Nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của m gorki và nguyễn hồng

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của M.Gorki và Nguyên Hồng vô cùngphong phú, đa dạng, đủ mọi hạng ngời, đông đảo nhất là những con ngời sốngdới đáy xã hội: lu manh, gái điếm, tù tội,

Trờng đại học vinh

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học

4 Phạm vi t liệu và phơng pháp nghiên cứu

5 Đóng góp mới của luận văn

6 Cấu trúc luận văn

Chơng 1 Thế giới nhân vật phụ nữ

1.1 Những phụ nữ bị huỷ hoại nhân phẩm

1.2 Những phụ nữ du thủ du thực

1.3 Những ngời mẹ tần tảo, nghèo khổ, nhẫn nhục

1.4 Những ngời vợ bị xiềng xích bởi tập tục phong kiến

1.5 Những phụ nữ buôn bán nhỏ có số phận đau đớn

1.6 Những cô gái quê nghèo khổ, tăm tối

1.7 Những phụ nữ gặp rủi ro, bất hạnh

Chơng 2 Giá trị hiện thực và t tởng nhân đạo đợc thể hiện qua nhân vật phụ nữ

2.1 Giá trị hiện thực

2.1.1 Những điểm tơng đồng

2.2 T tởng nhân đạo

2.2.1 Những điểm tơng đồng

2.2.2 Những điểm khác biệt

Chơng 3 Nghệ thuật thể hiện nhân vật phụ nữ

3.1 Miêu tả ngoại hình

3.1.1 Miêu tả những đặc điểm ngoại hình chủ yếu của nhân vật phụ nữ

3.1.2 Nguyên Hồng miêu tả cùng một lúc nhiều chi tiết ngoại hình

3.1.3 M Gorki chủ yếu đặc tả một số nét ngoại hình

3.2 Miêu tả nội tâm

3.2.1 Miêu tả trực tiếp nội tâm nhân vật qua ngôn ngữ ngời kể chuyện

3.2.2 Thể hiện nội tâm nhân vật qua đối thoại, độc thoại

3.2.3 Thiên nhiên nh một phơng tiện nghệ thuật thể hiện nội tâm nhân vật

3.3 Xây dựng tình huống truyện và không gian nghệ thuật

3.3.1 Tình huống truyện

3.3.2 Không gian nghệ thuật

3.4 Trữ tình ngoại đề

Kết luận

Tài liệu tham khảo 94

Nguyên Hồng là một trong những nhà văn xuất sắc có vị trí đặc biệt quantrọng trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại Liên tục, miệt mài sáng tác hơn 40năm, Nguyên Hồng đã để lại một khối lợng tác phẩm đồ sộ thuộc nhiều thể loạikhác nhau của thời kỳ trớc và sau cách mạng Giải thởng Hồ Chí Minh (Đợt I,1996) là phần thởng cao quý dành cho sự nghiệp sáng tác của ông.

1.2 Nhân vât phụ nữ chiếm vị trí quan trọng trong truyện ngắn của hainhà văn Truyện ngắn là thể loại thành công nhất trong toàn bộ sự nghiệp sángtác đồ sộ của hai nhà văn Trong mọi lĩnh vực, thiên tài nghệ thuật M Gorki

đều chiếm lĩnh những đỉnh cao chói lọi, truyện ngắn là một trong những mặtmạnh nhất của ông M Gorki bắt đầu nổi tiếng với t cách là một cây bút độc

đáo chuyên viết truyện ngắn và luôn có những tìm tòi, khám phá mới Truyệnngắn hiện thực thời kỳ đầu của M Gorki có vai trò định hớng cho toàn bộ sựnghiệp sáng tác văn học của ông

Trong sự nghiệp văn học của Nguyên Hồng, truyện ngắn có vị trí quantrọng không thua kém gì tiểu thuyết: “Chúng ta có thể nói đến Nguyên Hồng

nh một phong cách truyện ngắn trong văn xuôi Việt Nam hiện đại Su tầm vàtuyển chọn những tác phẩm trớc và sau cách mạng tháng Tám, chúng ta sẽ có

một tập truyện ngắn giá trị với nhiều mầu sắc độc đáo Khá nhiều truyện ngắncủa Nguyên Hồng đợc viết với một bút pháp hiện thực tỉnh táo'' [8, 13].

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của M.Gorki và Nguyên Hồng vô cùngphong phú, đa dạng, đủ mọi hạng ngời, đông đảo nhất là những con ngời sốngdới đáy xã hội: lu manh, gái điếm, tù tội, phu phen tạp dịch, ngời già, phụ nữ vàtrẻ em…Trong đó nhân vật phụ nữ chiếm vị trí quan trọng trong truyện ngắn củahai nhà văn “Nguyên Hồng xứng đáng đợc gọi là nhà văn của phụ nữ và trẻ emthuộc các tầng lớp bị áp bức bóc lột trong xã hội cũ” [49, 78]

1.3 M.Gorki và Nguyên Hồng có nhiều điểm tơng đồng về nhiều phơng

diện Nguyễn Đăng Mạnh trong một công trình nghiên cứu của mình đã tìmthấy những điểm gặp gỡ giữa hai nhà văn: ''Cuộc đời, khuynh hớng và phongcách viết của Nguyên Hồng khiến ngời ta dễ nghĩ đến M Gorki tuy biết rằng,hai nhà văn ấy có những chỗ khác nhau về tầm cỡ Cả hai đều từng lăn lộn thực

sự với những tầng lớp dới đáy của xã hội cũ, cùng viết với một trái tim tha thiếttin yêu con ngời, cùng sớm giác ngộ lí tởng cộng sản chủ nghĩa Cả hai đều viết

đủ thể loại: truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết… Họ cũng xây dựng đợc nhiềuhình tợng bà mẹ rất đẹp đi từ trong bóng tối mù mịt của cuộc đời cũ, của thànhkiến cũ, tới ánh sáng của thời đại…'' [46, 22] Nguyễn Tuân đã viết về NguyênHồng: "Và đồng nghiệp mới cũng nh cũ, ai ai cũng đều thân mật gọi bạnNguyên Hồng tôi là “ Gorki Việt Nam” Có phần nào cũng đúng thôi" [8, 71]

1.4 Nghiên cứu so sánh nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời

kỳ đầu của M.Gorki và Nguyên Hồng sẽ góp phần làm sáng tỏ những điểm tơng

đồng và khác biệt, những đóng góp riêng, độc đáo của hai ông trong việc thểhiện nhân vật phụ nữ Kết quả nghiên cứu có thể là tài liệu tham khảo thiết thựcphục vụ cho học tập, giảng dạy tác phẩm của M.Gorki và Nguyên Hồng trongnhà trờng Việt Nam hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

M.Gorki là một tài năng vĩ đại trong văn học Nga thế kỉ XX Sáng táccủa ông có một ảnh hởng sâu rộng đối với nhiều nền văn học dân tộc trên thếgiới Chính vì thế, cùng với thời gian công trình nghiên cứu về sáng tác của ôngdần tăng lên Trong điều kiện hiện nay, trên những t liệu bằng tiếng Việt hiện có

ở th vịên trờng Đại học Vinh, th viện Nghệ An, th viện Quốc Gia Chúng tôithấy có một số công trình nghiên cứu về M Gorki bằng tiếng Việt

Trong cuốn Lịch sử văn học Xô viết (Nxb Văn hoá, Viện văn học, Hà

Nội, 1961), Giáo s Nubarôp đã có những đánh giá chung về thế giới nhân vậttrong truyện ngắn của M.Gorki “Gorki đa ngời đọc đi sâu vào thế giới củanhững con ngời nghèo đói, cùng quẫn, " bị lăng nhục và bị xúc phạm", bị xã hội

t sản vất xuống "dới đáy" của cuộc sống Đó là thế giới của những ngời phiêubạt, du thủ du thực, hành khất, trộm cắp và gái điếm" [45, 255]

Viện sĩ Khrapchenko trong công trình nghiên cứu Cá tính sáng tạo cuả nhà văn và sự phát triển văn học (Nxb Tác phẩm mới, Hà Nội, 1978) đã dành

cả chơng XI để viết về "M.Gorki với thời đại ngày nay" Cụ thể là tác giả chỉ ravai trò, vị trí của nhà văn M.Gorki trong mối liên hệ với nhân dân, với thực tiễnphong trào cách mạng, với cuộc sống

Tác giả Nguyễn Kim Đính trong cuốn M.Gorki (Nxb Văn hoá, Hà Nội,

1981), nghiên cứu khá công phu về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác văn học củaM.Gorki, theo sát từng chặng đờng phát triển của phong trào cách mạng Nga.Tuy vậy, ở những sáng tác thời kỳ đầu M.Gorki ông không đi sâu phân tíchnhiều nh một số tác giả khác

Tác giả Nguyễn Hải Hà, Đỗ Xuân Hà trong cuốn Văn học Xô viết, tập 1

(Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1987) bàn khá nhiều đến truyện ngắn lãng mạn và hiệnthực thời kỳ đầu của M.Gorki, đặc biệt là những truyện ngắn hiện thực Các tácgiả cho rằng đề tài chính mà nhà văn khai thác trong những truyện ngắn này làcuộc sống của những ngời cùng khổ, đặc biệt là của những ngời du thủ du thực

ở họ có khá nhiều phẩm chất tốt đẹp nhng cũng có không ít hạn chế mà nhà

văn đã phê phán không thơng tiếc ''Ông đã chú ý tới thế giới nội tâm phongphú, đa dạng của những ngời cùng khổ, nhất là những mầm sống của một ý thứcxã hội mới đang nảy sinh, sự phản kháng tự phát, âm thầm ngày càng mạnh,niềm mơ ớc về một cuộc sống tốt đẹp hơn đang âm ỷ cháy trong lòng những ng-

ời ở ''dới đáy'' xã hội'' [23, 53] Theo tác giả, "Trung tâm chú ý của M.Gorkitrong sáng tác những năm 90 là những tính cách đặc sắc, đa dạng, có thế giớinội tâm phong phú, có những suy nghĩ triết lí về các vấn đề lớn lao của cuộc đời( ), vai trò của những đoạn đối thoại và độc thoại trong các truyện của Gorkirất lớn… Gorki đã lồng t tởng và tình cảm của mình vào hình tợng các nhân vật,vào những đoạn miêu tả phong cảnh thiên nhiên, môi trờng sống của các nhânvật, qua hệ thống những so sánh, ẩn dụ ở một số tác phẩm hiện lên rõ nét hình

ảnh ngời kể chuyện, một con ngời sống bằng những nỗi khổ, niềm vui, ớc mơ

và khát vọng của nhân dân Tiếng nói của ngời kể chuyện lúc đau đớn, xót xa,lúc tủi hờn, buồn bã, lúc lại lạc quan, đắc thắng, đã thu hẹp khoảng cách gữacác nhân vật và độc giả'' [23, 61- 62]

Trong cuốn Tuyển chọn và trích dẫn những bài phê bình, bình luận văn học của các nhà văn, nhà nghiên cứu Việt Nam và thế giới (Vũ Tiến Quỳnh

biên soạn, Nxb Văn học Giải phóng), Đỗ Xuân Hà cho rằng trong truyện ngắnhiện thực thời kỳ đầu của mình, M.Gorki đã đề cập đến cuộc đời, số phận củanhững kẻ sống "dới đáy" xã hội, phơi bày ra ánh sáng bộ mặt đê tiện, xấu xacủa chế độ phong kiến t bản Nga Hoàng, kẻ đã đẩy hàng triệu con ngời vàocảnh bần cùng, tớc đoạt đi mọi quyền hành kể cả quyền lao động, cái quyền tốithiểu và đồng thời cũng là phơng tiện duy nhất để kiếm sống

Đỗ Hồng Chung, Nguyễn Kim Đính, Nguyễn Hải Hà, Hoàng Ngọc Hiến,

Nguyễn Trờng Lịch, Huy Liên trong cuốn Lịch sử Văn học Nga (Nxb Giáo

dục, Hà Nội, 1998) đã đi sâu tìm hiểu nguyên nhân nhà văn sáng tác nên hàngloạt truyện hiện thực đặc sắc, phân tích kỹ về đề tài cuộc sống của con ngời dới

đáy xã hội với những nét khám phá mới trong cách xây dựng nhân vật của

M.Gorki Trong tuyến những tác phẩm hiện thực thời kỳ đầu của M Gorki, theocác tác giả của công trình này, ngời đọc dễ dàng nhận thấy hai lớp tác phẩm.Một lớp tập trung vào phê phán, đả kích cái ''thế giới trởng giả đang lực lỡng, c-ờng tráng'', đang phè phởn trên xơng máu của nhân dân lao động và lớp tácphẩm miêu tả cuộc sống của nhân dân, của những ngời cùng cực trong xã hội".Trong những tác phẩm hiện thực thời kỳ đầu của M Gorki, bản lĩnh cách tâncủa nhà văn trẻ đợc thể hiện hiện rõ nhất trong những truyện ngắn viết về đờisống t tởng, tình cảm của quần chúng nhân dân Nga M Gorki bác bỏ quan

điểm ''bề trên'' thơng hại chiếu cố đối với quần chúng Nhà văn trẻ bác bỏ quan

điểm lí tởng hoá ngời dân Nga của những nhà văn phái dân tuý M Gorki miêutả nhân dân không phải từ bên ngoài để quan sát, đồng cảm mà chính từ ý thứccủa nhân dân để nhìn nhận, đánh giá xã hội con ngời Đối với ngòi bút nghệthuật M Gorki, miêu tả nhân dân quần chúng có nghĩa là tự biểu hiện Chính vìvậy, điều quan tâm hàng đầu của tác giả không phải là điều kiện sống tối tăm,cực khổ, ở những chi tiết nghề nghiệp mà chính ở quá trình tâm lí và ý thức củanhân dân

Ngoài ra còn có một số công trình của các tác giả khác nh Nguyễn Kim

Đính, Hồ Sĩ Vịnh, Lê Sơn, Nguyễn Hải Hà, Hồ Chơng, Lu Liên về ngời vàvăn M.Gorki

Nguyên Hồng là một trong những đại diện xuất sắc của khuynh hớng vănhọc hiện thực tiến bộ trớc cách mạng tháng Tám và cũng là một trong nhữngngời đầu tiên góp phần xây dựng nền văn xuôi hiện đại Việt Nam Suốt cuộc đờilao động nghệ thuật, ông đã dốc toàn bộ sức lực và tâm huyết để viết về nhữngngời cùng khổ trong xã hội cũ và dựng lên bức tranh hiện thực hoành tráng về

sự nghiệp cách mạng trọng đại của dân tộc Ngòi bút Nguyên Hồng cũng gópphần vào không khí sôi động và sự phát triển liên tục, bề thế của văn học nớcnhà trong cuộc hành trình thế kỉ XX Sự nghiệp văn học của nhà văn xứng đáng

đợc nghiên cứu về nhiều phơng diện: Cuộc đời, tác phẩm, thế giới quan, phơngpháp sáng tác, thế giới nhân vật (trong đó có nhân vật phụ nữ).

Vũ Ngọc Phan trong cuốn Nhà văn hiện đại quyển t, tập 3 (Nxb Vĩnh

Thịnh, 1951) cho rằng "Những truyện ngắn của Nguyên Hồng, phần nhiều phamột giọng phóng sự chua cay và kín đáo, phần nào dùng việc thay lời, nên cáinghệ thuật của ông thật là sâu sắc " [57, 213]

Hà Minh Đức trong cuốn Nguyên Hồng - Về tác gia và tác phẩm (Nxb

Giáo dục, Hà Nội, 2001) đã có những nhận xét thật sâu sắc về nhân vật phụ nữcủa Nguyên Hồng "Cái gốc là sự ổn định, không biến chất của những giá trịtinh thần và đạo lý của dân tộc thấm sâu trong cuộc sống của họ Điều này càngthấy rõ ở các nhân vật nữ nhất là những bà mẹ Nhân vật bà mẹ ở Nguyên Hồngcho dù bà mẹ ở xóm nghèo thành thị hay nông thôn đều có những nét cơ bảngiống nhau: tình yêu quê hơng, ý thức xây dựng hạnh phúc của gia đình, tinhthần vị tha khi xử lý các mối quan hệ xã hội, tình yêu thơng tha thiết cuộc sống

và con ngời" [16, 17]; ''Nguyên Hồng, nhà văn của những xóm thợ, "những ngờicùng khổ", ''Gorki của Việt Nam'', ngời dã đem vào trang sách muối mặn, mồhôi và đất bụi của cuộc đời'' [16, 13]

Trong cuốn Nguyên Hồng- Tấm lòng qua trang viết (Nxb Văn hoá

Thông tin, Hà Nội, 2002), Nguyễn Đăng Mạnh đã có khám phá mới về thế giớinhân vật phụ nữ: "những ngời đàn bà trong tác phẩm Nguyên Hồng, tuy bềngoài nhiều khi không dợc dịu dàng, bao giờ cũng mang bản chất tốt đẹp Đứctính phổ biến của họ là tình mẫu tử đợc thể hiện nh một bản năng mãnh liệt , làtình hữu ái giữa những ngời nghèo khổ mà sau này nhà văn sẽ nâng lên thành ýthức giai cấp Điều đặc biệt là nhân vật phụ nữ trong tác phẩm Nguyên Hồng,một mặt có thể chịu đựng mọi gian khổ, có thể hy sinh tất cả vì chồng, vì con,nhng mặt khác lại dễ rung động trớc tiếng gọi của hạnh phúc lứa đôi Những lúc

ấy ngời ta thấy nhân vật phụ nữ của Nguyên Hồng sẵn sàng gạt phăng mọi ràng

buộc của lễ giáo phong kiến, của những thành kiến hàng nghìn đời của đạo tamtòng, tứ đức để chỉ tuân theo những thôi thúc của trái tim mình" [49, 75]

Trong lời giới thiệu Tuyển tập Nguyên Hồng, tập 1 (Nxb Văn học, Hà

Nội, 1997), Phan Cự Đệ viết: ''Có thể thấy ở Nguyên Hồng những ảnh hởng của

HuyGo lẫn Gorki…'' [8, 43]; "Trong phạm vi chủ đề này ngời ta thờng nói đến

sự gặp gỡ ở một mức độ nào đó giữa Nguyên Hồng với Gorki Hai nhà văn này

đều xây dựng đợc những hình tợng rất đẹp về những bà mẹ đau khổ từ trongbóng tối của cuộc đời cũ vơn lên ánh sáng, đều quan tâm sâu sắc đến vận mệnhnhững em bé bị vứt ra ngoài lề của xã hội, đi kiếm ăn lang thang dọc các thànhphố lớn, đều băn khoăn đến cả cuộc đời những tầng lớp lu manh dới đáy của xãhội" [8, 26]

Ngoài ra còn có nhiều công trình của Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Bùi Hiển,Thạch Lam, Kim Lân, Xuân Cang, Linh Thi, Vũ Tú Nam, Lê Lựu, Nguyễn MinhChâu, Phan Diễm Phơng, Chu Nga, Nh Phong Về văn và ngời Nguyên Hồng

Nhìn chung, có thể nhận thấy việc nghiên cứu sáng tác của M.Gorki vàNguyên Hồng nh sau: Những bài khái quát về sự nghiệp sáng tác của hai nhàvăn có thể nói là chu đáo, tỉ mỉ, khoa học và tơng đối toàn diện Các bài viết vềnhững sáng tác cụ thể của M.Gorki và Nguyên Hồng cũng sâu sắc, có nhiềuphát hiện thú vị tạo điều kiện nghiên cứu những vấn đề khác Một số bài viết đisâu khám phá những vấn đề cụ thể nh đặc điểm nghệ thuật, đặc điểm nhân vật,cảm hứng sáng tác đều có cơ sở khoa học xác đáng

Tuy vậy, do tính chất và mục đích riêng của từng công trình mà vấn đềnghiên cứu so sánh để thấy đợc những nét tơng đồng và khác biệt trong việc thểhiện nhân vật phụ nữ của hai nhà văn hầu nh chỉ mới điểm qua và thực sự cha

có một công trình nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống Nhận thấy đợcnhững yếu tố còn bỏ ngỏ đó, chúng tôi đi vào khoảng trống này với hy vọng cómột cái nhìn đầy đủ hơn về "Nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời

kỳ đầu của hai nhà văn" dới góc nhìn của văn học so sánh

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học

Mục đích chính của đề tài là nghiên cứu so sánh nhân vật phụ nữ trongtruyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của M.Gorki và Nguyên Hồng để thấy đợcnhững điểm tơng đồng và khác biệt trong việc thể hiện nhân vật phụ nữ của hainhà văn

Để đạt đợc mục đích nghiên cứu nói trên, đề tài hớng tới thực hiện cácnhiệm vụ khoa học cụ thể sau:

Khảo sát thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn của M Gorki vàNguyên Hồng

Tìm hiểu giá trị hiện thực và t tởng nhân đạo đợc thể hiện qua nhân vậtphụ nữ

Chỉ ra những thủ pháp nghệ thuật thể hiện nhân vật phụ nữ trong cáctruyện ngắn của M Gorki và Nguyên Hồng

4 Phạm vi t liệu và phơng pháp nghiên cứu

4.1 Phạm vi t liệu

Luận văn chủ yếu dựa vào những truyện ngắn đợc sáng tác thời kỳ đầucủa hai nhà văn viết về nhân vật phụ nữ Cụ thể là khảo sát 10 truyện ngắn hiệnthực trớc cách mạng tháng Mời (1917) của M.Gorki, in trong Tuyển tập truyện ngắn M.Gorki (Cao Xuân Hạo, Phạm Mạnh Hùng dịch), Nxb Văn học, Hà Nội,

2004 và 25 truyện ngắn hiện thực đợc sáng tác trớc cách mạng tháng Tám(1945) của Nguyên Hồng, in trong Tuyển tập Nguyên Hồng, tập 1, Nxb Văn

học, Hà Nội, 1997

4.2 Phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học đã nêu trên,chúng tôi sử dụng nhiều phơng pháp nghiên cứu nh khảo sát, thống kê, so sánhtrong đó so sánh là phơng pháp chủ yếu

5 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện thế giới nhân vậtphụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của M.Gorki và Nguyên Hồngnhằm làm sáng rõ những điểm tơng đồng và khác biệt, những đóng góp riêng,

độc đáo của mỗi nhà văn trong việc thể hiện nhân vật phụ nữ Đây là điểm đónggóp riêng của luận văn, tạo điều kiện cho những ngời yêu văn chơng M.Gorki

và Nguyên Hồng nói chung và những ngời giảng dạy văn nói riêng có cái nhìnnhiều chiều, thấu đáo, toàn diện hơn về những giá trị nội dung và nghệ thuậttruyện ngắn của hai ông

Nhân vật là hạt nhân trung tâm của tác phẩm văn học Văn học không thểthiếu nhân vật vì đó là hình thức cơ bản để qua đó văn học miêu tả thế giới mộtcách hình tợng Nhân vật trong tác phẩm văn học "là một hiện tợng nghệ thuậtmang tính ớc lệ nó không phải là sự sao chép đầy đủ mọi chi tiết, mọi biểu hiện

của con ngời mà chỉ là sự thể hiện của con ngời qua những đặc điểm điển hình

về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách" [15, 126]

Có thể nói cả M.Gorki và Nguyên Hồng ngay từ thuở ấu thơ đã chung

đụng với đủ mọi hạng ngời dới đáy xã hội, lăn lộn với các tầng lớp phu phen,thợ thuyền, chứng kiến cảnh đời ngang trái của những kẻ khốn khó nên cái nhìncủa hai ông luôn hớng về cuộc sống của những con ngời dới đáy: lu manh, gái

điếm, tù tội, phu phen tạp dịch v.v Trong đó, hai ông đặc biệt quan tâm tớithế giới nhân vật phụ nữ, những ngời chịu nhiều đau khổ, chịu nhiều tầng ápbức bóc lột nhất

Khảo sát 15 truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của M Gorki trong Tuyển tập truyện ngắn M Gorki (Nxb Văn học, Hà Nội, 2004), đã có tới 10 truyện tác

giả đề cập đến nhân vật phụ nữ (chiếm 67%) Trong Tuyển tập Nguyên Hồng,

tập 1(Nxb Văn học, Hà Nội, 1997), ta thấy có 25/26 truyện đề cập đến nhân vậtphụ nữ (chiếm 96%)

Nhìn chung, thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời

kỳ đầu của hai nhà văn khá phong phú, đa dạng, đủ mọi hạng ngời sống dới đáyxã hội

1.1 Những phụ nữ bị huỷ hoại nhân phẩm

Nguyên Hồng đã có một tác phẩm xuất sắc viết về ngời phụ nữ lơng thiện

bị hủy hoại nhân cách, nhân phẩm (nhân vật Tám Bính trong Bỉ vỏ) Nhng trong

truyện ngắn, về loại nhân vật này, Nguyên Hồng đề cập đến rất ít và không mấynhân vật thật nổi bật Trong 25 truyện ngắn hiện thực, xuất hiện duy nhất nhânvật Tý (Nhà bố Nấu), một cô gái không phải là đẹp, nhng với nớc da trắng

hồng, giọng nói lanh lảnh… đủ làm xiêu lòng ngời khác Cô không bằng lòngvới cuộc sống hiện tại và cũng không bằng lòng với cuộc sống đủ ăn, đủ mặc.Cô tâm niệm, ai cũng phải lấy chồng nhng đã trót công trang điểm má hồng,răng đen thì lấy tấm chồng cho ra chồng Thế là Tý lấy Tây Nh vậy, Tý đã coi

trọng nhu cầu vật chất mà không chú ý đến nhân cách, nhân phẩm của mình,nhân cách của cô đã bị chính cô đem bán cho kẻ thù Chỉ trong ba năm, Tý đãlấy đến năm đời chồng Giờ đây, từ ngoại hình đến dáng đi, Tý đã thay đổi hoàntoàn, không còn là một cô gái quê sớm hôm theo bác gái Nấu đi chợ Thay vào

đó là sự trau chuốt, những buổi nhảy đầm

Nhiều nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu củaM.Gorki là những nhân vật bị huỷ hoại nhân phẩm đợc khắc họa khá thànhcông nh Natasa (Một ngày thu năm ấy), Kapitôlina (Kôlôvalôp), Maska (Lenka), Manva (Manva), Tatyana (Một ngời đàn bà) chiếm 50%.

Trong bối cảnh ngột ngạt, đen tối của xã hội Nga thời bấy giờ, có không

ít những ngời phụ nữ bị hủy hoại nhân phẩm, trở thành gái điếm, sống trong sựkhinh miệt của ngời đời Nhân vật Natasa (Một ngày thu năm ấy) lớn lên trong

hoàn cảnh khắc nghiệt, không có cha mẹ anh em , cô phải vào nhà chứa làmcái nghề bán thân nuôi miệng, sống lay lắt, tủi nhục dới đáy bùn nhơ của xãhội Có lúc cô đã thốt lên "Cuộc sống thật khốn kiếp" Natasa không hy vọng

vào một sự đổi thay cuộc đời, vào một ngày nào đó sẽ thoát khỏi cuộc sống ônhục Đối với Natasa, cuộc sống không có nghĩa lý gì, cô tuyệt vọng: "Giá cứchết quách đi lại rảnh thân" Hận đời, Natasa đâm ra căm thù tất cả đàn ông, vì

họ đã tàn phá cuộc đời cô: "Bọn đàn ông các ngời toàn là một lũ đểu cáng Tôimuốn giày xéo lên tất cả các ngời, làm cho các ngời tàn tật Nếu có kẻ nàotrong các ngời chết đi thì tôi sẽ nhổ vào mõm nó, chứ chẳng thèm thơng hại

đâu" [21, 167] Những ngời phụ nữ nh Natasa, khi đã trợt chân vào vòng xoáycủa cuộc sống tàn nhẫn thì luôn bị đánh đập, bị xua đuổi, không có chỗ đứngtrong xã hội Ngay cả gã ngời tình của cô, một ngời thợ làm bánh mì cũng cóthể đánh đập cô lúc nào tùy ý, xé rách quần áo của cô, đuổi cô ra khỏi nhàtrong một đêm ma gió lạnh lẽo

Mỗi ngời một hoàn cảnh, Frôlikha Maska (Lenka) cũng bị mọi ngời ghê

tởm, xa lánh Cuộc sống của chị là một chuỗi ngày đau buồn và tối tăm, chị

th-ờng uống rợu rất nhiều, lúc say chị nh một ngời điên Mở đầu tác phẩm ta bắtgặp ngay "một ngời đàn bà đang đứng giữa một vũng nớc khá rộng giẫm bànhbạch nh đứa trẻ con thờng nghịch, làm bùn bắn ra tung toé, vừa giẫm vừa cấtgiọng mũi nghêu ngao một bài hát tục tĩu…" [21, 513] Những lúc say, bất cứngời đàn ông nào cũng có thể ngủ lại với chị Cũng chính trong trang truyệnnày, đứa con nói về ngời mẹ của mình: ''Mẹ lấy chú ấy đi có phải hơn không,làm lễ cới nh các bà khác ấy, chả hơn cứ nhăng nhít hết ngời này đến ngời kháckhông… chỉ tổ bị nó đánh cho…'' [21, 529] Ngời phụ nữ này đã mất nhân cách,nhân phẩm, không đợc ai kính trọng, họ ghê tởm chị, xa lánh chị đến nổi ngờituần đêm nhìn chị khạc một tiếng rõ to Nhiều khi chị đau đớn, khổ nhục đến

nh điên dại Chị nói với nhân vật ''tôi'': "Hàng xóm ngời ta cứ chửi tôi- đồ đĩrạc! Thế thì đã sao cha? tôi còn biết xấu hổ với ai nữa?'' [21, 529] Nỗi đau củachị đã lên đến tột đỉnh và giờ đây, chỉ có rợu mới làm cho chị quên đi cuộc đờinhơ bẩn của mình

Kapitôlina trong Kônôvalôp vốn là một cô gái ngây thơ, trong trắng Cuộc

đời đã xua đuổi cô vào nhà chứa, ngụp lặn trong vũng bùn nhơ nhớp Sống dới

đáy bùn nhơ, Kapitôlina vẫn khát khao cuộc sống gia đình hạnh phúc bình ờng nh bao phụ nữ khác Cô nói với Kônôvalôp, ngời cứu cô ra khỏi nhà chứa:''Em muốn làm vợ anh, em muốn làm con chó của anh'' [21, 221] Khát vọngsống lơng thiện không thành, Kapitôlina trợt dài trên con đờng bị huỷ hoại nhânphẩm, trở lại nhà chứa và bắt đầu uống rợu ''Cô ta cứ ý mình và không thèmnghe gì nữa… Tất cả lại nh cũ Có điều là trớc kia cô ta không uống rợu, bây giờthì cô ta bắt đầu uống…'' [21, 226]

Nhân vật Tatyana (Một ngời đàn bà) là một cô gái có số phận đau đớn,

mẹ mất sớm, cha lấy vợ lẽ rồi bị dì xúi chồng cho con gái vào nhà tu Lớn lên,cha gả chị cho một ngời bạn- một cựu chiến binh đã đứng tuổi làm kiểm lâmcho tu viện Tởng sẽ đợc yên thân, nhng ông ta là ngời không tốt, hay rợu chè

Đau đớn và khổ sở hơn, chính ngời chồng đã bắt chị tham dự vào cái việc nhơ

bẩn: ''đêm đêm các bà phớc lại ra hú hí với những ngời đi săn ghé lại đấy Cả tôinữa lão cũng bắt dự vào đấy Lúc đầu tôi không chịu, nhng lão ấy đánh đập tôiquá lắm, tôi đành nhợng bộ'' [21, 501] Vậy là cuộc đời, thân xác của chị đã bịbao nhiêu ngời đàn ông chà đạp Nhng rồi chồng chị chết, đời chị liên tiếp chỉ

là một chuỗi ngày đau đớn và khốn cùng Chị phải sống với nhiều ngời đàn ông.Kết cục bi thảm chị phải ngồi tù sáu năm do liên lụy tới vụ bạc giả Ngời chủ

mu vụ bạc giả chính là nhân tình của Tatyana

Nh vậy, trong truyện ngắn, khác với Nguyên Hồng, M Gorki dành rấtnhiều trang viết về ngời phụ nữ bị huỷ hoại nhân cách, nhân phẩm (Nếu nh tínhcả những nhân vật không phải là phụ nữ thì còn có những gã lu manh trộm cắpkhét tiếng, cớp của giết ngời nh Tsenkas, Êmiliên Pilai trong các tác phẩm cùngtên) M Gorki muốn thông qua số phận đầy cay đắng của ngời phụ nữ để lên

án, tố cáo xã hội bất công đơng thời, chà đạp lên quyền sống của ngời phụ nữ,không cho họ đợc sống lơng thiện, bình thờng nh những ngời khác

1.2 Những phụ nữ du thủ du thực

Về những ngời phụ nữ du thủ du thực, lang thang kiếm sống, cả hai nhà

văn đều miêu tả khá nhiều về họ ở nhiều phơng diện

Khi viết về cuộc sống của những ngời phụ nữ dới đáy xã hội, M.Gorki ờng chú ý đến số phận những phụ nữ do hoàn cảnh xô đẩy, họ phải đi langthang kiếm sống: Tatyana (Một ngời đàn bà), ngời mẹ (Một con ngời ra đời),

th-Manva (Manva),… Nhân vật Tatyana (Một ngời đàn bà), cha chết, chồng chết,

chị đi tìm cuộc sống Trên con đờng tha phơng cầu thực, chị đã gặp Kônhôp–chị muốn cùng anh gây dựng một gia đình, chị nói: "Anh nghe tôi nói đây, tôi

đã chán cái kiếp lang thang này lắm rồi…" [21, 498] Nhng mọi chuyện đâu có

nh chị nghĩ, gã chỉ muốn ngủ với chị chứ không muốn sống cùng chị Trớc hoàncảnh đầy bất công của cuộc sống lang thang, chị kêu lên: "Trời ơ- ơi– xót quáchừng… xót cho mọi ngời… xót cho cả cuộc đời… cả cái kiếp ngời… trời ơi là

trời ơ- ơi…" [21, 501] Chị tâm sự với nhân vật "tôi", ngời cùng chung cảnh ngộ:

"Cái này tôi đã nghĩ kỹ, tôi biết rõ lắm! Dần dà rồi tôi sẽ gặp đợc một anhchồng tốt, chúng tôi sẽ tìm một miếng đất cho hai vợ chồng làm ăn ( ) sẽ có v-

ờn rau, vờn cây ăn quả, đất cày để gieo lúa, đầy đủ một cơ ngơi khá giả" [21,502] Quả nhiên, tơng lai đã đợc chị suy tính cặn kẽ, cái ớc mơ rất đời thờngcủa ngời đàn bà tha phơng cầu thực ấy thế mà không đợc Chị chỉ mong sao tìm

đợc một ngời chồng mugich để cuộc sống của chị đợc ổn định, không phải cáicảnh nay đây mai đó Chị đau đớn, cay đắng cho mình, đi tìm hạnh phúc mà ch-

a rõ nó ở đâu và tìm bằng cách nào Tơng lai của chị trên con đờng lang thangkiếm sống sẽ ra sao? tất cả đều xám xịt, tối tăm và bế tắc Lúc chia tay chị, "tôi"hỏi chị sẽ đi đâu? "Tôi ấy à? Tôi cũng cha biết… Tôi phải đi Namtsich… có lẽthôi Tôi không biết nữa" [21, 506] Đó là tất cả những gì nhân vật tôi chứngkiến về cuộc đời, số phận, tơng lai của ngời đàn bà Tatyana trên con đờng duthủ du thực

Truyện Một con ngời ra đời viết về ngời phụ nữ bụng mang dạ chửa cùng

những ngời mugich bị nạn đói xua đuổi khỏi quê hơng, lang thang phiêu bạtkiếm sống trên khắp các nẻo đờng nớc Nga Họ "là những con ngời chán ngắt,

bị nỗi khổ cực xéo nát đi rồi Nó đã dứt họ ra khỏi mảnh đất quê hơng kiệt quệ,không còn chút màu mỡ nào, và tựa nh gió cuốn đám lá héo mùa thu, nó đã dồn

về đây" [21, 445] Ngời phụ nữ tội nghiệp đó đẻ rơi đứa con trên đờng đi langthang kiếm sống, tìm sự tồn tại nơi đất khách quê ngời M.Gorki mô tả khá chitiết, cặn kẽ, lần lợt không bỏ sót điều gì trong toàn bộ quá trình sinh nở của ng-

ời mẹ- đau đẻ, trở dạ, cắt rốn Thực ra, nhà văn không mô tả cái nhìn của nhà yhọc Mục đích của ông là làm nổi bật lên nỗi đau đớn vô cùng và niềm vui khôntả khi sinh đứa con trên đờng tha phơng cầu thực Qua cuộc đời của ngời mẹ,

M Gorki muốn gửi gắm suy nghĩ của mình về một vấn đề bức xúc của thời đại

và cũng là của nhân loại muôn đời: con ngời và số phận của nó trong tơng lai

Giống với M.Gorki, nhiều truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của NguyênHồng đã miêu tả chân thực nỗi thống khổ của những con ngời lang thang kiếmsống Trong xã hội cũ họ là những ngời chịu nhiều nỗi đau, áp bức, tủi cực nhất,

Mợ Du trong tác phẩm cùng tên có số phận hết sức bi đát, phải làm cái nghềbuôn thúng bán mẹt để kiếm sống Sau khi bị đuổi ra khỏi nhà chồng, cuộcsống tha phơng cầu thực, nay đây mai đó với bao nhiêu khốn khó, chạy vạy đãlàm mợ kiệt sức Mợ đã chết trong cảnh cô đơn nơi đất khách quê ngời "Khôngtiếng kèn tỉ tê, không tiếng khóc kể lể rên rĩ, không nồng mùi bồ kết đốt vớimùn ca, cái tử khí đây kia thăm thẳm, chứa đầy những độc ác, nh của một nơi

mà các ngời chung quanh không còn ai sống" [8, 195] Đó là cái chết thảm

th-ơng của ngời đàn bà bán rong, không chồng không con, quần áo rách nát " Tôihồi hộp nhấc cái vuông khăn tay dòng dọc đó phủ mặt ngời đàn bà Tôi lặng ng-

ời đi, tê tái nhìn cái bộ xơng hốc hác, gồ ghề, xám xịt " [8, 198] Gia tài của

ng-ời đàn bà để lại chỉ là mớ quần áo rách, những quả chuối nhũn, bỏng bắp ớt átkiến bu chi chít…những đồ hàng này không nỡ bán đi vì sợ thâm hụt vào vốn.Trong mớ tài sản đó, nhân vật "tôi" đã tìm thấy bức ảnh của hai mẹ con mợ Du

và Dũng cùng bức th "lời lẽ gay gắt nh một bài tranh luận'' Ngời phụ nữ xấu sốsống vô gia c, cù bơ cù bất, chết đi còn mang theo xuống tận suối vàng nỗi đaukhủng khiếp của ngời mẹ bị đứa con từ chối

Còn có cảnh ngộ nào đau thơng hơn, tối tăm hơn cảnh một bà mẹ già vàcon cháu dắt nhau ra thành phố để kiếm miếng ăn, khỏi chết đói Gia đình bà

mẹ trong truyện ngắn Đi cũng nh bao gia đình khác đã rơi vào bi kịch Cuộc

sống lam lũ cơ cực, bần cùng của bà và con cháu vẫn không đủ ăn, không tránhkhỏi cái chết và để tồn tại họ chỉ còn một con đờng duy nhất là rời bỏ làng quêlên thành phố kiếm sống Càng đi càng thấy chết chóc, đói rét, bần cùng… Vìvậy, trớc hoàn cảnh bế tắc đó ngời mẹ chỉ biết động viên con cháu ra đi: "Nhtao thì tao cứ thủng thỉnh đi chẳng cần tàu bè gì cả Đây lên Hà Nội hai ngày đ-ờng là cùng Vừa đỡ đợc ít ra cũng bốn năm đồng bạc vừa khỏi chen chúc, khổ

sở" [8, 405] Cũng nh bao gia đình khác, gia đình bà ra đi mà chỉ thấy con đờngphía trớc tối mịt, tơng lai xám xịt Trớc tình cảnh đó, ngời con trai mới nức nở

ra lời: "Đi, giời đất bây giờ thì còn làm ăn đợc gì nữa mà đi Đấy… đi đấy… đikhốn cực, chết vạ chết vật nh thế đấy… đi… bao nhiêu đời ông đời cha mình có

đi nh vậy đâu Cho đến đời mình cũng chỉ chân lấm tay bùn ở nhà quê, bây giờ

bỏ làng ra đi mãi đâu đâu thế này thì biết làm gì để sống một nhà hàng nămmiệng ăn?" [8, 407] Và đến chính ngời mẹ đó cũng đã biết đợc sự khốn cùng,

bế tắc trên con đờng tha phơng nhng bà vẫn cứ đi với một mong ớc: "Cái đậnnày lặn lội ra tỉnh, tao chẳng dám mong no đủ, mà chỉ cầu sao giữ lấy đợc thằng

cu cho nó hơng khói rồi dù có sao tao cũng " [8, 408] Biết bao nỗi đau, đóirét, khổ sở của cuộc sống đã chồng chất lên cuộc đời bà, khiến ngời đọc có mộtcảm giác nặng nề, ngột ngạt trớc số phận của những con ngời lang thang kiếmsống Họ nhìn thấy, biết trớc đợc những gì trên con đờng tha phơng cầu thựcnhng họ vẫn ra đi, đi cho đến lúc nào không thể đi đợc nữa mới dừng

Nh vậy, thông qua số phận của những ngời phụ nữ du thủ du thực, langthang kiếm sống, M Gorki và Nguyên Hồng muốn cho chúng ta thấy kiếp sốngcủa họ là những ngả đờng đói khổ, vô định, bế tắc Câu chuyện về họ là nhữngthông điệp đầy nớc mắt gửi lại cuộc đời

1.3 Những ngời mẹ tần tảo, nghèo khổ, nhẫn nhục

Trong tiểu thuyết, M Gorki đã xây dựng đợc những điển hình đồ sộ, xuấtsắc về ngời mẹ nghèo khổ, đáng kính, nhng trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ

đầu, hình ảnh ngời mẹ không đợc M Gorki quan tâm đặc biệt nh ở NguyênHồng Trong toàn bộ truyện ngắn hiện thực của M Gorki, chỉ có hai truyệntrong đó hình ảnh ngời mẹ hiện lên thấp thoáng qua dòng hồi tởng của nhữngngời con trai về mẹ (Tsenkas, Manva) Khác với Gorki, Nguyên Hồng dành rất

nhiều trang viết xúc động miêu tả chân thực số phận những ngời mẹ lam lũ, tầntảo, chịu nhiều nỗi đau khổ chồng chất Đó là những ngời mẹ trong các truyện

ngắn Hai mẹ con, Nhà bố Nấu, Cái xích cũ, Hai dòng sữa Không ai trong số

họ thoát khỏi nỗi khổ vì miếng cơm, manh áo cho chồng, cho con, không aikhông phải thực hiện cái bổn phận "không cần ai kiểm soát và không có tên tuổicủa đời đời kiếp kiếp những đàn bà” [8, 324] Nguyên Hồng tỏ ra rất am hiểu vàthơng cảm cho những ngời mẹ luôn cảm thấy yếu ớt, hèn kém, triền miên trong

sự chịu đựng, cam chịu nh một định mệnh "Họ mênh mông cảm thấy mình yếu

ớt hèn mọn quá dới một định mệnh nghê gớm, cái định mệnh nh đợc hầu hếtngời đàn bà An Nam cần lao tin tởng và khuất phục" (Linh hồn) Họ chỉ biết

suốt đời tần tảo nuôi chồng, nuôi con bằng sức lao động cần cù nhẫn nại củamình Bất kể nắng ma họ vẫn làm việc với sức lao động bền bỉ Ngời đàn bàtrong truyện Một tra nắng cũng vậy: 'Tra nay, y đi chợ này, tinh sơng gà gáy

ngày mai y sẽ đi chợ khác (…) đâu phải trên vai y chỉ có một sức đè nén củathời tiết mà còn bao nhiêu nặng nề của những gánh ngô, đỗ, thóc, gạo, dâykhoai, bèo lợn, gốc tre, và bao nhiêu lo toan về nuôi nấng chồng con, đóng gópcho họ hàng làng mạc'' [8, 300] Cuộc đời của mẹ Thởng (Hai mẹ con) chồng

chất bao nhiêu nỗi khổ về vật chất lẫn tinh thần: "Gió rét lúc sáng sớm và sơng

đặc của đêm khuya lắm phen làm bà rùng mình và chép miệng thở dài Cả nắngtháng năm thổi bóng đờng đi" [8, 134] Dù khó nhọc lam lũ, vất vả đến đâu bàcũng không nghỉ một buổi chợ Những tởng sự chăm chỉ, tần tảo đó sẽ đem lại

sự no đủ cho gia đình song cũng chẳng làm cho cuộc sống của bà đợc sáng sủahơn Vẫn đói rét, vẫn khổ sở, vẫn thiếu thốn, thậm chí nhiều hôm hai mẹ concòn phải nhờng cơm cho ông cụ, bà cụ Sự buôn bán đó đã làm cho bà rạc ngời

đi Càng đầu tắt mặt tối thì lại càng công nợ, càng thiếu thốn bà nhận thấyrằng càng cố công cùng sức bao nhiêu bà chỉ làm cho những ngời giàu sẵn ănmặc thừa mứa, tiêu pha phung phí Ngời mẹ ấy đã nhận ra sự khổ cực của mìnhnhng "bà không thể tìm ra sự giải quyết, sự hiểu biết để tranh đấu cải thiện đờisống trớc những sức ngăn cản của các giai cấp bóc lột Khi bà chỉ là ngời mẹchịu khó, nhẫn nhục và hay lo sợ vì thấy những sự bắt bớ, tra tấn và đầy ải tù

tội" [8, 135] Đến khi con lớn, gia đình lâm vào hoàn cảnh khó khăn, Thởngmuốn kí giấy đi phu để có tiền giúp mẹ nhng bà nhất quyết ngăn cản Cả một

đời bà hy sinh cho ngời khác chứ không muốn ngời khác hy sinh cho mình Bà

có cảm giác đang mất dần đứa con duy nhất trong cuộc đời bà Bà sống và làmviệc lam lũ cực khổ cũng vì con Lòng ngời mẹ là thế, đó cũng chính là truyềnthống tốt đẹp của ngời phụ nữ Việt Nam

Còn mẹ Huyên (Hai dòng sữa) thì sao? bà cũng nh bao ngời mẹ khác.

Chồng mất sớm, bà ở vậy nguyện nuôi con Quanh năm mẹ Huyên chỉ bữa cơmbữa cháo và những ngày tháng ba thì chỉ ngô khoai và có khi là củ chuối Trongcảnh khốn cùng đó, bà cứ lần hồi làm việc để nuôi con Vì thế mà: "Bên mẹ,Huyên vẫn ăn no, cơm có thịt nh con nhà giầu" [8, 358] Vất vả cực nhục, lam

lũ nh thế nào bà cũng chịu đợc nhng có điều bà đau đớn vô cùng khi biết rằngmình không thể sống để làm việc nuôi nấng và vui vẻ với con, bà quằn quại, đau

đớn: ''Con ơi!… mẹ chết mất!… Giời ơi!…tôi bỏ con tôi làm sao mà đi đợc hởgiời?!… Sao thân tôi lại khổ thế này hở giời! Sao đời mẹ lại cơ cực đến thế này

hở con?…'' [8, 359] Hình ảnh ngời mẹ hấp hối mà vẫn luôn nghĩ đến đứa congợi lên cho chúng ta một cảm giác đau buồn Cuộc đời, số phận của bà quanhnăm chỉ một mình thui thủi, lam lũ làm mấy mẫu ruộng với mục đích cho đứacon có ăn, có mặc và học hành nên ngời, mình thì nh thế nào cũng đợc Số phậncơ cực sẽ đeo đẳng xuống nơi chín suối, không để cho bà có một chút thanhthản nào

Bà cụ- mẹ bác Nấu (Nhà bố Nấu) suốt cả cuộc đời tần tảo, nghèo khổ,

nhẫn nhục làm ăn nuôi các con khôn lớn Giờ đây, cùng với thời gian vất vả,thân hình bà nh một que củi "Hai gò má bà cụ trũng thêm làm chìa hàm răngmóm mém Trên cái thân hình còm cõi ấy, vẫn cái thứ áo nâu mỏng tứ thời, lúcnào cũng nhớp nháp rãi của con bé cháu Tất cả ngời bà cụ đã cằn nh một quecủi Nhng ở cái nụ cời luôn mở rộng ấy vẫn thắm thiết cái vẻ hiền từ và chịu

đựng của một lòng mẹ già chỉ biết có con và cháu trong cái cảnh đầu tắt mặt tối

đổ mồ hôi lấy bát cơm ăn" [8, 128] Ngời mẹ đó đã cằn cỗi vì cùng khổ, vì concái nheo nhóc nhng bà nhất định không nhận một xu của đứa con gái me Tây.

Cụ vui lòng sống những ngày cuối cùng của cuộc đời vất vả cùng gia đình ngờicon trai lam lũ, lúc nhúc trong một gian nhà úp súp và hôi nồng "khói bếp vẫntuôn vào đầy nhà khiến bà cụ già lại bế cháu ra sân, vừa ho sặc sụa, vừa dụi mắt

và kêu trời day diết" [8, 128] Dù cuộc sống của ngời mẹ đó có lam lũ, nghèo

đói đến chừng nào thì bà vẫn không vì đồng tiền mà bán rẻ lơng tâm Bà thà lam

lũ, cực nhục chứ không hề có một ý nghĩ vẩn đục

Những ngời mẹ, ngời bà lam lũ vì con vì cháu song lúc về già thì sao? Họvẫn sống trong nghèo đói, tối tăm nhng dờng nh tạo hoá sinh ra những ngời mẹchân đất, quê mùa để gánh chịu tất cả sự nghiệt ngã của số phận cuộc đời Bàphó (Cái xích cũ) sống chẳng đợc bao lâu nữa nhng bà còn khổ đủ đờng Mặc

dù con trai, con gái, con dâu đều có, ấy vậy mà bà luôn đầu tắt mặt tối, luôn bị

sự đay nghiến của chúng “ái dào! Tôi đây thì chó nó chửi cũng đợc Nhà củatôi ở xa… Những lúc mụ đàn bà này lên tiếng bên cạnh chồng nh thế, ngời mẹgià đành thôi Bà phải nuốt xuôi những cái nghẹn dồn lên cổ họng rồi quay đichỗ khác, bắt tay vào việc" [8, 230] Lam lũ, vất vả suốt cuộc đời vì con vì cháu

bà còn làm đợc chứ giờ nghe những lời mắng nhiếc của đứa con dâu thì bà đành

im lặng Nhng mọi việc đâu đợc dừng lại ở đó, đứa con gái bà đẻ ra cũng luônkêu ca với bà "bà Phó lúc nào cũng dìu dịu con cháu ngoại ấy, và luôn luônngồi lặng ngời đi mà nghe con gái gào hét sau những buổi chợ mà y mỏi mệt và

đã phải chịu nhiều sự uất ức chỉ chờ về đến nhà là trút ra: - Giời ơi, sao thân tôikhổ thế này mà bà không biết thơng tôi! Thóc cao gạo kém, bà ngồi nhà hai bữa

đã có ngời nai lng ra lo cho đến miệng " [8, 231] Ngời mẹ đó chỉ biết lặng lẽ

lo cho những đứa cháu và suốt ngày cơm nớc, dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ chochúng Công việc của một ngời mẹ già không thể tiếp tục buôn bán đợc cứ nhthế ngày này qua ngày khác, nhiều khi bà cảm thấy khốn cùng vì những buổi cứ

đi đong gạo chịu của họ Hỏi đến tiền thì con gái, con dâu đều tru tréo lên "ăn

uống gì mà lại nhiều đến thế" Bao nhiêu sự vất vả, cùng khổ chất lên cuộc đời

bà nhng cha bao giờ bà thấy cơ cực nh thế này Bà không còn sức lực để tiếp tụcbuôn bán, bà cảm thấy chua xót, day dứt khi mình chỉ ở nhà hầu hạ, ăn bám vàocon cái Tất cả những điều đó đợc thể hiện tập trung ở hình ảnh cuối câuchuyện: "Cả cái hình thù còm cõi, quần áo rách rới của ngời mẹ già này dầnnhoà đi trong bóng mờ của buổi chiều dâng lên với những vang động ồn ào mỗiphút một dầy đặc" [8, 237]

Xúc động trớc những ngời mẹ tần tảo, lam lũ, nghèo khổ, giàu lòng nhân

ái, Nguyên Hồng đã phải thốt lên: "Hỡi ngời mẹ hiền từ và chịu khổ, có phải lúcnào bà cũng thơng yêu ngời khác nên bà dồi dào và tràn đầy hạnh phúc? Lòng

vị tha quý hoá ấy, ngời ta chỉ tìm thấy trong những ngời nghèo, ngời bị bóc lột,ngời bị đè ép- những ngời có bao nhiêu năng lực và đức tính bị dập tắt dới chế

độ xã hội tàn ác này" (Lớp học lẩn lút) [8, 163] Nhà văn HuyGô đã từng nói

"Có một cảnh tợng lớn hơn ấy là thế giới bên trong tâm hồn con ngời" NguyênHồng đi sâu vào thế giới bên trong tâm hồn con ngời để phát hiện và ngợi ca vẻ

đẹp của những ngời mẹ suốt cuộc đời tần tảo, lam lũ vì chồng vì con vì cháu

1.4 Những ngời vợ bị xiềng xích bởi tập tục phong kiến

Trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của M Gorki viết về nhân vậtphụ nữ sống trong xã hội cũ không thấy xuất hiện những ngời phụ nữ là nhữngngời vợ bị xiềng xích bởi tập tục phong kiến Khác với M Gorki, nhân vật phụnữ của Nguyên Hồng, ngoài những nỗi khổ cực về miếng cơm manh áo nuôichồng, nuôi con, chịu đựng nhiều cảnh hà hiếp, bóc lột, họ còn bị những tập tụcphong kiến đè nén, xiềng xích "Ngời đàn bà Việt Nam cằn cỗi vì cùng khổ, vìcon cái nheo nhóc, vì bị cầm xích bởi những thành kiến, phong tục lễ nghi đènén nặng nề" [8, 132] ở họ, nếu có sự chống đối thì chỉ bộc lộ qua tiếng khóc.Tiếng khóc nh một sự giải tỏa, một sự phản ứng lại xã hội Họ "đã để tất cả lòngphẫn uất kêu lên trong tiếng khóc, những lúc họ không còn thể chịu đựng đợc,

chứ không biết tìm cách tự giải phóng, thoát khỏi những sự áp chế bằng nănglực dồi dào sẵn có của mình" [8, 132] Điều đáng nói là những thế lực đó đã ănsâu vào tâm lý của con ngời và đã ám ảnh đời sống của họ Đó là mợ Du (Mợ Du), mợ có một cuộc đời đầy đau khổ Mợ không đủ sức chịu đựng lễ giáo, sự

khinh bỉ, nguyền rủa của gia đình nhà chồng nên phải trốn tránh đi tha phơngcầu thực Khi nói về mợ Du, Nguyên Hồng đã bộc lộ niềm cảm thông sâu sắc

Mợ Du luôn lén lút về thăm lại đứa con thân yêu của mình, tình mẫu tử luônday dứt trong lòng ngời mẹ trẻ Song cuộc đời của Mợ không thoát khỏi cái

định mệnh trớ trêu là sau này phải chết trong cảnh cô đơn nơi đất khách

Mặt khác, lễ giáo phong kiến không cho ngời phụ nữ đi tìm hạnh phúccủa mình mà cha mẹ đặt đâu con ngồi đó Tệ hơn nữa, những ngời phụ nữ sốngtrong xã hội cũ nhiều lúc trở thành món hàng gạt nợ Láng (Láng) sinh ra trong

một gia đình khó khăn, nợ nần chồng chất Bố mẹ Láng suốt đời nai lng ra làm

để trả nợ Họ chết đi để lại cho con cái một món nợ lớn Bây giờ bà chủ nợmuốn hỏi Láng cho con trai họ Việc ấy thành có nghĩa là nợ đã đợc xoá Nếu

nh Láng không lấy con bà Bá thì nghiễm nhiên cả mấy chị em bị đuổi ra khỏi

mảnh vờn đang sinh sống Thật là chua xót cho số phận nhỏ bé của ngời phụ nữ.Qua số phận của những ngời phụ nữ ấy, ta cũng thấy rõ cái đau đớn, tủi hờn củanhững ngời phụ nữ sống trong xã hội mà lễ giáo phong kiến khắc nghiệt trởthành thớc đo tôn ti trật tự khiến cho ngời phụ nữ bị tớc đoạt quyền sống, quyền

đợc hởng hạnh phúc

Nguyên Hồng đã cất lên tiếng nói xót thơng, đau đớn về thân phận đàn

bà bạc mệnh khi bị lễ giáo phong kiến và những lề thói khắc nghiệt của xã hội

cũ vùi dập, đày đọa ở nông thôn, lễ giáo phong kiến và các hủ tục nặng nềcàng tác yêu tác quái ghê gớm hơn vì nó đợc giai cấp thống trị duy trì nh mộtphơng tiện để đàn áp, bóc lột

1.5 Những phụ nữ buôn bán nhỏ có số phận đau đớn

Mặc dù cả M Gorki và Nguyên Hồng cùng viết về cuộc sống, nghềnghiệp của những ngời phụ nữ Nhng M Gorki ít chú ý đến những phụ nữ buônbán nhỏ, có số phận đau đớn Khác với M Gorki, trong thế giới nhân vật phụ nữcủa Nguyên Hồng, xuất hiện khá nhiều những nhân vật phụ nữ thờng kiếm ănbằng việc buôn thúng, bán mẹt hay bán hàng cơm đêm, hàng nớc: Vịnh (Hàng cơm đêm), vợ bác Nấu (Nhà bố Nấu), mẹ Thạo bé (Giọt máu), mẹ Thởng (Hai

mẹ con), mẹ Tâm (Lớp học lẩn lút), mợ Du (Mợ Du)…

Vịnh- một cô gái bán hàng cơm đêm (Hàng cơm đêm), đã lờ mờ nhận

thấy những năm tháng sống bên mẹ, bận rộn buôn bán từ lúc còn tảng sáng cho

đến nửa đêm thật là dằng dặc Chẳng riêng gì Vịnh mà bất cứ ngời con gái nàosống trong cái xóm này cũng mang một số phận đau đớn, chua xót Vài ngời đilấy chồng do cha mẹ kén chọn thì suốt ngày đầu tắt mặt tối "nào phần mẹchồng, em chồng cay nghiệt, nào làm ăn thiếu thốn công nợ chồng chất, baonhiêu miệng ăn, bao nhiêu giỗ tết, đóng góp trông cả vào mình" [8, 120] Sốngtrong môi trờng đó ngời đàn bà dù có làm lụng vất vả, cực khổ bao nhiêu thìcuộc sống của họ vẫn tối tăm, nghèo khổ

Đó còn là vợ bác Nấu (Nhà bố Nấu), bác cũng làm cái nghề buôn thúng

bán mẹt ở chợ Vì thế mà "Không bao giờ bác chịu bỏ một buổi chợ Từ giã xôi,nồi ngô bung, đến mẹt bún, bác Nấu gái biết ế cũng cứ làm Bác say mê buônbán đến quên cả ăn cả ngủ Và bác còn bỏ cả ăn, ngủ vì nợ" [8, 124] Mặc dùbác chịu khó buôn bán, lam lũ nhng rút cuộc bác vẫn nợ quá nhiều, cha xongmón này đã tiếp ngay món khác Đó là điều luôn day dứt, đau đớn trong con ng-

ời bác và có nhiều hôm bác phải giấu cả chồng Bác không muốn để cho chồngthấy sự thua lỗ, nợ nần chồng chất trong lúc khó khăn Bác thà chịu tất cả mọinỗi khổ, nỗi đau còn hơn để chồng con hay biết mà không làm đợc gì, có lầnngời chồng điên tiết lên túm lấy tóc bác thì bác chỉ biết nói với chồng một câu:

"Thôi tôi van anh, họ chửi bao nhiêu tôi xin nghe cả" [8, 125] Bác đã làm tất cả

để cho gia đình nghèo khổ của mình có miếng cơm manh áo nhng cuối cùng chỉ

là sự bế tắc Số phận đau đớn của bác đã và còn sẽ đeo đẳng bác cho đến lúcchết Làm sao với mẹt bún, nồi ngô bung bác có thể đa "cái gia đình lam lũ kiavẫn lúc nhúc trong gian nhà úp súp và hôi nồng đã ba năm không một vật gì mớihiện ra ở dới cái mái lá tối mờ" [8, 127] thoát khỏi hoàn cảnh này Nào nợ nần,miếng cơm, manh áo… đang réo rắt, bám riết lấy gia đình bác, lấy gánh hàngnặng đang đè lên vai bác.

Đời sống tồi tệ, tối tăm đến đâu thì ngời vợ, ngời mẹ kia phải bất chấp tấtcả để lo miếng ăn cho gia đình đói khổ của mình Mũn (Đây, bóng tối) luôn cần

kiệm buôn bán và tiêu pha dè sẻn từng đồng Song, "Đàn con một ngày một lớn,

sự ăn uống may mặc càng tốn kém Muốn kiếm thêm lãi, Mũn phải đi thêmbuổi chợ nữa và làm nhiều bánh hơn Mọi khi Mũn làm hàng đến mời giờ tối thìnay Mũn phải thức quá nửa đêm" [8, 82] Chồng bị mù lòa, Mũn càng phải cốgắng làm lụng vất vả, chịu bao đau đớn, đắng cay để cho gia đình bé nhỏ, gia

đình đã xây dựng trên từng vũng mồ hôi nớc mắt, vũng máu của vợ chồng Mũn

đợc tồn tại Và chính sự lần hồi buôn thúng bán bng với bao nhiêu ức hiếp vấtvả đó Mũn đã chết Mũn chết trong lúc tranh nhau bán bánh ở bến tàu

Mẹ Thạo bé (Giọt máu) đi các chợ cất rau đậu về bán trong phố Ngày

m-a cũng nh ngày nắng, một ngày bắt đầu củm-a bà từ lúc tối đất, chẳng cơm nớc gì

cứ để yên đầu tóc, quần áo ấy ra đi biền biệt đến xẩm tối mới về, ấy thế màkhông đủ ăn, đủ trả tiền thuê nhà, lúc nào bà cũng phải chịu sự đay nghiến của

mụ chủ nhà Còn là mẹ Tâm (Lớp học lẩn lút), nh bao ngời phụ nữ, mẹ Tâm

cũng đi các chợ xa cất hàng về bán Nhng cuộc sống của bà đâu có dừng lại ở

đó "Bà đã gieo neo vì Tâm không biết bao nhiêu ngày, tháng Hồi ông thân Tâmmới mất, Tâm mới mời hai tuổi Sự buôn bán ở tỉnh nhà khó khăn, bà phải đinhững nơi xa Đó, bà cực nhục và chua xót vì thế" [8, 163] Chịu khó buôn bánmột mình nuôi ba đứa con thơ, bà không hề kêu ca Vậy mà bà còn chịu baonhiêu sự bêu diếu của nhà chồng Bà cảm thấy đau đớn, chua xót cho số phận

của mình Bà đâu đòi hỏi gì, chỉ mong đợc yên ổn để làm ăn, nuôi con khôn lớnvậy mà đâu đợc Cuộc sống của bà chỉ toàn là sự cùng cực, khổ sở, đau đớn.

1.6 Những cô gái quê nghèo khổ, tăm tối

Trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu, M Gorki đề cập đến những phụnữ nông thôn ở phơng diện rời bỏ quê hơng, lang thang kiếm sống nh Manva(Manva) Ông không miêu tả cụ thể cuộc sống nghèo khổ, tăm tối của ngời phụ

nữ nông thôn nh Nguyên Hồng

Nguyên Hồng viết về ngời phụ nữ nông thôn toàn diện, cụ thể, sâu sắchơn Ông cho chúng ta thấy tờng tận cuộc sống nghèo khổ, tăm tối của nhữngcô gái quê: Lựu (Cô gái quê), Láng (Láng), Lệ Hà (Ngời con gái)… Cô Lựu (Cô gái quê), một cô gái chất phác, nghèo khổ, mẹ ốm dọn một hàng cơm nhỏ

ở phố nhà quê hẻo lánh Cuộc sống của Lựu cũng nh rất nhiều ngời con gái quêkhác, nghèo khổ, không đợc học hành, suốt ngày chỉ đầu tắt mặt tối vì đủ thứcông việc họ hàng, đồng áng, gia đình… Họ cứ thế làm từ tảng sáng đến quánửa đêm: "Tiếng chầy nện đều đều trong cối bột vẫn vang trong đêm vắng Côhàng yên lặng nh một pho tợng, mắt lờ đờ nhìn soai soải" [8, 179] Nhìn nhữngcông việc của Lựu, ngời đọc có thể hình dung đợc cuộc sống thiếu thốn, vất vả,tăm tối của những cô gái thôn quê Nửa đêm rồi mà cô đâu đợc nghỉ, cô phảilàm, phải lo cho mẹ già yếu và mấy đứa em thơ Tất cả đều chất lên đôi vai bénhỏ Lựu: "Làm việc lúc này, Lựu nh là một cái máy, cũng nh muôn nghìn cáimáy ngời khác đơng tăng sức nhanh để công việc chóng xong rồi sau vài giờnghỉ, lại bắt đầu chạy Cứ nh thế mãi, cứ nh thế mãi nếu cha có một sự chồmdậy, hất tung và san bằng những cái đè nén và ràng buộc đi, cái đời đàn bà nhàquê cằn cỗi ấy" [8, 181]

Láng (Láng ) cũng một cô gái quê, ngay từ khi mẹ còn sống đã đầu tắt

mặt tối "trên giờng bớc xuống đất là luôn tay luôn chân, sục sạo, xốc vác, quầnquật cho tới khuya Vớt bèo, hái rau, xin nớc gạo,… thổi cơm, giặt giũ, dọn dẹpcửa nhà" [8, 310] Đến khi lớn lên, cha mẹ mất sớm để lại ba đứa em thơ Vì

thế, tất cả đều chờ vào sự làm thuê, làm mớn của Láng Những công việc gia

đình trớc đây Láng làm thì giờ Láng giao phó hết cho Gái Nhớn- đứa em sauLáng Còn Láng, không phải làm việc vặt nh em nhng "Láng cũng đã quần quật

từ sáng sớm tới năm giờ chiều Láng đi giã bột thuê cho một chủ hiệu kháchbên chợ Huyện… Đó là vào món tiền gạo, mắm của bốn miệng chị em trôngphần lớn vào đó Còn sự đóng góp, giỗ chạp nữa" [8, 312] Nhìn vào sự làm ănlam lũ, đầu tắt mặt tối ta có thể hình dung đợc cuộc sống khổ sở của chị emLáng Mặc dù hôm nào cũng vậy, chị em Láng làm việc từ tờ mờ sáng cho đếntối mịt nhng vẫn không đủ ăn huống chi là trả một số tiền lớn cho bà Bá Đâycũng là nỗi đau đớn, day dứt trong con ngời Láng bởi vì nợ bà Bá, Láng sẽ phảilấy con Bà Vậy thì Láng sẽ không thực hiện đợc ớc mơ cùng chung sống với

Tỵ - ngời cùng cảnh ngộ Lấy Tỵ, Láng sẽ đùm bọc đợc cả đàn em của mình

Nh vậy, ta có thể cảm nhận đợc cuộc đời của Láng - một cô gái mà biết baonhiêu chàng trai, bao nhiêu bà mẹ trong làng đơng nhòm ngó vợ cho con mình,

… nhng Láng cũng sẽ nh những ngời con gái khác sống trong xã hội phongkiến, phải "vâng theo cái bổn phận không cần ai kiểm soát và không có tên tuổicủa đời đời kiếp kiếp những đàn bà" [8, 324] Cuộc sống của họ khi về nhàchồng chỉ ngập đầu công việc và xẩy đi một tý là bị đay nghiến, rứt từng miếngthịt ra

Lệ Hà (Ngời con gái) sinh ra tại một miền quê nghèo đói, vì đói khổ cô

đã theo gia đình lên thành phố kiếm sống, bố mẹ mất sớm cô phải ở với chúthím Cuộc sống khó khăn, y vốn là con nhà không buôn bán nên công việc nhàgiao phó cho cô nhng ở nhà là một cái tội Mặc dù quần quật việc cửa việc nhàcả ngày nhng ngời con gái đó vẫn phải chịu sự eo óc của mọi ngời Tiếng rằngmấy ngời lớn kiếm đợc tiền đấy nhng có đủ đâu? cuộc sống gia đình lúc nàocũng "thiếu thốn, vất vả, công nợ, sự riêng tây, ngời kêu ca, kẻ nghiến dứt,khiến trong nhà không mấy ngày không ầm ĩ" [8, 284] Là ngời nằm trong hoàncảnh đó, ngời con gái đành phải im lặng, chịu đựng nhng "Ngời con gái ấy xót

xa cho mình vô cùng, và y xót xa cho cả những ngời thân mến, họ đau khổ màkhông rõ, y thơng cho ngời chú cặm cụi nuôi các con cháu đến tận giờ mà cũngcha đợc đền bù chút gì Y thơng cho ngời thím cằn cỗi gần nh điên cuồng, đến y

là kẻ dễ tha thứ và chứa chan cảm tình với mọi ngời mà lắm lúc cũng không thểchịu đựng đợc bà và cũng bị bà coi nh quân thù, quân hằn" [8, 285]

Nh vậy, đi sâu vào cuộc sống những cô gái quê sống trong xã hội cũ,Nguyên Hồng chú ý đến cuộc đời tối tăm, số phận bi đát của họ và đồng thờiluôn tìm nguyên nhân xã hội đã đẩy họ đến cuộc sống nghèo khổ, tối tăm

1.7 Những phụ nữ gặp rủi ro, bất hạnh

M Gorki và Nguyên Hồng đều viết về những ngời phụ nữ gặp rủi ro, bấthạnh trong cuộc sống… Nỗi bất hạnh lớn nhất của nhân vật Matriena (Vợ chồng Orlốp) là lấy phải ngời chồng vũ phu, luôn đánh đập chị tàn nhẫn đến mức mất

khả năng sinh Hễ cứ nghĩ đến đứa con thì chị lại đau nhói Nỗi đau đó ngàymột nhân lên cùng với thời gian sống của chị Nhiều lần ngời chồng vũ phuchạm vào nỗi bất hạnh của chị, không kìm nén đợc chị thốt lên: "chẳng lẽ tôikhông giống tất cả những ngời đàn bà khác, chẳng lẽ tôi không muốn có con!nhiều đêm không ngủ, tôi độc nằm cầu Chúa che chở cho cái thai trong bụngkhỏi bị sẩy bởi tay anh, quân giết ngời… Cứ trông thấy con nhà ngời ta là tôi lạicảm thấy trăm cay nghìn đắng vì thèm muốn và tủi thân… Ước gì tôi… Lạychúa!… Thằng Xiômka ấy… tôi vẫn vuốt ve nó một cách vụng trộm… Tôi làmthế để làm gì? Lạy chúa! Tôi là một đứa tuyệt đờng sinh nở…" [8, 359] Quanhững lời bộc bạch của chị, chúng ta thấy đợc nỗi đau, nỗi bất hạnh tuyệt đờngsinh nở của chị Đâu phải chị không thể sinh nở đợc, tất cả những hậu quả đó dochồng chị gây nên ấy thế mà chồng chị đâu có thông cảm, chia sẻ cho chị Ng-

ợc lại, anh luôn tìm mọi cách đổ lỗi cho chị, đánh đập chị, gây cho chị bao nỗi

đau, nỗi bất hạnh trong cuộc sống Chị ý thức đợc nỗi khổ, nỗi đau của mình,chị vùng vẫy phản ứng nhng vẫn bế tắc

Maska (Lenka) cũng là một phụ nữ gặp nhiều rủi ro, bất hạnh Sinh ra chị

đã phải đau đớn, cay đắng vì cái hình dáng quái gở bề ngoài của mình "mũi củachị ta bị sứt hẳn, phần còn lại hếch lên phía trên nh cục thịt thừa, môi trên chị ta

bị cái sẹo mũi dúm dó kéo nhếch lên, để hở hàng răng nhỏ, cái mặt nhỏ nhắn vàmúp míp mỉm một nụ cời trông mà phát tởm" [21, 515] Nhân thêm nỗi đau, nỗibất hạnh là sự lầm lỡ có con với ông chủ khi vừa tròn mời lăm tuổi Cũng nhchị, đứa con sinh ra đã què quặt "một dúm xơng bọc trong một lớp da mỏngxanh xám- nó háo hức thò đầu ra cửa sổ và lặng ngời đi, trong khi hai ống chânkhô đét của nó rũ lòng thòng chạm vào tờng sột soạt" [21, 524] Đã vậy, chị

phải sống trong sự khinh rẻ và ghê tởm của mọi ngời Đau đớn, bất hạnh trớccuộc sống hiện tại mà mình đang sống, có lúc cùng cực quá chị đã nghĩ đến cáichết Song, vì đứa con què quặt mà chị phải sống, chị tâm sự "không có nó thìtôi đã nhảy xuống sông chết từ lâu rồi, nói có trời đất! Tôi đã thắt cổ chết từ lâurồi…" [21, 527] Nh vậy, qua cuộc sống của Maska, M Gorki cho chúng ta thấycuộc đời của chị, chỉ toàn là bất hạnh rủi ro, đau khổ và bế tắc.

Nguyên Hồng viết về ngời phụ nữ gặp rủi ro, bất hạnh ở nhiều phơngdiện… Trong truyện ngắn Trong cảnh khốn cùng, Nguyên Hồng đa ngời đọc

đến với nỗi đau, trăn trở của một cô gái bất hạnh trong hôn nhân, cảnh con chết

và sống với ngời chồng già ốm yếu, bệnh tật "hai đứa con nàng chết, sự làm ănmột ngày chật vật, rồi giữa khi bắt đầu cùng quẫn, bác Phấn sinh ra tê liệt… bác

đành phó thác sinh mệnh mình trong tay vợ và trời" [8, 90] Thêm vào nỗi đau,nỗi bất hạnh còn là cảnh gia đình làm ăn túng bấn, khốn cùng "Quyến cũngphải chua xót vì cảnh truỵ lạc của đời chồng và đời mình Quyến tủi thân và hếtsức thèm muốn một sự êm đềm đã mất, mất hẳn, không phơng vớt vát" [8, 90].Trớc hoàn cảnh bi đát, có lúc Quyến đã mềm lòng và có phần buông xuôi Bởitrong khi đó Quyến đang ở vào độ tuổi xuân xanh nên làm sao không thể khôngkhao khát, muốn có một cuộc sống hạnh phúc êm đềm với anh "chân sào" cờngtráng và khoẻ mạnh, đôi lúc lại nhìn nàng một cách trìu mến Ngòi bút NguyênHồng đã chạm đến chỗ tinh tế nhất, nhạy cảm nhất nhng cũng yếu đuối nhấtcủa Quyến Đó là những ý nghĩ trong đầu làm nàng khó ở và muốn đi tìm hạnhphúc riêng cho đời mình

Nguyên Hồng hay viết về trờng hợp ngời đàn bà lấy phải gã đàn ông vũphu và trở thành vật hy sinh cho những cơn giận cá chém thớt, mỗi khi số phận

đẩy hắn vào tình trạng bế tắc cùng quẫn, điên cuồng (Bố con lão Đen) Cuộc

đời của bà vợ lão Đen phải chịu rất nhiều nỗi đọa đày đánh đập, sỉ vả của ngờichồng luôn rợu chè cờ bạc "hắn cứ giáng liên tiếp cái dùi đục xuống lng vợ Cảcái thân thể cao lớn và chắc nịch của vợ hắn chồm lên, oằn lại, vùng vẫy (…) Bị

đè dới hắn, mặt dằn mạnh xuống đất, mắt mụ vợ những lúc cố ngớc lên vẫn lấplánh Và càng giãy giụa, những gợn sóng trong mắt mụ vợ càng loang loángchiếu vào cặp mắt điên cuồng của lão Đen…'' [8, 213] Vợ lão Đen đã khổ vì vậtchất, suốt ngày đầu tắt mặt tối, cam chịu hy sinh, nhẫn nhục vì chồng vì con ấythế mà đâu đợc sống yên ổn Và còn bất hạnh, đau đớn hơn nữa cuối tác phẩm

mụ phải đứng trớc một bàn giâý "Dới mắt mụ, để ở rìa bàn, cái lỡi dao dài,mỏng, mũi nhọn, phớt vài ngấn máu thâm sịt" [8, 224] Đó là hậu quả, kết cụccủa đứa con và ngời chồng rợu chè của mụ để lại Sau khi cầm dao giết ngời,lão Đen đã trốn ra Hà Nội, con bỏ đi Mụ phải đứng ra hứng chịu, giờ đây liêntiếp những câu hỏi bên tai mụ nhng tâm trí mụ hoang mang, không nghe thấygì Tất cả trời đất trớc mặt mụ tối xẩm lại

Mỗi ngời phụ nữ trong xã hội cũ mang một nỗi đau, nỗi bất hạnh riêng

Mụ Mão (Ngời mẹ không con) đau đớn, day dứt, bất hạnh đủ đờng: Mồ côi cha

mẹ hồi còn con gái, gầy còm và xấu xí, nét mặt khó đăm đăm, ba mơi tuổi vẫncô độc Khi Ký Phát là ngời goá vợ và có mấy đứa con nhỏ đến hỏi mụ nhận lờingay, ăn ở với hắn đợc hai năm, không chửa đẻ gì mà ngày càng xấu thêm Đờichồng thứ hai rợu chè, cờ bạc đánh đập mụ "bị đánh đập thâm tím mình mẩy,

đến bữa cơm tra hay cùng lắm bữa cơm chiều, mụ Mão cũng về nhà, thổi cơm

và để phần chồng nh thờng Mụ thấy rằng mụ cứ phải ăn ở nh thế còn mặc giờivới hắn Số phận mụ bắt phải thế, mụ phải vâng theo cho tới chết" [8, 246] Nh-

ng những nỗi đau đó đã thấm vào đâu khi mụ biết rằng mình không có khả năngsinh con, không đợc làm mẹ Mỗi khi nhìn thấy mẹ con nhà bác Tám, mụ lạitrỗi lên những cơn đau giằng xé, tủi cực "Mụ Mão chỉ thoáng nhìn mẹ con nhàbác Tám rồi cúi ngay mặt xuống Mụ ghê rợn, không dám để cặp mắt sáng lên ởgơng mặt hớn hở của ngời mẹ kia nhìn mình, nó nh là hai lỡi dao sắc cứa vàolòng mụ vậy" [8, 247] Khổ sở, cùng cực bao nhiêu mụ cũng chịu đợc chứ cáicảnh không con kia mụ khổ lắm Nhân thêm nỗi tủi cực, nỗi đau đó là chồng

mụ luôn chửi mắng mụ, chạm vào nỗi bất hạnh của mụ "Con cá rô đực kia!

Mày thì có đẻ ra gỗ ấy! Không phải riêng mình chồng mụ rủa sả, mà cả thiên hạ

nh đều chõ vào mặt mụ mà nói Càng những lúc tê tái lặng ngời đi nghe sự đau

đớn nghiến rứt, mụ càng thấy những tiếng quái gở kia rít bên tai" [8, 248] Nhvậy, sự khốn cùng, nỗi bất hạnh của mụ là không có khả năng làm mẹ còn phảichịu sự rẻ rúng của hai đời chồng, của thiên hạ Tất cả những nỗi đau đó cứ ám

ảnh mụ, bám riết lấy mụ kể cả trong giấc ngủ, lúc đau yếu mụ luôn quằn quại…Phải chăng, vì thế mà suốt câu chuyện ta chỉ bắt gặp cái t thế "thẫn thờ", "chuaxót", "hoang mang", "đau đớn", "bứt rứt", lúc nào mụ cũng chỉ muốn nhắm mắtchạy trốn những ám ảnh [8, 243 - 248]

Nhân vật Cúc (Trớc xác chết) không biết làm cách gì để cứu những đứa

con ra khỏi thần chết Chị gục mặt vào lòng khóc nức nở, nghĩ đến bao nhiêunỗi đau cứ chồng chất lên cuộc đời mình nhng không có cách nào để giải thoát.Chị lại thấy cay đắng và đau đớn thêm, chị thì thào nói với chồng qua dòng nớcmắt "Tôi chết mất mình ạ! Trời ơi! Đứa này là thứ mấy rồi" [8, 397] Chị chỉbiết nắm chặt lấy bàn tay tý hon của xác chết mà gào khóc, nằm vật ra giờng.Chị đã thất bại đau đớn, một đêm vừa qua, chị đã ôm ghì lấy đứa con hấp hốivào ngực để truyền cho nó tất cả sinh khí của mình Song, tất cả đều vô hiệu,

đứa con của chị không thể cứu vãn đợc Chị sẽ sống ra sao, đứa con cuối cùng

đã không còn trên đời này nữa Cuộc sống của vợ chồng chị vốn đã cực khổ thìnay càng khốn cùng, đau đớn và bất hạnh hơn

Nh vậy, cả M Gorki và Nguyên Hồng đều quan tâm đặc biệt đến số phậncủa ngời phụ nữ gặp rủi ro, bất hạnh trong cuộc sống Hai nhà văn miêu tả rấtchân thực nỗi đau, sự bất hạnh của ngời phụ nữ ở nhiều phơng diện: lấy phải ng-

ời chồng vũ phu, không có khả năng làm mẹ, ngoại hình dị dạng, sinh con tậtnguyền, liên tục sinh con bị chết yểu…

Qua khảo sát thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn của hai nhàvăn, ta thấy, so với M Gorki, thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiệnthực thời kỳ đầu của Nguyên Hồng phong phú, đa dạng hơn Nguyên Hồng chú

ý đến nhiều loại nhân vật, đủ các lớp ngời từ thành thị đến nông thôn Thế giớinhân vật phụ nữ trong truyện ngắn của M Gorki chủ yếu là những nhân vật bịhuỷ hoại nhân cách, nhân phẩm, du thủ du thực, phần lớn sống ở thành thị Nh-

ng nhìn chung, hai nhà văn đều tập trung miêu tả chân thực, sinh động nhữngngời phụ nữ nghèo khổ, lam lũ, bất hạnh, sống dới đáy xã hội Đây là một trongnhững điểm gặp gỡ chủ yếu nhất giữa M Gorki và Nguyên Hồng Một trongnhững nguyên nhân dẫn đến sự gặp gỡ ấy trớc hết là do hoàn cảnh riêng của hainhà văn ngay từ thời thơ ấu đã có nhiều điểm tơng đồng: từ nhỏ mồ côi cha,lang thang kiếm sống, tiếp xúc với đủ hạng ngời, am hiểu và đồng cảm sâu sắcvới số phận, cuộc đời những ngời lao động cùng khổ sống dới đáy xã hội, trớchết là ngời phụ nữ

Những điểm tơng đồng và khác biệt trong thế giới nhân vật phụ nữ củahai nhà văn, dĩ nhiên sẽ chi phối những nét tơng đồng và khác biệt trong giá trịhiện thực và t tởng nhân đạo đợc thể hiện qua thế giới nhân vật đó– vấn đề sẽ

đợc chúng tôi đề cập đến ở chơng tiếp theo

Chơng 2Giá trị hiện thực và t tởng nhân đạo

đợc thể hiện qua nhân vật phụ nữ

Trong văn học thế giới trớc đó và đồng thời với M Gorki và Nguyên Hồng,nhiều nhà văn đã quan tâm miêu tả những nhân vật bình dân, những ngời sống dới

đáy xã hội Nhng với ngòi bút hiện thực sắc sảo và với một thế giới quan lànhmạnh, tiến bộ, nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của hai nhàvăn mang nhiều giá trị sâu sắc cả về phơng diện phản ánh hiện thực xã hội Nga vàViệt Nam đơng thời, cả về nội dung nhân đạo tích cực

2.1 Giá trị hiện thực

Truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của Nguyên Hồng chủ yếu đợc sángtác trớc cách mạng tháng Tám Thời điểm những truyện ngắn hiện thực của M.Gorki xuất hiện là vào khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Tuân thủ nhữngnguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa hiện thực, qua nhân vật phụ nữ của mình, hai

ông đã phản ánh một cách chân thực, sinh động những đặc điểm gần gũi, cơ bảnnhất của xã hội Nga và Việt Nam lúc bấy giờ

2.1.1 Những điểm tơng đồng

Thế giới nhân vật phụ nữ trong truyện ngắn của hai nhà văn cho thấynhững con ngời cùng khổ ngày càng bị nhấn chìm sâu xuống dới đáy xã hội Đóchính là kết quả của quá trình bần cùng hoá, lu manh hoá của thực dân phongkiến, t sản, quý tộc trong xã hội Nga và Việt Nam lúc bấy giờ M.Gorki vàNguyên Hồng là chứng nhân của bao câu chuyện đau khổ, uất ức, tan nát, chialìa của những gia đình lao động lơng thiện

Xét trên phơng diện ý nghĩa điển hình, khái quát hiện thực xã hội củanhân vật phụ nữ trong truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của M.Gorki vàNguyên Hồng, ta thấy có những điểm tơng đồng chủ yếu sau

2.1.1.1 Nhân dân lao động sống cực khổ, khốn cùng

Truyện ngắn hiện thực thời kỳ đầu của M Gorki và Nguyên Hồng đều

đ-ợc sáng tác theo khuynh hớng hiện thực chủ nghĩa Văn học hiện thực phê phán

ở Việt Nam và ở Nga phát triển không đều nhau nhng cả hai nhà văn đã tiếp thunhững thành tựu to lớn và tuân theo nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa hiện thực

Kết quả chính sách bóc lột của giai cấp thống trị trong xã hội Nga vàViệt Nam đã làm hàng chục triệu ngời lao động bị bần cùng hoá Nạn đóikhủng khiếp xảy ra thờng xuyên, biết bao ngời lao động, già trẻ gái trai đã phảichết vì đói, phải rời bỏ quê hơng sống du thủ du thực Đặc điểm này của xã hộiNga và Việt Nam đợc phản ánh chân thực trong hàng loạt truyện ngắn của hainhà văn (M Gorki: Một con ngời ra đời, Manva, Một ngời đàn bà ; Nguyên

Hồng: Đi, Nhà bố Nấu, Hai mẹ con, Đây, bóng tối, Giọt máu, Trớc xác chết…).

“Một con ngời ra đời” của M Gorki phản ánh nổi bật nạn đói khủng

khiếp đã đẩy hàng triệu con ngời phải rời bỏ quê hơng lang thang kiếm sống.Ngời mẹ là một trong số đó đã đẻ rơi đứa con trên đờng đi kiếm sống trong mộtbụi cây Cha của đứa bé vừa mới qua đời vì quá đói ăn trái cây ngộ độc mà chết

Đứa bé vừa mới ra đời đã khóc thét lên đòi khẳng định cái tôi của mình và haichân cứ đạp đạp vào không gian nh thể đến với thế giới này để mà bất bình vớinó

Cũng chỉ vì không có gì ăn, Natasa(Một ngày thu năm ấy) phải bẻ khoá

một quán ăn để tìm những mẫu bánh mì rơi vãi còn sót lại Ngời mẹ của Lakôp(Manva) vì đói khổ mà thân hình tiều tụy Những ngời phụ nữ làm muối chỉ đợc

trả 5, 6 xu một ngày mà phải nai lng lao động khổ sai dới cái nắng nh thiêu nh

đốt trên cánh đồng muối (Làm muối) Những cảnh đời đen tối đau khổ vì nghèo

túng trong truyện ngắn M Gorki đã làm cho ngời đọc rơi nớc mắt

ở Việt Nam, cái đói là vấn đề nhức nhối, đau xót trong xã hội thực dânnửa phong kiến lúc bấy giờ Các nhà văn hiện thực phê phán 1930-1945 đều thể

hiện chủ đề này một cách sâu sắc Trong tác phẩm của Nam Cao, cái đói nh mộtsức mạnh vô hình thít chặt lấy số phận các nhân vật và không ít nhân vật bị xô

đẩy đến cái chết đau đớn xót xa: bà cái Tý (Một bữa no), anh Đĩ Chuột

(Nghèo), Lão Hạc (Lão Hạc), anh Phúc (Điếu Văn)

Nguyên Hồng là ngời cảm nhận cái đói một cách cụ thể, da thịt nhất, lànhà văn đã viết kịp thời, sâu sắc những trang bi thảm nhất về nạn đói năm 1945trong nhiều truyện ngắn của mình Nạn đói khủng khiếp đã đẩy rất nhiều gia

đình bỏ làng quê ra đi kiếm miếng ăn, "xóm nào cũng chỉ toàn ngời đi thôi” (Đi) Truyện ngắn Đi kể về một gia đình, một ngời mẹ già rời bỏ thôn quê đi

tìm sự sống Và chính gia đình đói khổ này đã chứng kiến bao cảnh đời bi đáthơn mình Dọc đờng đi chỉ toàn ngời ăn mày, từ những bà già lọm khọm đếnnhững thanh niên trung tuổi và trẻ con… tất cả hiện lên với hình thù xơ xác,những bọn ngời đó cứ lăn xả vào các hàng, đè sấn lên nhau, tranh giành nhau từcái vỏ chuối đến nỗi cái vỏ chuối đó dí bét với đất mà vẫn cứ quào lấy mà ăn

"Vẫn ngời chết, nhng là ngời chết nằm ỡn ngực lên Ngực đã khô cứng đen cóc

đen cáy ở cái đầu vú to thây lẩy một đứa bé vẫn cứ rúc vào bú, miệng nó nhaynhay, một tay nó luồn vào nách, một tay nó vân vê cái bên vú lép hơn Cái númthịt chết khô căng lên ấy, đã đợc đứa bé tởng là còn sữa, đầy sữa, nh ngời mẹ đãlại đợc no, nên đứa bé lại cố nún ụt à ụt ịt một cách hăm hở và lại vân vê mộtcách sung sớng nh thế" [8, 406] Nguyên Hồng cho chúng ta thấy gia đình ngời

mẹ trong truyện ngắn Đi còn có cái quần áo rách mà mặc chứ những ngời khác

thì trần truồng, khố không có mà đeo, họ ngồi, nằm cứ run cầm cập và nếukhông run là chết cứng đơ "Họ chết ngay bên vệ đờng, ngay bờ cỏ, ngay méruộng, ngay trớc các quán, chẳng thấy ai chôn cất, khóc lóc… Họ chết nh rạ ấy”[8, 405] Trớc tình cảnh bi đát đó, gia đình ngời mẹ phải bớc qua những xácchết ra đi tìm miếng ăn, duy trì sự sống

Trong truyện ngắn Đây, bóng tối, Nhân và Mũn biết nhau từ nhỏ, yêu

nhau và lấy nhau, can đảm xây dựng hạnh phúc trong cảnh nghèo nàn Nhng

chồng Mũn bị mù vì lao động cực nhọc, còn Mũn thời gian sau bị chết đuối vìchen chúc bán hàng trên tàu thuỷ Thiên truyện kết thúc thật thê thảm Nhân,chồng Mũn, mù loà phải dắt con đi ăn mày “trên con đờng lầm cát bụi, con đ-

ờng đã chứng kiến bao nhiêu thây chết dới những nanh vuốt của thiếu thốn, củakhổ sở… của đọa đày…” [8, 87] Đó còn là những ngời phụ nữ, những nạn nhâncủa những miền quê lụt lội, hạn hán hay nạn đói và dịch tàn phá: “Sau mấy nămlụt lội, đói khát, dịch tễ liên tiếp, họ đâu nh đã bán nốt miếng đất cuối cùng của

ông cha cho bọn kỳ lý, cho Nhà Chung để gỡ nợ, để chạy kiện, để thoát vạ rợu,vạ cớp tiêu sng, để khỏi nhìn những cảnh đau tủi, uất ức mà đi tha phơng cầuthực, thử xem ngoài những nơi chôn rau cắt rốn của họ, đời họ có thay đổi đợcchút nào không?" [8, 16] Tác phẩm của Nguyên Hồng đã ghi lại đợc những nỗikhổ điển hình của ngời phụ nữ trong những năm dài tối tăm, đã dựng lại cả mộtbức tranh đen tối chết chóc, tha hơng vì đói rét của xã hội Việt Nam trớc cáchmạng tháng Tám

Trong xã hội ấy bao ngời lao động lơng thiện đã bị huỷ hoại nhân phẩm.Trong truyện ngắn Nhà bố Nấu của Nguyên Hồng, nhân vật Tý đã vì tiền mà

bán rẻ nhân phẩm Chỉ trong ba năm mà Tý đã lấy đến năm đời chồng NguyênHồng đi sâu tìm hiểu nguyên nhân xã hội đã dẫn Tý vì đồng tiền mà bán mấtnhân phẩm của mình

Trong truyện ngắn của M Gorki, nhiều nhân vật phụ nữ lơng thiện bị

biến thành gái điếm, sống dới bùn nhơ của xã hội. Natasa (Một ngày thu năm

ấy) giàu lòng thơng ngời, bị hành hạ đối xử tàn nhẫn, sống cuộc đời bán thân

nuôi miệng Kapitôlina (Kônôvalôp), một cô gái điếm khát vọng sống lơng

thiện, muốn có một gia đình hạnh phúc nhng không đợc Nhân vật Manva trongtruyện ngắn cùng tên có bản lĩnh mạnh mẽ, tâm hồn phong phú nhạy cảm nhngphải sống lang bạt chung chạ với nhiều ngời đàn ông Frôlikha Maska trongtruyện ngắn Lenka, mời lăm tuổi đã lỡ lầm làm mẹ của một đứa con tật nguyền,

nghiện rợu nặng, say triền miên, ngủ với bất cứ ngời đàn ông nào đến nhà nhng

lại rất tốt bụng, hiền lành và luôn khát khao một cuộc sống hạnh phúc bình ờng Qua thế giới nhân vật phụ nữ của mình, M.Gorki cho chúng ta thấy xã hội

th-t bản Nga th-thời bấy giờ đã vùi dập con ngời, cớp đi quyền sống hạnh phúc mà họ

đáng đợc hởng

2.1.1.2 Giai cấp thống trị tham lam, độc ác

M Gorki và Nguyên Hồng không dừng lại ở việc miêu tả những con ngờisống dới đáy xã hội cũ mà còn đi sâu vào phản ánh bản chất xấu xa của những

kẻ đại diện cho giai cấp thống trị "ăn trên ngồi trốc", bóc lột sức lao động củanhân dân Đó là những bà chủ chứa Chúng xuất hiện trong truyện không nhiềunhng ngời đọc cũng có thể cảm nhận đợc chúng luôn hiện diện, quyết định sốphận của những con ngời rơi xuống dới đáy bùn nhơ xã hội ý thức đợc sự bóclột của những bà chủ, việc làm bẩn thỉu của mình, nhiều cô gái điếm vùng vẫymuốn thoát khỏi nơi đó nhng không đợc Nhân vật Natasa (Một ngày thu năm ấy) không dám trở về nhà chứa, sợ mụ chủ chửi mắng hành hạ vì quần áo của

cô rách nát Cũng nh Natasa, Kapitôlina (Kônôvalôp) bị xã hội đẩy vào nhà

chứa, chịu mọi sự quản lý của bà chủ chứa, cô ngày càng ngụp lặn trong vũngbùn nhơ bẩn, làm giàu cho cuộc sống của bà chủ bằng chính thân xác của mình.Ngoài những nhân vật chủ chứa còn có vô số những kẻ chuyên bóc lột sức lao

động của nhân dân, chà đạp lên quyền sống của con ngời một cách tàn nhẫn.Trong truyện ngắn Một ngời đàn bà, Tatyana vì tình cờ mà liên lụy tới vụ bạc

giả, cô rơi vào địa ngục nơi trần gian, “ở đây dân man rợ lắm, toàn ngời độc ác,rặt một lũ gian phi…" [21, 511]. Bằng ngòi bút hiện thực của mình, M Gorki đã

mổ xẻ, phơi trần những gì tàn bạo nhất, xảo trá nhất của nhà tù thối nát đơngthời Khi miêu tả công việc của những ngời phụ nữ làm muối (Làm muối), M.

Gorki cho ngời đọc thấy đợc bản chất bóc lột tàn nhẫn của giai cấp thống trị đãbiến ngời lao động thành cái máy sản xuất muối vô hồn

Cũng nh M Gorki, Nguyên Hồng đã xây dựng một số nhân vật thuộctầng lớp trên Chúng đã làm điêu đứng bao nhiêu cuộc đời, bao nhiêu gia đình

Đó là mụ chủ nhà trong truyện ngắn Giọt máu, mụ vừa cho thuê nhà vừa cho

vay nặng lãi Gia đình Thạo bé vì cha trả đợc tiền thuê nhà mà mụ có nhữnghành động nhỏ nhoi, ích kỷ và bần tiện Mụ chủ nhà độc ác đã bẻ trụi nhữngbắp ngô non để trừ nợ tiền nhà của bố mẹ Thạo bé, làm cho em lên cơn sốt,khiến "nó khóc chỉ có tiếng nức nở chứ không thấy nớc mắt" [8, 384] Nhân vật

bà Bá (Láng) chuyên cho vay nặng lãi dới rất nhiều hình thức Bao nhiêu văn tự

nhà đất, ruộng vờn đều nằm trong tay bà Bá Vì khó khăn, đói khổ mẹ Lángphải cầm văn tự nhà đất cho bà Bá, lấy tiền lo ma chay cho chồng, trả nợ chodân làng Giờ đây Láng phải đứng trớc tình cảnh khốn cùng, không lối thoát,lấy con bà Bá hay mấy chị em phải rời khỏi ngôi nhà và đám vờn đơng ở Trongtác phẩm Tết của tù đàn bà, Nguyên Hồng cho chúng ta thấy đợc những kiếp tù

đày, bất công vô lý, những ngời lơng thiện cũng phải vào tù một cách oan trái

"Trừ một ít kẻ giàu có bị tù vì bị bỏ thuốc phiện hay mua nhầm đồ trộm cắp,còn toàn là những ngời cùng khổ can án rợu, muối lậu… Chủ ruộng, chủ đồn

điền không bóc lột đợc chồng, con họ nữa thì tha họ về những tội ấy, những tội

mà họ nhận thấy chính là của các kẻ ăn sung mặc sớng bằng mồ hôi, nớc mắtcủa họ suốt một đời" [8, 153] Mặt khác, ông còn bóc trần quá trình bóc lột tàn

nhẫn sức lao động của giai cấp t sản Lợi dụng nguồn nhân công dồi dào củachúng ta, chúng mở nhiều nhà máy, hầm mỏ, đồn điền Lơng trả hết sức rẻ mạt,trong khi đó ngời công nhân phải làm việc cật lực, toát mồ hôi, không đợc nghỉngơi Nguyên Hồng miêu tả rất chân thực những con ngời làm thuê trong cácnhà máy, hầm mỏ nh mẹ Duyên trong truyện ngắn Những giọt sữa Ông đã

vạch trần bản chất xấu xa của giai cấp thống trị, đồng thời cất lên tiếng kêu cấpcứu: "Phải trả sữa lại cho những cái miệng bé nhỏ há rộng, lỡi gần cứng đó, dớinhững bầu vú lép Những cái miệng khát sữa, chờ mong sữa trong khi những

mụ đàn bà phú hào và quý tộc tắm bằng sữa cho da thịt mịn màng, trong khibọn t sản đổ hàng ngàn, vạn thùng sữa xuống biển để có thể bán chỗ sữa còn lạivới một giá đắt trong thời kỳ kinh tế khủng hoảng…" [8, 186] Trong truyệnngắn Ngòi lửa, Nguyên Hồng còn cho chúng ta thấy sự bóc lột tàn nhẫn của