Nhân vật nữ trong truyện ngắn nguyễn quang thiều

Vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự...7 1.2 Vị trí của nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều...9 1.2.1 Cảm hứng sáng tạo chung của Nguyễn Quang Thiều...9 1.2.2 Quan niệm

Bộ Giáo dục và đào tạoTrờng Đại học Vinh

Đinh Trí Dũng , những ngời luôn tận tình chỉ bảo và cho tôi niềm hứng thú trong công việc vốn rất nhiều khó khăn thử thách này

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với gia đình bạn bè, ngời thân và các đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Trờng Vinh, những ngày cuối năm 2007 Tác giả luận văn

Mục lục Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Nhiệm vụ, phạm vi, mục đích nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Phơng pháp nghiên cứu 5

6 Cấu trúc luận văn 5

Chơng I: Phụ nữ - một hình tợng chính của truyện ngắn

Nguyễn Quang Thiều 1.1. Khái niệm nhân vật và vai trò của nhân vật 6

1.1.1 Khái niệm nhân vật 6

1.1.2 Vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự 7

1.2 Vị trí của nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều 9

1.2.1 Cảm hứng sáng tạo chung của Nguyễn Quang Thiều 9

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của Nguyễn Quang Thiều 14

1.2.3 Cái nhìn về nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều 18

Chơng II:Những nét riêng về tính cách và số phận của các nhân vật nữ 2.1 Tính cách 27

2.1.1 Những ngời phụ nữ thuỷ chung, giàu đức hy sinh 28

2.1.2.Những ngời phụ nữ tự ti, cam chịu 37

2.1.3 Những ngời phụ nữ dám là mình - biết vợt qua hoàn cảnh 42

2.2 Số phận 48

2.2.1 Những ngời phụ nữ mang bi kịch 48

2.2.2 Những ngời phụ nữ may mắn, hạnh phúc 68

Chơng III : Nghệ thuật thể hiện nhân vật nữ

3.1 Nghệ thuật sử dụng những biểu tợng nghệ thuật 71

3.2 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật 79

3.3 Nghệ thụât xây dựng tình huống khắc hoạ tính cách nhân vật 81

Kết luận 84

Tài liệu tham khảo 86

Phần Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1Truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều rất đáng đợc nghiên cứu, đó là những trang văn của ngời nghệ sĩ đa tài nên giàu chất thơ, chất hoạ và chan

chứa những ý tởng sâu xa Chẳng hạn, tên truyện ngắn Mùa hoa cải bên

sông của nhà văn đã trở thành một biểu tợng nghệ thuật gợi tứ cho nhiều bài

thơ, bản nhạc và khi truyện ngắn đó đợc chuyển thể thành phim đã trở thành một hiện tợng điện ảnh

Truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều là một hiện tợng lạ trong đời sống thể loại truyện ngắn đơng đại Trong khi nhiều tác giả truyện từ sau 1986 bị thu hút mạnh mẽ bởi động lực theo đuổi cái mới cả về nội dung lẫn hình thức thì ở Nguyễn Quang Thiều màu sắc “tân thời” không thật rõ rệt và cảm hứng chủ đạo vẫn là chăm chút những vẻ đẹp mang tính truyền thống cả ở nội dung, cả ở hình thức

Truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều còn là một hiện tợng lạ xét trong quan hệ với chính thơ của tác giả này Nguyễn Quang Thiều là tác giả của tập

thơ Sự mất ngủ của lửa đợc giải thởng của Hội nhà văn năm 2003 Đây là tập

thơ có bút pháp rất hiện đại, thậm chí có ngời cho là nh thơ dịch Vậy mà ở truyện ngắn, màu sắc hiện đại không nổi bật nh thơ Nguyễn Quang Thiều là ngời từng đợc học Ngữ văn ở nớc ngoài, giỏi nhiều ngoại ngữ, nếu có hứng thú nhà văn có thể "Tây" một cách bài bản cả ở truyện ngắn nhng đọc văn Nguyễn Quang Thiều ta không hề thấy rõ điều này Đây hẳn là kết quả của quan niệm về con ngời, về nghệ thuật của nhà văn

1.2 Sự ra đời của các tập truyện Ngời đàn bà tóc trắng (1993), Ngời

nhìn thấy trăng thật (2003) đã cho thấy tài năng của tác giả đang ở độ sung

sức Nhà nghiên cứu truyện ngắn Bùi Việt Thắng khẳng định: "Tuy vào nghề

cha lâu nhng Nguyễn Quang Thiều là câu bút truyện ngắn có hạng hiện nay"[79, 310] Không gây ồn ào với d luận, không khiến làng văn xôn xao theocách của Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Quang Thiều đến với độc giả bằngnhững truyện ngắn nhẹ nhàng, ngắn gọn nhng đặc sắc Cũng nh bao nhà văn

có lơng tâm, Nguyễn Quang Thiều luôn ý thức chắt chiu cái đẹp của cuộcsống Ngòi bút của tác giả luôn tìm cách lách sâu vào những bí ẩn tâm hồncủa con ngời để khám phá, phát hiện những vẻ đẹp tởng chừng nh bị che lấp.Trong thế giới nghệ thuật truyện ngắn muôn hình muôn vẻ ấy, chúng tôi thực

sự bị thu hút bởi những nhân vật nữ Họ có sức hấp dẫn lạ kỳ bởi vẻ đẹp rất

riêng về tính cách và số phận khác với kiểu nhân vật "nổi loạn" của những tác

phẩm văn học thời đơng đại Có thể nói, nhân vật nữ là một đối tợng đợc soichiếu, nhìn nhận ở nhiều góc độ và trở thành một hình tợng nổi bật trongtruyện ngắn Nguyễn Quang Thiều Tìm hiểu và khái quát số phận, tính cáchnhân vật nữ bằng một phong cách riêng đã tạo nên nét đặc sắc riêng trong tácphẩm của tác giả này Hơn nữa, nó góp phần làm cho truyện ngắn của anhbàng bạc chất thơ, mang đậm chất nhân bản truyền thống Chúng tôi hi vọngrằng, qua việc tìm hiểu nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều sẽgóp phần nhận thức những đóng góp của nhà văn này đối với sự vận động vàphát triển của truyện ngắn sau 1975

1.3 Nhà văn Y Ban trong bài trả lời phòng vấn báo: "Pháp luật cuối

tuần" đã cho rằng: "Văn học của chúng ta hôm nay mang khuôn mặt phụ nữ".

Cha bao giờ, văn học lại viết về cảm hứng thế sự đời t nhiều đến thế Và chabao giờ ngời phụ nữ lại đợc sự quan tâm u ái nh đông đảo ngời cầm bút đơng

đại Văn xuôi thời đổi mới xem hình ảnh ngời phụ nữ nh một khách thể thẩm

mỹ độc lập, một thế giới riêng đầy bí ẩn và hấp dẫn, là mảnh đất lạ màu mỡphù sa cần đợc phát hiện và lý giải Hình ảnh ngời phụ nữ qua cái nhìn của

các tác giả hôm nay thật "đa dạng và đa sự " Có thể khẳng định rằng, hình

t-ợng ngời phụ nữ là một nội dung nổi bật của văn xuôi thời đổi mới Nghiêncứu đề tài này, chúng tôi muốn góp phần làm rõ những đóng góp của củaNguyễn Quang Thiều ở mảng đề tài này

tài lịch sử dân tộc, văn học chuyển sự quan tâm chủ yếu sang thể tài thế sự đời

t Trong xu hớng mới, các nhà văn tìm con ngời ở những đặc trng bản thể vàkhao khát trần thế, khám phá phát hiện con ngời ở tầng sâu nhất của đời sống

tâm hồn: "Nhân vật nữ, vì thế trở thành hình tợng trung tâm của văn xuôi thời

kỳ đổi mới" [ 84]

Chúng ta dễ dàng nhận thấy rằng, nhân vật nữ đã trở thành hình tợngchính của văn học hiện nay Nguyễn Quang Thiều- một cây truyện ngắn hiện

đại cũng không nằm ngoài quy luật chung đó.Tuy nhiên, công trình nghiêncứu về nhân vật nữ của nhà văn này còn ít, thiếu tính hệ thống

Đầu tiên, có thể kể đến một số bài viết của Bùi Việt Thắng trong cuốn

Bình luận truyện ngắn ( Nhà xuất bản Văn học năm 1999).Tác giả đã đề cập

đến ngời phụ nữ qua các tác phẩm: Mùa hoa cải bên sông, Ngời đàn bà tóc

trắng và đa ra ý kiến phần nào khẳng định cách đi riêng của Nguyễn Quang

Thiều là "hớng vào thế giới tâm linh"[79, 308.] của nhân vật Tuy nhiên, tác

giả vẫn cha đi sâu vào khám phá, đa ra những đánh giá về nhân vật nữ trongtruyện ngắn Nguyễn Quang Thiều một cách khái quát, đầy đủ Ngời viết chủyếu mới chỉ dừng lại ở việc tìm ra những nét mới nghiêng về cách tổ chức cốttruyện hoặc chất thơ trong tác phẩm Nguyễn Quang Thiều

Bên cạnh đó, có một số khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ tìm hiểu

về truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều

Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Minh Hồng (2002) bàn về : Yếu tố kì ảo

trong truỵên ngắn Việt nam 1975 - 2000 có đề cập đến truyện Con chuột lông vàng nh một dẫn chứng cho luận điểm sự gia tăng yếu tố kỳ ảo trong truyện

ngắn sau 1975

Luận văn thạc sỹ của Lê Thị Thờng (2002) với đề tài Chất thơ trong truyện

ngắn Nguyễn Quang Thiều đã dành hẳn một chơng để khám phá về thế giới

nhân vật của truyện ngắn, từ đó tác giả đã khẳng định: nhân vật phụ nữ, trẻem đã tạo nên chất thơ bàng bạc cho các tác phẩm, "chất thơ thể hiện chiềusâu của thế giới nội tâm, có tính hớng nội " [81, 36]

Viết về nhân vật chính - nhân vật nữ trong Mùa hoa cải bên sông Lê Thị Hờng trong bài :" Các kiểu kết thúc của truyện ngắn hôm nay [36] cũng

bàn về nhân vật Chinh Song, hớng đi của tác giả là nhìn nhận nhân vật nh mộtphơng diện tổ chức kết cấu văn bản ở các truyện ngắn hiện đại

Ngoài ra, còn có một số bài báo, trang viết đăng tải trên các trang Web

có bàn về truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều Tuy vậy, vẫn còn thiếunhững công trình bàn về nhân vật nữ, có hệ thống và vì thế cha làm nổi bật đ-

ợc những đóng góp của Nguyễn Quang Thiều khi viết về loại nhân vật này Hivọng rằng, ở luận văn này, chúng tôi có điều kiện đi sâu khám phá và gópphần khẳng định tài năng, quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Quang Thiều khixây dựng nhân vật nữ

3 Mục đích nghiên cứu:

3.1 Làm rõ vị trí nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều

3.2 Khái quát tính cách và số phận của nhân vật nữ trong truyện ngắn NguyễnQuang Thiều

3.3 Chỉ ra những đăc sắc của nghệ thuật thể hiện nhân vật nữ trong truyệnngắn Nguyễn Quang Thiều

5.3 Sử dụng các thao tác nghiên cứu: thống kê, phân tích, tổng hợp so sánh

Nguyễn Quang Thiều

1.1 Khái niệm nhân vật và vai trò của nhân vật:

Nhân vật là một yếu tố quan trọng trong sáng tác của tác phẩm tự sự.Nếu không có nhân vật nhà văn không thể tái hiện đợc hiện thực cuộc sống

muôn hình vạn trạng đang diễn ra quanh, không thể phát biểu đợc quan điểm, ttởng của mình về cuộc đời.

Có thể nói, nhân vật là yếu một tố then chốt của tác phẩm tự sự Mộttác phẩm đôi khi không cần cốt truyện, xung đột nhng nhân vật thì phải có dù

đó là truyện ý tởng Chính vì thế, nghiên cứu nhân vật là việc làm cần thiết khi

tiếp cận tác phẩm tự sự, bởi "tìm hiểu nhân vật là tìm hiểu một cách về cuộc

đời và con ngời, là tìm hiểu t tởng, tình cảm của tác giả đối với con ngời" [74,61]

1.1.1 Khái niệm nhân vật:

Theo lý luận văn học, "nhân vật văn học là con ngời đợc miêu tả trongvăn học bằng phơng tiện văn học nhằm mục đích bộc lộ chủ đề, t tởng của tácgiả" [72, 61] Miêu tả con ngời chính là việc xây dựng nhân vật của nhà văn

ở đây cần chú ý rằng, nhân vật là một hình tợng nghệ thuật mang tính ớc lệ

Nó không phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết của con ngời mà đó là sự thểhiện con ngời qua những đặc điểm về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách

Mặt khác, khái niệm nhân vật thờng đợc quan niệm với phạm vi rộnghơn nhiều Nhân vật hoặc là có tên tuổi nh: chị Sứ, chị Dậu , nhân vật cũng

có thể không tên nh thằng mõ, lính lệ, con sen Nhân vật văn học không chỉ

là con ngời cụ thể đợc khắc họa sâu đậm hay thoáng qua trong tác phẩm mà

có thể là thần linh nh: thần Dớt, Thần Sấm, thần ma

Nhân vật là một phơng tiện công cụ dẫn dắt ngời đọc vào thế giới riêng Việc tổ chức cấu trúc nghệ thuật của tác phẩm tự sự, kịch nhằm thể hiện lý tởng thẩm mỹ của nhà văn phụ thuộc rất nhiều vào nhân vật: "Nó

là công cụ, cho nên việc tìm ra nhân vật mới bao giờ cũng nh chìa khóa để

mở rộng đề tài mới" [72, 89]

Nh vậy, nhân vật là nơi bộc lộ tài năng sáng tạo và tầm t tởng nghệthuật của nhà văn Theo cách nhìn của thi pháp học, nhân vật là sự đánh giácủa nhà văn về giá trị của con ngời, là cái nhìn của nhà văn đối với số phậncon ngời

Nhân vật là kết quả sự sáng tạo thẩm mỹ của nhà văn, mỗi nhân vật là

sự hiện diện của tác giả về thái độ, ý thức, sự đánh giá về con ngời trên nhiềukhía cạnh: năng lực, số phận, tơng lai, tính cách Tóm lại, nhân vật văn họcthể hiện cuộc sống qua lăng kính chủ quan của tác giả Nhân vật xét đến cùng

là phản ánh quan niệm về con ngời và cuộc sống Mỗi nhà văn có cách cảm

nhận lý giải, cắt nghĩa riêng về cuộc sống, con ngời, xã hội nên việc xâydựng nhân vật văn học ở họ thờng khác nhau Điều đó giải thích cho sự đadạng, phong phú của nhân vật văn học Nhân vật chính là hạt nhân của tácphẩm, là nơi bộc lộ tài năng và tính cách của nhà văn Bởi thế, nhân vật in dấurất rõ cá tính sáng tạo của mỗi nhà văn.

1.1.2 Vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự:

Là một trong yếu tố cơ bản cấu thành tác phẩm văn học, nhân vật cóvai trò quan trọng Nhân vật văn học là phơng tiện để nhà văn "khái quátnhững quy luật của cuộc sống con ngời, thể hiện những hiểu biết, những ớc ao

và kỳ vọng về con ngời" [72, 65]

Trớc hết, nhân vật văn học là phơng tiện giúp nhà văn phản ánh một cách chânthực, hiện thực cuộc sống Tuôcghênhep đã từng khẳng định: "Tái hiện mộtcách chính xác và mạnh mẽ sự thật hiện thực của cuộc sống là hạnh phúc caonhất đối với nhà văn, dù cho cái sự thật ấy không phù hợp với thiện cảm củanhà văn đi chăng nữa"[72, 68] Do đó, mỗi nhà văn trong quá trình sáng tácluôn cố gắng phản ánh chân thực hình ảnh cuộc đời, xã hội Bằng chiêmnghiệm, suy ngẫm, bằng những tìm tòi, khám phá, nhà văn xây dựng nên từngnhân vật và hệ thống nhân vật để từ đó khái quát các tính cách xã hội, lịch sử

và mảng đời sống gắn liền với nó Nhà văn không khái quát cuộc sống bằngcác định lý, định luật nh các nhà khoa học khác

Nhân vật còn có chức năng thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tởngthẩm mỹ của nhà văn về con ngời và xã hội Văn học phản ánh và khái quátcuộc sống bằng hình tợng và nhà văn là th ký trung thành của thời đại Nhng

điều đó không đồng nhất với việc sao chụp, bê nguyên xi hiện thực cuộc sốngvào tác phẩm Nhà văn phải dựa trên cơ sở của sự trải nghiệm để sáng tạo nênnhân vật bằng h cấu Do đó, sẽ rất ấu trĩ nếu hiểu nhân vật nh ngời thật, yêumến và phán xét nó nh những kẻ ngoài đời

Loại hình nhân vật trong văn học rất phong phú, đợc nhìn ở nhiều góc

độ khác nhau Xét về vai trò nhân vật trong tác phẩm, ta có nhân vật chính,nhân vật phụ, nhân vật trung tâm Về phơng diện t tởng, quan hệ đối với lý t-ởng xã hội của nhà văn ta có thể nói đến nhân vật chính diện, nhân vật phảndiện, nhân vật lý tởng, nhân vật t tởng Dựa trên nguyên tắc nhận thức tại hiện,nhận thức đời sống có thể nói tới nhân vật lãng mạn, nhân vật hiện thực Xét

riêng bình diện thể loại văn học, ta có kiểu nhân vật tự sự, nhân vật trữ tình,nhân vật kịch

Xuất phát từ đặc trng thể loại, nhân vật tự sự đợc khắc họa đầy đặn và

đa diện Tác phẩm tự sự cho phép dung nạp mọi hình thức thể hiện của nhàvăn Với những nghệ sỹ có tài, có cá tính sáng tạo, lựa chọn nhân vật trungtâm cho tác phẩm luôn gắn liền với việc đạt hiệu quả bất ngờ và tạo nên nét

độc đáo cho tác phẩm của mình

Riêng với truyện ngắn - một thể loại khá "năng động", "hình thức tự sự

cỡ nhỏ, có dung lợng nhỏ hơn, tập trung mô tả một mảnh đời của cuộc sống;

một biến cố hay một vài biến cố, biểu hiện một mặt nào đó tính cách nhân

vật"[80, 72] Vì thế, trong truyện ngắn thờng có ít nhân vật, ít sự kiện phứctạp Và nếu mỗi nhân vật của tiểu thuyết là một thế giới thì nhân vật củatruyện ngắn là một mảnh nhỏ của thế giới ấy Nhân vật của truyện ngắn thờng

là hiện thân cho một quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái tồn tại củacon ngời, nó cũng đợc xây dựng từ một động cơ và hớng tới một khát vọngnào đó Cũng nh tiểu thuyết, truyện ngắn sống bằng nhân vật ở những tácphẩm thành công, các tác giả luôn tạo ra dợc hàng loạt nhân vật điển hình

nh Chí Phèo của Nam Cao, AQ của Lỗ Tấn, Quỳ của Nguyễn Minh Châu, ôngThuấn của Nguyễn Huy Thiệp

Theo Đỗ Chu, nhân vật của truyện ngắn là thế giới, một sự tự phân thân của

tác giả Nguyễn Kiên trong Sổ tay truyện ngắn thì khẳng định:

Đi vào các yếu tố khiến một truyện ngắn thành công cũngkhông thể

bỏ qua khâu nữa: nhân vật Dù không thể xây dựng nhân vật hoàn

chỉnh nh trong tiểu thuyết nhng truyện ngắn vẫn phải có những nhân vậtvới những động cơ bên trong, những nguyện vọng cụ thể của nó

Và đây là đầu mối của mọi chuyện: bản thân các nhân vật phải mang vấn đề Nếu ngời[2,121]

viết chỉ dùng nhân vật làm một thứ

phơng tiện bất đắc dĩ, giữa chủ đề và nhân vật hai cái không ăn khớp nhau thì cả hai có hay ho, sinh động đến mấy chũng không tránh khỏi vô nghĩa [2,121]

Xét về thế giới nhân vật trong sáng tác văn học hiện đại ta nhận thấy

có rất nhiều tác giả chọn nhân vật nữ để làm nơi "hóa thân" nguồn cảm hứng

của mình Điều đó không phả là một sự ngẫu nhiên mà luôn gắn liền với thái

độ, quan niệm của nhà văn đối với cuộc sống và quan điểm thẩm mỹ của mộtthời đại

1.2 Vị trí nhân vật nữ ngắn Nguyễn Quang Thiều

1.3.1 Cảm hứng sáng tạo chung của Nguyễn Quang Thiều

Nội dung t tởng tác phẩm văn học thực sự không bao giờ là sự lý giảidửng dng lạnh lùng Thông thờng cảm hứng sáng tác luôn chi phối đến việcxây dựng hình tợng của văn học Bởi vì, nhà văn cần phải xác định một đối t-ợng nhất định để ký thác những suy tởng, một phơng tiện hữu hiệu để chuyểntải những quan niệm của mình

Truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều thấm đợm hơng vị làng quê Hình

ảnh làng Chùa đợc nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong tác phẩm của nhà văn.Làng quê ấy đã trở thành không gian nghệ thuật đầy ám ảnh Nguyễn QuangThiều cảm nhận không gian làng quê bằng sự lắng đọng của tâm hồn, sự gợidẫn của kỷ niệm và khơi gợi của ký ức Thời gian nh một cái bình lọc kỳ diệu,

nó giữ lại trong tâm hồn tinh thế của Nguyễn Quang Thiều những con ngờivới những cảm xúc sâu lắng, những ấn tợng không thể phai mờ Đó là dòngsông, con đò, đêm trăng thơ mộng Đây không phải là dòng sông thực sự màcòn là dòng sông trong tâm tởng, dòng sông ký ức, nó hiện lên nh dòng sông

Đáy quê hơng tắm mát tuổi thơ tác giả theo năm tháng Dòng sông đã tạo nên

không cảnh thơ mộng, đầy quyến rũ khiến cho Thùy trong Tiếng gọi cuối mùa

đông: "ngỡ ngàng trớc thiên nhiên đầy thơ mộng và yên tĩnh nơi đây" [83,

338] Cũng có lúc dòng sông ấy hiện ra êm nhẹ, lặng lẽ, ''sơng phủ kín sông''

[83, 235] Có khi dòng sông đợc cảm nhận tinh tế bằng chính trái tim của nhàvăn về sự sống: "Từ hai bên bờ sông mơ hồ nghe tiếng mầm cây rì rầm"[83,243] Ngời đọc hẳn không thể nào quên một con sông êm đềm, nên thơ khi "bãi sông trải một thảm màu vàng tơi, một màu vàng xôn xao ấm áp Hoa cải,gặp gió ấm hôm qua bung nở Một khi có ngọn gió chạy qua, cả bãi hoa vàngrợn lên nh sống" [83, 91]

Dòng sông Đáy thi vị và có hồn hơn khi xuất hiện hình ảnh con đònhỏ Con đò đã bổ sung thêm tình ngời và chất thơ cho dòng sông Trên dòngsông Đáy, trên con đò ấy có khi là sự quây tụ của một gia đình, có khi là nơi

hò hẹn của tình yêu, cũng có khi là nơi hình thành một sự sống Tất cả cứthênh thang chảy mãi, bồi đắp phù sa và chở nặng ân tình hòa vào lòng ngờimột cách trong trẻo, tự nhiên và đa âm sắc.

Có thể nói, Nguyễn Quang Thiều là nhà văn của tình thơng mến Từngtrang viết đã đợc vắt ra từ những sợi tơ lòng dành cho quê hơng, với con ngời.Làng Chùa là chỗ dựa, là nơi thân thiết, là cội nguồn bám sâu vào tiềm thức,vào từng trang viết của nhà văn Trong văn học Việt Nam, không gian làngquê có một vị trí rất đặc biệt Bởi vì, Việt Nam là một nớc nông nghiệp lúa n-

ớc, c dân phần lớn sống ở nông thôn Văn hóa làng xã chiếm giữ một phầnquan trọng trong tâm hồn ngời Việt Làng quê là nơi gắn bó, c trú cả cuộc đờivới họ Nó còn là cái nôi để con ngời bớc vào đời Với Nguyễn Quang Thiềucũng thế, làng quê làm nên mạch nguồn cảm hứng của nhà văn Ngoài việcmiêu tả không gian làng Chùa mang nét đẹp của một vùng quê thanh bình yên

ả, thơ mộng, tác giả còn thể hiện tình yêu quê da diết, nỗi nhớ quê sâu lắng

qua hình ảnh những con ngời xa quê ( Tiếng gọi cuối mùa đông, Hai ngời đàn

bà xóm trại)

Nguyễn Quang Thiều đã tạo nên chất thơ cho truyện ngắn của mìnhbởi những cảm xúc chân thật, chắt lọc từ tình cảm hồn nhiên, dung dị dànhcho quê hơng Từng trang viết của nhà văn thấm đợm hơng vị làng quê - mộtvùng quê ăm ắp và ấm áp tình ngời Đó là xứ sở của hoa, của trăng, của dòngsông, con đò, Làng Chùa của Nguyễn Quang Thiều cũng nh phố huyện CẩmGiàng của Thạch Lam, làng Mĩ Lý của Thanh Tịnh, Nghĩa Đô Của Tô Hoài,

xứ Kinh Bắc của Hoàng Cầm Quê hơng đã đọng lại trong ký ức của các nhàthơ, nhà văn bằng những kỷ niệm ngọt ngào gắn với những ngày thơ ấu khôngnhạt phai

Đọc truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều, ngời đọc thờng cảm nhậnthấy chút bùi ngùi thơng cảm về những cảnh đời bẽ bàng của ngời dân quê.Sau lũy tre làng, có biết bao số phận, mảnh đời bất hạnh cần đợc sẽ chia, chởche Tất cả đợc bao bọc bởi một vẻ đẹp trinh nguyên của thiên nhiên, của bầukhông khí thanh sạch trong trẻo, thế giới nhân vật của nhà văn hiện lên vớinhững nét lặng buồn, đáng yêu

Trong không gian làng quê ấy, đối tợng đợc nhà văn quan tâm và dànhtình cảm nhiều hơn cả là những ngời phụ nữ Ngòi bút của Nguyễn QuangThiều luôn cố gắng khám phá những bí ẩn, những khát vọng của nhân vật

Nguyễn Quang Thiều hiểu rất rõ thân phận của những ngời phụ nữ tảo tần,

đảm đang, giàu đức hi sinh ở làng quê mình Bằng sự cảm thông, chia sẻ, thái

độ trân trọng tác giả viết về họ bằng sự trải nghiệm của bản thân về hạnhphúc, về những dằn vặt, khổ đau Điều tác giả quan tâm nhất chính là nhữngkhát vọng chân chính, những niềm hạnh phúc nhỏ nhoi, những phẩm chất đạo

đức truyền thống của ngời phụ nữ trên mảnh đất làng quê thân yêu Nhà vănhớng cây bút của mình vào đời sống đời t của ngời phụ nữ, sẻ chia những lolắng vụn vặt đời thờng, cả những mất mát, đau thơng họ phải gánh chịu sauchiến tranh

Quả thực, hoà chung với các cây bút văn xuôi thời đổi mới, NguyễnQuang Thiều đã lựa chọn ngời phụ nữ để thể hiện nguồn cảm hứng thế sự đời

t của mình Điểm qua những sáng tác về thơ và văn xuôi Nguyễn QuangThiều, chúng tôi thấy ngời phụ nữ là hình tợng trung tâm xuyên suốt

Những ngời đàn bà - một nửa nhân loại luôn là nguồn cảm hứng bất tậncho các thi nhân Trong thơ Nguyễn Quang Thiều họ cũng xuất hiện nh mộtnỗi ám ảnh Tác giả dựng nên những hình ảnh về sứ mệnh cao cả, về bất hạnh

mà ngời đàn bà phải gánh chịu trong cuộc đời này Với anh, họ là hiện thân

cho nỗi thống khổ của bao kiếp ngời trên thế gian ( Trên đại lộ, Những ngời

đàn bà ) Các hình ảnh này trở đi trở lại trong thơ anh thật day dứt: "Tôi lau

nớc mắt cho những ngời đàn bà góa bụa" ( Trong tiếng súng bắn tỉa), "Bóng tối đổ xuống nh tóc những ngời đàn bà góa bụa"(Cánh buồm).

Những ngời đàn bà góa chồng, những ngời đàn bà không chồng, khôngcon là những ngời chịu nhiều thiệt thòi, mất mát nhất Họ nh những mảnh vỡbất hạnh trong bức tranh cuộc sống ngổn ngang, đủ sắc màu Ngời đọc tựmình cảm nhận và rút ra cảm nhận của mình về họ Không chỉ dừng lại ở việcnêu lên nỗi thống khổ, tác giả còn viết những bài ca để tôn vinh vẻ đẹp ngờiphụ nữ Đó là sức sống mãnh liệt vơn qua các cơn lốc dữ dội của cuộc đời

Đôi khi, hình ảnh ngời đàn bà lại đợc hiện ra cùng những hình ảnh lãng mạntuyệt vời: "Một bàn tay bám vào đầu đòn gánh bé bỏng chơi vơi,Một đầu kia

bám vào mây trăng" (Những ngời đàn bà gánh nớc sông).

Ngời phụ nữ đã trở thành đối tợng để Nguyễn Quang Thiều gửi gắm suynghĩ của mình về lẽ nhân sinh : về sự sống và cái chết, về khổ đau và hạnhphúc Đây cũng là hớng đi riêng của nhà văn trong việc thể hiện và khẳng

định cái tôi cá nhân, đóng góp thêm giá trị nhân bản đích thực trong thơ ViệtNam sau 1975.

Bên cạnh thơ ca, Nguyễn Quang Thiều còn tìm đến một thể loại linhhoạt để bộc lộ suy nghĩ của mình về ngời phụ nữ, đấy là truyện ngắn Sự lựachọn này là có cơ sở bởi "văn học hôm nay quan tâm rất nhiều đến ngời phụnữ" [12, 3] Quả thật, ngời phụ nữ đã tạo đợc sự u ái, chú ý của rất nhiều tácgiả và giới lý luận phê bình Điểm qua một số tác phẩm tiêu biểu của văn xuôi

thời kỳ đổi mới ta sẽ thấy rõ điều đó: Cỏ lau, Mùa lá rụng trong vờn, Bến

không chồng, Bức th gửi mẹ Âu Cơ, Ngời đàn bà trên đảo Ngời đọc cũng dễ

dàng tìm thấy rất nhiều bài phê bình lúc bấy giờ tỏ ra "ấn tợng", "đọng lại", cóthiện cảm với các nhân vật nữ Xin đợc trích một số dẫn chứng:

"Những nhân vật đẹp của Nguyễn Minh Châu là những nhân vật nữ''[58, 408] "Nhân vật truyện ngắn của Y Ban tuyệt đại đa số là nhân vật nữ"[79, 336] "Những ngời đàn bà đáng yêu nhất của Nguyễn Huy Thiệp thì ítnhiều mang "chút thoáng Xuân Hơng", nghĩa là những con ngời đầy sức sống,

có vẻ đẹp phồn thực, khao khát dục tình nhng tâm hồn hết sức trong sáng, tráitim giàu yêu thơng" [90, 455]

"Hiện tợng nhân vật nữ" trong văn học lúc bấy giờ xuất phát từ nhiềunguyên nhân Một mặt, là do sự gặp gỡ, cộng hởng giữa nỗ lực đổi mới củanhà văn và hiện thực cuộc sống sau chiến tranh hòa trong thời kinh tế thị tr-ờng Chiến tranh luôn gắn liền với tiếng súng nơi chiến trờng, với hình ảnhcủa những trang hào kiệt những gơng mặt anh hùng Còn trong cuộc sống đời

t thờng nhật thì đề tài để phản ánh cuộc sống phong phú, phức tạp là cuộcsống của ngời đàn bà: "Nếu ngời đàn ông hăng say đổ máu trên chiến trờng đểviết nên bản anh hùng ca chiến trận thì ngời đàn bà lại lặng lẽ hát khúc canhắc nhở về hạnh phúc chân chính của con ngời nơi cuộc sống đời thờng bìnhdị." [12, 11]

Truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều nh nhánh sông tìm về đất mẹ quê

h-ơng bằng những hình ảnh, địa danh, phong tục, tập quán quen thuộc ẩn chứabên trong là niềm khát vọng cháy bỏng về một hạnh phúc đích thực Anh đã

thốt lên ở Bầu trời ngời cha rằng: " Cái mình cần là hơi ấm của con ngời"[83,

279] Mặc dù ngời phụ nữ không phải là nơi duy nhất thể hiện cảm hứng sángtạo của Nguyễn Quang Thiều nhng rõ ràng trong mối quan hệ cộng đồng gắnchặt với văn hóa làng xã thì ngời phụ nữ chịu nhiều mất mát, sự o ép của

những nỗi lo thờng nhật nhất Vì thế, việc Nguyễn Quang Thiều lựa chọn nhânvật nữ để làm nơi gửi gắm tình cảm, quan niệm của mình về cuộc đời là điều

dễ hiểu và nh một lẽ đơng nhiên

1.3.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của Nguyễn Quang Thiều

Quan niệm nghệ thuật về con ngời là phạm trù trung tâm chi phối cácyếu tố phạm trù khác, tạo nên thế giới nghệ thuật Thế giới nghệ thuật đó lạiphản ánh về con ngời của một thời đại, một dân tộc."Văn học là nhân học"(M.Gorki), là nghệ thuật miêu tả, biểu hiện con ngời Vậy nên, con ngời là đốitợng chủ yếu của văn học Dù miêu tả thần linh, ma quỷ, loài vật , văn học,xét đến cùng đều thể hiện con ngời Một nghệ sĩ muốn miêu tả đời sống conngời, ngoài việc phải hiểu biết, cảm nhận nhất định về đối tợng còn phải cómột vốn liếng về phơng diện nghệ thuật, về cách kết hợp các biện pháp nghệthuật để thể hiện suy nghĩ, cách cảm nhận của mình Chính điều này đã tạonên tính độc đáo cho hình tợng con ngời trong tác phẩm văn học Do cáchbiểu hiện, cách cảm nhận về con ngời và cả cách sử dụng các phơng tiện nghệthuật ở mỗi tác giả là khác nhau nên quan niệm nghệ thuật về con ngời ở họcũng không giống nhau Theo Trần Đình Sử :"Quan niệm nghệ thuật về conngời là sự lý giải, cắt nghĩa, sự cảm thấy con ngời đợc hóa thân thành cácnguyên tắc, phơng tiện, biện pháp thể hiện con gnời trong văn học, tạo nên giátrị nghệ thuật và thẩm mỹ cho các hình tợng nhân vật trong đó [75 , 59]

Quan niệm nghệ thuật chính là một sản phẩm chủ quan của nhà văn khiquan sát thực tại khách quan trong quá trình sáng tạo Đây là sản phẩm độc

đáo, không trộn lẫn, không lặp lại giữa các nhà văn Quan niệm này đợc tậptrung bộc lộ ở yếu tố nhân vật Hình tợng văn học xuất hiện bao giờ cũng chứa

đựng quan niệm của tác giả về cuộc sống, con ngời Chính vì lẽ đó, khi tiếpcận với nhân vật của tác phẩm văn học cụ thể, để hiểu thêm về các vấn đề :phẩm chất, tính cách, tâm lí, ngoại hình, cá tính chúng ta cần thấy đợc sự

đánh giá, nhìn nhận và quan niệm của nhà văn đã bộc lộ, từ đó có cái nhìn

đúng về hình tợng nhân vật

Con ngời là đối tợng trung tâm của văn chơng Cuộc sống đất nớc sau

1975 với biết bao đổi thay đã tác động không nhỏ đối với mỗi cá nhân trongxã hội, đã tạo điều kiện cho con ngời ngày càng bộc lộ đầy đặn hơn bản chấtcủa mình Các phơng diện của con ngời đợc miêu tả, nắm bắt trong nhữngtuơng quan mới Đọc truyện Nguyễn Quang Thiều ta thấy tác giả muốn

khẳng định: con ngời là một tiểu vũ trụ, ngoài việc dùng mắt thờng để khámphá còn phải huy động trực quan , ảo giác và "giác quan thứ sáu'' để tìm hiểu

đời sống bên trong, thế giới tâm linh của con ngời.Thế giới ấy luôn là điều bí

ẩn đối với mỗi chúng ta Bên cạnh những lo toan vất vả của đời thờng, con

ng-ời luôn có nhu cầu tìm về thế giới tâm linh, tự khám phá bí ẩn đng-ời sống tinhthần của mình Vì thế, "trong truyện ngắn của mình , Nguyễn Quang Thiềukhông quá chú mục vào miêu tả cái cập nhật mà là đời sống tâm linh con ng-ời" [79, 308] Sự tinh tế, nhạy cảm của ngòi bút Nguyễn Quang Thiều thể hiệnrất rõ khi hớng vào khám phá chiều sâu tâm hồn con ngời Nhân vật trong cáctruyện ngắn của anh thờng sống với những ảo giác, những hoài niệm về với kí

ức xa xôi Ngời phi công trong Bầu trời của ngời cha lúc nào cũng thấy mình

nh đang bay trên không trung, ngắm nhìn bao nhiêu cánh đồng, bao nhiêu

làng quê Bà Mật, bà Ân (Hai ngời đàn bà xóm trại) luôn mơ về những ngày tháng hạnh phúc khi còn ở chiến trờng Thuỳ( Tiếng gọi cuối mùa đông) vẫn

luôn ám ảnh bởi tiếng gọi đò của Đán năm nào Có thể nói, các nhân vậttrong tập truyện luôn phải tìm đến những giấc mơ để bày tỏ những nỗi đaumất mát, nỗi cô đơn và cả những ớc mơ cháy bỏng về hạnh phúc

Bằng tác phẩm của mình, tác giả còn muốn khẳng định rằng, ẩn tàngtrong mỗi con ngời là cái chân, cái thiện và họ luôn khát khao vơn hớng tới

tâm hồn độ lợng, bao dung, nhân từ Bầu trời của ngời cha đã thể hiện rõ triết

lí sống ấy qua nhân vật ngời phi công Cả cuộc đời gắn bó với những chuyến

đi ông luôn mang bên mình những khát vọng về một hạnh phúc đích thực, vềmột tổ ấm có một ngời vợ biết sự sẻ chia, đồng cảm và yêu thơng chồng con

Khao khát hạnh phúc ấy đợc thể hiện rõ nhất khi tác giả viết về tìnhyêu của ngời phụ nữ Đây là những trang viết hay nhất và đậm chất thơ củaNguyễn Quang Thiều Nó óng ánh, nó mênh mang và lắm khi đau đớn đến xé

lòng Hẳn ngời đọc còn nhớ mãi hình ảnh Ngần trong Chiếc lông chim màu

đỏ với ánh mắt khắc khoải chờ đợi một chiếc lông chim may mắn rụng xuống

sân nhà để kết duyên cùng ngời mình yêu Mỗi lần đàn chim về tránh rét lạikhiến lòng cô nôn nao, hồi hộp : "năm nào cũng vậy, đêm trớc hội làng Ngần

hầu nh chẳng ngủ đợc vì thấp thỏm": [83, 9] Những ngời nh : Chinh (Mùa

hoa cải bên sông), Nhung (Ngời nhìn thấy trăng thật), Thảo (Đứa con hai dòng họ) đã khiến ngời đọc trăn trở, day dứt, thơng cảm vì những bất hạnh,

những khổ đau khi không đợc sống với tình yêu đích thực của mình

Có lẽ đối với ngời phụ nữ, hạnh phúc nhất là khi họ có một mái ấm gia

đình, đợc vui vẻ bên chồng con và đợc sống với những lo toan dung dị của đờisống thờng nhật Song những ớc mơ nhỏ nhoi ấy, chẳng phải bao giờ cũng dễ

dàng có thể đạt đợc Sự mong mỏi của bà Mật ( Hai ngời đàn bà xóm Trại) lần

tìm về ngay cả trong giấc mơ: "Ngay đêm hôm đó em có mang Lúc tỉnh dậy

sờ bụng cứ thấy bụng mình khang khác " [83, 408] Nhng ngời phụ nữ ấy đãphải chờ chồng đến đầu bạc mà vẫn không thực hiện nổi niềm ao ớc bấy lâucủa mình Thực ra trong chiến tranh, Bấc- chồng Ân có ghé qua nhà hai lần,nhng cả hai lần ấy anh đều không gặp vợ Nghịch cảnh thật trớ trêu gợi choMật bao ý nghĩ :"Giá nh đêm nay Ân ở nhà thì Ân hạnh phúc biết bao nhiêu

Và giá nh ngời lính kia là chồng chị" [83, 412] Nỗi đau của những nữ thanhniên xung phong mất quyền làm một ngời mẹ, ngời vợ đọng lại ở hình ảnh haingời đàn bà "ngồi bỏm bẻm nhai trầu" và chờ chồng sao mà xót xa, khắckhoải đến thế

Nỗi cô đơn của con ngời và nhất là ngời phụ nữ cũng đợc nhà văn chú ý

và miêu tả khá sâu sắc Bởi, tác giả hiểu rõ đây cũng là một nét nổi bật trong

đời sống tình cảm của con ngời thời nay ở tập truyện ngắn này, nhà văn đã có

ý thức lí giải ngọn nguồn tình cảnh cô đơn ấy qua những nhân vật, những sốphận Thế nhng, không phải vì thế mà các tác phẩm gây cảm giác bi luỵ màngợc lại luôn ánh lên niềm tin ở con ngời Nguyễn Quang Thiều cho rằng, họ

có thể chống trả nỗi cô đơn bằng tinh thần lạc quan trong cuộc sống, bằng sựvui sống và vơn lên Tin vào con ngời có nghĩa là phải tin vào khả năng chốngtrả sự cô đơn và giải thoát nó Do vậy, khi miêu tả, Nguyễn Quang Thiềukhông bao giờ chọn cách hù dọa và đẩy con ngời vào tuyệt vọng Mà nỗi cô

đơn ở đây luôn đợc chia sẻ, cảm thông từ nhiều phía: cả con ngời, cả dòngsông, vầng trăng

Với những tìm tòi thể nghiệm đáng trân trọng đó, chúng ta đã phần nàohình dung ra đợc quan niệm của nhà văn về con ngời, về cuộc sống với nhiềutầng sâu bí ẩn Tác giả hớng ngòi bút của mình vào những vấn đề thân thiết,gắn bó máu thịt với con ngời, những vấn đề thuộc về lơng tâm thời đại Conngời trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều, vì thế, luôn bộc lộ khát vọngmãnh liệt vơn tới một thế giới hoàn hảo, đầy ắp tình ngời, tự mình hoàn thiệnnhân cách Điều đó đợc thể hiện sâu sắc nhất ở hình tợng ngời phụ nữ Họ cómặt trong tác phẩm nh một nỗi day dứt, trăn trở, một nỗi ám ảnh Để góp phần

làm nổi bật quan niệm nghệ thuật của mình, trong các tác phẩm, nhà văn còn

sử dụng nhiều lần hình ảnh dòng sông, ánh trăng, bình minh, ban mai Tấtcả nhằm thể hiện thái độ và cách nhìn nhận của nhà văn về một cuộc đời có

đầy đủ nỗi khổ đau, niềm hạnh phúc và con ngời luôn chùng chình giữa "tuyệtvọng cuối cùng, hi vọng đầu tiên"

1.3.3 Cái nhìn về nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều

Nguyễn Quang Thiều là một nghệ sỹ đa tài Anh vừa là nhà thơ, vừa làgơng mặt tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam thời kỳ đổi mới, là nhà hội họa cónhiều đột phá Sáng tác của anh đa dạng về thể loại: thơ ca, truyện ngắn, tiểuthuyết, hội hoạ Trong đó, Nguyễn Quang Thiều từng đợc đánh giá rất cao vềviệc thể hiện một lối thơ "tân hình thức" độc đáo Ngoài ra, anh cũng đợcxem là "cây bút truyện ngắn có nghề" [79, 310] Quan sát thế giới nhân vậttruyện ngắn của anh, chúng tôi nhận thấy nhân vật nữ có vị trí đặc biệt, có sứchấp dẫn riêng Tìm hiểu về nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn QuangThiều chính là đi tìm những nét riêng của nhà văn khi xây dựng, thể hiện loạinhân vật này Việc làm đó cũng có ý nghĩa trong việc góp phần khẳng địnhthêm đóng góp của nhà văn trên con đờng tìm tòi đổi mới văn học ở lĩnh vựctruyện ngắn

Khảo sát tập truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều Ngời nhìn thấy

trăng thật ta dễ dàng nhận thấy số lợng nhân vật nữ rất đông Chỉ trừ hai

truyện không xuất hiện nhân vật nữ là Tiếng gọi lúc hoàng hôn và Bầy chim

chìa vôi Còn lại hầu hết các nhân vật nữ này đều có vị trí quan trọng trong

cấu trúc tác phẩm, họ đợc miêu tả rõ nét và phong phú về tính cách, số phận

Họ đa dạng cả về nguồn gốc xuất thân, ngoại hình Có thể nói, nhân vật nữtrong tác phẩm của Nguyễn Quang Thiều đã đợc hun đúc bằng vẻ đẹp phẩmchất đạo đức truyền thống của ngời phụ nữ Việt Nam Đồng thời, họ có sự kếthợp, pha trộn với những nét tính cách của con ngời thời đại mới Phần lớnnhững ngời phụ nữ này đều nết na, tảo tần, thuỷ chung,chịu thơng chịu khó vàluôn cố vơn lên hiện thực khắc nghiệt của cuộc sống để thực hiện ớc mơ củamình Niềm khao khát đi tìm hạnh phúc luôn thờng trực bên họ song chẳngphải bao giờ cũng có thể vợt qua đợc cản trở rất lớn từ hoàn cảnh hay những

định kiến của cộng đồng Thảo ở Đứa con hai dòng họ yêu Văn tha thiết

nh-ng luôn manh-ng tronh-ng mình sự mặc cảm về nỗi tật nh-nguyền và nỗi lo sợ trớc sựngăn cấm và lòng hận thù giữa hai dòng họ Để giữ đợc tình yêu và sống

hạnh phúc cùng Văn, cô chấp nhận cuộc chạy trốn đầy nớc mắt tránh nhữnglời đàm tiếu của thiên hạ Thảo buộc phải từ biệt ngời cha cùng các em đếnvới một vùng đất mới, bỏ lại phía sau bao lời xỉa xói bên họ tộc nhà Văn Sơn

và Nhung trong Ngời nhìn thấy trăng thật cũng vậy Cả hai tuy bị mù nhng họ

luôn tìm cách mang đến niềm vui cho nhau bằng những tởng tợng về vẻ đẹpcủa ánh trăng trên triền đê Nhung không hé lộ ra cho Sơn biết mình cũng mù

nh anh Cô động viên, thôi thúc Sơn trở lại bệnh viên để mổ mắt lần nữa Tấmlòng chân thành của cô đã gieo niềm tin, tia hi vọng giúp anh thành côngtrong ca mổ Tình cảm trong sáng của Nhung nh một thứ thần dợc giúp Sơn v-

ợt qua cơn nguy kịch Về phần Sơn, anh không hề biết đến nỗi đau thầm kíncủa cô bạn cùng cảnh ngộ Anh trở về với đôi mắt sáng và niềm vui khôn xiếtcòn Nhung đã bỏ đi cùng nỗi mặc cảm thua thiệt về bản thân Có lẽ Nhung sợ

ánh mắt thơng cảm, ngỡ ngàng của Sơn khi nhìn mình Điều đó cũng cónghĩa là cô đang chạy trốn khỏi niềm hạnh phúc giản dị mình khao khát bấylâu nay với Nhung sẽ chẳng dễ gì tìm kiếm đợc

Trong 35 truyện ngắn, có một bộ phận viết về đề tài chiến tranh - một

đề tài quen thuộc đối với bạn đọc Việt Nam Đối với nhiều tác phẩm văn học

1945 - 1975, chiến tranh là chất liệu chính Hiện diện trong những tác phẩmvăn học cách mạng trớc đó là những nữ anh hùng nh : chị Sứ, chị út Tịch, chị

T Hậu Từ hành động, lời nói của họ đều toát lên lòng dũng cảm, kiên cờng,lạc quan theo kiểu: "Thịt da em là sắt hay là đồng" (Tố Hữu) Hầu nh, chẳngbao giờ họ cảm thấy đau đớn, mềm yếu hay tỏ vẻ kêu ca, tủi hận cho bản thânmình

Và hơn 30 năm, sau ngày thống nhất đất nớc, chiến tranh vẫn là đề tàinóng hổi đợc nhiều tác giả cày xới và khám phá Cũng là những con ngời đã “làm nên lịch sử ” hôm nay đang bắt tay tiếp tục xây dựng lại đất nớc nhngmuốn viết về họ yêu cầu ngời cầm bút “phải mới mẻ hoặc nếu không hoàntoàn mới mẻ thì phải có những bình diện, góc độ cha ai phát hiện” (XuânThiều) Quả thực, đối với văn học thời kỳ đổi mới, chiến tranh vẫn là đề tài ch-

a hề cạn kiệt mà “ trong một trăm năm tới, chiến tranh vẫn là nguồn của vănhọc từ một bài thơ trữ tình bốn câu, một truyện ngắn, một anh hùng ca”(A.Tônxtôi ) Nguyễn Quang Thiều dù không trực tiếp tham gia vào các cuộcchiến nhng bằng một cái nhìn đầy chiêm nghiệm, một tâm hồn đồng cảm sâusắc, anh đã tái hiện, sáng tác nhiều truyện ngắn đầy chất thơ về chiến tranh

với bao mất mát, đau thơng và bi kịch nó gây ra cho ngời còn sống Với một

độ lùi của thời gian nhất định, tác giả đã thể hiện một sự kiểm chứng của mình

về quá khứ đau thơng qua các nhân vật nữ Có tới mời ba trên ba mơi lăm ( 13/

35 ) truyện ngắn viết về đề tài này đựơc khúc xạ qua tâm hồn nhân vật nữ và

đặc biệt là những hồi ức của họ ( Hai ngời đàn bà xóm trại, Lời hứa của thời

gian, Ngựa trắng, Tiếng đập cánh của chim thần, Gió dại, Mai vàng nở sớm, gơng mặt thứ ba, Chiều hoa tầm xuân ) Ngời đọc đã tìm thấy cảm hứng

chiêm nghiệm quá khứ của nhà văn trong mỗi tác phẩm

ở mảng đề tài này, tác giả thờng để cho nhân vật nữ của mình trở vềquá khứ của mình qua dòng hồi ức Thời gian xa và nay nhoè lẫn, nối tiếpnhau theo hành trình lần tìm về kỷ niệm của họ, những trang đời từ từ mở ratrớc mắt ta: có khi là niềm hạnh phúc, có khi là những đau thơng, dằn vặt haynhững cơn ác mộng giằng xé tâm can ngời trong cuộc Bằng cách đặt nhân vậtvào một mối tơng quan giữa hôm qua – hôm nay, tác giả đã làm nổi bật đợcnhững vấn đề có ý nghĩa nhân sinh Ngòi bút của Nguyễn Quang Thiều thực

sự giàu chất thơ khi miêu tả tình yêu đôi lứa trong chiến đấu Dù suốt ngàyphải đối mặt với cái chết hay sự tàn phá của bom đạn nhng các nhân vật vẫnluôn khao khát tình yêu, hạnh phúc Tâm hồn họ vẫn rất nhạy cảm, tinh tế trớcnhững biến thái của thiên nhiên và lòng ngời Đối với những ngời phụ nữ ấytrân trọng quá khứ chính là nâng niu những kỉ niệm ngọt ngào một thở đẹp tựa

những giấc mơ Bà cụ trong Chiều hoa tầm xuân đã sống một cuộc đời đầy

hoài niệm Bà gặp lại ngời đồng chí, ngời yêu một thời và ngồi ôn lại bao ngàytháng đẹp đẽ hôm qua Câu chuyện tình yêu của bà hiện lên chân thực và sinh

động qua dòng hồi ức về mối tình trong sáng giữa hai ngời đồng chí dới cănhầm bí mật năm xa Trên cái nền hiện thực đó, tâm hồn bà hiện lên thật caothợng và lãng mạn :"Trong bóng tối nh bng của căn hầm, cô gái lùa tay búi lạimái tóc dài của mình và nói Giá bây giờ có một chùm hoa tầm xuân, em chỉcần ngửi hoa tầm xuân là sống đợc cả tháng chả cần phải ăn"[83, 52] Chiếntranh và tình yêu lồng vào nhau nh một câu chuyện cổ tích đậm màu sắchuyền ảo Lịch sử cuộc chiến khốc liệt hiện ra đậm nét qua dấu ấn của tâmhồn bao ngời phụ nữ trong và sau chiến tranh Nó vẫn còn găm lại trên bao nỗi

đau, bao mất mát, hy sinh mà con ngời phải gánh chịu Hai ngời đàn bà xóm

trại là một tác phẩm với dòng suy t sâu thẳm gợi mở nỗi day dứt khôn nguôi

về thân phận của ngời phụ nữ thời hậu chiến Đối với bà Ân và bà Mật, chiến

tranh đã cớp đi niềm khao khát làm vợ, làm mẹ của hai ngời đàn bà Họ sốngvới nhau không chồng, không con, khắc khoải đợi chờ ngời thân "Nỗi đaunày chẳng của riêng ai, nhng với bà Ân, bà Mật sao làm lòng ta xót xa, khắckhoải’’ [79, 307] Họ vẫn nuôi hi vọng ngòi đàn ông của mình sẽ quay về.Chiến tranh đã biến họ thành những ngời đàn bà goá sống cô đơn, côi cút,

mong manh trong ngôi nhà nhỏ ven đê Mai vàng nở sớm, Ngựa trắng, Gió

dại có cấu trúc tơng đối giống với Hai ngời đàn bà xóm Trại Nhân vật nữ

trong Tiếng đập cánh của bầy chim, lại chịu sự tác động trực tiếp từ chiến

tranh Đó là nỗi đau của một ngời vợ thơng binh sinh ra những đứa con chẳng

phải là ngời Còn Dịu trong Lời hứa của thời gian luôn ám ảnh bởi hình bóng ngời chị đã hi sinh mà không dám sống thật với tình yêu Chạy trốn khỏi vầng

trăng , Gơng mặt thứ ba lại xuất hiện mẫu ngời phụ nữ mạnh mẽ, dám hành

động vì ham muốn cá nhân Riêng Gơng mặt thứ ba nhân vật nữ có phần khác

với mô típ quen thuộc ở trên Mẹ Xuyến đã phải dằn lòng khi nhìn thấy chàngtrai mời bảy tuổi nằm ngủ bên hè dới ánh trăng Khát khao của một ngời phụnữ xa chồng mấy năm trời và cha biết sống chết ra sao đã không ngăn nổi nhucầu chăn gối đang bùng lên trong lòng phụ nữ trung niên này Để rồi sau đó,chính con gái chị lại phải hứng chịu nỗi bất hạnh ấy ngay trong đêm tân hôn

Ngoài đề tài chiến tranh, hai mơi hai truyện còn lại thuộc về mảng thế

sự Nhân vật nữ thuộc đề tài này chiếm một số lợng lớn nhất Họ là những conngời bớc ra từ cuộc sống đời thờng xung quanh ta Trong số này, có khoảng

tám tác phẩm nhân vật nữ xuất hiện còn mờ nhạt, đó là: Ngời thổi kèn lá dứa,

Con chuột lông vàng, Tiếng gọi lúc hoàng hôn, Bầy màng két trở về, Bầy chim chìa vôi, Ma ấm, Bầu trời của ngời cha, Cha tôi Mời bốn truyện còn lại đều

có nhân vật nữ có nét tính cách nổi bật, đáng chú ý Có một số truyện, tác giả

đã vận dụng sáng tạo yếu tố văn học dân gian để khắc hoạ nhân vật nữ nh;

Khúc hát của dòng sông, Ngời đi chợ Vừng, Ngời đàn bà tóc trắng Chính các

yếu tố kỳ ảo đã tạo ra màu sắc cổ tích cho các cốt truyện khi viết về ngời phụnữ Nhân vật Mị Nơng, mẹ Cân, bà Nhim đều là những nhân vật nữ mangdáng dấp nhân vật tâm linh, luôn ôm ấp khát vọng về hạnh phúc và tính cách

có sự tung phá quyết liệt

Những truyện còn lại, nhân vật nữ chính là nơi để tác giả gửi gắm quan

niệm, triết lý nhân sinh một cách rõ nét nhất Mùa hoa cải bên sông kể về một

gia đình gồm năm cha con trên chiếc thuyền chài và phải tuân thủ lời nguyền

của cha: "Tất cả những ngời trong gia đình không bao giờ đặt chân lên mặt

đất Họ sẽ sống hết cuộc đời trên sông" [83 , 87] Chinh là đứa con gái duynhất và táo bạo hơn các anh cô Chinh rất thích thả mình xuống dòng sôngngắm trăng, ngắm đàn cá bơi theo cô, nhất là rất thèm khát đôi bờ, ao ớc đợcnằm trên những bãi cỏ xanh ven đê làng Và cô đã trốn cha tìm lên bờ sônghái trộm những nhành hoa cải mở đầu cho câu chuyện tình yêu đẫm nớc mắt.Tình yêu với Thao đã làm cho cô cảm thấy hạnh phúc Nó đã truyền sức mạnh

để cô bớc qua lời cấm đoán của ngời bố Chinh là một cô gái mang trongmình cá tính của ngời phụ nữ hiện đạimạnh mẽ, dám yêu, dám bảo vệ cho

tình yêu, hạnh phúc của mình Ngời đàn bà tóc trắng lại là sự xuất hiện của

hai nhân vật nữ với quan niệm sống hoàn toàn trái ngợc nhau đại diện chomột bên là lối sống ích kỷ, tự thu mình, huỷ hoại bản thân mình là bà Nhim vàmột bên là Gừng cô gái đang độ trởng thành và dám sống với những khát khao

đời thờng của một ngời phụ nữ Cuộc đấu tranh giành giật tình yêu và hạnhphúc của Gừng đã đa bớc chân cô ra khỏi nhà Bà Nhim - đến với chàng trai côyêu Hành động quyết liệt ấy đã thức tỉnh lơng tri của ngời đàn bà từng cumang cô Tình yêu của Gừng đã lay động đến cả phần sâu kín nhất trong tâmhồn bà Nhim Bà trở nên hiền hậu, tiếc nuối niềm hạnh phúc đã đánh mất thờison trẻ Ngời đọc vừa thơng cảm, vừa xót xa nhng cũng vừa thầm trách mộtcon ngời an phận không dám vợt qua những tập tục, thành kiến để sống cho

riêng mình nh bà Nhim Hơng khúc nếp cuối cùng là nỗi đau của một cô gái

vừa tha thiết trong tình yêu lại vừa rụt rè, tự ti mặc cảm với căn bệnh mù loàcủa mình Chính vì sự cả nghĩ đó mà khiến cô phải trả giá khi bị kẻ xấu lợidụng lấy mất điều quý giá nhất của một ngời con gái để rồi từ đó phải sốngtrong hoài niệm, trong thứ hơng mộc mạc, dân dã của mùa rau khúc nếp Cũng

rơi vào hoàn cảnh mù loà bẩm sinh nhng Nhung trong Ngời nhìn thấy trăng

thật đã làm nên một điều kỳ diệu cho Sơn - một chàng trai bị bệnh và không

nhìn thấy gì cả đã hai năm Chính niềm tin, lòng yêu đời của cô đã tiếp thêmnghị lực cho Sơn Ngày trở về với đôi mắt sáng Sơn không nhìn thấy Nhung

đâu cả.Truyện tuy đã khép lại nhng ngời đọc vẫn tin vào Nhung - một tấmlòng vàng sẽ tìm đợc hạnh phúc từ ngời cô yêu mến Khác với Nhung, Thảo

trong Đứa con hai dòng họ dù bị câm do lời nguyền của dòng họ nhà Văn

nh-ng cô vẫn khônh-ng kìm nén đợc tình yêu cháy bỏnh-ng tronh-ng lònh-ng mình Bằnh-ng sứcmạnh tình yêu, Thảo đã dám bớc qua lòng hận thù giữa hai dòng họ để dựng

xây hạnh phúc Hành động của Thảo là bài ca cho những ai muốn vợt quahoàn cảnh, vợt qua chính mình để giành lấy hạnh phúc cho bản thân.

Khác với những mô típ quen thuộc trên, Lựu đã tạo nên bản nhạc giữamột đêm ma bởi tiếng quẫy đạp của đêm cá đẻ, sự hồi sinh của con ngời và

thực vật trong đêm ma mùa xuân( Đêm cá đẻ) Mặc dù lo sợ và ngập ngừng

trớc d luận song ánh mắt Hng, lời mời gọi thiết tha của anh đã thôi thúc bớcchân chị đến với tình yêu Họ đã làm nên một đêm đăng quang sự sống Hng

đã đa Lựu đến với những cảm giác nồng nàn của tình cảm đôi lứa và từ đógiúp chị nhận ra giá trị cuộc sống đích thực

Cô tôi ngắn gọn và khép lại trong cuộc đời của một ngời phụ nữ goá

chồng, chung thuỷ và chỉ sống với hoài niệm Chị mang trong mình nỗi đaucủa một ngời vợ mất chồng, một ngời phụ nữ không đợc làm mẹ, một ngời cômất đứa cháu yêu Song không có gì thay đổi đợc trái tim chung thuỷ ấy Có

lẽ chỉ quá khứ và hơng hoa tầm xuân im lìm kia mới hiểu đợc phẩm chất vànỗi đau ngời phụ nữ kia từng trải qua

Lạc loài đợc nhìn từ một góc độ khác Thông qua nhân vật nữ là bà Tèo

- ngời chị, ngời đi ở cho gia đình ông Thuấn, Nguyễn Quang Thiều đã đề caothiên tính của ngời phụ nữ Việt Nam - một ngời chị cả trong gia đình Chínhtình yêu vô bờ bến đã khiến cho bà Tèo mu sinh cả cuộc đời để đi tìm đứa emthất lạc trong nạn đói Qua nhân vật nữ này, nhà văn muốn thức tỉnh lơng tricủa những con ngời đang bị tha hoá và biến chất trớc cuộc sống giàu sang.Tác phẩm kết thúc bằng một tấm bi - hài kịch Ngời chị đến lúc chết vẫnkhông biết em mình là ai Còn ngời đàn ông kia sau khi "tẩu tán" xác ngời

đàn bà đi ở mới biết rằng đó chính là ngời chị thất lạc bấy nay mình đang tìmkiếm

Trên đây, chúng tôi đã điểm qua một số truyện ngắn tiêu biểu củaNguyễn Quang Thiều và có thể khẳng định nhân vật nữ nhiều và chiếm giữ vaitrò quan trọng trong các tác phẩm của Nguyễn Quang Thiều Số trang, sốdòng dành để miêu tả, để lắng nghe, để khám phá về họ chiếm tỷ lệ khá lớnngay trong từng truyện ngắn Dù không bạo dạn, không mãnh liệt, không " nổiloạn" nh những ngời phụ nữ trong văn Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Thị ThuHuệ, Y Ban, Ma Văn Kháng, cũng không độc thoại nội tâm nhiều nh ngời phụnữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu, nhân vật nữ của Nguyễn QuangThiều có nét đặc biệt và độc đáo, hấp dẫn riêng

Trong xu thế đổi mới văn học, dân chủ hoá văn học, sự bùng nổ nhânvật nữ trong tác phẩm văn học là điều dễ hiểu Văn học là tấm gơng phảnchiếu hiện thực cuộc sống Ngời phụ nữ lại chiếm hơn nữa nhân loại xét vềmặt khách quan đời sống, họ xứng đáng có vị trí nh thế trong văn học.

Xét về mặt chủ quan, sự lựa chọn một loại nhân vật nào đó phụ thuộcquan niệm, t tởng của nhà văn Nguyễn Quang Thiều lựa chọn ngời phụ nữlàm hình tợng trung tâm trong tác phẩm của mình xuất phát từ việc nhà vănluôn suy ngẫm về số phận, về cuộc đời, về sứ mệnh của ngời đàn bà trong cõi

đời này Với truyện ngắn của mình, Nguyễn Quang Thiều xây dựng hình tợngnhân vật nữ hiện thân cho nỗi thống khổ của kiếp ngời trên thế gian Họ lànhững mảnh vỡ bất hạnh trong bức tranh đời sống ngổn ngang sắc màu.Những con ngời này tạo ấn tợng mạnh mẽ cho ngời đọc và thông qua họ, nhàvăn muốn bộc lộ một khát vọng hớng về những điều tốt đẹp nhất của cuộc

đời

Ch ơng II

Những nét riêng về tính cách và số phận của các nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiề

2.1 Tính cách:

Dù ở bất kỳ nơi đâu, trong bất cứ hoàn cảnh nào thì ngời phụ nữ thực

sự không ngừng vơn tới chiếm lĩnh và phô bày nét đẹp của mình.Vẻ đẹp ấychẳng phải chỉ hiện hữu ở ngoại hình mà còn ẩn khuất bên trong tâm hồn Nó

đợc toát lên ở từng hành động, lời nói, suy nghĩ và ở tính cách của con ngời.Sống cho đẹp, vì cái đẹp đã khiến cho nhiều ngời phụ nữ phải phấn đấu, hisinh suốt cả cuộc đời Nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều cónhững nét cao đẹp về thể chất và tâm hồn Điều đó biểu lộ đầu tiên ở tính cáchcác nhân vật

Nhân vật văn học đợc miêu tả, thể hiện trong tác phẩm bằng phơng tiệnvăn học Chức năng nhân vật là khái quát những quy luật của cuộc sống conngời thể hiện những hiểu biết, những ớc ao kỳ vọng về con ngời Nói cáchkhác, nhân vật là phơng tiện khái quát tính cách và số phận con ngời và cácquan niệm về chúng Tính cách là yếu tố nhằm chỉ cái tổng thể nói chungnhững đặc điểm tâm lý ổn định trong cách xử sự của một ngời biểu hiện thái

độ điển hình của ngời đó trong những hoàn cảnh điển hình “Tính cách, trong

ý nghĩa rộng nhất, chung nhất là sự thể hiện các phẩm chất xã hội lịch sử conngời qua các đặc điểm cá nhân, gắn liền với phẩm chất tâm sinh lý của họ"[72 - 64 (tập 3)].

Có thể nói, tính cách là hiện tợng nổi bật của đời sống con ngời trongtác phẩm văn học, tính cách đợc hiểu nh là đặc điểm của nhân vật, khuynh h-ớng xã hội và quy luật hành động của nó ở văn học viết, ngay từ đầu các tácphẩm đã thể hiện tính cách đầy đặn, nhiều mặt, nhiều chi tiết Chính vì nhânvật là công cụ, cho nên việc tìm ra nhân vật mới bao giờ cũng là chià khoá để

mở rộng các mảng đề tài mới Do đó, quan niệm về tính cách nhân vật baogiờ cũng gắn liền với t tởng nhà văn

Tìm hiểu tập truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều, ta dễ nhận thấy tác giảnày có cái nhìn đầy u ái và tin cậy đối với nhân vật của mình Với một thế giớinhân vật nữ đa dạng về tính cách, Nguyễn Quang Thiều đã tạo cho mỗi nhânvật nữ một nét riêng không thể trộn lẫn Chính sự phong phú ấy,làm nên mộtxã hội thu nhỏ trong truyện ngắn của ánh mà ở đó, ngời phụ nữ là trung tâm,

là hạt nhân để tác giả ngợi ca

2.1.1 Những ngời phụ nữ thuỷ chung, giàu đức hi sinh.

Nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều mang đậm tínhcách của một ngời phụ nữ Việt Nam truyền thống: dịu dàng, thuỷ chung vàgiàu đức hi sinh Có mời ba truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh thì hầu nhngời phụ nữ nào cũng son sắt, sống trong sự đợi chờ vò võ Họ giống nhnhững nàng Tô Thị hoá đá thời hiện đại

Kiểu tính cách này ở văn học 1945 - 1975 phổ biến trong những tác

phẩm mang khuynh hớng sử thi nh Mẫn và tôi, Hòn Đất, Ngời mẹ cầm

súng nh một thuộc tính mà phụ nữ thời đại phải có, bởi lúc bấy giờ đất nớc

đang cần sự hi sinh từ hạnh phúc cá nhân Nguyệt trong Mảnh trăng cuối rừng

của Nguyễn Minh Châu cứ chờ đợi, cứ yêu tha thiết một ngời mà mình cha hềbiết mặt, chỉ mới nghe qua vài mẩu chuyện của một ngời chị họ kể cho Thếnhng tình yêu ấy là sức mạnh là động lực để Nguyệt vợt qua mọi khó khăn,gian khổ và ngay cả thần chết bên cạnh Mặc dù ma bom bão đạn, Nguyệt vẫnkhông hề quên Lãm: "Trong tâm hồn ngời con gái nhỏ bé, tình yêu và niềmtin mảnh liệt và cuộc sống, cái sợi chỉ xanh óng ánh ấy, bao nhiêu bon đạm

dội xuống cũng không hề đứt, không thể nào tàn phá"( Mảnh tăng cuối rừng) Hạnh trong Bên đờng chiến tranh, Thai trong Cỏ lau, Phợng trong Lửa từ

những ngôi nhà của Nguyễn Minh Châu đều là những con ngời nh thế Dờng

nh đối với họ, đợi chờ là một thuộc tính, một thiên tính nữ vậy Mỗi nhân vật

có một số phận khác nhau song ngời phụ nữ của Nguyễn Minh Châu có gì đórất gần với bản tính ngời phụ nữ Việt Nam từ xa Có lẽ đức thuỷ chung là

điểm tựa tinh thần để họ đơng đầu với chiến tranh, với thử thách trong cuộcsống

Những ngời phụ nữ trong văn học cách mạng ngày ấy nh Tố Hữu từngngợi ca:

Em là ai cô gái hay nàng tiên?

Em có tuổi hay không có tuổi?

Mái tóc em hay là mây là suối?

Thịt da em là sắt là đồng?

( Ngời con gái Việt Nam )

Ngời phụ nữ này thật phi thờng, nh một vị thần hội tụ tất cả sức mạnh,

vẻ đẹp cho một lớp ngời trong văn học cách mạng Có lẽ vì họ phi thờng nênrất ít khi có những đớn đau, dằn vặt Nói nh Nguyễn Minh Châu, đúng ra họcũng đau khổ song đó là những khổ đau "thật là sang trọng" Văn học 1945 -

1975 cần những con ngời nh thế để cổ vũ, động viên để đoàn quân ra trận đợcyên lòng

Ngày hôm nay, trải qua một thời gian nhất định, các nhà văn thời kỳ đổimới đi vào phản ánh con ngời với t cách là nạn nhân của chiến tranh dù trựctiếp hay gián tiếp Trong đó, nổi lên là hình tợng ngời phụ nữ - ngời gánh chịunhiều tổn thất mất mát, thiệt thòi từ cuộc chiến Chiến tranh là bi kịch củanhân loaị và "nó kinh khủng gấp ngàn lần đối với ngời phụ nữ " [10, 16]

Trong truyện ngắn Ngời sót lại của rừng cời, Võ Thị Hảo đã chua chát thốt

lên: "Việc chiến tranh lôi những ngời phụ nữ vào cuộc chiến thật khủng khiếp.Tôi sẵn sàng chết cho họ khỏi lâm vào cảnh ấy"[31] Phạm Thị Hoài cảmnhận rõ hơn nỗi đau khổ mà ngời phụ nữ phải gánh chịu: "Tôi lo âu, chỉ bởichiến tranh thật ra mang bộ mặt đàn bàn xót xa, khắc khoải"

Các nhà văn trẻ chúng ta bằng con mắt chiêm nghiệm và trái tim đồngcảm của mình đã cũng gặp gỡ nhau ở chỗ: muốn hiểu chiến tranh khốc liệt thếnào hãy nhìn vào nỗi đau mà ngời phụ nữ phải gánh chịu Nguyễn QuangThiều cũng vậy, nhìn chiến tranh đa diện và đa chiều qua các nhân vật nữ củamình Họ - ngời là nạn nhân trực tiếp của chiến tranh, ngời là nạn nhân gián

tiếp, tất cả đều phải chịu đựng bao nỗi đau giấu kín trong tâm hồn Họ sốngtrong thực tại mà luôn mơ về quá khứ, luôn hoài niệm về những kỷ niệm đẹp

đẽ một thời Khoảnh khắc bên cạnh ngời mình yêu, bên ngời thân đối vớinhững ngời phụ nữ ấy đáng trân trọng và quý giá vô cùng

Hai ngời đàn bà xóm trại kể về hai ngời đàn bàn đã lớn tuổi phải sống

trong nỗi cô đơn Bà Mật và bà Ân đã chờ chồng đến bạc đầu vẫn khôngchồng không con Họ khao khát hạnh phúc, khao khát hơi ấm tình ngời, khaokhát đợc làm đúng thiên chức một ngời phụ nữ bình thờng Chị Mật tâm sự

"ngay đêm hôm đó em mơ em có mang"[83, 408] Ao ớc giản dị vô cùng, tựnhiên vô cùng nhng với họ là cả một niềm hạnh phúc không bờ bến Songchiến tranh đã cớp đi tuổi thanh xuân và niềm hạnh phúc giản dị của hai ngời

đàn bà Họ đã phải hi sinh hạnh phúc riêng t cho đất nớc và giờ đây chịu cảnhchờ đợi thế này đây:

"Họ đang ngồi trong chái bếp nhỏ ấm áp bởi hơi cơm, lá chuối khô vàbếp lửa Chiếc mâm gỗ có một vết nẻ to đợc đặt trên nền bếp bằng đất lâungày cứng lại nh đá Trên mâm chỉ độc một bát canh da nấu tép bốc hơi nghingút Hai bà lão ngồi ở hai phía mâm đối diện với nhau Hai cặp đầu gối xơngxẩu nhô cao đỡ lấy hai gơng mặt nhăn nheo và xạm đen"[83, 404]

Họ đã "phát ốm ” vì chờ đợi nhng vẫn luôn hi vọng Dù nhận đợc tinbáo tử của chồng nhng tết nào bà Mật cũng gói rất nhiều bánh, vẫn mơ đếnmột ngày anh ấy sẽ về và bà sẽ có con Bom đạn cớp đi tình yêu, hạnh phúccủa hai ngời đàn bà, còn sự đợi chờ cũng nổi cô đơn khiếu mái tóc dài của cảhai giờ đã bạc trắng Đêm đêm, hai bà chỉ biết tựa lng vào nhau và khóc.Chẳng phải, họ mất hết cơ hội làm mẹ, làm vợ nhng chính lòng thuỷ chungtrong tình yêu đã khiến họ sợ hãi không dám bớc qua lời hẹn ớc ngày xa Cuốitruyện hai thiếu phụ trẻ ngày nào bây giờ thành hai bà lão khô héo nhai trầutrong tiếng mọt vọng tới từ cỗ áo quan dành cho họ Nhng họ vẫn đợi, đợi đếncùng một ngời đàn ông báo tử, còn ngời kia biệt vô âm tín

Nhân vật Thuỳ (Tiếng gọi cuối mùa đông), Thoa ( Đi chợ tết), hai mẹ con má T - Ba Thuý (Mai vàng nở sớm), Loan (Ngựa trắng), bà Thìn ( Cơn m-

a hoa cỏ trắng) đều mang những nét chung về tính cách của những con ngời

suôt đời làm bạn với sự đợi chờ và luôn thổn thức tìm về quá khứ Trongnhững ngời phữ ấy vẫn tin một ngày kia chồng và ngời yêu sẽ trở về Họ sống

cùng kỉ niệm và cảm thấy ấm áp cõi lòng Thoa trong Đi chợ tết nâng niu

từng kỉ vật và cả những gì liên quan đến những ngày bên chồng Thoa bắt con

gà trống đi bán nhng đi đến đầu chợ chị lại vội vã xách lồng gà quay trở vềlàng Bởi con tía đã gắn bó với những ngày hạnh phúc bên chị và anh Kỷniệm ngày trớc và về trong tâm tởng của chị, xoáy từng đợt vào gan ruột củachị Thoa thật không nỡ rời xa con trống Bốn năm đã trôi qua, song tất cảtình cảm chị dành cho anh vẫn còn y nguyên Chị và con đã chờ anh và vẫn hivọng anh sẽ về.Chị không muốn bán con tía dù nó đã già "lông cánh của nó đãxác xơ , bớc chân của nó đã chậm chạp hơn"[83,181] vì nhìn thấy nó là chị

nh thấy anh hiện diện bên mình Chị muốn giữ lại khoảnh khắc ngắn ngủitừng có bên cạnh anh Bán chú gà trống cũng có nghĩa là chị đang đánh mấtcái gì thân thiết nhất Lòng thủy chung của chị làm cho chúng ta phải giậtmình Chao ôi ! đến bây giờ, trong thế giới hiện đại này vẫn còn đâu đó nhữngngời phụ nữ nh Thoa luôn giữ nguyên giá trị đạo đức truyền thống và biếtnâng niu những tình cảm thiêng liêng của con ngời nh sự thuỷ chung, tìnhmẫu tử, lòng nhân ái, vị tha Độc giả lâu nay vốn quá quen với không khí sôi

động của nhịp sống hiện đại, quá quen với những ngời phụ nữ sổi nổi, bốc lửatrong các tác phẩm văn xuôi hiện đại thì giờ đây đã hoàn toàn bị bất ngờ tr ớcmột thế giới phụ nữ thầm lặng trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều Họ

nh đến từ một thế giới xa xa, sống trong xã hội hiện đại mà chẳng mang dấu

ấn gì của cuộc sống công nghiệp của máy móc, hàng hoá xô bồ Phải chăng,Nguyễn Quang Thiều muốn nói rằng, đã là ngời phụ nữ thì bao giờ cũng cósẵn sự dịu dàng, nhân ái , đức hi sinh và lòng chung thuỷ

Má T và Ba Thuý ( Hoa đào nở sớm) đã lấy cả tuổi xuân của mình để

chờ đợi chồng và anh lính thuở nọ lạc đờng phải vào nhà Thuý dỡng thơng.Cho đến ngày má T qua đời vẫn không gặp đợc những ngời thân yêu nhấtcủa mình Chồng và con trai má đã hi sinh, con gái lại biền biệt không thấy trở

về Không hiểu má T đã lấy nghị lực và sức mạnh ở đâu để có thể vợt qua baonhiêu mất mát trong cuộc đời Còn Ba Thuý chỉ vì đem lòng thơng yêu mộtngời lính khi anh gặp nguy hiểm mà cô sẵn sàng đánh đổi cả tính mạng mình

để cứu anh Dù bị đánh đập đến tàn tật, dù mất đi cả quãng đời đẹp nhất củangời con gái, Ba Thuý vẫn không hề ân hận Cô lấy cả cuộc đời để chờ đợi màchẳng một chút đòi hỏi, oán thán Ba Thuý nén chịu nỗi cô đơn, mất mát củamình để cốt làm sao "anh đợc thanh thản" Có lẽ đức hi sinh, chịu đựng làthiên tính nữ cho dù hoàn cảnh nào vẫn ngời sáng trong con ngờiViệt Nam

Song ở truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều, số phận ngời phụ nữ cứ làm chongời đọc phải day dứt, thơng cảm bởi những cảnh ngộ éo le mà họ gánh chịu.Tác giả đã đi vào những khoảnh khắc thờng nhật của chiến tranh để rồi từ đókhái quát nên tính cách nhân vật Vì thế trong các truyện ngắn,tác giả thờng

đặt nhân vật nữ trong mối tơng quan giữa " hôm qua - hôm nay" để lắng nghetiếng nói bật lên từ trong sâu thẳm trái tim họ.Biệt tài của nhà văn là biết cáchtạo ra những giấc mơ khiến cho nhân vật đợc soi chiếu từ nhiều góc độ Ngòibút Nguyễn Quang Thiều thật tinh tế, nhạy cảm trớc những biến hoá tinh vicủa lòng ngời Đó chính là u thế của nhà van này khi đi vào khám phá vẻ đẹpcủa ngời phụ nữ Tổn thất do chiến tranh gây ra không chỉ dừng lại ở nhữngthơng tích và sự chết chóc mà nhiều khi day dứt, dai dẳng hơn là nỗi đau tinhthần không gì bù đắp nổi Cái họ cần và lẽ sống của đời họ là gia đình, làchồng và nhất là những đứa con Viết về nỗi đau này, các nhà văn trong thời

kỳ đổi mới có nhiều thành tựu Dơng Hớng với Bến không chồng, Hồ Anh Thái với Ngời đàn bà trên đảo đã phần nào phản ánh một cách rõ nét bi kịch

sau chiến tranh của ngời phụ nữ Những ngời phụ nữ này đã ý thức rõ, một

ng-ời đàn bà độc thân không con cái trong xã hội Việt Nam cổ truyền là một con

số không Do đó mà nỗi đau không chồng, không con quá là một nhức nhối

Họ quay về tự hỏi bản thân mình : giữ thân mình cho ai nữa, trinh tiết cho ai,khi mà chỉ còn một mình cô đơn Đề cập đến nỗi đau này, Nguyễn QuangThiều đi từ một hớng khác bằng thái độ ngợi ca Anh đã xây dựng nên nhữngmẫu ngời phụ nữ giàu lòng hi sinh, giỏi chịu đựng Ngời đọc có lẽ sẽ vẫn còn

bị ám ảnh mãi bởi hình ảnh chị Tâm làm nghề bán bún trong Thị trấn những

cây bàng cụt Chị Tâm thờng xuất hiện bên cạnh một thúng bán bún với cái

bụng rất to của mình Những đứa con của chị cứ lần lợt ra đi khỏi cõi đời nàyvì chất độc màu da cam của ngời chồng Ta cảm thấy ái ngại và xót xa cho chịxiết bao sau mỗi lần vợt cạn lại trở về với một số không đáng sợ Song ở conngời ấy có một sức mạnh lạ lùng ánh lên từ đôi mắt, cử chỉ và lời nói: "Lầnnày chị sẽ đẻ cho anh ấy một thằng cu rồi tha hồ mà nuôi nhau Chị phải đẻ.Giời cho chị làm đàn bà thì chị phải đẻ Chị phải có con" [83,186-189] Saumỗi lần sinh nở không thành chị chép miệng, tự an ủi: "Trời cha để ý chị".Bốn lần sinh con cha kịp nhìn mặt thì chúng đã giã biệt cuộc đời vì chất độccủa chiến tranh Thế nhng chị kìm nén nỗi đau đớn, nỗi xót xa của một ngời

mẹ, nỗi khổ tâm của một ngời vợ để cố thêm một lần nữa cho chồng vui Lần

sinh nở thứ năm thì chị mất Dù thế nhng chắc ở thế giới bên kia, chị ấy sẽ rấtvui vì mình đã thực hiện xong thiên chức cao cả của ngời đàn bà và nghĩa vụthiêng liêng của một ngời vợ, bởi "chị đã sinh ra sự sống chứ không phải cáichết"[83, 190].Vậy là chị mãn nguyện lắm rồi vì mình đã làm tròn bổn phậnmột ngời phụ nữ yêu chồng, chị đã chiến thắng sự tàn phá của chiến tranh.Hạnh phúc ngọt ngào của anh chị đã phải đánh đổi cả mạng sống, dù là sự hisinh vì ngời khác Chị Tâm đã chịu đựng hậu quả chiến tranh một cách âmthầm, bền bỉ Sự hi sinh ấy khác với những quan niệm của văn học cách mạng

1945 - 1975 trớc đây Chị Sứ ( Hòn Đất) chấp nhận hình thức xử tử thảm khốc

của thằng Săm là để gợi dậy lòng căm thù giặc và kêu gọi tinh thần chiến đấucủa đồng bào chị Sứ không hề mảy may nghĩ đến vai trò làm mẹ, làm vợ ngaycả lúc đối diện với cái chết Còn Nguyễn Quang Thiều đã chú trọng lột tả đếntận cùng những mất mát, những khổ đau mà ngời phụ nữ có gia đình phảichịu đựng Họ không phàn nàn, không đòi hỏi, không kêu ca mà âm thần chịu

đựng, tự nguyện hi sinh vì ngời khác bởi họ khao khát đợc hởng hạnh phúcbình dị của cuộc sống gia đình Phải có một niềm tin mãnh liệt, phải có mộttrái tim đồng cảm sâu sắc dành cho ngời phụ nữ, tác giả mới có thể xây dựngnên những hình tợng nhân vật nữ giản dị mà cao cả đến thế Bằng cái nhìn sâusắc của mình, nhà văn đã miêu tả, khắc hoạ thành công bi kịch của ngời phụnữ thời hậu chiến theo một cách riêng Nhân vật nữ trong truyện ngắnNguyễn Quang Thiều hội tụ và tiếp nối sức mạnh ánh lên từ vẻ đẹp ngời phụnữ Việt Nam xa nay Tính cách của họ nh một bức tờng thành kiên cố khó có

sự tác động nào có thể làm họ biến chuyển, tha hóa Khác với cách nhìn nhận,khám phá này, các nhà văn cùng thời với Nguyễn Quang Thiều lại tập trungkhắc họa hình tợng nhân vật nữ trong việc đối mặt với mặt trái của xã hội.Hầu hết những ngời phụ nữ ấy đều không giữ đợc tính cách phẩm chất tốt đẹpcủa mình vì bản thân sự tha hóa theo các nhà văn là không chừa một ai Và tr-

ớc cơn lốc của nền kinh tế thị trờng, ngời phụ nữ vô tình trở thành những nạnnhân, tội nhân và là nơi thấm thía những bi kịch cùng sự “trợt dốc” của phẩmhạnh

Võ Thị Hảo trong Vũ điệu địa ngục đã phơi bày tận cùng khuôn mặt

thần chết của nó qua số phận bi thảm của hai mẹ con Thúy Châu Trớc sự từchối lạnh lùng của những nơi cô gõ cửa xin việc, Thúy Châu chấp nhận phảibán mình, để có tiền cô phải đi bán máu Kết quả là cô bị suy tủy do bán máu

quá nhiều Trong cơn tuyệt vọng cô đã tìm đến con đờng tự vẫn, cắt đứt mạchmáu của mình Ngời mẹ chứng kiến cái chết thơng tâm của con mình cũnghóa điên Tác giả đã đa đến cho ngời đọc một thông điệp, con ngời là "tù binh

"của hoàn cảnh và vì thế họ không có sức mạnh vạn năng để chiến thắng hay

cải biến tình cảm của mình.Trong Bức th gửi mẹ Âu Cơ (Y Ban), cô gái mới 16

tuổi đã trở thành bệnh nhân cô văc, phải hứng chịu nỗi đau về thể xác lẫn tâmhồn Chẳng biết chia sẻ nỗi cô đơn cùng ai, cô gái đành trách mẹ Âu Cơ: "Đấtnớc anh hùng, ngoại xâm, thiên tai liên miên, nên mẹ quan tâm đến các anhhùng, thi sĩ Mẹ đã không chú ý đến những cô gái vốn dịu dàng, nhu mì,không mấy đòi hỏi Mẹ ơi,mẹ hãy quan tâm đến chúng con, đến nỗi đau củanhững cô gái, những bà mẹ "[4, 2] Lời trách móc hay là sự oán thán số phậncủa những ngời phụ nữ cô đơn đang khao khát hạnh phúc cá nhân mình, đợcsống cho riêng mình

Do sự tác động của nền kinh tế thị trờng, đời sống xã hội và con ngờiViệt Nam có nhiều chuyển biến tích cực lẫn tiêu cực.con ngời hôm nay phải

đối mặt với rất nhiều nguy cơ Trong đó, có những dấu hiệu cho thấy sự bănghoại của các giá trị đạo đức truyền thống, sự đảo lộn lề thói trong xã hội Sựtha hóa đợc đặt ra trong sáng tác của nhiều nhà văn Văn học "áp sát" thực tế,soi rọi nó ở nhiều góc độ và họ nhận thấy phẩm chất chung thủy, sắt son củangời phụ nữ đang bị lung lay Vì vậy, văn học thời kỳ đổi mới xuất hiện nhiềungời phụ nữ có tính cách nổi loạn, dấn thân vào chốn bùn nhơ, dám bớc quanhững giá trị đạo đức truyền thống để sống thực với cảm xúc và sự ham muốn

của mình Các tác giả đề cập rất nhiều đến vấn đề ngoại tình: Lý trong Mùa lá

rụng trong vờn, Châu trong Thời xa vắng, Phơng Linh trong Bên kia bờ ảo vọng một loạt các cô gái trong Bến không chồng , nhất là nhân vật nữ trong

những truyện ngắn viết về đề tài tình yêu - hôn nhân - gia đình trong thậpniên 90 của thế kỷ XX này

Đêm xóm chùa của Đoàn lê là đêm của ngời đàn bà ngoài năm mơi tuổi

nằm bên chồng nhớ về ngời bạn trai thuở chơi đèn kéo quân, nhớ lại cảm giácsung sớng nhục thể khi cho cháu bú Bởi ở một số nhà văn ngời phụ nữ ViệtNam tận tụy vì chồng vì con đã chết, có nghĩa là cái hạnh phúc gia đình lâu

nay vẫn đợc đảm bảo bởi những ngời phụ nữ nh thế cũng chết theo Chuyện

tình kể trớc lúc rạng đông của dơng Thu Huơng khiến ngời đọc phải giật

mình vì quyết định của ngời đàn bà hơn năm mơi tuổi li dị với chồng để đến

với tình yêu với ngời lính mới ghé qua nhà Bên cạnh đó, văn học cũng đi sâu

phản ánh quá trình tha hóa của ngời đàn bà Vòng quanh cổ điển của Ma Văn

Kháng là một ví dụ Cô Uyển vốn xinh đẹp, yêu say đắm một anh trung úy ởmặt trận Khe Sanh Ngày đất nớc hòa bình độc lập, anh trung úy trở về già nhmột ông lão khiến cho Uyển chán và thất vọng Cô lao vào những cuộc truyhoan, chấp nhận lối sống buông thả, hởng thụ "biết cả trăm con đực" Vì hammuốn cá nhân, cô đã rủ bỏ tình yêu của mình một cách nhẹ nhõm Thời chiếncô chung thủy, sắt son bao nhiêu thì thời bình cô hời hợt, nông cạn bấy nhiêu.Cô đã không còn chấp nhận tình yêu trong quá khứ nữa Ngời phụ nữ mộtlòng đợi chờ ngời yêu nay đã hoàn toàn "lột xác", lạnh lùng đến đáng sợ

Nhìn chung, nhân vật nữ theo kiểu "phản truyền thống" ngày càng xuấthiện nhiều trong văn học Cuộc sống con ngời đợc cày xới ở nhiều cấp độ nêntrong văn học các nhân vật ngày càng đa dạng hơn về tính cách Nhng có thểnói, trở về ngời phụ nữ thủy chung và giàu đức hi sinh trong truyện ngắnNguyễn Quang Thiều ta nh đợc trở về một thế giới bình yên, tâm hồn tínhcách của họ nh một bình lọc bảo vệ vẻ đẹp ngời phụ nữ Việt Nam trớc đe doạhủy hoại của những yếu tố bên ngoài xã hội Bằng cảm hứng ngợi ca và các tổchức cốt truyện đan xen giữa thời gian xa và nay, giữa hiện thực và ký ứckhiến cho tập truyện mang đậm chất thơ và giá trị nhân văn chính những khổ

đau mất mát, những niềm khao khát của các nhân vật nữ luôn vơn tới những gìtốt đẹp nhất trong cuộc đời

2.1.2 Những phụ nữ tự ti, cam chịu.

Có những nhân vật nữ của Nguyễn Quang Thiều luôn mang trong mìnhmột nỗi tự ti cam chịu, thật đáng thơng Đó là mặc cảm về một ngoại hìnhkhông bình thờng, phải sinh ra trong một gia đình không hạnh phúc nh bao tổ

ấm khác trong xã hội Một số nhân vật nữ từ chỗ nhận thức rõ mình là ai,mình đang ở đâu nên cam chịu với số phận của mình Tác giả đã để cho nhânvật tự soi chiếu và tự do khám phá, phát hiện về bản thân Đây cũng là hớng đimới trong văn học lúc bấy giờ Bởi cuộc sống hiện đại đầy ắp sự xô bồ, ngời

đàn bà bắt đầu nhìn nhận đúng vị trí của mình và họ mạnh mẽ, quyết liệt lêntiếng đòi hỏi quyền lợi cho mình cả trong cuộc sống thờng nhật và trong đờisống tình cảm đôi lứa, hạnh phúc gia đình

Chiếc lông chim màu đỏ kể về Ngần - một cô gái đang độ tuổi dậy thì

nhng mỗi lần soi gơng cô lại rụt rè, sợ hãi Bởi Ngần biết mình không đẹp

bằng những ngời con gái khác Th yêu Ngần nhng cô từ chối vì không đủ tựtin đón nhận tình yêu ấy Mỗi lần Th nhìn mình một cách ấm áp, đắm đuối, côlại gào lên: "Tại sao anh lại nhìn gơng mặt xấu xí của em đắm đuối nh thế kia

đợc" [83, 14] Khi nghĩ đến về hạnh phúc của mình, Ngần vừa tủi thân, vừaoán hận, đến mức không dám nhận lời yêu Th Cô nhớ Th, yêu Th vô hạn Cô

ấp ủ khát vọng đợc ở bên Th "nhng khi lấy chiếc gơng soi thì cô lại gục đầumệt mỏi.Cô luôn cảm thấy da cô khô và sạn, tóc cô cứng và khết, mắt cô hơixếch, đôi môi cô có những vết rộp "[83, 15] Niềm mong ớc ấy ngày càng lớndần trong Ngần nhng vẫn đành phải nén nói "viển vông quá" và chờ vào mộtphép nhiệm màu, một câu chuyện đợc dệt nên từ chiếc lông chim màu đỏ Nhàvăn đã khám phá và thể hiện một cách tinh tế những suy nghĩ thầm kín củangời phụ nữ nông thôn thời hiện đại Mặc cảm, tự ti vốn không phải là một đềtài mới nhng ý thức rõ về nó chính một sự khẳng định con ngời cá nhân trongvăn học thời đổi mới Phải chăng do vốn sống ở làng quê đã tạo cho tác giả có

đợc một cái nhìn nhạy cảm về nhân vật nữ của mình nh thế Nhân vật nữ kiểutính cách này góp thêm nét mới vào bức tranh văn học hiện đại Nỗi niềm nàycòn thể hiện ở nhiều góc độ khác nhau ở các nhân vật nữ trong tập truyệnngắn

Chỉ một cái tên gọi thôi nhng cũng khiến Tuyết (Ngời thổi kèn lá dứa)

nhiều lần "khóc cả buổi chiều Ngời sững lại Mặt cô nặng xuống" [83, 64] khinghe ngời bạn trai gọi mình bằng cái tên chân quê cha mẹ đặt cho: Ty.Cô trốnchạy và giấu giếm vì cô thấy nó thật xấu xí, là "cái tên khỉ gió", rồi cô đổithành cái tên khác hay hơn Đôi lúc chỉ một chi tiết nhỏ nhặt nh thế cũng đủlàm nên một sức cản lớn khiến con ngời ta sống một cách thiếu tự tin với bảnthân mình Tuyết không muốn công nhận mình có tên Ty vì cô thấy nó tạo chomình cái hố ngăn cách khi giao tiếp với ngời khác Nh vậy là, từ những suynghĩ về cái tên, tác giả đã góp phần khái quát nên nét tính cách nổi bật củanhân vật Cách làm này rất gặp trong các tác phẩm văn học trớc đây Thị Nở,Chí Phèo, Chị Dậu cha bao giờ suy ngẫm và tự xấu hổ về cái tên của mình.Bởi văn học hiện thực phê phán chỉ quan tâm khái quát nhân vật điển hình saocho nó mang đậm ý nghĩa tố cáo, lên án xã hội Nam Cao, Ngô Tất Tố hayNguyễn Công Hoan chỉ thật sự để ý làm thế nào để tên gọi nhân vật cũng làmột phơng tiện làm sáng tỏ nội dung t tởng của tác phẩm mà không cần lắngnghe suy nghĩ riêng của nhân vật về cái tên của mình Riêng ở văn học cách

mạng, khi đề cao những nữ anh hùng các tác giả thờng chỉ quan tâm đến hành

động nhằm xây dựng nên các nhân vật đại diện cho vẻ đẹp của cả cộng động,

là tấm gơng cho mọi ngời noi theo Việc đặt tên cho nhân vật nữ, vì thế, phầnlớn là ngẫu nhiên hoặc đặt theo cách gọi trìu mến của: Chị Sứ, Chị T Hậu, Chị

út Tịch đậm nét văn hóa địa phơng Những ngời phụ nữ làm cách mạng chẳng

có lấy chút thời gian chút để chăm sóc mình chứ cha nói gì đến việc tên đẹphay tên xấu.Có lẽ thời bình con ngời dành nhiều thời gian để quan tâm chomình hơn Tên gọi với họ không đơn thuần là những lớp từ vựng nữa mà mangnhiều ý nghĩa khác nhau, là cách để thể hiện suy nghĩ, quan niệm của bảnthân với ngời khác Do đó, Tuyết thấy lòng mình nặng trĩu và buồn bực khi ai

đó nhắc đến tên gọi trớc đây Nhng chính sự mặc cảm thái quá đó đã giết chếttình yêu của cô Dờng nh, tác giả muốn thông qua Tuyết để nhắn nhủ với mọingời rằng : tên gọi chỉ là một phần tạo nên vẻ đẹp cho con ngời mà thôi, cáiquan trọng hơn gấp ngàn lần chính là vẻ đẹp tâm hồn

Cùng một kiểu tính cách nhng Nhung trong Ngời Nhìn thấy trăng thật, cô gái trong Hơng khúc nếp cuối cùng làm cho ngời đọc cảm thấy thật đáng

thơng Họ là những cô gái xinh xắn, đáng yêu nhng mang trên mình nỗi tậtnguyền: không nói đợc, không nhìn đợc Còn gì đớn đau hơn khi trái tim họkhông chấp nhận mù loà, không chịu sự câm lặng Tuổi dậy thì đến, họ đãyêu, đã tìm kiếm hạnh phúc nhng vì tự ti, vì thua thiệt về một cơ thể khôngbình thờng đã tạo nên một rào cản đối với họ Bằng sự đồng cảm và trí tởng t-ợng của mình, Nhung đã đem đến cho Sơn một phơng thuốc thần diệu để cứuanh ra khỏi bóng tối Hai con ngời khiếm thị đã nhìn thấy trăng thật: trăng củathiên nhiên và trăng của lòng ngời Vậy mà Nhung lại bỏ đi khi Sơn trở về với

đôi mắt sáng và tìm đến gặp cô Bởi Nhung vốn mù từ nhỏ, cô đã giấu Sơnnỗi đau - nỗi đau tật nguyền của bản thân để anh đợc vui vẻ Chính tấm lòngnhân hậu của cô đã mang đến cho Sơn niềm hạnh phúc lớn nhất của cuộc đời:

đợc nhìn thấy ánh sáng Song chính lúc này, cô tự cảm thấy vết thơng lòngcàng bị khoét sâu hơn, cô lại càng không muốn Sơn biết đơc sự thật về cảnhngộ của mình.Việc xây dựng nhân vật bị khuyết tật về ngoại hình bên ngoàilàm khá phổ biến trong văn học lâu nay Đối với Nam Cao, ông sử dụng kiểunhân vật này với một chức năng là dùng để cảm hóa, soi rọi nhân vật khác ởmột số nhà văn khác, dị tật bẩm sinh lại đợc xem là động lực để phản ánh quátrình vơn lên bằng nghị lực Nhng Nguyễn Quang Thiều lại nhìn nhận nó một

cách sòng phẳng đến nghiệt ngã: một khi cơ thể con ngời có khiếm khuyết làmột sự thua thiệt, khiến con ngời ta phảidằn vặt, khổ đau Nỗi đau khiến ấy

có lúc khiến cho con ngời không còn đủ tự tin đến với những ớc mơ đẹp đẽ

của mình Chính thái độ đó đã khiến cho cô gái trong Hơng khúc nếp cuối

cùng đấnh mất tất cả Ngời đọc vừa thơng, vừa buồn và tiếc nuối cho mối tình

trong sáng cuối cùng lại bị kẻ xấu lợi dụng Trốn chạy để bảo vệ tình yêu đểrồi cuối cùng đánh mất sự trong trắng của một ngời con gái Cô gái đau đớn ,

tự trừng phạt mình bằng cách cự tuyệt uống thuốc vì cô sợ :"Nếu tôi uốngthuốc khỏi mắt tôi sẽ nhìn thấy anh, tôi sẽ phải nhìn thấy kẻ đã lừa tôi Nghĩ

đến điều đó lòng tôi không chịu nổi " [83,167] Từ giã những mùa sau khúc,cô gái đóng kín tâm hồn mình trớc những kỷ niệm ngọt ngào trong quá khứ.Tác giả chắc phải dằn lòng lắm khi để cô thì thầm: "Những mùa sau khúc từnay không thuộc về em nữa" [83,168] Cùng chung số phận bất hạnh nh

Nhung, Thảo ( Đứa con hai dòng họ ) bị câm ngay từ lọt lòng mẹ Để bù đắp

cho Thảo, ông trời đã ban cho cô sắc đẹp lạ lùng khiến cho Văn phải xuýt xoa

và yêu cô đắm đuối Nhng xen giữa tình yêu hai ngời là mối thù dòng họtruyền kiếp khó lòng thoát ra Thảo yêu Văn, khao khát đợc ở bên anh song cứnghĩ đến việc mình là một kẻ tật nguyền, là kẻ thù gia đình, dòng họ của Văn,Thảo đành gạt nớc mắt, từ bỏ tình cảm chân thực của lòng mình Khi Văn bày

tỏ tình yêu dành cho cô: "Thảo bất chợt ngửa mặt và kêu lên Thảo đứng nhmột cái cây, mặt hơi ngủa lên bất động, chỉ có miệng cô méo đi, giần giật''[83, 306] Bởi vì, Thảo lo sợ, Thảo đang mang trên mình nỗi buồn của một kẻtật nguyền Truyện khiến ngời đọc phải xuýt xoa về nỗi đau của một con ngờikhao khát đợc hoà nhập với cộng đồng, khao khát tình yêu và hạnh phúc nhnglại bị sự hiềm khích giữa hai dòng họ ngăn cản Và xót xa hơn cả là vì tự Thảonhận thấy mình không xứng với Văn, không đủ t cách đón nhận những tìnhcảm chân thành từ Văn do nỗi mặc cảm tật nguyền Trong cuộc đời khôngnhiều ngời tự ý thức nổi mình là ai nên luôn đòi hỏi thế này, thế khác Đi vàothế giới nhân vật nữ của Nguyễn Quang Thiều, ta ngạc nhiêu bởi cho tới lúcnày vẫn còn những cô gái khiêm nhờng, cao quý nh Thảo, nh Nhung Họkhác hẳn với những ngời phụ nữ bạo dạn, thích "nổi loạn" trong truyện ngắnNguyễn Huy Thiệp Họ cam chịu với số phận, với hoàn cảnh run rủi đã sắp

đặt, đến cả một giấc mơ cũng không hề dám nghĩ tới Lặng lẽ và âm thầmchịu đựng nỗi khổ đau, những nhân vật này cứ thế ám ảnh ngời đọc tự lúc nào

không hay biết Đến với không gian làng chài bên bờ biển lộng gió của Trái

tim rắn đã mang đến cho ngời đọc một nỗi niềm mặc cảm về hoàn cảnh gia

đình Biển không cha, không mẹ và cô không dám nhận lời tỏ tình của ngờiyêu dù trái tim mình đã chờ đợi điều đó từ rất lâu: "Anh đừng nói nữa Emmong anh đừng nói nữa"[83,71] Biển mang nỗi đau của một đứa con bị bỏrơi Biển luôn cho rằng mẹ không cần Biển, không thơng Biển, mẹ muốn vứt

bỏ Biển Chính quá khứ của đứa con bị bỏ rơi, chính bất hạnh của mình đãkhiến cho Biển không dám tin yêu bất cứ một ngời nào trên cõi đời này Biển

sợ và nghi ngờ tất cả Vẫn giữ thói quen thơng yêu ngời phụ nữ kém may mắn,tác giả đã rung lên một hồi chuông cho những ai làm cha, làm mẹ đừng đểchính các con phải chịu hậu quả vì sự buông thả và lối sống vô trách nhiệmcủa mình

Có nhiều cách để thể hiện vẻ đẹp tâm hồn con ngời song cách xây dựngcho mình một loạt nhân vật nữ ý thức về thân phận, mang một nỗi niềm thầmkín trong lòng khi bớc vào cuộc đời, chứng tỏ tác giả rất giàu lòng yêu thơngcon ngời Dờng nh anh muốn chia sẻ, gửi gắm bức thông điệp đối với mỗichúng ta: hãy biết lắng nghe, hãy dang rộng vòng tay nhân ái để đón lấynhững mảnh đời bất hạnh trên thế gian, đừng vì cái vẻ bên ngoài mà hắt hủihay xem thờng họ, bởi ẩn khuất bên trong là "những hạt ngọc khó tìm"

Truyện viết về những nhân vật nữ với tính cách tự ti, cam chịu mới nghe

có vẻ tác hơi nặng về quan điểm sống cũ Tuy nhiên, càng đi vào phân tíchmột số truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều, ta càng thấy gần gũi với hơi thởcuộc sống đơng thời Khi hạnh phúc nh một thuộc tính của bất kỳ ai, khi ngời

phụ nữ có quyền phô bày vẻ đẹp của mình trớc gơng (Ngời đàn bà trớc gơng), hoặc sự ngắm mình trớc gơng của Lý trong (Mùa lá rụng trong vờn) nh một

thực thể thẩm mĩ để đạt lấy niềm hạnh phúc của chính mình thì bất kỳ một sựkhiếm khuyết nào của cơ thể cũng là ngọn nguồn bất hạnh Truyện ngắnNguyễn Quang Thiều, quả thực đã rất tinh tế trong việc phát hiện tầng sâu tâmhồn, suy nghĩ của con ngời Quả đúng nh lời nhận xét của Bùi Việt Thắng:

"Nguyễn Quang Thiều không quá chú mục vào miêu tả cái cập nhật mà là đờisống tâm linh con ngời " [79,308]

2.1.3 Những ngời phụ nữ "dám là mình - biết v” ợt qua số phận, hoàn cảnh:

Truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều cũng mang âm hởng của thời

đổi mới, cụ thể ở đây chính là cá tính của một số nhân vật nữ ở hai lần trớc,

ta bắt gặp những ngời vợ, ngời mẹ, ngời chị với tấm lòng trong sáng ngọtngào, ấp áp chan chứa nghĩa tình; những cô gái thu mình chỉ vì nổi mặc cảm

về ngoại hình, hoàn cảnh Họ không ồn ào mà lặng lẽ bớc vào tập truyện nh

là nơi ấp ủ tiếp nối những giá trị đạo đức truyền thống Những ngời phụ nữ ấychính là linh hồn của mỗi gia đình Việt Nam Làn gió mát lành của văn họcthời kỳ đổi mới đã đa đến cho truyện ngắn hiện đại một hơi thở mới Truyệnngắn Nguyễn Quang Thiều cũng chịu tác động ít nhiều Một số tác phẩm củaanh viết về những ngời phụ nữ mạnh mẽ trong tính cách, dám sống với tìnhcảm chân thực của mình Họ đã khao khát, đã yêu và bất chấp tất cả để đến

với hạnh phúc của mình, dù chỉ trong giây lát (Cái chết của bầy mối, Đêm cá

đẻ, Chạy trốn khỏi vầng trăng, Ngời đi chợ Vừng ) Nh chúng ta đã thấy, đề

tài tình yêu, hạnh phúc gia đình không còn là mới mẻ trong văn chơng, nhngsau 1986 nội dung này đợc đề cập một cách cụ thể, công khai và mạnh mẽhơn Chẳng phải văn học trớc đây không nói tới hay quá khắt khe mà do sự chiphối của yếu tố lịch sử, con ngời đành phải đặt tình cảm cá nhân xuống dớitình yêu tổ quốc, trách nhiệm với cộng đồng Do đó, tình yêu và hạnh phúc cánhân lúc bấy giờ chỉ là vấn đề phụ, một cái gì đó nhỏ bé so với vận mệnh củaquốc gia, dân tộc Tình yêu đôi lứa với ý nghĩa là đời sống cá nhân trong văn

học trung đại đã phải chịu một thân phận bọt bèo (Truyện Kiều, thơ Hồ Xuân

Hơng) hoặc bị can thiệp một cách thô bạo đến mức biến dạng, đến mức khôngcòn là tình cảm riêng t nữa Còn trong văn học cách mạng, tình yêu đợc xem

nh một phẩm chất, một vẻ đẹp tâm hồn của ngời cách mạng Cũng có lúc tìnhcảm riêng t ấy đợc hoà chung tình đồng đội theo kiểu: anh nắm tay em nhnắm tay một ngời đồng chí Do vậy, khi đợc về đúng nghĩa của mình, tình yêu

và hạnh phúc cá nhân giống nh "cá gặp nớc", nở rộ lên trong văn học từ saunăm 1986 Ngời phụ nữ là nơi để các nhà văn chọn lựa để thể hiện cái nhìn về

đề tài này một cách sâu sát nhất Các tác giả quan niệm tình yêu là một đề tài

độc lập, là hiện tợng tâm lý phổ biến bí ẩn mà ai cũng khao khát, kiếm tìm.Trả cho ngời phụ nữ thiên tính của họ, các nhà văn cũng quan tâm hơn nhucầu bản năng của họ.Có lẽ vì thế mà văn xuôi thời đổi mới có rất nhiều ngờiphụ nữ ngoại tình Hành vi ấy đợc thể hiện bằng nhiều cách: có ngời lén lút,

có ngời công khai, có ngời ngoại tình bằng xác thịt, có ngời bằng giấc mơ.Chung quy lại, ngời cầm bút muốn nói lên một điều rằng, ngời phụ nữ hômnay dám sống thật với chính mình, dám vợt qua rào cản d luận để đến với