Giáo trình Trồng một số loài cây ăn quả có triển vọng tại Lào Cai (Nghề: Khuyến nông lâm) - Trường Cao Đẳng Lào Cai

(NB) Giáo trình Trồng một số loài cây ăn quả có triển vọng tại Lào Cai trang bị cho học sinh những hiểu biết rất cơ bản về một số loài cây ăn quả đang được trồng phổ biến và có thế mạnh hiện nay tại Lào Cai (cây mận, cây hồng, cây lê); những biện pháp kỹ thuật, kỹ năng nghề quan trọng để người học có thể tự nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản cây trồng cũng như những sản phẩm của cây trồng nhằm cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường.

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ LÀO CAI

KHOA NÔNG LÂM NGHIỆP

LỜI NÓI ĐẦU

Mô đun “Trồngmột số loài cây ăn quả có triển vọng tại Lào Cai” là một trong số những

mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm Mô đun này trang bị cho học sinh những hiểu biết rất cơ bản về một số loài cây ăn quả đang được trồng phổ biến và có thế mạnh hiện nay tại Lào Cai (cây mận, cây hồng, cây lê); những biện pháp kỹ thuật, kỹ năng nghề quan trọng để người học có thể tự nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch

và bảo quản cây trồng cũng như những sản phẩm của cây trồng nhằm cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường

Mô đun còn trang bị thêm cho học sinh chuyên ngành Khuyến nông lâm có những kiến thức bổ ích về những vấn đề liên quan đến thời vụ, đất đai, khí hậu, giống cây trồng…, giúp các em ra trường có thể tham gia công tác ở các lĩnh vực Khuyến nông lâm, Bảo vệ thực vật, trồng trọt, chỉ đạo, quản lý sản xuất ở gia đình và địa phương

Bố cục của giáo trình gồm có 3 bài, bao gồm những kiến thức về lý thuyết và thực hành Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều giáo trình, sách tham khảo của các trường đại học và của các tác giả có chuyên môn sâu về những lĩnh vực có liên quan Tuy có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi có những thiếu sót, chúng tôi rất mong muốn nhận được những ý kiến tham gia, đóng góp của các chuyên gia và đông đảo bạn đọc

Xin chân thành cảm ơn

Tác giả

HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU GIÁO TRÌNH

Trồng một số loài cây ăn quả có triển vọng tại Lào Cai là mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm, nhằm trang bị cho người học những kiến thức cần thiết

về giá trị kinh tế; yêu cầu ngoại cảnh; kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản một số cây ăn quả đang được trồng phổ biến hiện nay trên địa bàn tỉnh Lào Cai như: cây mận, cây hồng, cây lê … và những kỹ năng nghề cần thiết để cây trồng cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường cho người sản xuất, vùng sản xuất

Trong quá trình học, mô đun có liên quan với các môn: Đất và phân bón, Nhân giống cây trồng Mô đun này được bố trí học sau các môn học bắt buộc, giúp cho người học vận dụng kiến thức, kỹ năng trong việc tổ chức sản xuất, sử dụng đất đai có hiệu quả, sản phẩm sản xuất ra phù hợp và đáp ứng được nhu cầu thị trường

Giáo trình có 3 bài:

- Bài 1: Kỹ thuật trồng cây mận

- Bài 2: Kỹ thuật trồng cây hồng

- Bài 3: Kỹ thuật trồng cây lê

Tổng thời gian giảng dạy: 45 giờ, trong đó: 15 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành, 3 giờ kiểm tra Mỗi một bài học đều có bài thực hành và bài kiểm tra, theo 2 nội dung chính: Đánh giá kiến thức và kỹ năng

Phương pháp giảng dạy: Sử dụng phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm Giảng giải kết hợp làm mẫu và có ví dụ minh họa bằng hình ảnh thực tế, mô hình và rèn luyện kỹ năng thực hành tại vườn ươm, trang trại, vườn hộ gia đình để củng cố kiến thức, nâng cao kỹ năng nghề cho học sinh

MỤC LỤC

Lời nói đầu

Hướng dẫn nghiên cứu giáo trình

Bài 1: Kỹ thuật trồng cây mận

1.1.Giới thiệu chung về cây mận

1.1.1 Giá trị kinh tế

1.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

1.1.3 Giống mận có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

1.2 Kỹ thuật nhân giống mận

1.2.1 Chiết cành

1.2.2 Ghép

1.2.3 Dùng rễ mầm

1.3 Kỹ thuật trồng, chăm sóc 1.3.1 Kỹ thuật trồng

1.3.3 Thu hoạch và bảo quản

Bài 2: Kỹ thuật trồng cây hồng

2.1 Giới thiệu chung về cây hồng

2.1.1 Giá trị kinh tế

2.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

2.1 3 Một số giống hồng có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

2.2 Kỹ thuật nhân giống

2.3.3 Sự ra hoa và đậu quả của hồng

2.4 Thu hoạch và bảo quản

Bài 3: Kỹ thuật trồng cây lê

3.1 Giới thiệu chung về cây lê

3.1.1 Giá trị kinh tế

3.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

3.1.3 Giống lê có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

3.2 Kỹ thuật nhân giống lê bằng phương pháp ghép mắt 3.3 Kỹ thuật trồng và chăm sóc

3.4 Thu hoạch và bảo quản

Tài liệu tham khảo

BÀI 1: KỸ THUẬT TRỒNG CÂY MẬN

- Đảm bảo an toàn lao động, tiết kiệm vật tư

II NỘI DUNG BÀI HỌC

1 Giới thiệu chung về cây mận

1.1 Giá trị kinh tế

Mận là cây ăn quả được trồng ở

vùng ôn đới và á nhiệt đới

Mận được dùng chính để ăn tươi

ngoài ra còn có thể chế biến thành một số

mặt hành: mận ướp đường, rượu mận, ô

mai mận đặc biệt mận phơi khô là một

sản phẩm quý có tác dụng nhuận tràng, dễ

tiêu kích thích thần kinh

Mận còn là cây cảnh đẹp bởi mận ra

hoa vào đúng dịp tết, với số lượng hoa

nhiều và mầu trắng tinh khiết tạo cảnh

quan sinh động Hoa mận nhiều, có phấn

và mật nên là nguồn mật cho nghề nuôi

ong Gỗ mận tốt nên có thể sử dụng làm đồ

điêu khắc hoặc đồ gỗ trong gia đình, vỏ

cây mận là loại thuốc có tác dụng giải

khát, kích thích tiêu hoá

Mận trồng sau 2-3 năm đã ra quả, sau 8-10 năm là thời kỳ cho năng suất cao, nếu chăm sóc tốt những giống mận quý như mận Tam Hoa, mận Tả Van có thể đạt 200-250kg, tuổi thọ của cây thường kéo dài, do vậy giá trị của cây mận là rất lớn Chính vì vậy, cây mận đã trở thành cây có tác dụng xóa đói, giảm nghèo, thay đổi bộ mặt nông thôn miền núi, nhất là đối với đồng bào dân tộc vùng cao của Lào Cai

1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

- Nhiệt độ là yếu tố ảnh hưởng đối với cây nhất Mận có thể chịu lạnh đến 00C do đó trồng ở miền Bắc nước ta càng lên vùng núi cao càng sinh trưởng khoẻ mạnh, có năng xuất cao Nhu cầu lạnh của cây mận khoảng 700-1.000 giờ với nhiệt độ là 7,20C hay thấp hơn, có

Hình 1: Quả mận

nghĩa là trong mùa đôngphải có khoảng 1 tháng có nhiệt độ bình quân dưới 70C mới đủ lạnh cho cây mận Ở các miền núi cao như: Sapa, Bắc Hà, Đồng Văn, Mẫu Sơn Nhu cầu lạnh của cây mận được thỏa mãn, do vậy ở đó thường có nhiều giống mận, năng suất cao, chất lượng tốt

- Nước: Mận thích nghi đối với điều kiện khí hậu và đất đai ẩm, ở những nơi có khí hậu khô và lượng mưa dưới 300mm/năm nhưng có tưới thì năng suất vẫn cao, chất lượng vẫn tốt như vùng Caliofnia, Địa Trung Hải Ở nước ta, tại các vùng núi cao hay có sương mù, độ ẩm cao, lá mận dễ bị nấm bệnh phá hại, do bộ rễ ăn nông nên mận không chịu được hạn, đặc biệt

là thời kỳ quả lớn, cần chú ý cung cấp đủ nước cho mận sinh trưởng và phát triển Tuy nhiên ở giai đoạn quả chín nếu mưa quá nhiều gây nứt và rụng quả

- Ánh sáng: Mận yêu cầu không khắt khe về ánh sáng Nhưng ở những nơi quang, đủ ánh sáng thì năng suất cao và chất lượng tốt Những nơi ánh sáng yếu nhưng không quá rợp vì bóng cây thì mận vẫn ra hoa nhưng đậu quả ít Nếu trời nắng ráo thì quả thì quả sẽ có mầu sắc đẹp và chất lượng tốt

- Gió nhẹ có tác dụng điều hoà không khí, tạo điều kiện tốt cho sự trao đổi khí của cây

và tạo điều kiện cho sự thụ phấn của hoa Tuy nhiên gió mạnh thường làm rụng hoa, quả, gãy cành, đổ cây bởi rễ mận nông, do vậy ở những nơi có gió mạnh phải làm đai rừng chắn gió để bảo vệ cho vườn mận

- Đất đai: Do bộ rễ ăn nông nên rễ mận thường tận dụng độ mầu mỡ và dinh dưỡng ở tầng đất mặt Do đó cần giữ ẩm cho đất bổ sung dinh dưỡng hàng năm cho đất Đất trồng mận nên chọn đất thịt, chứa nhiều chất dinh dưỡng và phải chú ý thoát nước Đất đai thích hợp nhất nên có độ dày trên 50cm, hàm lượng mùn trên 2,5%, giữ ẩm tốt, ánh sáng không quá mạnh và khuất gió

1.3 Giống mận có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

* Mận Tam hoa: Là giống Mận có

nguồn gốc từ Trung Quốc, nhập vào nước

ta từ năm 1973, hiện nay giống Mận này

được trồng nhiều ở Mộc Châu (2.000 ha),

Bắc Hà (3.000 ha) và nhiều tỉnh khác như

Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn Là giống

quả to (30-40 quả/kg), năng suất cao, vị

ngọt, hơi pha chua, vỏ quả mầu xanh phớt

tím, ruột quả đỏ thắm: Đây là giống ăn

tươi và chế biến đồ hộp tốt nhất hiện nay

* Mận hậu: Trồng nhiều ở Bắc Hà,

Mường Khương tỉnh Lào Cai Quả to, khối

lượng 20-30g, khi chín vỏ quả màu xanh

vàng, thịt quả dòn, ngọt, là giống chất

lượng tốt bởi quả to và có vị ngọt

* Mận chua: Đây là giống mận thích nghi rộng, sinh trưởng khoẻ nên được trồng rộng

rãi ở nhiều nơi từ đồng bằng đến miền núi Quả chín đỏ hoặc vàng, vị chua và có thể hơi chát, năng suất cao, ít bị mất mùa Loại mận này thường được chế biến thành mứt mận

* Mận thép: Giống mận này được trồng nhiều ở vùng Yên Bái, Phú Thọ, Cao Bằng, Bắc

Kạn Loại mận này quả nhỏ (50-100 quả/kg), vỏ mầu vàng, có thể hơi phớt tím, thịt quả giòn,

hơi chua Khi quả chín có mùi thơm

Một số giống mận đang trồng có hiệu quả tại Lào Cai: Mận Tráng Hoàng Ly, mận Tả Van

2 Kỹ thuật nhân giống mận

Mận có thể nhân giống bằng gieo hạt, chiết cành, ghép và bật chồi rễ Do gieo hạt cây

lâu ra quả và có nhiều sự biến dị nên hiện nay phương pháp nhân giống bằng gieo hạt chủ yếu

sử dụng để sản xuất gốc ghép Các phương pháp nhân giống mận phổ biến hiện nay được

dùng:

2.1 Chiết cành

Chọn những cây mận ra quả tốt, chọn cành ở vị trí ngang tầm tán nơi có nhiều ánh sáng, đường kính cành 0,8-1,0cm Khoanh vỏ, bó bầu như chiết các loại cây ăn quả khác Khi cành chiết đã ra rễ thì cắt giâm cho ổn định rồi mới đánh đi trồng khi thời tiết thuận lợi

Thời vụ chiết: Tháng 2-3 và tháng 8-9 Các giống mận Tam Hoa trước đây ở các vùng đều phổ biến cách nhân giống này

và mầm rễ cũng là mầm dại

3 Kỹ thuật trồng, chăm sóc

3.1 Kỹ thuật trồng

Trên đất mới khai thác cần đào bỏ các gốc cây rừng, trồng phân xanh trước khi trồng mận 1-2 vụ để cho đất thuần thục Nếu trên đất dốc nhất thiết phải đào hố theo đường đồng mức và có các băng phân xanh bằng cốt khí, muồng để giữ đất, giữ ẩm hạn chế xói mòn, chú

ý sử dụng thước chữ A để xác định các đường đồng mức trên đất dốc

Trong những năm đầu của thời kỳ kiến thiết cơ bản ở giữa các hàng mận nên trồng các cây công nghiệp ngắn ngày thuộc họ đậu như: Đỗ, đậu tương, lạc để tăng hiệu quả kinh tế, làm cho đất mầu mỡ và có nguồn phân hữu cơ tại chỗ bón cho cây

+ Làm đất: Cày bừa kỹ toàn vườn, dọn sạch cỏ dại

3.1.3 Mật độ, khoảng cách

Việc xác định mật độ, khoảng cách

trồng mận phải phụ thuộc vào độ màu mỡ

của đất trồng, giống mận, loại ghép

- Đất tốt trồng thưa, đất xấu trồng

dày

- Mỗi giống mận thích hợp với một

khoảng cách trồng: Mận Tam hoa trồng

Bón lót cho mỗi hố: 30-50 kg phân hữu cơ + 0,5kg Supe Lân + 0,5kg vôi bột Trộn đều phân với lớp đất mặt đưa xuống đáy hố Lấp đất đầy hố không để đọng nước mưa Việc làm

đất và đào hố, bón lót phải tiến hành trước khi trồng 1-2 tháng, đợi thời tiết tốt sẽ trồng cây

3.1.5 Cách trồng

Khi thời tiết thuận lợi thì đưa cây ra trồng Ở những hố đã chuẩn bị, dùng cuốc moi một hốc ở chính giữa hố, đặt cây thẳng đứng vào hốc đã moi (chú ý bóc bầu nilon hoặc giấy Poli Êtylen ở bên ngoài bầu) Nếu là cây rễ trần không để rễ bị gấp trong hố Đưa đất tơi nhỏ lấp kín bầu (đối với cây ghép lấp kín đất bằnh cách mắt ghép 5-8cm), dùng tay ấn nhẹ cho đất tiếp xúc chặt với rễ cây Dùng cỏ hoặc rơm rạ mục phủ quanh gốc để giữ độ ẩm cho cây khi tưới nước không làm dí đất Dùng que dài 50-60cm cắm nghiêng khoảng 450 để giữ vững cây Tưới nước đẫm cho mỗi gốc 5-10 lít nước Nếu nắng phải cắm cây che nắng cho cây mới trồng

3.2 Chăm sóc

3.2.1 Quản lý vườn cây

- Sau trồng 1 tháng tiến hành trồng dặm cây bị chết để đảm bảo mật độ vườn mận

khoảng 1-2 tháng sau trồng (khi cây đã bén rễ, hồi xanh) có thể tưới nước giải, nước phân lợn

pha loãng theo tỉ lệ 1/10, cách gốc 50-60cm

- Luôn làm sạch cỏ Dùng rơm, rạ phủ gốc để chống cỏ dại và giữ ẩm Mận ưa đất ẩm,

do vậy nếu có điều kiện thì tưới nước cho mận ở thời kỳ ra hoa, hình thành quả và quả lớn

Nếu bị hạn ở thời kỳ này thường gây hiện tượng rụng quả và quả nhỏ

3.2.2 Tạo hình, tỉa cành

- Tạo hình: Khi cây mận cao 80-100cm cần bấm ngọn cách mặt đất 80cm Chọn để lại 4-5 cành cấp 1 phân bố đều các phía Cắt tỉa hết các cành không cần thiết Trên cành cấp 1 khi dài 60-70cm, tiến hành bấm ngọn và nuôi dưỡng 2-3 cành cấp 2 Làm liên tục như vậy ta sẽ được cây mận có khung tán vững chắc, cân đối

- Cắt tỉa cành non: Từ khi cây có quả, hàng năm chỉ cắt tỉa cành hương, cành khô, cành

bị sâu bệnh Bắt đầu từ năm sai quả (năm thứ 7-8 trở đi) dùng cưa cắt bỏ những cành già cỗi (vết cắt sát vào thân) để duy trì bộ tán và kéo dài thời gian sai quả

Nguyên tắc đốn tỉa mận là: Đốn tỉa cành quả mọc quá chen chúc, đốn ngắn lại cành già cỗi, nuôi cành mới thay thế Khống chế chiều cao cây khoảng 3,5m, tạo thông thoáng giúp cây quang hợp tốt

Cách tỉa: Chúng ta có thể tỉa mận bằng tay, đợi khi đến tháng 4 khi quả to bằng hạt đỗ tương thì tỉa, nên căn cứ vào thế cây, lượng cành lá và số quả trên cây để quyết định tỉa nhiều hay ít Thứ tự tỉa quả tiến hành từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài

3.2.4 Bón phân

+ Lượng phân bón cho mận theo các độ tuổi

Bảng 1: Lượng phân bón cho mận theo các độ tuổi

Tuổi cây Lượng phân bón theo tuổi cây (kg/cây)

+ Thời gian bón và lượng bón mỗi lần:

- Bón nuôi lộc, nuôi quả: Tháng 2-3, bón 50% đạm Ure + 30% Kaliclorua

- Bón phục sức cho cây: Tháng 6-7, bón 50% đạm Ure+ 40% Kaliclorua

- Bón thúc chuẩn bị ra hoa: Tháng 11-12, 100% (Hữu cơ + Vôi+ Lân) + 30% Kaliclorua

Trên núi cao, điều kiện khí hậu thích hợp, cây mận mọc khỏe, không có sâu bệnh đáng

kể Tuy vậy khi trồng tập trung với số lượng lớn và trồng các giống mận ngon, quả to thì vẫn

có một số loại sâu bệnh chính sau:

+ Bệnh chảy gôm Thường

xuất hiện ở mận, mận khi bị sâu đục

thân hoặc bị các vết thương cơ giới

ở thân, cành

Phòng trừ bằng cách: Hạn chế

sâu đục thân, khi đốn phải dùng dao

sắc, cưa để vết thương chóng lành,

khi cây bị bệnh dùng nước vôi hoặc

Boocđô để quét vào vết bệnh, hàng

năm sau thu hoạch quả phải làm vệ

sinh gốc cây và quét vôi gốc

Hình 4: Bệnh chảy gôm trên thân cây

+ Bệnh khô cành : Bệnh do vi khuẩn gây ra làm cho các cành mận khô và làm cho lá

quả ở các cành bị bệnh héo Bệnh làm giảm năng suất và chất lượng của quả

Phòng trừ bằng cách: Vệ sinh vườn, cắt cành bị khô héo đem đốt Chọn gốc ghép có khả

năng chống bệnh, ghép trên gốc mận chua, bệnh ít xuất hiện hơn

+ Sâu đục thân, đục ngọn: Là sâu

non của các loại xén tóc màu nâu, màu

xanh Sâu đục vào ngọn làm cho ngọn

héo, sâu đục vào thân làm cho cành gãy

khi có gió bão

Cách phòng trừ: Tháng 5-6 bắt xén

tóc hoặc phun thuốc để trứng ung Khi

thấy ngọn héo cần cắt ngay chỗ héo, tiêu

hủy để giết sâu non Khi thấy vết phân

đùn ra ở ngang thân, cành cần lấy bông

thấm Ofatox nhét vào lỗ đục để sâu bị

thuốc xông hơi chết Hình 5: Sâu đục thân, đục ngọn mận

+ Sâu róm: Xuất hiện tháng 5,7, sâu róm ăn lá làm giảm diện tích quang hợp, hạn chế

sinh trưởng của cây

Phòng trừ: Phun Ofatox hoạc Trebon nồng độ 0,1-0,2%

3.3 Thu hoạch và bảo quản

+ Thu hoạch: Mận chín vào tháng 5-6 khi chín vỏ mận chuyển màu biểu hiện đặc điểm

của giống Hái xanh hay chín tuỳ theo mục đích sử dụng Nếu phải vận chuyển đi xa thì nên hái hơi xanh, nếu thu hoạch quá chín sẽ làm quả giập nát Nếu ăn tươi tại chỗ hoặc chế biến thì

nên hái quả vừa chín Khi hái ta có thể bắc thang hái quả trên cao, đưa quả vào gùi, sọt để quả không bị dập nát, chú ý bảo vệ lớp phấn của vỏ quả Tránh vít cành hái quả dễ bị gãy cành

Thứ tự thu hái: Từ dưới lên trên, từ ngoài vào trong

- Căn cứ vào thời gian chín của quả

- Thời gian từ nở hoa đến quả chín của từng giống

- Mầu sắc vỏ quả

- Độ khó, dễ của rụng quả

+ Bảo quản: Sau khi thu hoạch nên vận chuyển ngay đến nơi tiêu thụ hay chế biến

Nếu phải bảo quản không nên chất đống, cần rải mỏng để giảm hô hấp hoặc bảo quản trong kho lạnh ở nhiệt độ 12,8-15,6 0C, ẩm độ 80-90% trong thời gian 2 tuần

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Trình bày giá trị kinh tế và yêu cầu ngoại cảnh của cây mận

2 Hãy nêu các phương pháp nhân giống mận hiện nay

3 Trình bày các biện pháp kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản mận

III THỰC HÀNH

KỸ THUẬT GIEO ƯƠM HẠT, NHÂN GIỐNG, TRỒNG, CHĂM SÓC CÂY MẬN

1 Địa điểm thực hiện: Tại vườn đồi, trang trại, mô hình kinh tế hộ…

2 Thời gian thực hiện: 9 giờ

3 Điều kiện thực hiện

- Sau khi đã học xong bài Kỹ thuật trồng cây mận

- Đã chuẩn bị hiện trường, dụng cụ lao động (dao, kéo cắt tỉa cành, dao chiết cành, cuốc, bình bơm, xô, chậu…), quần áo bảo hộ lao động (Khẩu trang, gang tay, ủng, áo mưa…), vật

tư (cây giống, hạt giống, phân bón các loại, thuốc kích thích sinh trưởng, thuốc bảo vệ thực vật, các loại)

4 Trình tự thực hiện:

Nội dung 1: Nhân giống mận (4 giờ)

TRÌNH TỰ THỰC HIỆN VÀ QUY TRÌNH KỸ THUẬT

NHÂN GIỐNG MẬN

TT Nội dung Dụng cụ, vật tư Phương pháp

thao tác Yêu cầu kỹ thuật

1 Chiết cành

- Kéo cắt cành, dao chiết ghép,

xô, chậu

- Cành chiết, nilon, dây buộc, Thuốc

KT ra rễ, phân chuồng, rơm rạ, hoặc trấu, mùn cưa, nước

- Chọn cây

mẹ, chọn cành chiết

- Dùng dao khoanh, bóc

vỏ

- Dùng tay bó bầu

- Chọn những cây mận ra quả tốt, chọn cành ở vị trí ngang tầm tán nơi có nhiều ánh sáng, đường kính cành 0,8-1,0cm

- Khoanh, bóc vỏ, cạo tượng tầng, bó bầu như chiết các loại cây ăn quả khác

- Khi cành chiết đã ra rễ thì cắt giâm cho ổn định rồi mới đánh đi trồng khi thời tiết thuận lợi

- Thời vụ chiết: T2-T3 và T8-9

2 Ghép

- Kéo cắt cành, dao chiết ghép

- Cây gốc ghép, mắt ghép, nilon, dây buộc

- Chọn cây gốc ghép, mắt ghép

- Dùng tay và kéo cắt ngọn gốc ghép

- Chẻ gốc ghép

- Đưa mắt ghép vào gốc

+ Kiểu ghép: Có thể ghép cành (kiểu ghép cành bên, kiểu ghép nối ngọn, ghép áp) hoặc ghép mắt (Kiểu ghép mắt nhỏ có gỗ, kiểu của sổ mở ) + Kỹ thuật ghép:

- Chọn cây gốc ghép có đường kính 0,8 - 1,0cm Mắt ghép đủ tiêu chuẩn

- Dùng tay và kéo cắt ngọn gốc ghép

- Chẻ gốc ghép

ghép

- Cuốn ni lon xung quanh mắt ghép

trùng khít

- Cuốn nilon xung quanh mắt ghép theo kiểu lợp mái nhà cho kín và khít, hở mắt ghép

3

Dùng rễ

mầm - Cuốc, dao

- Cây mận giống

- Chọn cây

giống

- Dùng cuốc đánh cây con đem trồng

- Tạo ra các rễ mầm bằng cách đào rãnh xung quanh cây để làm đứt bật các rễ con

- Khi cây con lớn cao 40-50cm có thể đánh đi trồng hoặc tận dụng làm gốc ghép cho các giống mận tốt Chú ý không áp dụng hình thức này đối với các cây mận ghép bởi gốc ghép là các cây mận dại và mầm rễ cũng là mầm dại

Nội dung 2: Trồng mận (5 giờ)

TRÌNH TỰ THỰC HIỆN VÀ QUY TRÌNH KỸ THUẬT

TRỒNG VÀ CHĂM SÓC MẬN

TT Nội dung Dụng cụ, vật tư Phương pháp

1 Bước 1: Xác

định thời vụ

Thời vụ trồng mận trồng tốt nhất là vào tháng 1-2 trước khi cây nảy lộc và đã có mưa xuân Trồng vào vụ này ta có thể đánh rễ trần mà trồng vẫn đạt tỷ lệ rất cao, trên 90%

2 Bước 2:

Chọn đất và

làm đất

Cuốc, xẻng

Quan sát lựa chọn đất trồng

và có thể dùng cày, bừa, cuốc, xẻng làm đất

- Nên chọn đất có tầng canh tác dày, mầu

mỡ dễ thoát nước Trên đất dốc nhất thiết phải đào hố theo đường đồng mức và có các băng phân xanh bằng cốt khí, muồng để giữ đất, giữ ẩm hạn chế xói mòn

- Cày bừa kỹ toàn vườn, dọn sạch cỏ dại

khoảng cách

- Đất tốt trồng thưa, đất xấu trồng dày

- Mỗi giống mận thích hợp với một khoảng cách trồng: Mận Tam Hoa trồng thưa, mận Thép trồng dày

- Có thể trồng với mật độ, khoảng cách sau:

+ Đối với giống mận Tam Hoa ta có thể trồng 5x5m hoặc 4x4m (400-600 cây/ ha)

- BHLĐ

- Các loại phân bón lót

Dùng cuốc, xẻng đào hố, sau đó bón lót phân và lấp kín đất

- Đào hố sâu: 505050cm, để đất mặt

riêng, đất ở đáy hố riêng

- Bón lót cho mỗi hố: 30-50 kg phân hữu

cơ + 0,5kg Supe lân + 0,5kg vôi bột Trộn đều phân với lớp đất mặt đưa xuống đáy

hố Lấp đất đầy hố không để đọng nước mưa Việc làm đất và đào hố, bón lót phải tiến hành trước khi trồng 1-2 tháng, đợi

thời tiết tốt sẽ trồng cây

5

Bước 5:

Cách trồng

Cuốc, xẻng, cọc, rơm rác, cây giống

Dùng cuốc moi hố giữa tâm hố, đặt cây và lấp đất

Ở những hố đã chuẩn bị, dùng cuốc moi một hốc ở chính giữa hố, đặt cây thẳng đứng vào hốc đã moi Nếu là cây rễ trần không để rễ bị gấp trong hố Đưa đất tơi nhỏ lấp kín bầu ( đối với cây ghép lấp kín đất bằnh cách mắt ghép 5-8cm), dùng tay

ấn nhẹ cho đất tiếp xúc chặt với rễ cây Dùng que dài 50-60cm cắm nghiêng 450

để giữ vững cây

6 Bước 6:

Chăm sóc

Ô doa, nước sạch, dao, kéo, bình bơm, BHLĐ, phân bón

Tưới nước, tủ gốc, cắt tỉa, bón phân, phun thuốc

- Tưới nước giữ ẩm

- Tủ gốc, làm cỏ, trồng dặm

- Tạo hình, cắt tỉa

- Bón thúc

- Phòng trừ sâu bệnh

5 Tổ chức thực hiện: Chia nhóm thực hành tại hiện trường Sau khi thực hành trồng

mận, học sinh phải thực hiện chăm sóc hàng ngày theo qui trình kỹ thuật

BÀI 2: KỸ THUẬT TRỒNG CÂY HỒNG

I MỤC TIÊU

- Trình bày được giá trị kinh tế, yêu cầu điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc cây hồng, thu hoạch và bảo quản quả hồng;

- Thực hiện được trình tự các bước nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch hồng đúng

kỹ thuật, đạt được định mức theo quy định;

- Đảm bảo an toàn lao động, tiết kiệm vật tư

II NỘI DUNG BÀI HỌC

1 Giới thiệu chung về cây hồng

1.1 Giá trị kinh tế

Cây hồng là cây ăn quả nhiệt đới có giá trị kinh tế khá cao, sản phẩm rất dễ tiêu thụ trên thị trường trong nước cũng như quốc tế Là cây ăn quả quan trọng của các nước châu Á như: Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên

Về giá trị dinh dưỡng: Quả hồng có chứa khoảng trên dưới 17% đường tổng số, nhiều sinh tố (vitamin A, B1, B2, C, PP ) đặc biệt có chứa hàm lượng iốt Tai hồng để phơi khô chữa

ho, nấc, đầy bụng, đái dầm Ăn hồng hạ huyết áp, giảm đau ruột

Quả hồng có thể ăn tươi, sấy khô, làm mứt đều tốt Hồng là cây ăn quả ít sâu bệnh, không kén đất, chịu hạn và chịu úng cũng tốt

Về mặt cảnh quan cây hồng khá đẹp:

Thân cành thường nhẵn nhụi, ít vết sâu đục,

nhựa chảy, các cành yếu thường khô rồi tự

rụng nên tán cây luôn khỏe khoắn, xum xuê

Nếu được tạo tán cây hồng sẽ có khung tán

đều, đẹp Trên cây quả chuyển từ màu xanh

sang vàng rồi đỏ trông rất đẹp mắt

Nhân dân ta trồng hồng để thu quả

vào dịp Tết trung thu, một số giống cho

thu quả vào dịp tết Nguyên đán càng có

giá trị hơn

Cây hồng khả năng thích ứng rộng với các vùng sinh thái, năng suất cao và ổn định, chất lượng quả rất tốt, hiệu quả kinh tế cao Nên chú ý phát triển hồng ở các tỉnh trung du và miền núi phía bắc

1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh

1.2.1 Khí hậu

- Nhiệt độ: Hồng là cây trồng nhiệt đới Yêu cầu nhiệt độ 12-150C Tuy nhiên có vùng mùa đông, nhiệt độ -100C cây vẫn không chết Hàng năm cây hồng cần khoảng 800 giờ có nhiệt độ 8-110C để cây phân hóa hoa thuận lợi, nhiệt độ tối đa cho cây sinh trưởng 16-170C , cho phát triển quả 25-270C Khi chín nhiệt độ thấp hơn 200C thì tốt, đặc biệt chênh lệch nhiệt

độ ngày đêm càng lớn chất lượng quả càng cao, mã quả càng đẹp

- Lượng mưa: Yêu cầu lượng mưa hàng năm >1.500mm, nhất là mùa quả phát triển nếu thiếu nước dễ gây rụng quả

- Ánh sáng: Hồng ưa ánh sáng trực xạ, cường độ ánh sáng vừa phải Nếu những ngày quá nắng gây bất lợi cho lá và quả

- Những vùng có bão vào tháng 8-10 cần có biện pháp phòng chống gió cho cây, để hạn chế rụng quả

1.2.2 Đất đai

Hồng không kén đất lắm, nhưng tốt nhất trên đất có tầng dày >70cm, thoát nước nhưng giữ được ẩm (đất phù sa ven sông, phù sa cổ, đất ven đồi núi) Hồng rấm ưa đất chua, pH = 5-5,5 chịu được đất đồi, hồng ngâm ưa đất có pH =6, hợp với đất ẩm ven sông suối

1 3 Một số giống hồng có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta

Nhóm hồng không hạt hoặc rất ít hạt là nhóm có ý nghĩa kinh tế nhất Cây hồng có nhiều quả không hạt hoặc có từ 1-3 hạt Tùy vùng mà chúng có tên khác nhau, một số giống phổ biến được trồng hiện nay là:

Hồng Hạc Trì: Quả to, khối lượng quả từ 100-150g/quả, quả dạng vuông đáy, vỏ quả xanh vàng, chín cây màu đỏ, thịt quả vàng nhạt, có cát, ăn giòn ngọt, thường chín vào tháng 8

âm lịch, phải ngâm, không có hạt hoặc ít hạt Hồng này thường được trồng Tiên cát, Bạch Hạc Phú Thọ và một số tỉnh ở miền bắc

Hồng Thạch Thất: Có nguồn gốc từ

làng Yên Thôn, Thạch Thất Sơn Tây

Hồng này được trồng nhiều ở quanh vùng

hồ Núi Cốc, Thái Nguyên, quanh vùng hồ

Thác Bà, Yên Bái gọi là hồng Bảo Lương

Giống này sinh trưởng khỏe, lá cây màu

xanh đậm, to bản Quả to, khối lượng

trung bình khoảng 200g/quả Quả chín

màu đỏ sẫm, thịt quả mềm Thời gian cất

giữ lâu Hồng Thạch Thất có ưu điểm rất

sai quả và ít có hiện tượng quả ra cách

năm Hiện nay giống Hồng Thạch Thất đã

được trồng ở nhiều vùng sinh thái khác Hình 7: Giống hồng ngâm Lục Yên

nhau như: Lào Cai, Tuyên Quang, Vĩnh

Phúc, Thái Nguyên

Hồng Lạng Sơn: Có 2 loại là dạng quả lớn (65-100g/quả), dạng quả nhỏ (35-40g/quả) Khi chín vỏ màu xanh vàng, thịt quả vàng đỏ, không hạt, có nhiều cát, ăn giòn, ngọt, thơm, chất lượng rất tốt Hồng Lạng Sơn trồng nhiều ở xã Bảo Lâm, Thạch Đan, ngoài ra còn trồng rải rác ở một số địa phương của tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang Hồng Lạng Sơn chín vào dịp trung thu, thường ngâm để khử chát mới ăn được

Ngoài ra còn có các giống hồng: Hồng Nghi Xuân (Nghệ An), hồng Lý Nhân (Hà Nam), hồng Việt Cường (Thái Nguyên), hồng ngâm Lục Yên cũng đang được trồng rải rác tại các địa phương hiện nay

2 Kỹ thuật nhân giống

Không nên nhân giống hồng bằng trồng hạt vì lâu cho quả và thường có biến dị Mặt

khác những giống hồng có giá trị thường không có hạt nên phải nhân giống bằng phương pháp

vô tính Sau đây là một số phương pháp nhân giống hồng hiện nay:

Trường hợp gốc ghép còn quá nhỏ, cần chăm

sóc tiếp để ghép vào vụ đông xuân ( tháng 12

- tháng 2) Vụ này nên ghép cành (ghép nêm

hoặc nối ngọn) Cây ghép vụ này được trồng

vào vụ xuân hè hoặc vụ thu

Khi ghép thao tác nhanh, để tránh hiện

tượng chất tamin trong cây khi tiếp xúc với

không khí bị oxi hoá tạo nên một lớp phủ,

ngăn cản sự tiếp hợp giữa gốc ghép và mắt

ghép, giảm tỷ lệ sống của cành ghép

Hình 8: Ghép cải tạo tán trên cây hồng

2.2 Nhân giống bằng rễ

Chọn cây mẹ trồng từ rễ, sinh trưởng và cho quả tốt, khi thu hết quả lá rụng hết để khai

thác rễ Rễ hồng cắt thành những đoạn ngắn từ 7-10cm Nhát cắt phải gọn, không làm giập vỏ

rễ Chấm đầu gốc của hom vào tro hoặc chất kích thích sinh trưởng Sau đó cắm vào luống đất

đã làm kỹ hoặc vào túi bầu nilon đã chuẩn bị sẵn

Giữ ẩm tốt, cuối tháng 1, tháng 2 (âm lịch) rễ nảy mầm, cần chăm sóc mầm phát triển,

khi rễ mọc tốt mới đem trồng (tháng 3 - tháng 4) Những cây chưa đủ tiêu chuẩn cần tiếp tục

chăm sóc để trồng vào vụ thu

vào vụ xuân hè hoặc vụ thu

- Nhân giống bằng rễ: Khai thác

rễ vào khoảng tháng 11-12 (âm lịch)

Giâm rễ vào đất hoặc bầu nilon, khi nảy

mầm, rễ mọc tốt đem trồng vào khoảng

tháng 3 - tháng 4

Hình 9: Phương pháp ghép cành bên trên cây hồng

3.1.2 Chọn đất và làm đất

+ Chọn đất: Cây hồng không kén đất lắm, nhưng tốt nhất trên đất có tầng dày ≥ 70cm

Đất phải thoát nước nhưng giữ được ẩm như: đất phù sa ven sông hồng, phù sa cổ, đất ven đồi

núi Hồng giấm ưa đất chua, pH = 5-5,5 chịu được đất đồi; hồng ngâm ưa đất có pH = 6, hợp

với đất ẩm ven sông suối

+ Làm đất: Đất có điều kiện thì cày bừa kỹ, làm sạch cỏ dại Đất dốc cần làm thành

băng theo đường đồng mức Đất bãi, đất vườn thì chia lô, đào hố theo qui cách

3.1.3 Mật độ, khoảng cách

Giống sinh trưởng khoẻ, hố cách hố: 8m x 8m (160 cây/ha)

Giống sinh trưởng kém hơn thì khoảng cách hố: 6m x 6m (280 cây/ ha)

Đất đồi trồng dày hơn đất bãi Có thể trồng dày ngay từ đầu, rồi khi giao tán sẽ bớt một

cây ở giữa tạo khoảng cách là 4m x 4m, sau 7-10 năm, cây giao tán thì đào bớt đi một cây, tận

dụng rễ để nhân giống cung cấp cho sản xuất