Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình khoa nông học trường đại học nông lâm thái nguyên

Ở Việt Nam bưởi được trồng hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như: bưởi Đoan Hùng Phú Thọ, bưởi Diễn Từ

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN

Đối tượng và vật liệu thực hiện tại mô hinh

Mô hình bưởi diễn tại Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Giống cây bưởi diễn, phân bón (HCVS, phân lân,phân đạm và phân kali) và các vật liệu khác phục vụ cho việc đánh giá các nội dung của đề tài.

Địa điểm, thời gian nơi thực tập

Địa điểm: Thực tập tại mô hình khoa Nông học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Thời gian thực tập: Từ ngày 01/02/2020, đến ngày 01/ 7 /2020.

Nội dung thực hiện

- Đánh giá hiện trạng sản xuất cây ăn quả tại mô hình

- Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất tại mô hình

- Giải pháp phát triển mô hình trồng bưởi diễn tại mô hình khoa Nông Học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

Phương pháp thực hiện

3.4.1 Phương pháp kế thừa số liệu

- Thu thập các số liệu thứ cấp từ số liệu thống kê, báo cáo tổng kết của mô hình

- Thu thập thông tin từ tài liệu trong và ngoài nước trên sách, báo, tạp chí, internet

Từ đó tổng hợp và phân tích các yếu tố trực tiếp, gián tiếp ảnh hưởng tới phát triển sản xuất của cây bưởi Diễn

3.4.2 Phương pháp thu thập thông tin trực tiếp

Phỏng vấn trực tiếp các công nhân làm ngoài đồng, cán bộ quản lý mô hình thông qua hệ thống các câu hỏi đóng và mở nhằm thu thập các thông tin về

24 mô hình, thông tin cơ bản như lao động, vốn, đất đai và những vấn đề liên quan đến tình hình sản xuất bưởi diễn của mô hình từ đó đánh giá được hiệu quả kinh tế sản xuất do cây bưởi diễn mang lại

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu

Xử lý số liệu trên phần mềm excel 2010

3.4.4 Phương pháp điều tra tình hình sâu bệnh hại Điều tra theo ô theo dõi và quan sát trực tiếp trên ô điều tra

- Nhìn bằng mắt thường: triệu chứng, tập tính và hiện tượng gây hại

- Vợt xung quanh bắt những côn trùng biết bay

- Thu thập bằng tay mẫu vật sâu bệnh hại trên lá, cành, thân, quả, thu thập mẫu vật bị hại

- Rung cây, đập, vỗ để thu thập những loài sâu hại trên cao và côn trùng giả chết

- Theo dõi dựa trên quy luật phát sinh phát triển các loại sâu bệnh hại

- Đánh giá bằng mắt số lượng sâu bệnh hại trên cây và ghi nhận hình thức hại của chúng Quan sát trực tiếp trên toàn bộ những cây điều tra : thời điểm xuất hiện, gây hại mạnh nhất, chủng loại, mức độ hại của sâu và bệnh hại chính

Đối với các loại sâu chích hút, ăn lá, đục thân và đục quả—như sâu vẽ bùa, sâu xanh ăn lá, sâu đục thân và ruồi vàng—thực hiện theo dõi trong thời gian cây ra lộc của bưởi diễn Sau đó đếm số lượng sâu hại trên từng cây bị hại và tính toán số liệu trung bình để xác định mức độ nguy cơ và làm cơ sở cho các biện pháp quản lý phù hợp.

- Đối với bệnh loét, bệnh đốm đen, bênh sẹo hại cây bưởi diễn: theo dõi bộ phận bị hại, thời điểm xuất hiện, thời điểm bị nặng; rồi tính tỷ lệ bệnh hại

- Lấy mẫu bệnh ở bốn điểm theo bốn hướng Bắc-Nam và Đông Tây Mỗi điểm lấy

5 lá, lộc Sau đó đếm số lá bị bệnh và lá không bị bệnh

Tỷ lệ bệnh hại (%) = (Số lá, lộc, quả …) bị bệnh)/( tổng số cành, lá, lộc theo dõi) × 100%

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Kết quả đánh giá hiện trạng sản xuất ở mô hình

4.1.1 Tình hình sản xuất cây ăn quả của mô hình

Mô hình tập trung sản xuất một số loại cây ăn quả chính như: bưởi, ổi đài loan ngoài ra còn trồng một số loại cây ăn quả khác như, cam V2, Nhãn, Mít thái và Hồng xiên để phục vụ cho nhu thị trường và tại mô hình Dưới đây là bảng thể hiện tình hình sản xuất một số cây trồng của mô hình trong 3 năm gần đây

Bảng 4.1 Diện tích sản xuất cây ăn quả tại mô hình giai đoạn 2017-2019

Loại cây trồng Diện tích (ha)

Qua bảng số liệu cho ta thấy: Tổng diện tích sản xuất ngành trồng trọt là 3,5 ha, Nhìn chung diện tích trồng các loại cây không thay đổi qua các năm từ

2017 - 2019 Cụ thể cây ổi chiếm tỷ lệ diện tích trồng cao nhất là 34,29% , bưởi chiếm tỷ lệ diện tích tương đối cao là 20%, mít thái chiếm diện tích là 14,29%, nhãn muộn chiếm diện tích 17,14%, cam V2 chiếm diện tích 11,43% và Hồng xiên chiếm tỉ lệ thấp nhất là 2,86%

Kết quả đánh giá tình hình sản xuất bưởi của mô hình

4.2.1 Tình hình sản xuất cây bưởi tại mô hình

Qua quá trình điều tra thực tế tại các mô hình sản xuất cây ăn quả, đặc biệt là cây bưởi, những năm gần đây cho thấy tình hình sản xuất vẫn có sự tiến bộ nhưng phụ thuộc nhiều vào việc chăm sóc và bón phân đúng kỹ thuật Đội ngũ cán bộ quản lý tại các mô hình này có nhiều kinh nghiệm trong chọn thời điểm, liều lượng và loại phân phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng quả Việc áp dụng các biện pháp chăm sóc chuẩn và bón phân hợp lý đã trở thành yếu tố then chốt giúp cây ăn quả phát triển ổn định và giảm rủi ro trong sản xuất.

Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật: Hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đảm bảo thời gian cách ly Phân bón ở các thời kỳ bón phân khác nhau sử dụng thêm các chế phẩm sinh học Áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật tiên tiến đã có nhiều loại bưởi ngon và ngọt Cây bưởi cho năng suất cao được nhiều người và thị trường quan tâm

Trên diện tích trồng cây bưởi là 0,7 ha chiếm 20% trong tổng diện tích trồng cây ăn quả, và tổng số cây bưởi đã trồng 305 cây với tuổi cây là 8 năm tuổi Thông qua quá trình điều tra trực tiếp tại mô hình cụ thể có bốn giống bưởi như sau: Bưởi diễn có 200 cây, bưởi hoàng là 70 cây, bưởi đỏ là 20 cây và bưởi da xanh là 15 cây Như vậy bưởi diễn là cây được trồng nhiều nhất tại mô hình bưởi

Với bốn giống bưởi như vậy em đánh giá qua các chỉ tiêu sau: Số hoa/cây và tỷ lệ đậu quả thông qua bảng 4.2 như sau:

Bảng 4.2 Theo dõi khả năng ra hoa và tỷ lệ đậu quả trên cây bưởi tại mô hình

STT Giống bưởi (Giống) Số cây (cây) Tỷ lệ đậu quả

Qua bảng số liệu ta thấy tỷ lệ đậu quả của bốn giống bưởi đều cao trên 70% cụ thể : Giống bưởi diễn là giống cây cho tỷ lệ đậu quả cao nhất là 80,36%, giống

27 bưởi hoàng và bưởi da xanh là hai giống cây có tỷ lệ đậu quả cao trung bình là trên 72 % và còn lại là giống bưởi đỏ là giống cho tỷ lệ đậu quả thấp hơn so các giống khác là 70,93 % Như vậy cây bưởi là cây có tiền năng phát triển tại mô hình Đặc biệt là cây bưởi diễn đây cũng là giống bưởi cho ra tỷ lệ đậu quả cao nhất Đây cũng là giống có tiền năng phất triển tại mô hình

4.2.2 Tình hình sản xuất cây bưởi diễn tại mô hình

Trong quá trình điều tra thực tế tại mô hình cây bưởi diễn được trồng là

200 cây trong tổng số 305 cây các loại bưởi:

Em đánh giá trong ba ô Mỗi ô điều tra là 30 cây, với tổng số cây bưởi điều tra tại mô hình là 90 cây, từ kết quả điều tra thực tế tại mô hình tôi đánh giá được khả năng cây bưởi cho ra quả được thể hiện qua bảng 4.3 như sau:

Bảng 4.3 Theo dõi khả năng cây bưởi diễn cho ra quả trong mô hình Ô điều tra Tổng số cây

(cây) số cây cho quả (cây) số cây không cho quả (cây)

Tỷ lệ cây cho quả (%)

Qua bảng số liệu ta thấy được số cây cho quả ở từng ô điều tra là khác nhau: Ở ô điều tra thứ 2 là ô có số cây ra quả cao nhất với số cây là 29 cây với tỷ lệ cây cho quả là 96,67%, ô điều tra thứ nhất là ô có số cây cho quả ít nhất với số cây cho quả là 27 với phần trăm cây cho quả là 90% và cuối cùng là ô số

3 là ô có số cây cho quả tương đối cao với số cây cho quả là 28 cây và phần trăm cây cho quả là 93,33% Như vậy qua bảng số liệu ta thấy được trung bình 30 cây ta có 28 cây cho quả thì có 2 cây không cho quả cây không cho quả và ta có tỷ lệ cây cho quả là 93,33 %

Do thời gian thực tập có hạn và thời điểm thực tập nằm trong giai đoạn cây bắt đầu ra hoa và đậu quả Cây bưởi chưa được thu hoạch và tôi không có

28 số liệu về năng suất và sản lượng nên tôi không tính được năng suất và sản lượng của bưởi diễn tại mô hình

4.2.3 Một số loại sâu bệnh hại chính trên cây bưởi diễn

4.2.3.1 Một số loại sâu hại chính trên cây bưởi diễn

Trong quá trình điều tra thực tế tại mô hình cụ thể có một số loại sâu sau: Sâu vẽ bùa, sâu xanh ăn lá, sâu đục thân và ruồi vàng Đây là một số loại sâu hại chính trên cây bưởi diễn Qua thực tế ta thấy số lượng sâu hại chính trên cây bưởi diễn được thể hiện thông qua bảng 4.4 như sau:

Bảng 4.4 Một số sâu hại chính trên cây bưởi diễn trong mô hình Ô điều tra

Sâu vẽ bùa (con/cây

Sâu xanh ăn lá con/cây

Sâu đục thân (con/cây)

Từ số liệu trên cho ta thấy số con sâu hại có trên cây bưởi diễn cụ thể qua ba ô điều tra như sau:

1 Sâu vẽ bùa: (Phyllocnistis citriella)

Sâu hại trên chồi và lá non gây tổn thất nghiêm trọng cho cây trồng Sâu non đục phá dưới lớp biểu bì và ăn phần mô mềm của lá, hình thành những đường ngoằn nghèo có hình dạng nhất định Lá bị tấn công thường co rúm lại và biến dạng, làm giảm diện tích quang hợp và ảnh hưởng đến sự phát triển của chồi non Hậu quả này làm giảm tốc độ sinh trưởng và có thể tác động đến năng suất cũng như chất lượng của cây trồng.

- Từ số liệu ta thấy sâu vẽ bùa gây hại trên cây bưởi trung bình qua ba ô điều tra là có từ 1,90 con/cây đến 2,40con/cây, và từ đó ta thấy được trung bình trên vườn bưởi là có 2,12 con /cây

- Biện pháp phòng trừ: Tỉa cành, bón phân hợp lý, điều khiển sự ra chồi sao cho đồng loạt để hạn chế sự lây nhiễm liên tục trong năm

Hình 4.1: Lá bưởi bị sâu vẽ bùa gây hại

- Sâu non thường sống ở đọt và mặt dưới lá non, sâu non thường cuốn lá hoặc kết những lá lại với nhau và nằm bên trong ăn phá

- Từ số liệu điều tra ta thấy số con sâu xanh có trung bình trên ba ô điều tra là từ 1,77 con/cây đến 1,83 con trên cây, trung bình mỗi cây trên vườn có 1,80 con/cây

- Biện pháp phòng trừ và phun phòng: Thu dọn tàn dư cây sau khi thu hoach Bắt giết sâu non và nhộng.Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát bằng các thuốc hóa học có hoạt chất Emamectin hay hỗn hợp các hoạt chất (Chlorantraniliprole + Abamectin)

 Sâu đục thân (Chelidonium argentatum)

- Con trưởng thành đẻ trứng vào các kẽ nứt trên thân, cành chính Sâu non nở ra đục vào phần gỗ tạo ra các lỗ đục, trên vết đục xuất hiện lớp phân mùn cưa đùn ra

Một số biện pháp kỹ thuật trong sản xuất bưởi diễn tại mô hình

4.3.1 Kỹ thuật chăn sóc cây bưởi diễn

* Kỹ thuật làm cỏ và xới phá váng

Làm cỏ và xới phá váng định kỳ 2 tháng một lần

Dùng máy phát cỏ phát sạch vườn và xunh quanh gốc Sau đó dùng cuốc xới đều xunh quanh gốc, mục đính để làm sạch gốc cỏ và xới phá váng

Hình 4.3 Làm cỏ bưởi diễn tại mô hình

Sử dụng dụng cụ chuyên dụng để cắt tỉa và vệ sinh dụng cụ trước khi cắt tỉa cây

- Về tỉa cành trên cây bưởi

Việc cắt tỉa những cành sâu bệnh, cành tăm, cành yếu, cành khô và cành vô hiệu là bước thiết yếu để tăng năng suất và chất lượng quả Loại bỏ những cành cho hoa nhưng không đậu quả giúp cây phân bổ nguồn dinh dưỡng cho quả, cải thiện tỷ lệ đậu quả và độ khỏe của cây Cắt tỉa đúng kỹ thuật làm cho tán cây thông thoáng, tăng ánh sáng và sự thông gió, từ đó hạn chế sâu bệnh và cạnh tranh dinh dưỡng Nhờ vậy, năng suất quả được tối ưu và chất lượng quả được cải thiện rõ rệt.

Việc cắt bỏ những cành tăm cành sâu bênh, cành vượt, cành đã cho ra hoa nhưng không đậu quả, cành trong tán, cành vô hiệu không chỉ giúp cho cây thông thoáng, tránh sâu bệnh mà còn giúp cho cây tập chung dinh dưỡng nuôi quả trong giai đoạn này

Nên cắt tỉa vào mùa khô ráo không có mưa để tránh mầm bệnh xâm nhiễm vào cây hoặc lây lan bệnh từ cây này sang cây khác

Cắt tỉa bớt quả nhỏ trên cành của cây bưởi diễn giai đoạn quả non: Sau khi cây cho quả khoảng 2 tuần, quả có đường kính từ 2-3cm thời điểm này một số quả sẽ bị rụng sinh lý, trong điều kiện chăm sóc kém một số cây còn bị rụng quả hàng loạt Ta bắt đầu tỉa quả và chia làm 3 lần tỉa

Khi cắt tỉa quả trên cành, cần loại bỏ các quả nhỏ, quả méo, quả dị hình và những quả ở vị trí không thuận lợi để tập trung dinh dưỡng cho quả chính Trong quá trình này, nên dùng dụng cụ chuyên dụng cho cây ăn quả để đường cắt chính xác, an toàn cho cây và giảm thiểu tổn thương.

* Kỹ thuật tưới nước: Thường xuyên giữ ẩm trong vòng 20 ngày đến 1 tháng giúp cho cây phất triển tốt Sau đó tuỳ thời tiết nắng mưa để chống hạn hoặc chống úng cho cây Trước khi thu hoạch 1 tháng ngừng tưới nước

Chuẩn bị dụng cụ khoanh vỏ chuyên dụng để khoanh một vòng tròn khép kín có độ sâu vừa đủ để chạm đến phần gỗ Lưu ý cần để nguyên phần vỏ ở trên không được bóc ra (vì bản chất của phương pháp này là ức chế tạm thời khả năng

35 phát triển của bưởi Diễn, lấy ra phần vỏ khoanh ra thì phần ngọn rất dễ bị héo và chết do không đủ dưỡng chất)

Với cành khỏe mạnh có lá xanh tốt, bạn cần tiến hành khoanh lần 2 cách vị trí lần 1 chừng 15 – 20 cm, cần tránh bị dập nát phần vỏ xung quanh vị trí khoanh, độ rộng vết khoanh vừa phải chừng 5 cm

Mục đính ức chế sinh trưởng sinh dưỡng, kích thích khả năng ra hoa của cây

Hình 4.4 Kỹ thuật khoanh vỏ cây bưởi diễn

4.3.3 Kỹ thuật bón phân cho cây bưởi diễn tại mô hình

Qua quá trình điều tra theo dõi thực tế tại mô và kế thừa số liệu từ những năm trước, hằng năm ta chia ra làm 3 đợt bón / gốc/ năm thể hiện qua bảng 4.6 như sau:

Bảng 4.6 : Sử dụng phân bón cho cây bưởi trong mô hình

STT Số lần bón Phân chuồng

(kg/gôc) Đạm (kg/gốc)

• Đợt 1: Bón phân thúc lộc xuân vào tháng 1,2 Ta dùng có thể dùng 25 kg trên một gốc, bón đều theo hình chiếu tán cây Ngoài ra ta bón thêm 0,3 kg đạm ure, 0,5 kg supe lân và 0,3 kg kali cho cây bưởi diễn

• Đợt 2: Ta tiến hành bón phân thúc quả cho cây vào tháng 4,5 Ta dùng có thể dùng 20 kg trên một gốc, bón đều theo hình chiếu tán cây Ngoài ra ta bón thêm 0,2 kg đạm ure, 0,5 kg supe lân và 0,3 kg kali cho cây bưởi diễn

• Đợt 3: Tiến hành bón thúc quả lần 2 ở tháng 7, 8, 9 Nếu quả đã chuyển sang màu vàng hung thì dùng những loại phân cùng liều lượng bón cũng như cách bón đã hướng dẫn ở đợt 2

Kết quả cho thấy sau khi sử dụng lượng phân bón như vậy, cây bưởi Diễn phát triển xanh tốt hơn, quả đồng đều và cây phát triển khỏe mạnh, cho trái đều đặn và chất lượng được cải thiện.

Hình 4.5 Bón phân cho bưởi tại mô hình

4.3.4 Biện pháp phòng trừ sâu bệnh tại mô hình

- Sử dụng bình bơn cao áp để phun phòng trừ sâu, bệnh hại

- Sử dụng nước diễn hoặc nước ao để pha thuốc đúng theo tỷ lệ hướng dẫn trên gói thuốc

+ Phun vào buổi sáng sớm hoạc chiều mát.

Thuận lợi, khó khăn trong tình hình sản xuất tại mô hình

- Mô hình nằm ở vị trí thuận lợi, xa khu dân cư, đi lại dễ dàng

- Cán bộ kĩ thuật có trình độ trồng trọt chuyên môn cao, công nhân nhiệt tình và có tinh thần trách nhiệm cao trong sản xuất

Chủ mô hình có năng lực và năng động, luôn nắm bắt được tình hình xã hội và những diễn biến liên quan đến tổ chức Người ấy chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ kỹ thuật và công nhân, đảm bảo điều kiện làm việc tốt, phúc lợi hợp lý và sự cân bằng giữa công việc và đời sống để nâng cao động lực và hiệu suất làm việc.

- Có đất đai màu mỡ, nguồn nước cho tưới tiêu đầy đủ và phong phú, hệ thống giao thông thuận lợi

- Chính sách: Nhà trường và Khoa luôn ủng hộ mạnh mẽ các nỗ lực phát triển một nền nông nghiệp bền vững và thân thiện môi trường, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp

Việc gặp nhiều sâu bệnh trên cây bưởi đòi hỏi chi phí phòng trừ cao, làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của người trồng Chi phí phòng trừ sâu bệnh lớn ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và tốc độ phát triển của cây bưởi, đồng thời làm giảm chất lượng quả và năng suất thu hoạch Do đó, đầu tư vào các biện pháp quản lý sâu bệnh hiệu quả và bền vững cho cây bưởi là cần thiết để tối ưu năng suất, chất lượng quả và lợi nhuận nông hộ.

- Về chứng nhận chất lượng: Hiện mô hình vẫn chưa có hệ thống các tiêu chuẩn quốc gia và khung pháp lý cho sản xuất, chứng nhận và giám sát chất lượng sản phẩm NNHC

- Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến tình hình sản xuất và phát triển tại mô hình.

Một số giải pháp phát triển cây bưởi diễn tại mô hình

- Thực hiện các biện pháp kỹ thuật mới cắt tỉa vệ sinh thường xuyên

- Cải tạo các giống bưởi cũ thay thế bằng giống mới

- Áp dụng các biện pháp kỹ thuật làm bưởi ra hoa trái vụ

- Thực hiện một số kỹ thuật tiên tiến trên thế giới như:

- Kỹ thuật thụ phấn, thụ tinh

+ Sử dụng phân bón lá

+ Áp dụng hệ thống tưới nước tiên tiến, tiết kiệm

+ Kỹ thuật sử dụng biện pháp khắc phục hiện tượng rụng quả

4.5.2 Về phòng trừ sâu, bệnh

- Sử dụng thuốc theo nguyên tác bốn đúng

+ Đúng liều lượng và nồng độ

- Hạn chế sử dụng thuốc hóa học mà nên sử dụng các biện pháp sinh học như: bả thu hút côn trùng, lợi dụng thiên địch

Cần phải có thang chuyên sử dụng cho thu hoạch quả và sử dụng kéo để cắt chùm quả sau đó lau sạch, phân loại, cho vào thùng hoặc sọt tre có lót giấy hoặc xốp, để nơi thoáng mát và đem đi tiêu thụ

4.5.4 Về mở rộng sản xuất, thị trường

* Về mở rộng sản xuất:

- Giảm diện tích một số cây trồng không cho năng suất cao để tăng diện tích trồng cây bưởi diễn

Hiện nay, diện tích đất của trường còn nhiều khu đất trống nhưng có tiềm năng phát triển cây bưởi diễn Việc tận dụng những khu đất này sẽ mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế cho trường Cây bưởi diễn phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương, cho năng suất ổn định khi được chăm sóc bài bản Đầu tư vào phát triển bưởi diễn giúp tận dụng tối đa quỹ đất và tạo nguồn thu bền vững, đồng thời tăng giá trị thương mại của dự án nông nghiệp của trường.

* Vể mở rộng thị trường: Ngoài việc cung cấp cho thị trường nội Tỉnh là chính thì ta có thể cung cấp sang các thị trường ngoại tỉnh mà ít trồng bưởi như Lai Châu, Điện Biên,vv