Nguyễn trãi viết về các nhân vật lịch sử trung hoa trong quốc âm thi tập

lịch sử vấn đề Trong Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi đã dành một dung lợng không nhỏ để viết về các nhân vật trong lịch sử Trung Hoa, với những suy t, cảmxúc đợc tác giả gửi gắm vào đó.. Tá

Lời nói đầu

Đề tài "Nguyễn Trãi viết về các nhân vật lịch sử Trung Hoa trong

"Quốc âm thi tập" đã đợc hoàn thành đúng thời hạn Ngoài sự nổ lực của

bản thân trong việc thu thập tài liệu, tìm tòi, suy nghĩ khoá luận còn đợc sự giúp đỡ tận tình của các thầy, cô giáo, đặc biệt là sự hớng dẫn chu đáo của giáo viên hớng dẫn: Tiến sỹ Phạm Tuấn Vũ, các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn và các bạn bè gần xa giúp đỡ hoàn thành bản khoá luận tốt nghiệp này Vì đây là một công trình tập dợt nghiên cứu đầu tiên, lại là một vấn đề mới mẻ, rất ít có tài liệu viết về nó nên chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận đợc những lời chỉ bảo, nhận xét của các thầy cô và các bạn

Tác giả

Mục lục

Lời nói đầu Trang

A Mở đầu

I Lý do chọn đề tài……… … … 2

II Mục đích yêu cầu của việc giải quyết đề tài 3

III Lịch sử vấn đề……… … 4

IV Phơng pháp nghiên cứu……… … .6

II.1 Những suy ngẫm của Nguyễn Trãi

II.2 Những suy ngẫm của Nguyễn Trãi về các văn nhân thi sỹ……… … .38Chơng III ý nghĩa của phần thơ viết về nhân vật Trung Hoa

đối với việc tình hiểu t tởng tình cảm của Nguyễn Trãi………44III.1 ý nhĩa đối với việc tìm hiểu lý tởng chính trị xã hội

III.2 ý nghĩa của việc tìm hiểu lý tởng thẩm mỹ của Nguyễn Trãi…… 52

động, tâm t và chí hớng, thơ và văn, tóm lại, toàn bộ sự nghiệp và con ngờiNguyễn Trãi sống dậy lớn lên và hớng tới chúng ta Đối với ngời và việc củalịch sử, thời gian trôi qua dần dần lại làm lu mờ cái gì còn đục cha thậttrong, ngợc lại làm thêm sáng tỏ những giá trị chân chính, những cống hiếnquý báu cho thời đại và con ngời".[12,14]

Trên lĩnh vực sáng tác, Nguyễn Trãi đã chứng tỏ tài năng sâu sắc toàndiện của mình Ông vừa làm thơ, vừa viết văn Ông để lại cho dân tộc ta hai

tập thơ Một tập thơ chữ Hán ức Trai thi tập và một tập thơ chữ Nôm Quốc

âm thi tập Đặc biệt là Quốc âm thi tập"tập thơ có ý nghĩa mở đầu cho nền

thơ cổ điển Việt Nam"[8,587] Quốc âm thi tập đã tồn tại hơn sáu thế kỉ,

nên tác phẩm đợc nhiều ngời nghiên cứu, đánh giá, có nhiều khía cạnh độc

đáo, mới mẻ cả nội dung cũng nh hình thức của tác phẩm

2 Trong hàng chục thế kỉ giao lu văn hoá, văn học, văn hoá TrungHoa nói chung, văn học Trung Hoa nói riêng có ảnh hởng rất mạnh mẽ đếnvăn hoá, văn học Việt Nam Cũng nh phần lớn tác phẩm thơ Nôm của cáctác giả trung đại, thơ Nôm Nguyễn Trãi đã tiếp thu không ít những ảnh hởngcủa Văn học Trung Quốc

Trong sáng tác thơ chữ Nôm Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi đã mợn

những sự tích, những nhân vật Trung Hoa để nói về con ngời và cuộc sốngtrên đất nớc ta, trong thời điểm tác giả sống Mặt khác, qua việc tác giả nhắc

đến tên các nhân vật trong lịch sử Trung Hoa tác giả đã phần nào bộc lộ t ởng, tình cảm của mình

t-3 Quốc âm thi tập là tập thơ biểu lộ tâm sự của Nguyễn Trãi chúng

tôi cố gắng tìm hiểu việc NguyễnTrãi viết về các nhân vật lịch sử Trung

Hoa Trong Quốc âm thi tập để hiểu thêm về Nguyễn Trãi, thấy đợc lý tởng

chính trị xã hội lớn lao và lý tởng thẩm mĩ cao đẹp của ông

4 Việc giải quyết đề tài góp phần giảng dạy tốt hơn thơ Nôm NguyễnTrãi trong chơng trình phổ thông cơ sở và phổ thông trung học

II Mục đích yêu cầu của việc giải quyết đề tài

1 Với luận văn này chúng tôi mong muốn đợc góp phần hiểu biếtthêm về những nhận thức và tình cảm của Nguyễn Trãi khi viết về các nhânvật lịch sử Trung Hoa Nguyễn Trãi coi thơ là phơng tiện để giãi bày những

điều thầm kín, hấp thụ, nghiền ngẫm của mình về cuộc sống Viết về cácnhân vật lịch sử Trung Hoa nh là một phơng tiện đắc lực cho việc giáo dục

đạo đức, răn dạy đạo lý làm ngời, đối nhân xử thế Tác giả thầm nhủ phảigiữ sao cho vẹn phẩm chất cao đẹp của con ngời Một tấm lòng lo cho đời.Một thế giới nội tâm phong phú đợc đẩy lên thành những suy nghiệm củamột ngời từng trải

2 Hai tập Quốc âm thi tập và ức Trai thi tập đều viết về các nhân vật lịch sử Trung Hoa Chúng tôi cố gắng chỉ ra sự khác biệt ở Quốc âm thi tập

vì tập thơ này phần lớn viết vào cuối đời, trong tâm trạng có nhiều điều bất

nh ý

3 Quốc âm thi tập viết bằng ngôn ngữ dân tộc, điều này chắc hẳn tạo

ra những sự khác biệt với thơ chữ Hán cũng viết về các nhân vật lịch sửTrung Hoa Chúng tôi cũng cố gắng nhìn thấy sự khác biệt do ngôn ngữdùng để làm thơ mang lại

III lịch sử vấn đề

Trong Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi đã dành một dung lợng không

nhỏ để viết về các nhân vật trong lịch sử Trung Hoa, với những suy t, cảmxúc đợc tác giả gửi gắm vào đó Dù cha thật là một mảng nội dung tiêu biểu,song khi nghiên cứu về thơ của ông, tìm hiểu cuộc đời, con ngời, t tởng, tìnhcảm của ông qua thơ, các nhà nghiên cứu trớc đó đã khái quát đợc vấn đềnội dung lớn Trong đó, việc Nguyễn Trãi viết về các nhân vật trong lịch sửTrung Hoa đợc đề cập đến trong một số bài viết:

1 Nguyễn Trãi và tấm lòng u ái "đêm ngày cuồn cuộn nớc triều

đông", (Đinh Gia Khánh - Văn học Việt Nam thể kỉ X đến nửa đầu thế kỉ

XVIII, Nxb Giáo dục, tái bản lần 6, 2002)

2 Một vài nét về con ngơi Nguyễn Trãi qua thơ Nôm(Hoài Thanh

-Nguyễn Trãi tuyển chọn và trích dẫn những bài phê bình, bình luận văn học

- Nxb Tổng hợp Khánh Hoà,1992)

3 Niềm thao thức lớn trong thơ Nguyễn Trãi(Nguyễn Huệ Chi - Trên

đờng tìm hiểu nghiệp thơ văn Nguyễn Trãi - Nxb Văn học, 1980).

4 Nhà t tởng và nhà nghệ sỹ trong Quốc âm thi tập(Trần Ngọc Vơng

- Văn học Việt Nam nguồn riêng giữa dòng chung - Nxb ĐHQG Hà Nội,

1999)

Hầu hết các bài viết này, tác giả đã khẳng định Nguyễn Trãi viếtnhiều về các nhân vật lịch sử Trung Hoa Đây không phải là ngẫu nhiên.Nguyễn Trãi luôn luôn nói về ngời xa nhằm biểu lộ t tởng tình cảm củamình Các nhà nghiên cứu đã khái quát t tởng tình cảm của Nguyễn Trãi:''Chúng ta ghi nhận ở ông một nhà t tởng đã bằng mọi cách chứng minh cho

sự cần thiết của một nhà nớc phong kiến lý tởng , có minh quân, có

lơng tớng, có thái bình thịnh trị, có dân giàu đủ khắp đòi phơng và cũng

thấy đợc những chặng ghập ghềnh trong t tởng chính trị xã hội Nho giáo của

ông, ở điểm thắt nút báo hiệu một sự bế tắc ở cơng vị một nhà t tởng Nho

giáo, khăn khắn, dặn dò thuở lòng ông vui ít, buồn nhiều, lo nghĩ hết mức.

Tất cả những điều đó đợc nhà nghệ sỹ u thời mẫn thế trong ông nói lên mộtcách tâm huyết, một cách thành công"[10,241]

Tác giả Nguyễn Huệ Chi nhận định:"Thơ Nguyễn Trãi vẫn tiếp tụccái chất suy tởng mang theo ít nhiều biểu hiện t tởng và tình cảm khôngthống nhất, thậm chí thờng khi còn trở nên mâu thuẩn phức tạp con ngờithi nhân trong thơ Nguyễn Trãi một mặt có tầm nhìn của một triết gia thấuhiểu đợc mọi xu thế tiên tiến của sự vật nổi bật lên một trạng thái tình cảm

đặc biệt, một tâm sự đợc nung nấu đến cao độ, làm thành cái phong cáchsuy nghĩ độc đáo và nhất quán trong thơ ức Trai"[6,145]

Tác giả Trần Ngọc Vơng trong cuốn Văn học Việt Nam nguồn riêng

giữa dòng chung, đã có nhận định khái quát về t tởng, tình cảm của Nguyễn

Trãi là t tởng của nhân dân: "Nguyễn Trãi không chỉ là ngời có t tởng màcòn là nhà t tởng"[10,178]

Trong cuốn Văn học Việt Nam nửa đầu thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉXVIII, tác giả Đinh Gia Khánh đã khái quát những nội dung lớn trong thơ

Nôm Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi, trong đó, ông khẳng định có rất

nhiều bài thơ Nguyễn Trãi khi nói về công danh, sự nghiệp, về nỗi u thờimẫn thế hay khi bộc lộ thái độ t tởng của mình Nguyễn Trãi đã thông quacảnh ngộ của các nhân vật trong lịch sử Trung Hoa xa, để thể hiện tâm sựcủa mình, thể hiện lý tởng của mình

Việc viết nhiều về các nhân vật lịch sử Trung Hoa trong thơ Nôm củaNguyễn Trãi cho thấy ông đã tiếp thu không ít ảnh hởng của Hán học, dùngmột nguồn chất liệu Văn học lớn từ Trung Quốc Qua đó, "Nguyễn Trãi bộctâm tình của nhà thơ với cảm xúc đa dạng gắn với nhiều cảnh ngộ khácnhau trong cuộc đời Mỗi bài thơ bộc lộ một mảnh tâm tình"[2,265]

Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu thơ Nôm Nguyễn Trãi

đợc các tác giả đi sâu vào khai thác các khía cạnh nội dung của tác phẩm.Vấn đề "Nguyễn trãi viết nhiều về các nhân vật lịch sử Trung Hoa" đã đợcnhắc đến, tuy nhiên để đi vào tìm hiểu sâu sắc và thấu đáo hơn còn rất ít.Song, đó cũng là một ý dẫn dắt cơ bản để chúng tôi tiếp tục nghiên cứu đềtài này

Trên cơ sở kế thừa những thành quả của các nhà nghiên cứu đi trớc,luận văn này sẽ tìm hiểu t tởng tình cảm của Nguyễn Trãi khi ông viết về

các nhân vật lịch sử Trung Hoa trong Quốc âm thi tập Làm rõ lý tởng chính

trị xã hội lớn lao cũng nh lý tởng chính trị cao đẹp của ông

IV Phơng pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng các phơng pháp:

Chơng III: ý nghĩa của phần thơ viết về nhân vật Trung Hoa đối với việc

tìm hiểu t tởng tình cảm của Nguyễn Trãi

nội dung chính

Chơng I Quốc âm thi tập - Một tập thơ viết nhiều về

nhân vật lịch sử Trung Hoa I.1.Thống kê- so sánh

I.1.1 Thống kê

Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi gồm 254 bài thơ Trong 254 bài thơ

đó có 67 bài tác giả trực tiếp hoặc gián tiếp viết về các nhân vật trong lịch sửTrung Hoa Trong 67 bài đó, nhắc đến hơn 100 nhân vật Trung Hoa Họ đều

là những nhân vật nổi tiếng và đã đi vào huyền thoại Họ là những ngời hoạt

động trên lĩnh vực chính trị hoặc là những văn nhân thi sỹ nh: vua Nghiêu,vua Thuấn, vua nhà Hán, Khổng Tử, Nhan Uyên, Đào Tiềm, Đỗ Phủ, LýBạch, Tô Thức, Tây Thi, Đát Kỉ, Dơng Quý Phi,

Cũng nh các nhà thơ xa, Nguyễn Trãi tiếp thu không ít những ảnh ởng của Văn học Trung Quốc Sự tiếp xúc văn hoá, văn học đó đã để lại dấu

h-ấn đậm nét trong sáng tác thơ văn của ông Quốc âm thi tập - một tập thơ

sáng tác bằng ngôn ngữ dân tộc nhng lại sử dụng nhiều yếu tố Hán học Đặcbiệt là việc sử dụng nhiều điển cố, điển tích, gián tiếp nhắc đến tên nhữngnhân vật tiếng tăm trong lịch sử văn hoá, văn học Trung Hoa nh ở câu thơ:

Thơng Chu bạn cũ các chia đôi, Sá lánh thân nhàn thuở việc rồi.

Ngôn chí, bài 1.

Nguyễn Trãi gọi bạn cũ đời Thơng Chu thì chỉ có thể là Y Doãn vàChu Công Y Doãn giúp dựng nghiệp nhà Thơng, Chu Công giúp dựngnghiệp nhà Chu, cũng nh chính Nguyễn Trãi giúp dựng nghiệp nhà Lê YDoãn và Chu Công đều làm nên sự nghiệp rồi và giữ quyền vị suốt đời, chứkhông nh Nguyễn Trãi sau khi đã thành công(thuở việc rồi) lại phải lánh về

để hởng an nhàn cho nên tự xét mình cha thể sánh với Y Doãn và Chu Công

đợc

Nguyễn Trãi khiêm tốn tự cho mình cha sánh đôi đợc với bạn đời xa

Trong bài Ngôn chí 8, tác giả viết:

Đài Tử Lăng cao thu mát;

Bè Trờng Khiên nhẹ khách sang Tằm ơm lúc nhúc thuyền đầu bãi.

Hầu chất so le khóm cuối làng.

Ngâm sách thằng chài trong thuở ấy.

Tiếng trào dậy khắp Thơng- lang

Nguyễn Trãi nhắc đến tên của ba nhân vật: Tử Lăng, Trờng Khiên,Khuất Nguyên Với túi thơ và bầu rợu chẳng quản gì xềnh xoàng mà nó lạitrở nên ấm áp mấy dặm trờng

Đài Tử Lăng là nói việc Nghiêm Quang tức Nghiêm Tử Lăng - bạn

học của Lu Tú là Hán Quang Vũ, khi Quang Vũ thành công, khôi phục nhàHán thì Tử Lăng đổi họ đổi tên trốn đi ở ẩn tại núi Phú Xuân tỉnh ChiếtGiang, thờng câu cá ở sông Đồng Giang Chỗ Tử Lăng ngồi câu cá sau gọi

là đài Tử Lăng

Bè Trờng Khiên: Trờng Khiên là một nhà thám hiểm có tiếng đời Hán

Vũ Đế, đi khắp các nớc ở phía Tây Bắc - Trung Quốc nh Nhục Chi, HungNô Bè Trờng Khiên chỉ cái bè của ngời đi phiêu lãng giang hồ Khách sang

có lẽ chỉ ngời sang, hiển quý, chỉ Trờng Khiên hai lần phiêu lu đi sứ các nớcmiền Tây Bắc đều đợc phong tớc cao

Ngâm sách thằng chài là Ng phủ trong bài Ng phủ của Khuất

Nguyên Tiếng trào lộng là tiếng hát trào lộng vang khắp sông Thơng- lang.Sông Thơng- lang là sông Hán trong bài ca Ng phủ của Khuất Nguyên.Nguyễn Trãi nhắc đến những câu chuyện đời xa, những con ngời đã đi vào

dĩ vãng, thế nhng, điều đáng nói tác giả muốn dùng tích xa, mợn ngời cũ đểliên tởng đến những việc tác giả muốn nói trong thơ mình.

Trong một bài thơ nói về công danh sự nghiệp của mình, khi Nguyễntrãi không còn đợc trọng dụng nữa, mà vẫn cha về quy ẩn, còn phải ở chốnkinh thành, ông lại nhớ đến Nhan Uyên - học trò của Khổng Tử ngày xa Và

ông tự ví mình với Nhan Uyên:

Nhan Uyên nớc chứa bầu còn nguyệt;

Ngôn chí, bài 11.

Nhan Uyên là học trò giỏi của Khổng Tử, nhà nghèo, chỉ sống bằngcơm giỏ nớc bầu thôi, nhng rất hay chữ, ít sai lầm Rất tiếc là đã bạc đầusớm và mất khi mới 32 tuổi

Nguyễn Trãi còn nhắc đến nhà Thi Thánh, nhà thơ tài ba, lỗi lạc củaTrung Quốc là Đỗ Phủ:

Đỗ Phủ thi nên bút có thần Ngôn chí, bài 11.

Ông tự ví mình với Đỗ Phủ và mong ớc thơ mình có cái thần của thơ

Đỗ Phủ

Bài thơ Ngôn chí, 14 đợc Nguyễn Trãi viết khi ông bớc qua tuổi ngũ

tuần ở cái tuổi "mãn chiều": Lng đã gầy, da sỉ, tớng lù khù, dừng chân nghỉngơi ở chốn lâm tuyền thanh vắng để tu dỡng tâm đức Hầu mong đợc làmbạn với Sào Hứa(Sào Phủ- Hứa Do) - Hai nhà cao sĩ ở đời Đờng Nghiêu,thời thợng cổ ở Trung Quốc Lúc nhàn chơi lễ nhạc đạo Khổng Chu KhổngChu tức là Khổng Tử và Chu Công Hai vị thánh nhân đầu tiên của đạo Nho

Họ sống trong gian nhà cỏ nghèo nàn, đạm bạc với cơm hẩm nhng vẫn nhớ

ơn xã tắc, vẫn đội đức Đờng Ngu(Đờng Nghiêu và Ngu

Thuấn) Hai triều đại mà lịch sử truyền thống của Trung Quốc cho là tháibình ở thời Thái cổ Họ là những vị thánh:

Vừa sáu mơi d tám chín thu Lng gầy da sỉ tớng lù khù.

Lâm tuyền thanh vắng bạn Sào Hứa;

Lễ nhạc nhàn chơi đạo Khổng Chu.

Vui xa chẳng quản đeo âu.

Ngôn chí, bài 18.

Nguyễn Trãi tự ví lòng mình nh tấm lòng Văn Chính, Văn Chính làtên thuỵ của Phạm Trọng Yêm - một danh thần đời Tống Niềm vui, nỗi lolắng của Phạm Trọng Yêm là lúc còn ngồi ở miếu đờng tức là còn làm quanphải lo cho dân, lúc tiến cũng lo, lúc thoái cũng lo, nên chẳng có thời giờ đểvui nữa Do đó, đã có chí vui sau thì chẳng ngại phải lo lắng

Những ngày nhàn tản, Nguyễn Trãi xem sách "Chu Dịch", tìm thú vuivới hoa mai, ông nhớ đến Lão Bô, tức là Lâm Bô - một ẩn sĩ đời Tống.Trồng mai và nuôi hạc để làm bạn Bỏ quên tháng ngày lao tâm khổ trí nơichốn cửa quyền, danh lợi Trong cuộc đời có biết đợc đâu là điều hơn lẽthiệt, có biết mình đã bằng ai, hơn ai Nên vẫn đắn đo:

Ngày nhàn mở quyển xem Chu Dịch;

thần Ngời ta khen ông rằng: Thiên hạ đạo lý tất tại công môn, nghĩa là đạo

lý trong thiên hạ đều ở trong nhà cửa của ông cả Vậy tờng đào ngõ mậncũng nh sân đào lý chỉ chốn cửa quyền

Trì cỏ đợc câu ngâm gió;

Hiền mai cầm chén hỏi trăng.

Thề cùng viên hạc trong hai ấy, Thấy có ai han chớ đãi đằng.

Mạn thuật, bài 1

Nguyễn Trãi có lẽ nhắc đến một nhân vật biết làm thơ từ lúc 10 tuổi

là Tạ Huệ Liên, em ruột Tạ Linh Vân - một thi hào đời Tấn.Tạ Linh Vânkhen em mình làm đợc một câu thơ hay Viên hạc: vợn và hạc Dơng Hữu

đời Tống là ngời phóng khoáng chỉ thích làm bạn với vợn và hạc ở chốn lâmtuyền Do đó, ngời ta lấy viên hạc để chỉ cảnh huống ngời ẩn sỹ NguyễnTrãi về ở ẩn ngày tháng quanh quẩn an nhàn với những cảnh vật thôn dã,

nào kê khoai thờng có Ông ngại đến chốn cửa quyền, chỉ muốn sống nhngời ẩn sỹ với thú vui bình thờng, cho nên nếu thấy có ai hỏi han thì cũngchớ có xoắn xuýt nói chuyện danh lợi làm gì?

Nhà thơ nhắc đến một nhân vật huyền thoại trong lịch sử các vị vuaTrung Hoa là Đờng Nghiêu:

Nào đâu là chẳng đất Đờng Nghiêu.

Mạn thuật, bài 2

Đất Đờng Nghiêu là đất của vua Con ngời sống trong trời đất đó, kẻthích giàu sang phú quý thì trọng phú quý, ngời thích đợc thanh nhàn thìyêu sự thanh nhàn Thú thanh nhàn dù "chẳng quản một con lều", miễn sao

đợc sống qua ngày có gì thì hởng nấy, không cầu d

Trong bài Mạn thuật thứ 9, Nguyễn Trãi nhắc đến hai nhà thơ nổi

tiếng trong Văn học cổ Trung Hoa là Đỗ Phủ và Uyên Minh(tức Đào Tiềm):

Đầu tiếc đội mòn khăn Đỗ Phủ;

Tay còn lọ hái cúc Uyên Minh.

Nguyễn Trãi sống và làm việc với một tấm lòng trong sạch, cao cả:

Linh đài sạch một dờng thanh - còn giữ đợc một tấm lòng trong xanh nh nớc

thì có lo chi nghèo Nguyễn Trãi tự cho mình cũng có một chút tài mọn vănchơng nhngkhông ai biết đến, không đợc danh tiếng nh Đỗ Phủ và ĐàoTiềm Khăn Đỗ Phủ: ý một câu thơ của nhà thơ Đỗ Phủ nghĩa là cái mũ, cáikhăn của nhà nho khiến phải làm nhiều nên khổ Tay còn: Tay ta hãy cònthì lọ là(sao lại) ở ẩn(hái cúc) nh Uyên Minh Nhng thế mà cứ phải hái cúc

Tơng Nh: T Mã Tơng Nh là danh sỹ đời Hán, có làm bài Tử H phúgiả thác hai nhân vật tởng tởng là Tử H công tử và Ô Hữu tiên sinh để ngụ ýmình.

Sử Ng: Ngời chép sử rất thẳng thắn ở nớc Vệ thời Xuân Thu tên là

Ng Khổng Tử đã khen: "Trực tài Sử Ng" (Sử Ng thẳng thắn thay) câu này ýnói nớc không còn có ai trung trực nh Sử Ng nữa

Nhà thơ nhắc đến Vơng Chất:

Vơng chất tình cờ ta ớm hỏi Rêu phơi phới, thấy tiên đâu.

Trần tình, bài 5

Vơng Chất là ngời đời Tấn vào núi đốn củi thấy hai đứa trẻ con ngồi

đánh cờ, Chất bỏ búa đứng xem Hai đứa trẻ cho Chất ăn cái gì nh hột táo.Một lát Chất nhặt búa để về thì cái búa đã mục nát rồi Về đến nhà thì thấy

đã mấy trăm năm rồi Chất trở lại núi và thành tiên Nguyễn Trãi trong khiquấy con cờ và bầu rợu đi du sơn ngoạn thuỷ mà găp Vơng Chất (gặp tiên)thì sẽ hỏi chuyện?

Sống ẩn dật nơi miền quê, Nguyễn Trãi lấy rợu, thơ làm bạn Có khikhông có rợu để thiết đãi bạn bè, khách khứa mà chỉ có mấy câu thơ ngâmcho khách nghe là đợc:

Chén chăng lọ chuốc rơụ La- Phù Khách đến ngâm chơi miễn có câu.

Trần tình, bài 7

Tác giả viết về Tô Đông Pha ngời đời Tống ở Huệ Châu thuộc tỉnhChiết Giang Trung Quốc Ông này tự pha chế lấy thứ rợu quý riêng có tên là

La Phù, lấy tên núi La Phù ở Huệ Châu

Lan - Đình tiệc họp mây ảo Kim - cốc vờn hoang dễ cày

Trần tình, bài 8

Lan Đình: tên cái đình của Vơng Hy Chi đời Tống ở huyện Thiệu

H-ng tỉnh Chiết GiaH-ng TruH-ng Quốc H-ngày nay Một hôm VơH-ng đặt tiệc thiết đãi

41 ngời bạn rồi làm một bài tựa đề Lan Đình tập, chữ viết rất đẹp, ngời ta ờng truyền là thiếp Lan Đình ý nói tiệc vui họp ở tiệc Lan Đình cũng chỉ

th-nh đám mây có rồi lại tan ngay

Kim cốc: tên vờn của Thạch Sùng là một ngời phú quý bậc nhất đờiTống ở huyện Lạc Dơng tỉnh Hà Nam Trung Quốc ngày nay Một dinh cơ

to lớn lộng lẫy nh thế rồi cũng thành vờn hoang mà thôi!

Cuộc đời con ngời tựa gang tay, sự việc ở đời là chóng qua, chóngtàn, mỗi mùa cứ đuổi nhau Dờng nh đã nắm bắt đợc quy luật cuộc sống, tấtcả do ông trời sắp đặt Nguyễn Trãi lấy sự chóng qua của sự vật, sự việc đểnói sự biến đổi nhanh chóng của mỗi cuộc đời con ngời.

Cuộc sống nhàn nhã nơi núi rừng, ngày qua ngày với cỏ cây, muôngthú Nguyễn Trãi nhớ đến những nhân vật ẩn sỹ xa kia nh:

Bá Di ngời rặng thanh là thú Nhan Tử ta xem ngặt lấy lề

Hễ tiếng dữ lành tai quản đắp Cầu ai khen liễn lệ ai chê

Thuật hứng, bài 5

Bá Di ngời đời Thơng, khi Chu Vũ Vơng diệt nhà Thơng thì con vuanớc Cô Trúc là Bá Di cùng với em là Thúc Tề không phục trốn đi vào núiThú Dơng hái rau vi mà ăn chứ không chịu ăn thóc của nhà Chu Đời saungời ta khen Bá Di là ngời cao khiết

Nguyễn Trãi còn nhắc đến những con ngời tài hoa:

én từ lạc nẻo nhà Vơng Tạ Quạt đã bầu thu lòng Tiệp D

ý nói cuộc đời thay đổi

Tiệp D: Hán Thành Đế vốn yêu Ban Tiệp D, một ngời con gái đẹp vàhay chữ Sau đó lại yêu Triệu Phi Yến Ban Tiệp D thủ phận lùi về Đôngcung làm bài thơ Quạt lợt (hoàn phiến thi), nhằm tả tình cảnh của mình Câuthơ này ý nói quạt đến gần mùa thu thì bị ngời ta quên lãng, cũng nh tâm sựcủa Ban Tiệp D vậy Phải chăng Nguyễn Trãi muốn nói đến sự thay đổitrong cuộc đời mỗi con ngời Nh mình cũng thế đang giữ chức vụ cao trongtriều đình, vì tấm lòng ngay thẳng, kiên trung mà bị nghi kị, ganh ghét Đếncả nhà vua cũng không còn tin tởng Nguyễn Trãi tuy lui về ở ẩn rồi songtrong lòng ông vẫn luôn băn khoăn, trăn trở với cuộc đời Cuộc đời thay đổiNguyễn Trãi cũng không nằm ngoài quy luật đó Ông thấy mình đã hết đợc

lòng trọng dụng, nh quạt của Tiệp D sang mùa thu ngời ta không còn dùngnữa Nguyễn Trãi ví với cuộc đời mình, khi hoàn cảnh thay đổi, xung quanhvua là một lũ nịnh thần, luôn đục khoét, luôn tranh dành hởng lợi Ông tựthấy mình không phù hợp với lối sống nh thế cho nên ông quay về ở ẩn:

ấy tác giả thấy vui thú, an nhàn chứ không vớng bận những toan tính ở chốnquan trờng Ông tự nhủ cảnh thanh dờng ấy sao chẳng nghỉ ngơi thanh tĩnh,chứ lẩn thẩn đến chốn cửa quyền làm gì?

Tờng đào ngõ mận, ngạt chẳng thông Quê cũ a làm chủ cúc thông.

Sầu nặng Thiếu- lăng đầu đã bạc Hứng nhiều Bắc- hải chén cha không

Thuật hứng, bài 5

Tác giả thờng thấy ở chốn cửa quyền chật chội, ngặt hơi, không đợcthông suốt nh ở chốn thôn quê Về quê cũ để làm chủ cây thông, cây trúchơn là chỗ cây đào, cây mận (nơi quyền quý) ở bài thơ này tác giả nhắc

đến một nhân vật là Khổng Dung, làm quan ở Bắc Hải Ông cũng là nhà thơ,

sáng tác tập thơ có tên là: Bắc Hải tập Khi nhà Hán nói rằng:

Toạ thợng khách thơng mãn, Tôn trung tửu bất không Ngô vô u hỷ.

(Chỗ ngồi thờng đầy khách,trong chén rơu không vơi

Ta không lo)

Nói đến sự "không lo" của Khổng Dung để tự an ủi mình rằng sốngthanh nhàn, ẩn dật không còn vớng bận gì đến việc quan trờng triều chính.Kì thực trong lòng Nguyễn trãi luôn canh cánh nỗi lo nơc, lo cho dân, một

tấc lòng u ái đang đêm ngày cuồn cuộn nớc triều đông.

Nguyễn Trãi nhắc đến lối sống ngay thẳng a sự giản dị thanh nhàn:

Non nớc cùng ta đã có duyên Sinh ra đã có duyên nợ với nớc non, khi đất

nớc đợc thái bình, bản thân ông cũng đợc thanh nhàn, ông tự dặn lòng: Đợc

sự nhàn hạ thong dong thì nên tu dỡng tính tự nhiên vốn có của mình Bởilòng không mắc tham lam là của báu lắm rồi Và điều vui sớng hơn nữa lacó:

Vua Nghiêu Thuấn, dân Nghiêu Thuấn Dờng ấy ta đà phỉ thửa nguyền

Tự thán, bài 4

I 1 2 So sánh với ức Trai thi tập

ức Trai thi tập - một tập thơ viết bằng chữ Hán Nguyễn Trãi cũng

viết nhiều về các nhân vật lịch sử nổi tiêng cả Trung Quốc và Việt Nam.Nhắc đến ngời xa, những vị anh hùng dân tộc nh Lê Lợi, với niềm tự hào,thán phục; nhắc đến công thần nh Trần Nguyên Hãn, Phạm Văn Xảo; Nhắc

đến sự nghiệp của Hồ Quý Ly Không những thế, ức Trai thi tập còn viết

về một số những nhân vật hiền tài, tráng sỹ nổi tiếng trong sử sách TrungHoa nh: Sào Phủ, Hứa Do, Quản Ninh, Âu Dơng Tu Cùng những nhà Nho

mà ông mến phục: Khuất Nguyên, Tô Đông Pha, Đỗ Phủ Cũng viết nhiều

tên tuổi, những ngời có tiếng tăm Song với ức Trai thi tập có 99 bài thơ thì

có 36 tên nhân vật đợc nhắc đến Quốc âm thi tập có 254 bài thơ thì có 144

tên nhân vật trong sử sách Trung Hoa xuất hiện

Rõ ràng, Nguyễn Trãi làm thơ dù là thơ chữ Hán hay thơ chữ Nôm thìtrong thơ văn của ông thờng xuất hiện nhiều những con ngời nổi tiếng trong

sử sách Trung Hoa Thậm chí có những tên tuổi nh: Y Doãn, Chu Công, Tô

Đông Pha, Đỗ Phủ, Khuất Nguyên, Lý Bạch, Bá Di, Thúc Tề đợc viếtnhiều trong cả hai tập thơ

Nếu nh ức Trai thi tập chỉ nhắc đến không nhiều thì ở Quốc âm thi

tập, Nguyễn Trãi viết nhiều hơn những nhân vật là vua, là quan, là ngời tài

giỏi trong lịch sử Trung Hoa Từ Nghiêu Thuấn(Đờng Nghiêu và NguThuấn):

Bát cơm xoa nhớ ơn xã tắc Gian nhà cỏ đội đức Đờng Nghiêu.

Ngôn chí, bài 14

Đến các vị vua nhà Hán nh: Hán Cao Tổ, Hán Quang Vũ Vua nhà

Ân (vua Trụ); vua nhà Ngô (Ngô Phù sai); Đặc biệt trong Quốc âm thi

tập, Nguyễn Trãi đề cập đến rất nhiều các vị tớng hiền tài: Y Doãn giúp

dựng nghiệp nhà Thơng, Chu công giúp dựng nghiêp nhà Chu, Phòng Di - ớng của Lu Tú - giúp dựng nghiệp nhà Đông Hán, Tử Khanh tức Tô Vũ làmtrung lang tớng đời Hán Vũ Đế

t-Đời Thơng thánh biết cầu Y Doãn Nhà Hán ai ngờ đợc Tử Khanh .Kìa ai cây cả nhà ngồi tựa

Bảo kính cảnh giới, bài 4

Cả hai tập thơ đều viết nhiều về những nhân vật trong lịch sử Trung

Hoa: ức Trai thi tập với gần 40 nhân vật đợc nhắc tên, Quốc âm thi tập với

Viết về các nhân vật lịch sử xa xa của Trung Hoa, trong ức Trai thi

tập chủ yếu viết với cảm hứng hoài cổ, tiếc nhớ đến những ngời xa Nhìn

vào quá khứ để soi vào hiện tại Quốc âm thi tập dùng những việc xa, những

tấm gơng xa để răn mình, để học hỏi, để soi vào chính bản thân của tác giả

Bởi vì, Quốc âm thi tập là tiếng lòng của nhà thơ trớc cảnh đời không thuận.

Những bài thơ Nôm chủ yếu đợc sáng tác vào cuối đời - là thời kì NguyễnTrãi có nhiều tâm sự nhất Trong con ngời tác giả đang diễn ra cuộc đấutranh gay gắt, giữ dội giữa "xuất và xử", giữa "hành và tàng" Nguyễn Trãikín đáo gửi gắm tâm sự của mình, những u t của mình, kí thác tâm trạng củamình qua những nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa Do vậy, đối vớinhững bài thơ chữ Nôm, việc nhắc đến tên của các bậc anh hùng hào kiệt,những vị tớng hiền tài, những ẩn sỹ, Nho gia, những nhà văn, nhà thơ vĩ

đại càng sâu sắc hơn

I.2 Phân loại

I.2.1 Nguyễn Trãi viết về những nhà hoạt động chính trị

Trong 254 bài thơ của tập Quốc âm thi tập, với hơn 100 nhân vật lịch

sử Trung Hoa đợc Nguyễn Trãi nhắc đến, có hơn một nửa là những nhân vậthoạt động trên lĩnh vực chính trị Nhiều ngời trong số họ là những bậc Đếvơng (Đờng Nghiêu, Ngu Thuấn, Hán Cao Tổ, Chu Vũ Vơng, Ngô Phù Sai,Hán Thành Đế, Hán Quang Vũ, vua Trụ ); là những tể tớng có tài giúp vuadựng nớc, giữ nớc (Y Doãn, Chu Công, Ngụy Trng, Địch Nhân Kiệt, ); lànhững công thần có công với đất nớc (Trơng Lơng, Phạm Lãi, Tiêu Hà, Hàn

Tín ); là ngời sáng lập ra học thuyết chính trị đạo đức nổi tiếng của đạoNho (Khổng Tử, Chu Công Đán, Nhan Uyên, ); là những nhà thuyếtkhách, những vị tớng tài ba, những danh thần, ẩn sỹ (Tô Tần, Trờng Khiên,Nghiêm Quang, Bá Di, Thúc Tề, ).Hầu hết họ là những nhân vật có têntuổi, có tài năng, đã đợc ghi nhận và đã để lại dấu ấn đậm nét trong sử sáchTrung Hoa.

Nguyễn Trãi bản thân là một nhà hoạt động chính trị, một ngời trithức chân chính, một nhà Nho đích thực từng thuộc làu "Tứ th, Ngũ kinh"

ông quan tâm nhiều đến hoạt động chính trị của các bậc tiền bối đi trớc.Nhìn thấy đợc hớng đi và kết quả của việc làm đó, Nguyễn Trãi am hiểu t-ờng tận những con ngời ấy, những tấm gơng ấy, cuộc đời và sự nghiệp của

họ, những cống hiến của họ cho đất nớc, những việc họ làm đợc và cha làm

đợc Thông qua đó tác giả bày tỏ thái độ, t tởng, tình cảm của mình Chínhvì vậy trong thơ mình, Nguyễn Trãi thể hiện những suy t của mình khi viết

về những nhà hoạt động chính trị

Ngay ở bài thơ thứ hai của tập thơ, tác giả đã nhắc đến hai nhà hoạt

động chính trị nổi tiếng nhất trong sử sách Trung Hoa đó là Y Doản và ChuCông Một ngời có công trong viêc giúp vua dựng nghiệp nhà Thơng (YDoản) và một ngời có công trong việc giúp vua dựng nghiệp nhà Chu (ChuCông) Nhà Thơng một triều đại xa của Trung Quốc- Thành Thang là vuathánh nên biết cầu Y Doản là một ẩn sỹ ở ẩn đã ra giúp mà đánh đợc Kiệt đểnên nghiệp vơng Sau khi đã lập đợc nghiệp vơng Y Doản vẫn còn ở lại đểgiúp vua giữ gìn nghiệp lớn Cả Chu Công cũng thế, họ làm nên sự nghiệp

và vẫn còn gĩ quyền vị suốt đời, chứ không nh Nguyễn Trãi khi đã thànhcông thì về ở ẩn Nên đối với Y Doãn và Chu Công, Nguyễn Trãi tự thấymình không thể so sánh đợc Trong lòng khâm phục những bậc tài cao đctrọng thời xa, Nguyễn Trãi còn nêu lên những tấm gơng sáng đời Hán là Tr-

ơng Lơng và Tiêu Hà:

Kham hạ Trơng Lơng chẳng khứng ở Tìm tiên để nộp ấn phong hầu.

Bảo kính cảnh giới, bài 35

Trơng Lơng là công thần của Hán Cao Tổ, sau khi giúp nhà Hán diệt

đợc nhà Tần thắng đợc nớc Sở thì từ chối không chịu tớc lộc lớn Tuy vẫnlàm quan mà tich tu cô tiên, đợc phong hầu ở nớc Lu nhng không thiết danhlợi Do đó trong ba ngời hào kiệt ở đời Hán (Trơng Lơng, Hàn Tín, Tiêu Hà)Trơng Lơng là ngời đợc trọn vẹn nhất

Tiêu Hà là công thần của Hán Cao Tổ, trong việc kiến thiết nhà Hán,luật lệnh phần nhiều do Tiêu Hà chế định:

Nghiệp Tiêu Hà làm khá kịp

Xa nay cùng một sử xanh truyền

Bảo kính cảnh giới, bài 57

Nguyễn Trãi cho rằng đối với nhà Lê thì mình cũng đã kịp làm đợc sựnghiêp nh của Tiêu Hà đối với nhà Hán Tuy lâm vào cảnh thất chí nhngNguyễn Trãi vẫn tin rằng lịch sử sẽ truyền sự nghiệp của mình nh của Tiêu

Hà - cùng là một ngời giúp vua về văn th và luật lệnh

Đối với những ngời hoạt động trong triều chính, đã làm quan, bất kể

là chức to hay chức nhỏ, là ngời phải luôn giữ phép công bằng, ngời bề tôigiúp vua trị nớc tất phải trung cần đối với vua và công bằng đối với dân Chonên không thể trễ nãi việc giữ công bằng:

ở đài các giữ lòng Bao Chửng Nhậm tớng khanh gìn thói Nguỵ Trng

Bảo kính cảnh giới, bài 61

Bao Chửng: tục gọi là Bao Công, làm quan ở triều Tống Nhân Tôn, làngời có tính cơng trực công minh

Nguỵ Trng: là tể tớng nhà Đờng đợc Đờng Thái Tôn rất trọng Là

ng-ời giám nói thẳng, dâng sớ khuyên Đờng Thái Tôn đến 200 lần Có những vịquan ngay thẳng nh thế, giám nói thẳng, nói mạnh điều sai trái của các bậc

Đế vơng để tìm cách khắc phục, để tránh những điều không hay xảy đến Có

nh thế mới giữ gìn đợc nghiệp lớn, trên thịnh trị, dới thái bình hạnh phúc

Bên cạnh đó, có không ít những nhà hoạt động chính trị vì mắc sailầm này hay sai lầm khác, mà không lập nên đợc sự nghiệp Hoặc cho dù cólập thành thì sự nghiệp cũng tiêu tan nhanh chóng Chẳng hạn nh vua Trụ

đời nhà Ân ở Trung Quốc xa Vì say mê Đát Kỷ, quá nuông chiều Đát Kỷlàm nhiều điều bạo ngợc, nhân dân và ch hầu đều oán ghét Chu Vũ Vơngnhân tình thế đó mà tiến đánh diệt Trụ dựng nên nhà Chu:

Trụ mất quốc gia vì Đát Kỷ Ngô lìa thiên hạ bởi Tây Thi.

Răn sắc

Thời Xuân Thu, Cầu Tiễn vua nớc Việt bị vua nớc Ngô là Ngô PhùSai đánh bại, đem Tây Thi là ngời con gái đẹp của nớc Việt dâng cho NgôPhù Sai để xin hàng Phù Sai say đắm sắc đẹp của Tây Thi, không chăm loviệc nớc, suốt ngày chỉ lo tổ chức yến tiệc chơi bời Nớc Ngô trở thành suy

yếu, Cầu Tiễn đánh trả thù Phù Sai diệt nớc Ngô để dựng lại nghiệp Đế

Đúc nên Nhan Tử, tiếc chi vàng

Tự Thuật, bài 6

Tác giả nói rằng đối với những ngời tài đức và có công trạng nh Nhan

Tử thì dù tốn bao nhiêu vàng để đúc lên cũng không hề tiếc chi

Nhà thơ nhắc đến Ngu Khanh (Bảo kính cảnh giới, bài 42) và Tô Tần (Bảo kính cảnh giới, bài 60) là hai nhà du thuyết thời Chiến Quốc Ngu

Khanh: một nhà du thuyết ở thời Chiến Quốc đợc vua nớc Triệu dùng làmThợng Khanh nên gọi Ngu Khanh, không rõ tên là gì? Sau từ quan mà vềlàm sách gọi là ''Ngu Thị Xuân Thu" để bình luận những điều đắc thất củaquốc gia

Khó khăn, phú quý học Tô Tần Miễn đức hơn tài đợc mấy phân Khoe tiết lầu lầu nơi học đạo;

ở triều khăn khắn chữ trung cần.

Tô Tần: nhà thuyết khách thời Chiến Quốc, chủ trơng thuyết hợptrung, vận động liên hiệp các nớc: Tề, Sở, Triệu, Hán, Nguỵ để chống nớcTần Khi Tô Tần cha đắc thế thì vô nhà chị dâu không cho ăn cơm, đến cả

vợ cũng không chào hỏi Khi vợ rẻ rúng, ông bỏ đi khắp nớc Tề, Sở, Yên,

Triệu, Nguỵ, Hàn Thực hiện kế hợp trung để chống nớc Tần Khi đắc dụng,

ông đợc đeo ấn tớng sáu nớc Trở về nhà đem nghìn vàng chia cho bà conbầu bạn và nói:" Nếu ta có đợc hai khoảnh ruộng ở Lạc Dơng thì không baogiờ đeo ấn tớng sáu nớc"

Nh vậy, đối với những nhà hoạt động chính trị mà Nguyễn Trãi nhắc

đến ở trên, để thấy đợc là một lĩnh vực hoạt động đầy khó khăn và thửthách Có ngời làm đợc nghiệp lớn thì lu truyền tiếng thơm cho hậu thế Còn

có những ngời thất bại cũng đợc ghi nhớ để đời sau lấy đó là bài học chonhững ứng xử của mình

Nguyễn Trãi là ngời hoạt động trên cả hai lĩnh vực: chính trị xã hội vàthơ văn Ông vừa là nhà chính trị xã hội lỗi lạc, vừa là nhà văn nhà thơ lớn.Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đặc biệt, Nguyễn Trãi đợc sự quan tâmdạy dỗ từ nhỏ Là ngời học đạo, ham học hỏi, ham hiểu biết, thông hiểukhông chỉ trong sử sách nớc nhà mà cả lịch sử nớc ngoài, đặc biệt là lịch sử

Trung Hoa Thơ văn của ông, tiêu biểu là Quốc âm thi tập viết nhiều về các

nhân vật tiếng tăm trong lịch sử Trung Hoa đợc gắn liền với sự nghiệp chínhtrị hoặc sự nghiệp văn thơ Mặt khác, Nguyễn Trãi dùng chính những conngời ấy, những tấm gơng ấy, cuộc đời và sự nghiệp của họ, những cống hiếncủa họ cho đất nớc, những việc họ làm đợc và cha làm đợc để bày tỏ thái độ

t tởng tình cảm của mình

Nguyễn Trãi nhớ đến cả những bài học từ các nhân vật chính diện vàcác nhân vật phản diện Trong đó nghiêng về phía nhân vật chính diện.Nguyễn Trãi khâm phục những bậc tài cao đức trọng thời xa nh Y Doãn,Chu Công đã đành, Nguyễn Trãi còn nêu lên tấm gơng sáng đời sau Từ đờiHán nh Trơng Lơng, Tiêu Hà, Khổng Dung; đời Đờng nh Nguỵ Trng; đờiTống nh Phạm Trọng Yêm những con ngời đó có tài có đức có uy danh.Tác giả nh muốn nhắc nhở lấy đó làm tâm gơng tự soi xét mình

Nguyễn Trãi một con ngời khí phách tài hoa, chung đúc lại trong conngời mình tất cả những gì tôt đẹp nhất, một tâm hồn cao cả, sống ung dung

tự tại Dù nỗi lo nớc thơng đời là điều luôn canh cánh bên lòng ngời anhhùng này:

Khó bền mới phải ngời quân tử Mạnh gắng thì nên kẻ trợng phu.

Nguyễn Trãi tự nhắc nhở mình nh vậy Nhng khó bền, mạnh gắng đốivới nghịch cảnh, đối với thù địch còn dễ hơn là với chính lòng mình Đấutranh với những kẻ quyền thế hơn mình, đồng thời phải gắng sức trong mọi

hoàn cảnh mới nên đấng trợng phu Mặc cho hiện tại, bản thân phải sốngtrong cảnh ẩn dật, phải mặc sức mà cày cuốc - những thứ công việc nhànông xa lạ với chốn thành thị xa hoa phù phiếm Thế nhng Nguyễn Trãi lại

có suy nghĩ rằng: "Tôi Đờng Ngu ở đất Đờng Ngu", nghĩa là dân một nớc,

là tôi của một vua thì dù ở đâu cũng là đất của vua ở chốn cung đình sangtrọng hay ở nơi thâm sâu quê cũ đều là đất của vua Vẫn sống và làm việchết mình chứ không phải lúc đợc trọng dụng, ăn bổng lộc của vua thì ra sứcvun vén cho triều đình Còn khi không đợc trọng dụng nữa, sống cuộc đời

ẩn dật tìm thú vui yên tĩnh thanh nhàn, sống theo lối an phận thì chẳng để ýgì đến công việc hay sự thay đổi của đất nớc nữa

Niềm ớc mơ, hoài bão lớn nhất trong cuộc đời Nguyễn Trãi là ớcmong sao cho nớc mình đợc hoà bình, nhân dân đầy đủ, ấm no, hạnh phúc

Và không gì có thể so sánh đợc xã hội thời Nghiêu Thuấn - xã hội hoàngkim, hình tợng Nghiêu Thuấn là hình tợng lí tởng

Xa kia, giàu sang quyền thế thì cũng đến nh Đổng Trác đời Tamquốc, hay nh Nguyên Tái đời Đờng; trung thành với vua đến chết ở núi ThúDơng thì cũng đến nh Bá Di Thúc Tề là cùng; bàng quan với cuộc sống thìcũng nh Sào Phủ, Hứa Do đời Nghiêu Thuấn là cùng Nguyễn Trãi dẫnnhững nhân vật trên kia, không so sánh với ai cả nhng chúng ta ngầm hiểu

là Nguyễn Trãi chỉ công nhận ông ngoại mình là ngời thức thời, có ý thức vềquãng sống trăm năm của con ngời Để sống thế naò cho có ích, trớc khi

"nát với cỏ cây", không hãm danh nh Đổng Trác, Nguyên Tái; không ngutrung nh Bá Di Thúc Tề; không bàng quan với cuộc đời nh Sào Phủ, HứaDo

Cho rằng đời là cõi vô thờng đi nữa - nói theo thuật ngữ Phật giáo, ắtphải có dũng khí chấp nhận nó, tìm cách giải trừ mọi nỗi đau khổ của kiếpngời Tức phải "ra tay tế độ với ngời trầm luân" thì mới là kẻ trợng phu.Chấp nhận cuộc sống thờng nhiên và xử lí nó trong hoàn cảnh, điều kiện cóthể với ý nghĩa vị tha Đó là nhân tố tích cực, là thể hiện thái độ t tởng củaNguyễn Trãi

I 2.Nguyễn Trãi viết về các nhà văn, nhà thơ Trung Hoa

Nguyễn Trãi là ngời hoạt động trên cả lĩnh vực chính trị xã hội và lĩnhvực văn hoá Vì thế, việc ông quan tâm tìm hiểu và trực tiếp nêu tên tuổi, sựnghiệp của các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng trong lịch sử văn học Trung Quốcvào thơ của mình là điều dễ hiểu

Không riêng gì Nguyễn Trãi, khi sáng tác thơ, rất nhiều nhà thơ đãlấy cảm hứng từ cuộc đời những nhà văn, nhà thơ Trung Hoa nổi tiếng Trớchết là từ tấm lòng kính trọng, khâm phục tài năng của các bậc tiền bối,mong muốn hoc hỏi, khám phá cái hay, cái độc đáo, đặc biệt của các tiềnnhân Và đồng thời gửi gắm ớc muốn, nguyện vọng hay một ý nghĩ đặc biệtnào đó qua thơ văn.

Trong Quốc âm thi tập ta bắt gặp nhiều lần Nguyễn Trãi viết về nhiều

những nhà văn, nhà thơ nh: Đỗ Phủ, Lý Bạch, Đào Tiềm, Tô Đông Pha, TMã Tơng Nh, Khuất Nguyên, Trịnh Giao Phủ, Vơng Duy, Vơng Bột, Ta

Điêu Họ đều là những văn sỹ nổi tiếng trong văn học Trung Hoa

Trong số những nhà thơ nổi tiếng của Trung Hoa, Nguyễn Trãi thờnghay nhắc đến nhiều nhất là nhà thơ Đỗ Phủ Ngòi bút của Đỗ Phủ có thần,

vẽ biết bao cảnh đời sinh động, phản ánh hiện thực khách quan của thời đại

ông đang sống Nguyễn Trãi lòng thầm khâm phục ngòi bút đầy tài năngcủa Đỗ Phủ và ông cũng ao ớc muốn sao thơ mình cũng trở nên có thần nh

thế Có rất nhiều bài thơ tác giả viết về Đỗ Phủ chẳng hạn trong bài Ngôn

chí, 11 tác giả viết:

Nhan uyên nớc chứa bầu còn nguyệt

Đỗ Phủ thi nên bút có thần.

Hay một bài thơ khác:

Đầu tiếc đội mòn khăn Đỗ Phủ.

Tay còn lọ hái cúc Uyên Minh

Ai răng mai hoa thạnh hết tấc Lại chăng đợc chép khúc Ly tao.

Thuật hứng, bài 2

Nguyễn Trãi tự cho mình cũng thanh khiết nh hoa mai, thế mà lạichẳng viết đợc bài Ly tao nh Khuất Nguyên để bày tỏ lòng thanh khiết củamình Và chăng Nguyễn Trãi cũng thấy mình là con ngời có ích sao lại đi ở

ẩn (hái cúc) nh Uyên Minh (Đào Tiềm):

Đầu tiếc đội mòn khăn Đỗ Phủ Tay còn lọ hái cúc Uyên Minh.

Cùng với T Mã Thiên, T Mã Quang hai nhà chép sử có tiếng tăm lỗilạc, và các nhà thơ: Trịnh Giao Phủ, Vơng Duy, Vơng Bột, Tạ Điêu đợcxếp vào hàng những kẻ sỹ tài ba lỗi lạc, từng xuất hiện nhiều trong thơ quốc

âm của Nguyễn Trãi

chơng 2 những suy t, cảm xúc của nguyễn trãi về

các nhân vật lịch sử trung hoa

"Nếu trong các tác phẩm khác, Nguyễn Trãi trình bày các nội dunglịch sử, xã hội với tầm cỡ quốc gia ở đó Nguyễn Trãi hiện lên với t cách làmột nhà chính trị, nhà ngoại giao, nhà bác học, nhà văn hoá, nhà t tởng.Nghĩa là nhân cách khác nhau trong một con ngời Thì trong thơ Nôm,những vấn đề đợc đề cập đến chủ yếu liên quan đến sự tồn tại và phát triểncủa cá nhân ông Trong đó, nhà nghệ sĩ và nhà t tởng là hai nhân cách nổibật"[10,231]

Bằng việc viết về các nhân vật trong sử sách Trung Hoa, dù trực tiếphay gián tiếp, Nguyễn Trãi cũng đã lồng vào đó những cảm xúc, suy t củamình trớc cuộc đời, con ngời, thời cuộc

II.1 Những suy ngẫm của tác giả về các tấm gơng trung nghĩa

Nguyễn Trãi thờng nhắc đến các điển cố nói về các nhân vật TrungQuốc để qua đó bộc lộ tình nhà nợ nớc trong thơ văn mình

Nguyễn Trãi trớc hết là ngời Việt Nam, thấm nhuần t tởng nhân đạo

và yêu nớc Việt Nam, đồng thời cũng là nhà tri thức lớn của thời đại Ông

có họ với nhà Trần, liên quan với nhà Hồ, nhng đã vợt qua thành kiến củadòng họ để tìm đến Lê Lợi Sinh ra trong dinh ông ngoại là quan Tả t đồTrần Nguyên Đán, đợc dạy dỗ từ khi mới lọt lòng, lại đợc cha là NguyễnPhi Khanh - một nhà Nho công thần, tiếp tục bồi dỡng cả tâm sức và trí tuệ.Lớn lên giữa sách vở thánh hiền, thuộc lòng toàn bộ văn chơng thơ phú suốt

từ thời Chu Công, Khổng Tử đến Trình Chu Không phải ngẫu nhiên mà

ông thờng nhắc nhở trong thơ mình những nhân vật và điển cố Trung Hoa.Nhà tri thức yêu nớc này đã vào sinh ra tử với nhân dân, với vận mệnh củadân tộc Lòng yêu nớc thơng dân của Nguyễn Trãi là theo đạo quân thầntrung hiếu - đó là đạo của Khổng Tử

Nguyễn Trãi nói về Khổng Tử và Chu Công Đán là những nhân vậttài giỏi, kiệt xuất Khổng Tử là ngời sáng lập ra Nho giáo - một học thuyết

chính trị đạo đức nổi tiếng, Ngời mà đến cả những thế hệ sau đều tôn làmthầy Ông cùng với Chu Công Đán đợc xem là hai vị thánh nhân đầu tiêncủa đạo Nho:

Lễ nhạc nhàn chơi đạo Khổng Chu

Ngôn chí, bài 11

Viết về các tấm gơng trung nghĩa, Nguyễn Trãi thờng ca ngợi họ lànhững con ngời tận trung, tận nghĩa, hết lòng phò vua giúp nớc, là nhữngngời có nghĩa khí cao đẹp:

Thơng Chu bạn cũ các chia đôi sá lánh thân nhàn thuở việc rồi

Ngôn chí, bài 1

Nguyễn Trãi nhắc đến Y Doãn là ngời có công giúp nhà Thơng vàChu Công là ngời có công giúp nhà Chu, cũng nh ông có công giúp dựngnghiệp nhà Lê Y Doãn và Chu Công đều làm nên sự nghiệp rồi mà còn giữquyền vị suốt đời, chứ không nh Nguyễn Trãi sau khi đã thành công lại lánh

về chốn thôn quê hởng an nhàn Cho nên, ông tự xem xét mình cha thể sosánh với Y Doãn và Chu Công đợc Dù không ở lại triều chính lo việc quốcgia dân tộc, dù Nguyễn Trãi tìm về chốn rừng sâu để ẩn nhờ nhng tronglòng ông vẫn luôn canh cánh một nỗi niềm lo lắng khôn nguôi về vận nớc:

Bui có một tấc lòng u ái cũ

Đêm ngày cuồn cuộn nớc triều đông

Thuật hứng, bài 5 Bui có một niềm chăng nỡ trễ

Đạo làm con liễn đạo làm tôi

Sầu nặng Thiếu lăng đầu đã bạc Hứng nhiều Bắc hải chén cha không

Bắc hải: biệt hiệu của Khổng Dung Ông làm quan ở Bắc Hải, khi nhàHán suy loạn chí muốn dẹp loạn nhng không thành công, để tự yên ủi mình

ông nói rằng:

Toạ thợng khách thờng mãn Tôn trung tửu bất không Ngô vô u hỉ.

(Chỗ ngồi thờng đầy kháchtrong chén rợu không vơi

Đời dùng ngời có tài Y Phó Nhà ngặt ta bền đạo Khổng Chu

Bảo kính cảnh giới, bài 33

Có đôi lúc ông nghĩ đến biến loạn, sóng gió nơi cửa quan, nên lòng tựnhủ theo thời thế mà về ở ẩn cho yên phận thì hơn Lại vì cho rằng mình làngời bất tài mà "đời dùng ngời có tài Y Phó" Đời chỉ cần những ngời có tài

nh Y Doãn và Phó Duyệt - hai công thần của nhà Thơng nên Nguyễn Trãicảm thấy không xứng đáng với họ

Suốt cuộc đời mình, Nguyễn Trãi luôn suy t, lo lắng cho dân cho nớc.Thông qua những cảnh ngộ, những con ngời xa, Nguyễn Trãi bộc lộ tâmtình của mình với cảm xúc đa dạng, phong phú Cảm xúc suy tởng của tácgiả mỗi lúc một sâu sắc, mỗi lúc một gần gũi và thắm thiết hơn đối với cuộc

đời và con ngời Đó là tấm lòng của một ngời suốt đời vì nớc vì dân Chínhvì lẽ đó, Nguyễn Trãi thờng ca ngợi những con ngời tận trung tận nghĩa,những con ngời suốt đời mình "lao tâm khổ tứ", "vào sinh ra tử" nhng vẫnkiên định con đờng mình đã chọn:

Nhân nghĩa trung cần giữ tích ninh