Với tư cách là sinh viên khoa Ngữ văn, học tập và nghiên cứuBanzăc, chúng tôi nhận thấy trong thế giới nhân vật của "Ơgiêni Grăngđê"nhân vật Ơgiêni Grăngđê là nhân vật có vai trò hết sức
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
KHOA NGỮ VĂN
*****************
NHÂN VẬT ƠGIÊNI TRONG TÁC PHẨM
"ƠGIÊNI GRĂNGĐÊ" CỦA BANZĂC
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên nghành: văn học nước ngoài
Khoá học: 2001 - 2005
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Đình Ba
Sinh viên thực hiện: Phạm Thị Bắc
Năm 2005
Trang 2Để hoàn thành khóa luận này, ngoài sự cố gắng của bản thân, chúng tôi còn được sự hướng dẫn tận tình, chu đáo và có phương pháp của thầy giáo Nguyễn Đình Ba, sự góp ý chân thành, giúp dỡ của các thầy cô giáo trong tổ văn học nước ngoài, sự động viên của bạn bè.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo và các bạn.
Sinh viên: Phạm thị Bắc
Môc lôc
Trang 32 Lịch sử vấn đề 5
1.1.Vài nột về văn học Phỏp thế kỉ XIX 9
1.2 Nhõn vật trong tỏc phẩm văn học 121.2.1 Đặc trưng của nhõn vật trong tỏc phẩm văn học 121.2.2 Nhân vật trong tác phẩm Ơgiờni Grăngđờ 13
2.1 Ơgiờni - biểu tượng cho tỡnh yờu cao đẹp 162.2 Ơgiờni - biểu tợng cho khát vọng thoát khỏi xã hội đồng tiền 242.3 Ơgiờni - nhõn vật lóng mạn của Banzăc 27
3.4 Khụng gian và thời gian nghệ thuật 423.5 Vai trò của hình tợng ngời kể chuyện 433.6 Nghệ thuật xõy dựng tỡnh huống truyện 44
Mở đầu
1 Lý do chọn đề tài.
Trang 41.1 Nếu như Xtăngđan là nhà văn mở đầu thì Banzăc là đỉnh cao củatrào lưu hiện thực phê phán thế kỷ XIX Sự nghiệp sáng tác của ông tậphợp trong bộ "Tấn trò đời Đây là bộ tiểu thuyết phản ánh những biến đổitrong xã hội mà đồng tiền là ma lực ngự trị xã hội, quyết định hết thảy mọitầng lớp Ăng-ghen nhận xét tác phẩm của Banzăc: "khúc bi ca tiếc thương
sự tan rã không cứu vãn nỗi của xã hội thượng lưu"
Là lãnh tụ của phái hiện thực, ông luôn trung thành với những tưtưởng hiện thực Banzăc được mệnh danh là "bậc thầy của chủ nghĩa hiệnthực"(Ăng_ghen),bậc thầy ở đây không chỉ thể hiện ở số lượng tác phẩm
đồ sộ: 97 cuốn tiểu thuyết,mà thể hiện ở những thành công về nội dung vànghệ thuật Trước hết"Tấn trò đời"phản ánh hiên thực tài tình nhất nướcPháp,phát triển tính linh động kỳ lạ, đa diện của tiểu thuyết Bên cạnh nộidung đó"Tấn trò đời" còn đạt đến trình độ một chỉnh thể nghệ thuật, sự kếthợp giữa tự sự, trữ tình, đối thoại,là sự tổng hợp của khuynh hướng sửthi,kịch,tiểu thuyết.Tác giả vừa miêu tả sự kiện và phân tích tâm lý,chuyểnthể loại tiểu thuyềt thuần túy,nhỏ hẹp thành loại có dung lượng phong phú.Đồng thời, "Tấn trò đời" còn là một thế giới hoàn chỉnh, nó không chỉ thểhiện những mâu thuẫn của Banzăc, những luồng giao cảm đối lập ở mộtkhối óc, trái tim người nghệ sĩ mà còn vọng lên âm hưởng trái ngược củamột xứ sở, một thời đại vốn là giao điểm của bao luồng tư tưởng
Tuy nhiên trong cái chỉnh thể của "Tấn trò đời",Banzăc luôn cốgắng xây dựng những tác phẩm mang màu sắc,đường nét riêng
1.2 Tiểu thuyết "Ơgiêni Grăngđê" là tác phẩm hiện thực xuất sắc củaBanzăc Tác phẩm là bước mở đầu đánh dấu cho những thành công saunày của nhà văn Tác phẩm đề cập tới nhiều vấn đề lớn lao của xã hội:đồng tiền thể hiện quá trình tha hóa của con người, tư tưởng mới củaBanzăc
Do giá trị nội dung, nghệ thuật to lớn của tác phẩm nên từ trước tớinay "Ơgiêni Grăngđê" luôn được giới nghiên cứu quan tâm tìm hiểu.Cũng
Trang 5bởi vì "Ơgiêni Grăngđê" là tác phẩm đặc sắc nên mỗi công trình nghiêncứu lại có hướng tiếp cận khác nhau: thế giới nhân vật,tình cảm cha- con,vai trò của đồng tiền và "Ơgiêni Grăngđê" sẽ còn luôn đặt ra nhiều vấn đềmới mẻ đối với các nhà nghiên cứu.
Với tư cách là sinh viên khoa Ngữ văn, học tập và nghiên cứuBanzăc, chúng tôi nhận thấy trong thế giới nhân vật của "Ơgiêni Grăngđê"nhân vật Ơgiêni Grăngđê là nhân vật có vai trò hết sức quan trọng trongviệc bộc lộ chủ đề tác phẩm Từ trước tới nay, trong một số công trìnhnghiên cứu các tác giả đã ít nhiều đề cập đến nhưng vẫn chưa quan tâmđúng mức tới nhân vật Ơgiêni như hiện thân của nhân vật lãng mạn
Hình ảnh nhân vật Ơgiêni là nhân vật chính diện Xét về mặt nghệthuật thì Ơgiêni lại là nhân vật lãng mạn trong tác phẩm Từ những nhậnđịnh đó, chúng tôi thấy việc nghiên cứu nhân vật Ơgiêni trong "ƠgiêniGrăngđê" là một việc làm cần thiết để hiểu sâu hơn tác phẩm và tư tưởngcủa thiên tài sáng tạo trong thế giới nghệ thuật của Banzăc
1.3 Banzăc là một trong số các nhà văn dược đưa vào giảng dạy ở nhàtrường phổ thông Do đó việc nghiên cứu Banzăc vừa mang giá trị lý luậnvừa mang giá trị thực tiễn
1.3.1 Giá trị lí luận
Thế giới nhân vật trong tác phẩm văn học rất đa dạng, nhân vậtlãng mạn và hiện thực, thậm chí trong một tác phẩm có hai kiểu nhân vật.Nhưng hiện tượng nhân vật lãng mạn trong tác phẩm hiện thực chưa đượcquan tâm.Vì vậy việc nghiên cứu nhân vật lãng mạn Ơgiêni trong tác phẩmhiện thực "Ơgiêni Grăngđê" có ý nghĩa hết sức quan trọng để đi vào lý giảicác hiện tượng tương tự trong tác phẩm khác Đồng thời qua đó chúng tahiểu sâu hơn quan điểm nghệ thuật của Banzăc
1.3.2.Giá trị thực tiễn
Tác phẩm của Banzăc không chỉ được phổ biến trong quần chúng mà
Trang 6này,chúng tôi mong muốn sẽ góp được phần nào đó để giúp cho việcgiảng dạy tác gia Banzăc ở trường PTTH được thuận lợi hơn Ngoài ra
đề tài này còn giúp cho việc học tập của các bạn sinh viên ở trườngĐại học khi tìm hiểu nghiên cứu về tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê" nóiriêng,Banzăc nói chung
2 Lịch sử vấn đề.
Banzăc là nhà văn lớn của văn học hiện thực phê phán phương Tây
Sự nghiệp sáng tác của ông ngày càng được nghiên cứu nhiều Nhưng dokhuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp lại hạn chế về trình độ ngoại ngữnên chúng tôi mới chỉ tham khảo được một số tài liệu tiếng Việt từ nhữngnăm 1960 trở lại đây
2.1 Các giáo trình văn học phương Tây:
Trong "văn học phương Tây" (Đặng Anh Đào chủ biên_ NXB GD,2002), các tác giả đã nêu lên vị trí vai trò của Banzăc đặc biệt là nghệ thuậtcủa "Ơgiêni Grăngđê": tính điển hình, nhịp độ thời gian, nhịp độ kểchuyện
Lê Hồng Sâm, Đặng Thị Hạnh trong "văn học lãng mạn_ hiện thựcphương Tây thế kỷ XIX (NXB Đại học và trung học chuyên nghiệp, 1981),
đã đánh giá cao vai trò của Banzăc trong trào lưu hiện thực và nghiên cứutác phẩm "Ơgiêni Grăngđê" ở một số nhân vật chính
Do tính chất của một giáo trình nên các tác giả chỉ dừng lại ở nhữngvấn đề chính, chưa đi sâu vào nghiên cứu các nhân vật một cách cụ thể
2.2 Các chuyên luận nghiên cứu văn học hiện thực ở phương Tây:
"Chủ nghĩa hiện thực phê phán trong văn học phương Tây", Đỗ ĐứcDục, NXB KHXH, 1981 Tác giả đã dành một chương nói về Banzăc vớinhững đóng góp của ông cho văn học hiện thực nhưng với "ƠgiêniGrăngđê" thì chưa được tìm hiểu nghiên cứu
Trang 72.3 Bài giảng tại lớp:
Ở đây, giáo viên đã đi sâu nghiên cứu văn học Pháp thế kỉ XIX, đặcbiệt là tác gia Banzăc qua các tác phẩm: " Lão Gôriô", "Miếng da lừa",
"Ơgiêni Grăngđê" nhưng do tính chất của bài giảng nên giáo viên mới chỉ
có điều kiện đi vào các vấn dề cơ bản, mà chưa đi sâu vào tìm hiểu từngnhân vật cụ thể một cách đầy đủ
2.4 Lời giới thiệu đầu tác phẩm dịch:
Tác phẩm Ơgiêni Grăngđê do Linh Giang dịch và giới thiệu.Ngoàiviệc khái quát nội dung chính, người dịch đã nêu được một số nét về nghệthuật đặc sắc của tác phẩm: thế giới nhân vật-sự đa dạng và điển hình.2.5 Luận văn tốt nghiệp(khoa văn , Đại học vinh)
Trong luận văn "Nhân vật người trẻ tuổi trong tác phẩm của Xtăngđan
và Banzăc", Hoàng Thùy Dương đã phân tích nhân vật trẻ tuổi trong
"Ơgiêni Grăngđê" nhưng do tính chất phạm vi của đề tài nên người viếtmới chỉ dừng lại ở vấn đề: sự tha hóa của nhân vật Saclơ
Nhìn chung, các bài nghiên cứu chưa có điều kiện đi vào từng vấn đề
cụ thể nhưng đã có những lý giải về mối quan hệ giữa trào lưu lãng mạn vàhiện thực, những đánh giá khái quát về nhân vật Ơgiêni Nó là cơ sở đểchúng tôi đi sâu vào tìm hiểu tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê" đặc biệt là nhânvật lãng mạn Ơgiêni Grăngđê
3 Phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Phạm vi nghiên cứu
Như tên đề tài đã xác định phạm vi mà chúng tôi nghiên cứu là tácphẩm"Ơgiêni Grăngđê" Đây là một tác phẩm mở ra nhiều hướng nghiêncứu khác nhau: Thế giới nhân vật, kết cấu, giọng điệu, tình cảm chacon Do còn nhiều hạn chế, đặc biệt là khả năng tiếp xúc với nguyên tác vàtrong khuôn khổ một bài khóa luận, nên chúng tôi giới hạn phạm vi đề tàitrên hai điểm chính:
Trang 8-Nghệ thuật xây dựng nhân vật Ơgiên trong "Ơgiêni Grăngđê".
Đồng thời chúng tôi chọn bản dịch của Huỳnh Lý,NXB văn học,2004.Bởi trong các tác giả dịch Banzăc ,Huỳnh Lý là dịch giả quen thuộcvới bạn đọc Việt Nam,đã dịch rất nhiều tác phẩm từ tiếng Pháp sang tiếngViệt
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
-Đề tài có nhiệm vụ chỉ ra nhân vật Ơgiêni Grăngđê là nhân vật lãngmạn trong tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê"
-Ở mức độ nào đó,đề tài đòi hỏi lý giả được nhân vật lãng mạn trongtác phẩm hiện thực Đồng thời góp phần nhận diện phong cách nghệ thuậtcủa Banzăc ,trước hết là trong tác phẩm thời kỳ đầu
4 Phương pháp nghiên cứu.
Xuất phát từ nhiệm vụ của đề tài là nghiên cứu nhân vật Ơgiêni,chúng tôi vận dụng nhiều phương pháp khác nhau nhưng cơ bản vẫn làbiện pháp phân tích , phương pháp so sánh và tổng hợp
5 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đâù, kết luận, khóa luận của chúng tôi bao gồm 3 chương:Chương 1: Giới thuyết chung
Chương 2: Ơgiêni - nhân vật lãng mạn
Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật
Nội dungChương 1 Giới thuyết chung.
Trang 91.1.Vài nét về văn học Pháp thế kỉ XIX
1.1.1.Hoàn cảnh lịch sử.
Thế kỉ XIX bắt đầu khi nước Pháp còn rung chuyển bởi những biến
cố dữ dội của cuộc cách mang 1789,chấn động này lan chuyền suốt thế kỷ,ảnh hưởng mãnh liệt đến cấu trúc xã hội, các ý thức hệ và dĩ nhiên ảnhhưởng đến văn học
Nước Pháp thế kỷ XIX, khác hẳn với các thế kỷ trước và sau nó, trảiqua nhiều biến động, ở sự tiếp nối liên tục những thể chế chính trị hết sứckhác biệt, các chỉnh thể được thành lập, bị lật đổ thay thế nhau liên tiếptrong vòng một trăm năm Hầu hết các chế độ không tồn tại nổi hai chụcnăm: Tổng tài (1799 - 1804), Đế chế (1804- 1814), Trung hưng(1815 -1830), Quân chủ tháng Bảy (1830 -1848), Cộng hòa II (1848 -1851), Đếchế II (1852 -1870), Cộng hòa III ( từ 1870), chưa kể một trăm ngày trở lạicủa Napôlêông và công xã Pari 1871 Xuyên qua mọi thay đổi, xã hội Pháp
ở thế kỉ này vẫn nổi rõ một quá trình: sự hình thành và củng cố xã hội tưbản
Cách mạng 1789 thắng lợi, chế độ phong kiến bị phá hủy Mười nămsau làm cuộc đảo chính ngày Mười tám tháng Sương mù ( 9/10/1879),BônNapactơ tuyên bố "cách mạng đã chấm dứt Năm 1804 vị tổng tài lênngôi hoàng đế "tái diễn mọi trò hề ngu xuẩn của vua chúa ở điện Tuleries"
Từ đây hình thức tự do cạch tranh của kinh tế tư bản được tiến hành rộngrãi
Năm 1814 đế chế sụp đổ, dòng họ Buốcbông về Pháp lập nên nềnTrung hưng Tên gọi của vương triều bộc lộ rõ ý định phục hồi quá khứ,phục hồi các giai tầng xã hội được ưu đãi xưa kia, những quyền lợi bị cáchmạng truất bỏ Nhưng chỉ có ngai vàng được Trung hưng còn mọi sự đãbiến đổi, quyền lực của dòng họ Buốcbông không còn như trước nữa, vua
Trang 10Cuộc khủng hoảng kinh tế trong các năm 1827 - 1828 nổ ra làm cho cảnhkhốn cùng của người dân thêm trầm trọng, cạnh đó giới bảo hoàng cựcđoan do Saclơ X cầm đầu ngày càng tỏ ra chuyên chế, không quan tâm đếnquyền lợi người dân trong nước Điều đó dẫn đến sự nổi dậy của côngnhân, thợ thủ công, đại diện của phái dân chủ Cuộc cách mạng thắng lợi vàlập nên nền quân chủ tháng Bảy nhưng do giai cấp tư sản cầm đầu, khôngđại diện cho quyền lợi của lực lượng làm nên cuộc cách mạng
Như vậy, từ 1799 - 1871 nước Pháp trải qua bảy chế độ khác nhau.Những biến động đó ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế, chính trị
Nếu như đầu thế kỷ XIX, nước Pháp mở đầu với nền kinh tế tư bảnmang tính chất thủ công nghiệp thì đến những năm 1830, nền kinh tế pháttriển mạnh mẽ, quá trình tích lũy tư bản diễn ra nhanh chóng, đồng tiềnbước lên ngai vàng thống trị xã hội
Cuộc cách mạng 1789 - 1794 đã mở ra cho nhân loại một thời kỳmới: triết học Macxit ra đời, nền khoa học tự nhiên phát triển phong phúvới hai ngành cơ bản là sinh lý học và y học, tạo ra sự phát triển biện chứngcủa các mối quan hệ trong tự nhiên , xã hội Khoa học tự nhiên phát triển
đã dặt ra cho văn học những vấn đề mới như lý giải mối quan hệ giữa hiệntượng tâm lý và sinh lý Những biến đổi này tạo tiền đề, thúc đẩy văn họcphát triển
1.1.2 Tình hình văn học
Trước những đảo lộn dữ dội làm tan rã trật tự truyền thống,văn họcPháp thế kỷ XIX đã phản ánh những biến động cách mạng, những tưtưởng lớn của thời đại, như chủ nghĩa xã hội không tưởng đầu thế kỷ, chủnghĩa xã hội khoa học nửa sau thế kỷ Cuộc sống xã hội và chính trị củanhân dân Pháp trong suốt chiều dài lịch sử, nhiều trào lưu và khuynhhướng văn học tiếp tục xuất hiện
Nếu như văn học Pháp thế kỷ XVIII trải qua bốn giai đoạn vớinhững cảm hứng sáng tạo riêng thì thế kỷ XIX lại có những đấu tranh,
Trang 11biến đổi kịp thời cho phù hợp với việc phản ánh thực tại Các nhà vănPháp đều có chung một tâm trạng là sự thất vọng, buồn chán trước xã hộiđương thời, bất bình với những hiện thực trái ngang Thái độ biểu hiện vàcách nhìn nhận xã hội từ các góc độ khác nhau dẫn tới những phương phápkhác nhau tạo thành hai khuynh hướng hiện thực và lãng mạn.
1.1.2.1 Chủ nghĩa lãng mạn ở Pháp đã ra đời và phát triển trên cơ sởnhững biến động lịch sử từ cuối thế kỷ XVIII nhưng phát triển rực rỡ vàonhững năm 20 của thế kỷ XIX, với tác gia tiêu biểu V.Huygô(1802-1885)
Phương pháp lãng mạn lấy cảm hứng thoát li thực tại, tìm đến một xãhội tốt đẹp trong lý tưởng đối lập với sự dung tục bên ngoài, quay về vớiquá khứ huy hoàng của thời trung cổ, nơi mà những cá tính mãnh liệt, caothượng chưa bị quan hệ tiền tài làm thấp kém Họ thoát ly thực tại tìm đếnvới thiên nhiên mơ mộng
Nhân vật trung tâm chủ nghĩa lãng mạn thường là những con ngườiđơn độc, u buồn hoặc mơ màng ẩn dật, trốn chạy cuộc đời, hoặc khôngbiết dùng sức mạnh vào việc gì trong xã hội mà mình đã đoạn tuyệt haytìm kiếm một cách vô vọng Hình tượng "ở ngoài vòng pháp luật" củaGiăngvangiăng (Những người khốn khổ - V.huygô) là hiện thân cho sựnổi loạn chống lại xã hội
1.2.1.2.Khi chủ nghĩa lãng mạn phát triển rực rỡ thì chủ nghĩa hiện thựcmới xuất hiện thành khuynh hướng văn học Vì thế, giữa lãng mạn và hiệnthực còn có những quan hệ mật thiết với nhau bởi họ cùng phát triển trongmột môi trường và có những nhà hiện thực phê phán đầu tiên có thể là nhàvăn đã từng sáng tác theo lãng mạn, hoặc kế thừa những thành quả củatrào lưu lãng mạn Chẳng hạn như Banzăc trước khi là nhà văn hiện thựcông là nhà văn lãng mạn
Nhưng khác với lãng mạn, các nhà hiện thực không quay lưng lại vớithực tại mà lấy cảm hứng phê phán thực tại, chú trọng tính khách quan
Trang 12Thế giới nhân vật trong trào lưu hiện thực không vượt lên môitrường như nhân vật lãng mạn, họ chịu sự chi phối của hoàn cảnh xã hội,tính cách của nhân vật hình thành, biến chuyển phù hợp với sự chuyểnbiến của hiện thực khách quan Chủ nghĩa hiện thực xây dựng được tínhcách điển hình trong hoàn cách điển hình
Xtăngđan và Banzăc là hai nhà hiện thực xuất sắc Nếu Xtăngđan làngười mở đầu thì Banzăc là đỉnh cao của trào lưu hiện thực phê phán Phápthế kỷ XIX
1.1 Nhân vật trong tác phẩm văn học
1.2.1 Đặc trưng của nhân vật trong tác phẩm văn học.
Nhân vật văn học là con người được miêu tả, thể hiện trong các tácphẩm bằng phương tiện văn học Nhà văn thể hiện nhân vật bằng nhữnghình thức khác nhau Đó có thể là những con người được miêu tả đầy đủ cảngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách, tiểu sử như thường thấy trong các tácphẩm tư sự, kịch Đó có thể là con người thiếu hẳn những nét trên nhưnglại có tiếng nói, giọng điệu, hoặc chỉ có nỗi niềm cảm xúc ý nghĩ, cảmnhận như nhân vật trữ tình trong thơ trữ tình
Trong tác phẩm văn học nhân vật là hình tượng ước lệ của nhà văn
Là nơi để nhà văn khái quát quy luật của cuộc sống, thể hiện những ước
ao, kì vọng về con người Nhà văn sáng tạo ra nhân vật để thể hiện những
cá nhân xã hội nhất định và quan niệm của mình về cá nhân đó, thậm chínhân vật là phương tiện để nhà văn khái quát tính cách của lớp người trongmột thời kỳ nhất định
Xây dựng nhân vật là nhiệm vụ trung tâm của tác phẩm tự sự, hướng
về con người là đặc điểm chung của nhà văn nhưng trong từng thời kỳ vớimỗi nhà văn đối tượng của họ lại khác nhau Nhân vật tiểu thuyết là conngười nếm trải, "tiểu thuyết miêu tả con người trong hoàn cảnh, không tách
nó ra khỏi hoàn cảch một cách nhân tạo, không cô lập nó, cũng khôngcường điệu sức mạnh của nó" Nhân vật tiểu thuyết là con người đang
Trang 13trưởng thành, biến đổi và do đời dạy bảo, nó lãnh đủ mọi tác động củacuộc đời Tuy nhiên, nghệ thuật là sáng tạo, mỗi nhà văn sáng tạo chomình một thế giới nhân vật riêng vừa đa dạng vừa điển hình.
1.1.2 Nhân vật trong tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê" của Banzăc
Tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê", trước hết là lịch sử phát triển, sinh sôinảy nở của đồng tiền tư bản Ánh sáng kim tiền trong "Ơgiêni Grăngđê"phơi bày một cuộc vật lộn ráo riết của xã hội thượng lưu tư sản, trong đótồn tại một hạng người lấy lợi danh làm lẽ sống Sừng sững trên nền tranh
"Ơgiêni Grăngđê" là hình tượng Grăngđê
Dưới bàn tay thiên tài, Banzăc đã xây dựng một Grăngđê keo kiệt vànghiện vàng Từ một thợ đóng thùng, lão Grăngđê trở thành "ôngGrăngđê" trong con mắt kính phục của người dân Xômuya bằng cách
"ngốn thịt người chết" (hưởng thừa kế) Có được ba gia tài của họ hàngnhà vợ một lúc trong tay, Grăngđê lại sáng suốt chộp lấy cơ hội chính phủcách mạng phát mại tư sản của bọn quý tộc xuất cảnh để mua cánh đồngnho và trang trại giá rẻ như cho không Từ đấy ông không từ một thủ đoạnnào để đạt tới sự giàu có tột đỉnh
Bước đường tích lũy của cải đã phát triển trong con người Grăngđêlòng khao khát và thói keo kiệt.Đối với Grăngđê tiền là tất cả."Giác quancủa Grăngđê tập trung vào một vật tượng trưng cho dục vọng của ông ta.Ông ta chỉ nghiện có một thứ là có vàng và được nhìn vàng" Đối vớilão"đồng tiền cũng sống ,cũng nhốn nhào như con người,nó cũng đi,cũnglại đổ mồ hôi,cũng sinh sôi ,nảy nở như con người".Trên đời,lão chỉ thờ cómột thứ đức tính duy nhất đó là vàng Chẳng cần danh vọng, chẳng cầntình cảm, lão lợi dụng mọi cơ hội lớn nhỏ để kiếm tiền Lòng tham vàng
và thói keo kiệt đã giết chết mọi tình cảm trong con người Grăngđê
Khi miêu tả Grăngđê, Banzăc vừa miêu tả chân thực, vừa mang tínhhài hước.Tuy nhiên, Grăngđê là sản phẩm của một thời đại, một xã hội,
Trang 14trong đó con người lấy tiền làm lẽ sống, hạnh phúc, đồng tiền chà đạp lêntất cả và sai khiến mọi người.
Trong bức tranh "Ơgiêni Grăngđê", Saclơ là hình ảnh bổ sung trọnvẹn cho tính cách Grăngđê, làm sống lại cả một thế giới thực tại Là mộtthanh niên của Pari hoa lệ,đến Xômuya chàng vẫn là một công tử chân thậttrong cuộc sống tình yêu Bất hạnh trong cuộc đời đưa chàng tới Ấn Độ,dấn thân vào con đường làm giàu, Saclơ trút bỏ những lối duyên dáng, hàohoa của một công tử Ở Ấn Độ, hắn hiện ra là một tên con buôn kiêm kẻcướp nghê tởm Và cái món hàng đặc biệt làm cho Saclơ trở nên chónggiàu lại chính là con người Hắn buôn người Trung Hoa, người da đen.Hắn sống "giống như những người vội vã sống cho xong cảnh sống đê hèn
để làm người lương thiện trong những ngày còn lại còn lại"
Từ một người biết cảm nghĩ, biết khâm phục, biết yêu đương, hắn trởthành một thanh niên đắc thế, tim hắn co lại và khô cằn Ở Ấn Độ, Saclơ
đã chứng minh rằng "dòng máu Grăngđê không chảy hoài công trongmạch hắn"
Không chỉ hám tiền, Saclơ còn say khướt danh vọng Chàng lấy một
cô gái quý tộc giàu sụ nhưng chán ngắt làm vợ Saclơ là điển hình cho giaicấp tư sản dựa vào quý tộc để leo lên địa vị là người phụ bạc lại tình nghĩacha con, tình yêu lứa đôi, Saclơ đã "tuân theo tất cả những tập quán của xãhội tư bản: Tiền và chức tước "Nếu cần từ bỏ những hoài bão công danhcủa tôi, thì tôi sẽ vui lòng đón cái hạnh phúc giản dị trong lành mà chị đãcho tôi thấy " Saclơ chỉ là sản phẩm của xã hội tư bản mà tiền là tất cả, áitình là dục vọng
Trên nền ánh sáng của bức tranh, Grăngđê và Saclơ là những hìnhtượng trung tâm Xung quanh những điển hình ấy, Banzăc vẽ lên hàng loạtchân dung: Quan chánh án Đơbôngphông sụp quỳ dưới chân cô thừa kếgiàu sụ, bà Gratxanh làm duyên quyến rũ Saclơ mong hắn để yên choƠgiêni _ đối tượng của con trai mình; linh mục Gruysô mưu với cha sứ
Trang 15mạo quyền ý chúa để đoạt gia tài cho cháu tất cả đều quay cuồng trongcơn lốc của đồng tiền.
"Ơgiêni Grăngđê" không chỉ mang ý nghĩa tố cáo, phê phán Nó còn
có phần biểu dương, ca ngợi Đối lập hình thù đê hạ của Grăngđê và Saclơ,Banzăc làm nổi bật ba hình ảnh phụ nữ trong sáng: Ơgiêni thủy chung,kiêu hãnh, hào hiệp, khoan dung; bà Grăngđê giàu tình thương và đức hisinh; mụ Nanông nhân hậu Ánh sáng kim tiền không thể làm cho họ mờnhạt mà dường như họ càng toát lên một vẻ đẹp dịu dàng êm ái
Tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê" phản ánh nhiều vấn đề trong xã hội tưbản, nhưng ngòi bút của Banzăc đã tập trung rất nhiều vào việc minh họaphẩm chất thiên thần của Ơgiêni Ơgiêni phải chăng là khát vọng, mongmuốn của Banzăc về một xã hội luôn có những con người đấu tranh thoátkhỏi các thế lực của xã hội?
Như vậy, "Ơgiêni Grăngđê" vừa là tác phẩm phơi bày một cuộc vậtlộn ráo riết của xã hội thượng lưu tư bản, vừa là câu chuyện của người congái Ơgiêni Grăngđê
Chương 2 Ơgiêni -Nhân vật lãng mạn
2.1 Ơgiêni Grăngđê_ biểu tượng cho tình yêu cao đẹp
Trang 16Viết tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê", ngòi bút của Banzăc đã tập trung rấtnhiều vào việc minh họa phẩm chất thiên thần của Ơgiêni Đó là một conngười "dưới vầng trán phẳng lặng là cả một đại dương tình cảm", một conngười thủy chung, kiêu hãnh.
Ơgiêni sống trong gia đình mà sự hà khắc của cha, sự tu thiện của
mẹ đã tạo nên cho nàng phẩm chất ngoan, hiền như thiên thần Đến haimươi ba tuổi, nàng chưa hề yêu ai, trong khi cả thị trấn Xômuya vâyquanh nàng Cô gái ấy chỉ biết có bít tất và may vá Nhưng tình yêu đến
đã phá tan bầu không khí ảm đạm, bình lặng trong cuộc đời Ơgiêni
Quá khứ "mù mịt mà bình thản" chấm dứt, ngày sinh nhật Ơgiêni,sáclơ xuất hiện như từ cõi tiên rơi xuống Việc Sáclơ đến nhà và rơi vào xãhội ấy như con ốc sên rơi giữa bộng ong,con công đáp xuống vườn gà.Ngay phút gặp gỡ Saclơ, Ơgiêni đã ngạc nhiên, chăm chú nhìn cậu em họ,chưa bao giờ nàng thấy ai xinh trai và ăn mặc tuyệt mỹ đến như thế! Mọingười trong bữa tiệc ngạc nhiên vì Saclơ thì ít mà ngạc nhiên vì cái nhìncủa Ơgiêni thì nhiều Một cô gái chưa thoát khỏi bức tường của thị trấnXômuya thì vẻ rực rỡ của Saclơ làm nàng choáng ngập là điều dễ hiểu.Nàng ngây ngất hít thở mùi thơm tỏa ra từ mớ tóc bóng mượt uốn rất dễcoi.Nàng ước được sờ tay vào đôi găng sa tanh mịn.Nàng ước có đôi tay
bé nhỏ của Saclơ,màu da và nét mặt thanh tú của chàng Chung quy có lẽ
có một tỉ dụ có thể tóm gọn những cảm giác chàng công tử gây ra chongười thiếu nữ thơ ngây
Nhưng không chỉ là cảm giác, mà Ơgiêni giống như mọi người congái khác lần đầu cảm mến, mọi hành động, suy nghĩ của nàng đều hướng
về Saclơ, những hành động, suy nghĩ chưa bao giờ có trong đời nàng, "chỉmột khoảnh khắc, nàng nảy ra nhiều sáng kiến hơn từ khi lọt lòng mẹ đếngiờ"[Ơ,tr73]
Nếu như hai mươi ba năm trước, Ơgiêni chỉ ngồi trên cái nghế bành
ở gian lớn để may vá thì nay nàng hăng hái đi dọn phòng cho Saclơ cùng
Trang 17mẹ và mụ Nanông Với ý nghĩ để chăm lo cho Saclơ chứ không phải đểgiúp mẹ, và nàng cho rằng chỉ có mình nàng hiểu được ý muốn và sở thíchcủa Saclơ Dường như đến lúc này nàng mới cảm nhận được sự thiếu thốntrong gia đình: mùi nến mỡ, chăn đệm lạnh ngắt Saclơ sao có thể chịuđựng được? Nàng nhờ mụ Nanông đi mua nến lạp, mua đường, hơ chănđệm Những cảm xúc đầu tiên về người khác giới đã nhóm lên trong tráitim Ơgiêni, nàng pha trò, hăng hái chuẩn bị phòng cho Saclơ Bao nhiêucái đầu tiên đã đến với người con gái tỉnh nhỏ.
Lần đầu tiên gặp Saclơ cũng là lần đầu tiên nàng biết chăm lo vàđêm ấy nàng đã không đọc hết bài kinh Những ước vọng ban đầu đã cuốnhút mọi suy nghĩ của nàng, hình ảnh cậu em họ đói với Ơgiêni "sao mà dễthương thế nhỉ!" [Ơ,tr90] Nàng mơ giấc mơ tình yêu
Từ ngày gặp Saclơ, Ơgiêni dần thay đổ Nàng chú tâm vào chăm sócsắc đẹp Thường ngày, Ơgiêni không chú tâm tới sắc đẹp của mình Là côgái "luôn ngoan và đẹp"vậy mà Ơgiêni đặt bao câu hỏi "ta không đẹp, takhông xứng đáng với chàng"[Ơ,tr94]Như bao cô thiếu nữ, nàng thức dậyquá sớm để trang điểm cho mình đẹp nhất, mặc bộ trang phục phù hợpnhất cho xứng đáng với Saclơ Ơgiêni sung sướng khi chọn được chiếc áomàu sắc tươi,vùa vặn,trông rất dễ ưa
Trong cuộc đời trong trắng, tẻ nhạt của thiếu nữ bỗng xảy đến cái giờphút yêu đương, cõi lòng đóng kín đã bừng đón ánh sáng mặt trời và tiếpnhận nỗi niềm tỉ tê hoa lá Lúc ấy cuộc sống dạt dào, nóng hổi từ con timphập phồng dâng lên trí óc và làm ý nghĩ hoàn thành một niềm khao khát
mơ hồ Sống trong căn nhà ấy đã hơn hai mươi năm, chưa bao giờ Ơgiêniquan sát cảnh vật, chưa bao giờ cảm nhận được vẻ đẹp hay sự buồn cháncủa nó Từ khi Saclơ đến, nàng nhìn cảnh vật sao quen thuộc, lung linhđến thế Khi chúng ta nhìn những gì quen thuộc trở nên đẹp lạ thường thìlúc đó trong lòng ta có một cảm giác mới lạ Lúc này đây Ơgiêni đang mơ
Trang 18giấc mơ tình yêu Vẻ lịch lãm của Saclơ là thứ ánh sáng làm Ơgiêni yêucuộc sống hơn nhường nào.
Khao khát được gặp người yêu, tư tưởng mơ hồ hiện lên trong tâmtrí và nảy nở theo ánh sánh của cuộc sống Nàng thấy tâm hồn tựa như mộtđám mây mù bao quanh cơ thể Ý nghĩ miên man của nàng hòa nhập vớicác chi tiết trong khung cảnh riêng, khúc nhạc lòng hòa điệu với bài canhịp nhàng của thiên nhiên, khi ánh nắng rọi đến mảnh tường có bóng câyphượng vĩ luôn thay đổi sắc màu như ức chim bồ câu thì trong trí nàng ,viễn cảnh tương lai cũng bừng sáng những tia hi vọng Tất cả như mộ kỷniệm êm đềm của kí ức ngày thơ
Khung cảnh đẹp, nên thơ dường ấy mà Ơgiêni lại thấy nó trống trơnlạnh lẽo Vẻ lịch lãm của Saclơ làm trổi dậy niềm khát khao, sự bực bội ởƠgiêni Cô không biết làm sao cho căn nhà hài hòa với cậu em họ YêuSaclơ, nàng muốn làm một điều gì đó để thay đổi mọi vật xung quangnàng tha thiết nhưng không biết làm gì Ước mong ấy tuy có ngây thơnhưng là tâm hồn trong sáng của người bắt đầu bước vào tình yêu
Ơgiêni rất tuyệt vời trong tình yêu, nàng quan tâm tới Saclơ bằngtấm chân tình của người con gái Nếu cho rằng "phụ nữ giống tiên thần ởchỗ họ biết cảm thông" thì Ơgiêni là một thiên thần, vừa cảm thông, vừatrìu mến lại vừa mơ mộng say sưa Nàng "nhắm mắt" đi theo thiên tínhtrong trắng của mình, vốn thơ ngây, nàng chỉ biết yêu và khao khát đượcyêu, Ơgiêni không hiểu sao mẹ nàng lại không ưng nàng yêu Saclơ vàkhông ngờ cha nàng là hố sâu ngăn cách tình yêu của nàng Gia đình ngăncản làm cho "những ước mơ xa xôi vừa nhú lên trong lòng nàng chợt mởcánh hình thành trong một phút, như một chùm hoa đẹp, lại chợt bị cắtngang vung vãi xuống đất"[Ơ,tr104] Trước nỗi đau, Ơgiêni càng buộcchặt tình yêu của mình
Bao mơ mộng trong tình yêu giơ không đơn thuần chỉ là giấc mơ,nàng bắt đầu đau khổ Tâm trạng bàng hoàng khi nghe cha nói: thà vứt con
Trang 19nhỏ xuống sông còn hơn gả cho cái thằng "đĩ trai "ấy Toàn thân nàng runrẫy Bao câu hỏi huyền bí xảy ra: nàng không hiểu sao tình cảm cha controng cha nàng lạ tắt ngầm như thế?Saclơ đã phạm tội gì ác? Từ tối hômqua, lòng nàng vương vấn Saclơ bằng muôn nghìn sợi chỉ rắp mong thêudệt hạnh phúc Gìơ đây, đường phố vắng người qua lại xưa đẹp , vui là thếsao tối tăm ủ ê Nàng hít cả không khí u hoài mà thời gian, cảnh vật đãtruyền cho nàng Cô gái thơ ngây đã học những bài học của tình yêunhưng tình yêu đã tiếp thêm sức mạnh cho nàng Nàng sẽ hi sinh tất cả vìtình yêu
Trước cảnh tai biến của người yêu _ cha chết, vừa đau đớn cho mình,vừa đau cho người yêu Nhìn thấy Saclơ trong cái cười tươi, nàng vừasung sướng vừa rầu lòng, cô ao ước được chia sẽ nổi buồn với cậu Sự vô
tư, trong sáng của nàng nhường chỗ cho tình yêu thương, vừa hờn tráchcha vô tình, vừa hết mực chăm sóc cho người yêu Nàng thật là tuyệt vời,đúng là phụ nữ Giọng nàng chất chứa niềm thầm ước của một trái tim tình
si mà chính mình không biết Bất hạnh trong cuộc đời Saclơ đã gắn kếttình yêu giữa hai người Ơgiêni đem tình cảm của mình ra an ủi chăm locho chàng Ánh mắt của người chị họ làm ấm lòng những đau khổ của cậuem
Yêu Saclơ, cuộc sống hồn nhiên hai mươi ba năm qua của nàngchấm dứt Giấc ngủ của nàng từ nay không còn say sưa như trước Đờisống của nàng trước đây càng yên tĩnh bao nhiêu thì giờ đây cái tínhthương người của nữ giới càng bừng dậy bấy nhiêu trong lòng nàng màlòng thương người thì có sức sáng tạo nghê gớm lắm Nàng bị xúc động vìnhững biến cố xẩy ra với Saclơ
Nàng luôn nghĩ tới Saclơ, trong giấc mơ, hình ảnh của Saclơ hiện lên
võ vàng tuyệt vọng Tình yêu cùng với sự ngây thơ đã "lôi phắt" nàng đếnbên phòng của Saclơ Không sợ bóng đêm, không còn sự e dè của người
Trang 20Saclơ, chàng vẫn ngủ nhưng nàng đã "đập" vào hai bức thư mà Saclơ viết.Chưa bao giờ trong Ơgiêni có sự đấu tranh giằng xé giữa thiện và ác,nhưng lòng say đắm và trí tò mò của cô gái đang yêu đã chiến thắng Nàngđọc thư của Saclơ viết cho Annet "Mỗi câu chữ trong bức thư làm cho quảtim nàng giãn ra Một luồng nhiệt khí bốc lên trên người làm tăng cái vịsay sưa của mối tình đầu"[Ơ,tr63] Ơgiêni không buồn, không ghen tuôngtrước tình cảm của Saclơ dành cho Annet mà nàng bất chợt những cảmxúc chân thành của Saclơ Nàng tự hứa với lòng sẽ mãi yêu chàng Nàngđọc bức thư tiếp để tìm thêm bằng chứng về đức tính cao quý cúa chàng.Trong tâm hôn người đang yêu nhất là người phụ nữ sẽ tưởng tượng người
ấy có đủ đức tính tốt, nàng tin vào Saclơ và nghĩ mình có trách nhiệm vớichàng Khi đã hiểu được hoàn cảnh của Saclơ, Ơgiêni mới nhớ ra mình cómột túi vàng_ món quà của nàng Qua bức thư của Saclơ nàng đã hiểu ra:tiền là một phương tiện sống và nàng sẽ giúp cho Saclơ phương tiện ấy:
"tiền sẽ làm giàu, và sẽ phù hộ cho cậu" [Ơ,tr172] Trong sự trao đổi tiền_vật, với Saclơ và Ơgiêni, tiền bạc lúc này không có nghĩa gì hết, nhờ cótình cảm tiền bạc mới có chút ý nghĩa Khi trao túi vàng, trước lời ân cầntha thiết của Saclơ, Ơgiêni_ lần đầu tiên nhìn Saclơ với con mắt của ngườiđàn bà yêu đương, một mùa xuân tình yêu đến với Ơgiêni Khi trao túivàng, Ơgiêni đã trao luôn cả trái tim của nàng, sự đồng tình giữa hai ngườilàm cho tình cảm càng sâu nặng Dường như lức này Ơgiêni mới cảm nhậnđược tình yêu.Yêu và được yêu là hạnh phúc lớn nhất ở đời
Với Ơgiêni, tiền là một kỉ vật của tình yêu, nàng trao cho Saclơ túivàng như một món quà cho Saclơ lên đường Với Saclơ lúc này tiền là tìnhcảm, là kỉ vật Chàng cảm nhận được tình cảm Ơgiêni dành cho mình vàlúc này trong trái tim của Saclơ đầy yêu thương Chàng trao cho Ơgiênibức ảnh của cha mẹ như là kỉ vật của tình yêu Chỉ có Ơgiêni mới giúp nótránh được trắc trở trong cuộc đời
Trang 21Ơgiêni không chỉ là người mơ mộng trong tình yêu mà nàng hi sinhhết mực cho tình yêu Nàng đã dám phá vỡ tất cả thói quen trong sinh hoạtgia đình để đối xử với Saclơ cho chu toàn: chăm lo cho Saclơ, muốn thayđổi căn nhà cho phù hợp, thậm chí dám mang cả đĩa đường lên bàn choSaclơ dùng Có ai ngờ được một cô gái ngoan hiền lại dám có những hànhđộng còn "gan hơn cô thiếu nữ Pari cầm dải lụa cho tình nhân leo lên".Người thiếu nữ ấy được trả ơn bằng tình cảm của tình nhân, còn Ơgiênichỉ được sự sự phẫn nộ của cha, sự giầy vò của bản thân.
Làm tất cả để có được tình yêu nhưng Ơgiêni không ngăn cản được
sự ra đi của Saclơ Chàng phải đi Ấn Độ để làm giàu Ngày chia tay sao
nó đến nhanh, trong lòng ngất ngây của cô thiếu nữ, cảm giác buồn bắt đầucùng với những tâm tình Từ khi nhận và trao "cái hôn" trong lành ở cuốihành lang, có lúc Ơgiêni muốn đi theo Saclơ, lao vào khoảng trời biểnmênh mông Tấm lòng trong trắng của Ơgiêni làm cho lời nguyền tình yêutrở nên cao thượng và thanh khiết biết nhường nào
Nếu ai đã từng yêu thì sẽ thấu hiểu tâm trạng lúc này của Ơgiêni.Saclơ đã trên đường hành trình tới Ấn Độ Trở về căn nhà trống trơn đầy
kỉ niệm, Ơgiêni mong ước mình có quyền lực vạn năng của chúa trongchốc lát để được ở bên Saclơ Nàng cầu nguyện, mua bản đồ thế giới đểtheo dõi cuộc hành trình của Saclơ, để nói chuyện, hỏi han chàng Cảmgiác ấy chỉ có được trong tình yêu chân thành đằm thắm
Vắng Saclơ, khung cảnh êm đềm của căn nhà, khu vườn trở thànhtrống trơn Và, nếu như khi Saclơ đến, nhan sắc của Ơgiêni trở nên lộnglẫy thì nay những đau khổ nước mắt đã lắng sâu cảm xúc trong tâm hồn,Ơgiêni như một đức mẹ đã hoài thai, thai nhi của nàng là tình yêu Tìnhyêu của nàng là thứ tình yêu cô đơn, chân chất, nó bền bỉ, len vào ý nghĩ,
nó trở thành lẽ sống của nàng
Những tháng ngày trôi qua trong đau khổ, không tin tức của Saclơ,
Trang 22đàn bà cũng có lắm cớ đau khổ hơn đàn ông và họ đau khổ hơn đàn ônggấp bội phần" [Ơ,tr197] Ơgiêni cũng vậy, nàng không chỉ buồn mà cònphải chịu đựng bao đau khổ của cuộc đời Saclơ ra đi, mang theo túi vàngcủa nàng, Ơgiêni phải chịu cơn thịnh nộ của cha Nhưng quyết bảo vệ tìnhyêu, bảo vệ lời hứa của mình Nàng chịu ăn bánh nhạt chứ không chịunhận những việc làm của mình cho tình yêu Thậm chí cô sẵn sàng chết đểbảo vệ được bức ảnh của bố mẹ Saclơ mà chàng đã gửi gắm Đây lànhững hành động cao đẹp của tình yêu Ơgiêni sẵn sàng hi sinh mình choSaclơ nhưng chính chàng lại làm cho nàng đau khổ.
Tình yêu cao đẹp ấy gắn liền với sự chờ đợi bảy năm trời Ơgiêni đốidiện với u sầu không có cách gì khuây khỏa Là cô thừa tự giàu có nhưngnàng vẫn sống với căn nhà đầy kỉ niệm ấy: từ khu bếp, cái nghế bành,mảnh vườn, cùng với mụ Nanông Hàng đêm cả thị trấn Xômuya vâyquang nàng Trái tim chỉ đập lên một lần ấy giờ thêm lạnh lùng, bao kỉniệm xưa hiện về làm Ơgiêni thấy cô đơn Với nàng tất cả chỉ là vô nghĩa,tiền chẳng là gì, nàng sống tu thiện với niềm tin vào chúa và chờ đợi ngàySaclơ trở về Nàng ngày một buông mình xuống vực sâu của đau khổ, vựcsâu bao nhiêu thì lời cầu nguyện và nước mắt chan chứa bấy nhiêu.Nhưng còn Saclơ, khi ra đi, hình ảnh thanh cao trong trắng của Ơgiêni chỉ
đi theo hắn trong cuộc hành trình lần thứ nhất Về sau, nàng chỉ chiếm vẻnvẹn cái cương vị của một chủ nợ Sau bảy năm trở về chàng không quêntrả cả vốn lẫn lãi cho Ơgiêni Đây chính là sự tha hóa của Saclơ trên hànhtrình làm giàu và cũng là bi kịch của cuộc đời Ơgiêni
Ơgiêni rơi vào bi kịch của tình yêu: bi kịch của người hi sinh vì tìnhyêu nhưng lại bị tình yêu phụ bạc Saclơ đã chuẩn bị cưới một cô gái quýtộc giàu sụ, chán ngắt làm vợ Hắn xóa đi nguồn gốc gia đình, tình yêu củamình lúc ra đi để leo lên địa vị quý tộc Bảy năm chờ đợi không liên lạc,khi nhận được thư của Saclơ từ Pari gửi về Ơgiêni như ngừng thở, nàngkhông dám bóc thư ra đọc Những lời nói trong thư làm cô bàng hoàng
Trang 23Ơgiêni còn đau khổ hơn Pênêlôp nhiều Nếu như Pênêlôp (trong Ôđisê của
Hôme) chờ đợi chồng trong hai mươi năm đằng đẵng trước những ngườicầu hôn thì Ơgiêni chờ đợi Saclơ bảy năm trời dưới áp lực của nhữngngười vây quanh Nhưng Pênêlôp đã hạnh phúc khi gặp lại chồng, Ơgiênichỉ nhận được bức thư đáng nguyền rủa và hai nghìn Frăng tiền lãi Hắntưởng có thể trả lãi tình cảm bằng tiền! Hắn có biết đâu rằng muốn thanhtoán sòng phẳng với Ơgiêni, phải trả lại cho nàng bảy năm tuổi trẻ _ bảynăm chờ đợi biết bao đau đớn Tất cả không thể trả lãi Những giọt nướcmắt cứ trào lên Khóc cho tình yêu đã tan vỡ như con tàu bặt tăm, không
để lại một đoạn dây, một mảnh ván nhỏ nào trên mặt biển hi vọng mênhmông
Saclơ để lại trong lòng nàng quá nhiều đau khổ Tất cả những kỉniệm của tình yêu giờ đây như một vật dụng tầm thường, bức tranh màƠgiêni đã gìn giữ với tất cả sự trân trọng và Saclơ cũng xem nó như mộttính mệnh trời cho Cái hộp ấy không thể bán đi vì Saclơ thấy như là mộttội bất hiếu Nó quý hơn cả vũ trụ mà giờ bỏ lên xe trạm chở về Pari.Thậm chí kỉ vật của tình yêu-tiền cũng chỉ lả món nợ vay lãi Chẳng cònđau khổ nào hơn tâm trạng của Ơgiêni lúc này
Trước sự tan vỡ của tình yêu "có những người đàn bà khi bị ruồngrẫy thì chạy đến đoạt người yêu từ tay kẻ tình địch, giết phăng nó rồi chạytrốn ở tận chân trời, hoặc lên máy chém hay xuống mồ có những ngườicúi đầu lặng lẽ và chịu đau khổ: Họ sống thoi thóp, nhẫn nại, họ khóc và
họ tha thứ, họ cầu nguyện và cho đến hơi thở cuối cùng họ vẫn khôngquên"[Ơ,260] Đó là thứ tình yêu mà Ơgiêni đã chọn: sống bằng đau khổ
và chết vì đau khổ Trong đau khổ, nàng chỉ còn biết ngước lên trời, nhớlại những lời cuối cùng của mẹ, rồi hồi tưởng lại cuộc đời Nàng không thểphụ tình Saclơ Nàng chỉ còn mỗi một việc: mở đôi cánh hướng về thế giớibên kia, sống với đức tin vào chúa
Trang 24Ơgiêni đã "đầu thai nhầm" vào một xã hội "tiền trao cháo múc", ở đótình yêu là hàng hóa Nhưng mặc dù bị Saclơ phụ bạc, ở nàng ta vẫn thấynổi bật lên tấm lòng hào hiệp, khoan dung Ơgiêni đã cao cả tha thứ choSaclơ, vĩ đại hơn, nàng đã chuộc lại danh dự cho chú, tạo điều kiện choSaclơ thỏa mãn những dục vọng đê hèn của mình Không còn tình yêunhưng là cô thừa tự, nàng phải lấy quan chánh án Đơbông phông Đây chỉ
là giải pháp để nàng sống với tình yêu đã chọn
2.2 Ơgiêni_ biểu tượng cho khát vọng thoát khỏi xã hội đồng tiền.
Có thể nói, Ơgiêni sống trong xã hội đồng tiền mà ánh sáng kim vànglàm lu mờ đi tất cả Các tác phẩm văn học đã phản ánh đa dạng sự tha hóacủa con người_ nhất là những người trẻ tuổi như Juylyêng Xoren trong
"Đỏ và đen"( Xtăngđan) Từ một người bình dân,có vốn trí thức nhờ sựmay mắn chàng bước nhân vào thế giới thượng lưu quý tộc Ratinhăctrong "Lão Gôriô" cũng bị cuốn vào vòng xoáy của đồng tiền Trong tácphẩm "Ơgiêni Grăngđê", Saclơ trên con đường làm giàu bị xã hội đồngtiền làm anh biến chất, quên hết tình nghĩa cha con, bạn bè Găngđê là thế
hệ đi trước, đại diện cho bệnh "nghiện vàng" của thế kỷ XIX, Saclơ,Ratinhăc, là những hình ảnh bổ sung cho hình tượng Grăngđê
Như vậy,trong tác phẩm "Ơgiêni Grăngđê", đồng tiền như một "nhânvật chính" làm đảo điên Grăngđê, Saclơ, Grăngđanh, Đơbôngphông Nhưng trong vòng xoáy của đồng tiền,Ơgiêni hiện lên tạo nênphẩm chất cao quý của nàng, điểm tô cho xã hội ở tỉnh lẻ Xômuya Xã hội
và gia đình đã không làm Ơgiêni mất đi sự thanh khiết của mình Không bịảnh hưởng bởi người cha hám vàng, lại được sự chăm sóc của người mẹ,Ơgiêni chưa bị đồng tiền lôi cuốn Nàng chỉ xem đó là phương tiện sống.Cuộc sống của nàng mãi là tình yêu
Xung quanh Ơgiêni là sự bủa vây của đồng tiền, những người sống
vì tiền Saclơ_người yêu của nàng, từ nhỏ đã sống trong sự sung túc của
Trang 25đồng tiền Cha nàng chỉ biết có tiền, với ông tiền là tình cảm, là lẽ sống.Nhưng Ơgiêni vẫn cố gắng giữ cho mình một tâm hồn trong sáng như mẹ,
vô tư như mụ Nanông Ngay cả khi cha cô dùng tiền mua tình cảm của mẹcon cô, nàng nói: "mẹ con con chỉ cần tình cảm của cha thôi" Là ngườisống vì tình cảm, bằng yêu thương, Ơgiêni chưa bao giờ quan tâm tới tiền,thậm chí có tiền mà không sử dụng nó Trước hoàn cảnh của Saclơ, Ơgiênimới nhận ra tiền là phương tiện sống, trong tình yêu tiền là vật kỉ niệm Trong cuộc sống, cho tới tận khi được hưởng quyền thừa kế, nhưngtrước sự hám vàng của cha, Ơgiêni sẵn sàng kí giấy cho cha toàn quyềnthừa hưởng gia tài của mình Với nàng, chỉ cần có tình yêu, những kỉ vậtcủa Saclơ làm cho cuộc sống cô đơn của nàng có ý nghĩa Bất hạnh trongcuộc đời_cha chết, làm tăng thêm nổi cô đơn với nàng Trở thành cô thừa
tự giàu có nhất Xômuya, nàng vẫn sống cuộc đời của cô gái quen nết hàtiện của cha Năm ba mươi tuổi, nàng chưa hưởng một lạc thú nào ở đời,chỉ có nhớ nhung, mong chờ Saclơ Đời sống của nàng bình lặng, đơn độc Saclơ thì ở đâu? Chàng biệt tăm bảy năm trời không tin tức
Lúc Saclơ ra đi, Ơgiêni đau khổ vì chưa có tiền đảm bảo cuộc sốngcho chàng, khi trở thành tỉ phú thì thì Saclơ đang mãi làm giàu, leo lên địa
vị giàu sang ở Ấn Độ Chàng đã quên Ơgiêni trong vai trò của người yêu
mà chỉ là "chủ nợ" của Saclơ Chờ đợi bảy năm trời, đau khổ, vô vọng,nhưng nếu như trước kia tiền là phương tiện sống, nàng giúp Saclơ chútvốn làm ăn thì khi bị phụ tình, Ơgiêni không dùng đồng tiền như một độnglực thúc đẩy, lôi kéo Saclơ quay trở lại thì ắt hẳn nàng không phải sốngtrong bi kịch Bi kịch của Ơgiêni là bi kịch trong đời sống hằng ngày, bikịch của người sống trong tình yêu, muốn thoát khỏi đồng tiền Bị phụ tìnhnhưng không thể phụ lại tình Ơgiêni đã dùng tiền mua lại danh dự choSaclơ, tạo cơ hội cho chàng bước lên địa vị quý tộc
Ơgiêni hướng tới chúa, chỉ có chúa mới cứu thoát nàng khỏi tấn bi