân đào rãnh theo tán cây bón vào gốc, phân đạm và kali nếu đấtkhô thì hoà phân vào nước và tưới Để giúp cho cây có thể ra hoa đều, tăng tỷ lệ giữ quả

có thể dùng chất kích thích ra hoa, tăng đậu quả.

2.3.2.4 Phòng trừ sâu bệnh

a Bệnh thán thư: Do nấm

Colletotrichum gloeosporicides Đây là

bệnh gây hại phổ biến ở các giống xoài

trồng ở miền Bắc Việt Nam nhất là trong

mùa mưa có độ ẩm cao, nhiệt độ cao, nấm

gây hại trên lá, hoa, quả Bệnh làm thối đen

hoa, rụng hoa, thối đen trên quả

Dùng Benlatte 0,1%, Copper-B

0,25% Phun từ khi hoa nở đến 2 tháng sau,

7 ngày phun 1 lần, sau đó 1 tháng phun 1

lần

Hình 8: Vết bệnh Thán thư trên quả xoài

b Bệnh phân trắng: Do nấm Odium

Mangiferae gây hại trong điều kiện nóng ẩm

hoặc có sương đêm: Bệnh phát triển mạnh

trên hoa, lá non, cuống hoa, cành, quả, làm

cho quả nhỏ, méo và rụng

Dùng lưu huỳnh vôi pha tỷ lệ

thành lớp nấm đen làm giảm quang hợp của

lá Bệnh phát sinh mạnh trong mùa nắng

Dùng Bassa, Trebon Có thể phun các

loại thuộc trừ nấm có gốc đồng hoặc bột lưu

huỳnh nồng độ 0,2%

d Bệnh thối quả - khô hạt : Do nấm Diplodia Natalensis gây hại nặng trong điều

kiện nóng ẩm trong mùa mưa Bệnh hại quả trong thời kỳ vận chuyển và bảo quản, bệnhlàm thối thịt quả

Phòng bệnh tốt nhất là khi hái quả tránh bầm rập, xây sát Phun Bellatte nồng độ 0,0l%; Cooper 0, 1% với lượng 10 lít cho 1 cây trước thu hoạch 2 tuần Sau khi thu quả

nhúng vào nước ấm 550c chứa 0,06-0,1 % Bellatte

Hình 9: Bệnh phấn trắng hại xoài

f Rầy xanh: Rầy tiết dịch gây bệnh mùa nóng, làm xoài kém phát triển Thời gian

hại mạnh từ tháng 10 đến tháng 6 năm sau

Phòng trừ: Phun nước xà phòng 5g/1ít vào lúc cây ra hoa cách 2-4 ngày/1ần.

Dùng Bassa, Azodzin, Trebon 0,15-0,2% phun 2-3 lần, cách 5-7 ngày/1ần

m Ruồi đục quả: Ruồi cái đục vào

quả lúc vỏ quả đã già, đẻ trứng dưới lớp

vỏ, sâu non ăn thịt quả gây thối và rụng.

k Sâu đục thân: Sâu đẻ trứng ở

những vết thương trên cành, cây, sâu non

đục và trưởng thành trong các cành cây,

thân chích gây rễ bị gãy cây

Phòng trừ: Tránh tạo, gây ra những vết

thương trên cây, dùng bẫy đèn bắt sâu

trưởng thành, tiêm vào lỗ những chất có

tính xông hơi mạnh như Methyl Parathion,

Thiordan, bịt lỗ bằng đất sét diệt sâu non Hình 12: Rệp sáp hại xoài

2.3.3 Sự ra hoa và đậu quả của xoài

- Xử lý cho cây xoài ra hoa sớm: Đối với cây xoài già thì có thể tưới thuốc vàothời điểm cây ra được 1-2 cơi đọt, đối với cây tơ thì tưới vào lúc cây ra được 2-3 cơi đọt.Tưới khi cây vừa ra đọt cuối, khoảng 10cm hoặc ra lá lụa Có thể dùng một số loại thuốc

ức chế tăng trưởng để tưới như Paclobutrazol 10%, liều lượng 10cc pha với 5-10 lít nướctưới cho 1m đường kính tán và tưới sát gốc cây xoài, sau đó giữ ẩm 20 ngày, 2 tháng saudùng KNO3 hoặc Dola 02X

- Bảo vệ hoa và trái xoài non: Việc bảo vệ hoa và trái xoài non là rất quan trọng

Để cho cây xoài ra hoa tập trung phải xử lý bằng Kali Nitơrát (KNO3) nồng độ 1,25-1,5%(1lít nước và 12-15g KNO3) phun ướt hết các lá xoài Sau khi phun 3-7 ngày xoài sẽ ra