Ngữ nghĩa lời chuyển thuật trong truyện ngắn hồ anh thái

Ngoài ra, có thể kể đến một số luận văn Thạc sĩ, khoá luận tốt nghiệp của cáchọc viên cao học, sinh viên cũng đi vào nghiên cứu truyện ngắn Hồ Anh Thái nh: VõAnh Minh 2005, Văn xuôi Hồ A

Mục lục

Mở Đầu

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Lịch sử vấn đề 3

4 Phơng pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của đề tài 6

6 Cấu trúc của luận văn 6

Chơng 1: Một số giới thuyết liên quan đến đề tài 1.1 Lý thuyết hội thoại và các dạng thoại 7

1.2 Nhận diện lời chuyển thuật 11

1.3 Lý thuyết hành động ngôn ngữ 20

1.4 Vài nét về tác giả Hồ Anh Thái 23 1.5 Tiểu kết chơng 1 25

Chơng 2: Ngữ nghĩa của vai nói và hành động nói qua lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái 2.1 Dẫn nhập 27

2.2 Vai nói trong truyện ngắn Hồ Anh Thái 27

2.3 Hành động nói của nhân vật 34

2.4 Tiểu kết chơng 2 58

Chơng 3: Ngữ nghĩa của một số lớp từ thuộc nội dung hành động nói qua lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái 3.1 Khái niệm từ 59

3.2 Ngữ nghĩa của một số lớp từ nội dung nói qua một số lớp từ 63

3.3 Vai trò của các lớp từ 94

3.4 Tiểu kết chơng 3 96

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Sau năm 1975, đất nớc ta hoàn toàn thống nhất mở ra một thời kỳ phát triểnmới của dân tộc Đặc biệt từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986, chínhsách mở cửa đã tạo điều kiện cho đất nớc phát triển mọi mặt về kinh tế, văn hoá, xã hội

đặc biệt là văn nghệ Hoà chung với sự thay đổi của đất nớc, văn học Việt Nam cũng

b-ớc vào một giai đoạn chuyển mình với nhiều biến đổi mạnh mẽ trên nhiều phơng diện.Nhìn từ góc độ thể loại, truyện ngắn đợc xem là một trong những thể loại kết tinh đầy

ấn tợng của văn học thời kỳ đổi mới Nhiều truyện ngắn hay và mới lạ liên tục ra đờigắn liền với tên tuổi của các nhà văn trẻ nh Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài,Nguyễn Thị Thu Huệ, Hồ Anh Thái Họ đã đem đến cho văn học dân tộc một luồngsinh khí mới làm thay đổi nhiều tiêu chí thẩm mĩ Hồ Anh Thái là một nhà văn trong số

đó Với tài năng, niềm đam mê văn chơng, nỗi khát khao đợc thay đổi và đôi khi là vợtqua chính mình trong sáng tạo văn học, Hồ Anh Thái đã bền bỉ chịu khó tìm tòi và cho

ra đời nhiều tác phẩm mới mẻ, độc đáo Gần ba mơi năm cầm bút, Hồ Anh Thái đã tạocho mình một phong cách riêng Tác phẩm của Hồ Anh Thái, đã đợc dịch ra nhiều thứtiếng trên thế giới Thậm chí có những truyện đã đợc giới thiệu ở nớc ngoài trớc khi

đến tay độc giả Việt Nam Trờng hợp này không phải là nhiều trong văn xuôi ViệtNam đơng đại Hồ Anh Thái là nhà văn có nhiều thành tựu đã để lại dấu ấn riêng trongnền văn xuôi đơng đại

1.2 Việc nghiên cứu tác phẩm văn học nói chung và thể loại truyện ngắn nóiriêng dới góc độ ngữ dụng đã đợc chú ý nhiều nhng cha phải là phổ biến Đặc biệt vớitác giả Hồ Anh Thái - nhà văn gây đợc sự chú ý của d luận trong và ngoài nớc trongnhững năm gần đây Nhng cho đến nay các công trình nghiên cứu về truyện ngắn HồAnh Thái cha có công trình nào nghiên cứu đặc điểm ngữ nghĩa lời chuyển thuật trongtruyện ngắn của ông Xuất phát từ những lý do đó, chúng tôi đi vào tìm hiểu về Đặc

điểm ngữ nghĩa lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái.

2 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Đối tợng nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi lựa chọn đối tợng để nghiên cứu đó là lời thoạinhân vật thông qua lời chuyển thuật của nhà văn trong 11 truyện ngắn đợc trích từ tập

Bốn lối vào nhà cời, NXB Đà Nẵng, 2006 của nhà văn.

Để tiện theo dõi, chúng tôi đánh số La Mã theo thứ tự xuất hiện của từng truyệntrong tập truyện ngắn nh sau:

I: Anh xe ôm một chặng đờng núi

II: Trại cá sấu

IX: Làn ranh giới

X: Bên đờng tàu có ngôi nhà cổ

XI: Cả một dây đi theo nhau

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thực hiện đề tài này chúng tôi nhằm giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Khảo sát, thống kê phân loại lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

- Phân tích, miêu tả ngữ nghĩa, các lớp từ cũng nh các nhóm hành động ngôn ngữtrong lời chuyển thuật qua truyện ngắn Hồ Anh Thái

- Rút ra những nhận xét bớc đầu về việc sử dụng ngôn ngữ trong lời chuyển thuậtcũng nh những đóng góp của nhà văn trong việc sử dụng ngôn ngữ

3 Lịch sử vấn đề

Cho đến nay hơn 30 năm cầm bút, sau tác phẩm đầu tay Bụi phấn đợc in trên báo

Văn nghệ vào năm 1977 khi mới 17 tuổi, với niềm đam mê văn chơng và sự bền bỉchịu khó tìm tòi Hồ Anh Thái đã liên tục cho ra đời hàng loạt tác phẩm trên cả haimảng truyện ngắn và tiểu thuyết Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Hồ Anh Thái đã

đạt đợc những thành công nhất định Theo thời gian cùng với sự tăng lên của những tácphẩm là sự gia tăng của những giải thởng mà Hồ Anh Thái vinh dự nhận đợc Năm 24tuổi ông đạt giải thởng văn xuôi 1983 - 1984 của Hội Văn nghệ Hà Nội với truyện

ngắn Chàng trai ở bến đợi xe; giải thởng văn xuôi 1986 - 1990 của Hội nhà văn Việt

Nam và Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam với tập truyện ngắn Ngời đứng một chân;

giải thởng của Hội nhà văn Hà Nội năm 1996 với tiểu thuyết Mời lẻ một đêm Gần đây

năm 2002, tập truyện ngắn Tự sự 265 ngày của ông đợc giải thởng của Hội nhà văn

Việt Nam Ngoài các tác phẩm đạt giải vừa nêu tác giả Hồ Anh Thái còn nhiều nhữngtác phẩm có giá trị khác Với t duy nghệ thuật sắc sảo, Hồ Anh Thái đã thể hiện đợccái nhìn mới về con ngời và cuộc sống đơng đại Mặc dù không trở thành cơn sốt tronglàn sóng văn xuôi Việt Nam đơng đại, nhng sáng tác của ông luôn cập nhật những vấn

đề đặt ra trong cuộc sống vì thế luôn thu hút đợc sự quan tâm của d luận trong và ngoàinớc

Xung quanh sáng tác của Hồ Anh Thái có khá nhiều bài viết khác nhau Tuy vậy,

về cơ bản chúng đợc chia làm 2 hớng: a) Hớng nghiên cứu về thể loại tiểu thuyết; b) ớng nghiên cứu về thể loại truyện ngắn Chúng tôi điểm lại những ý kiến bàn về truyệnngắn Hồ Anh Thái nh sau:

H-Tác giả Nguyễn Đăng Điệp trong bài viết Chiêm nghiệm chắt lắng từ những chuyến đi, in ở phần D luận trong tập truyện ngắn Tiếng thở dài qua rừng kim tớc - viết

Hồ Anh Thái đang cuốn mình vào quá trình đổi mới văn chơng bằng việc nỗ lực thoát khỏi lối tự sự đơn điệu, kể lể dài dòng nhạt nhẽo Độ sắc trong những trang viết của Hồ Anh Thái lộ ra ở chỗ anh dám nhìn thẳng vào những "mảnh vỡ" những bi kịch nhân sinh, mổ xẻ nó bằng cái nhìn trung thực táo bạo ( ) Sức hút của văn phong Hồ Anh Thái còn nằm ở chỗ anh biết phủ lên thế giới nghệ thuật của mình những màu sắc tợng trng, siêu thực và gắn với nó là khả năng tổ chức nhiều kiểu giọng điệu khác nhau: khi hài h-

ớc châm biếm, khi lạnh lùng soi xét, khi u uất trĩu buồn Vợt qua lối miêu tả hiện thực giản đơn, Hồ Anh Thái đã tạo đợc nhiều biểu tợng, nhiều ẩn dụ nghệ thuật giàu sức gợi Cũng bởi vì thế, văn anh có độ mở, gây đợc d âm lâu dài trong lòng ngời đọc ở những vấn đề nóng bỏng không chỉ đối với đất nớc và con ngời ấn Độ (32, tr.290)

Cũng in trong phần D luận của cuốn Tiếng thở dài qua rừng kim tớc, trong bài viết Nhà văn tầm văn hoá, tác giả Phạm Quốc Ca cho rằng Truyện ngắn của Hồ Anh Thái vẫn đi vào lòng độc giả một cách hấp dẫn bằng cái chất văn của riêng anh ( ), truyện

ngắn của Hồ Anh Thái vừa hấp dẫn ở bình diện phản ánh vừa vợt lên, lay động trí tuệ và tâm hồn ngời đọc (32, tr.285).

Trong bài viết Một giọng văn khác, tác giả Vân Long khi nhận xét về tập truyện

ngắn Tự sự 265 ngày của Hồ Anh Thái cho rằng ở tập truyện ngắn này, nhà văn hình thành một giọng văn hoàn toàn khác thời kỳ đầu: trào lộng, châm biếm hóm hỉnh và sắc sảo ( ) Với thủ pháp sử dụng thành ngữ, khẩu ngữ của đời thờng, với lối viết tràn câu, tràn dòng, bỏ dấu Hồ Anh Thái đã tạo một vị trí rất riêng cho mình ở thể văn này (33,

tr.245)

Tác giả Xuân Hạo trong bài viết Cời mà đọc nhà cời đã đa ra nhận xét về tập

truyện ngắn Bốn lối vào nhà cời của Hồ Anh Thái: "Ngòi bút của Hồ Anh Thái trơn lớt, anh viết hấp dẫn, giọng văn châm biếm, trào lộng, ngôn ngữ hoạt kê hiện đại ( ) cái sự gây cời nhiều hơn sâu hơn là ở những chi tiết đắt giá Những truyện ở tập này của Hồ Anh Thái "chơi" ngôn ngữ sắc sảo đa tầng, nhiều đoạn gần báo chí" (31, tr.220).

Tác giả Nguyễn Vĩnh Nguyên trong bài viết Giễu nhại ngôn ngữ thị dân khi bình

luận về tập truyện ngắn Bốn lối vào nhà cời của Hồ Anh Thái đã nhận xét Ngời ta ấn ợng mạnh với ngôn từ nghệ thuật mà Hồ Anh Thái sử dụng trong Bốn lối vào nhà cời,

t-đây là nét đặc sắc của tập truyện Những dòng thác ngôn từ tràn lên giấy ồ ạt, không bị giới hạn bởi những quy chuẩn mực thớc ( ) nét độc đáo, đặc sắc đậm chất Hồ Anh Thái trong việc lạ hoá cách diễn đạt trên ba phơng diện: lối nói liệt kê, bổ sung tăng cấp, lối nói nhấn mạnh và lối nói bình dân thông tục Ta gặp khá nhiều cách diễn đạt này trong truyện ngắn Hồ Anh Thái Nhng nét độc đáo tạo nên tính mới lạ không chỉ đơn thuần là liệt kê, bổ sung, tăng cấp Hồ Anh Thái đặt cạnh nhau những từ cụm từ để tạo nên một ngữ cố định mới, diễn đạt ý nghĩa tổng hợp của tất cả các từ ngữ đó.

( ) Ngôn từ đối với anh nh biểu tợng của nhịp sống gấp gáp đang từng giờ từng phút cuốn con ngời theo vòng xoáy của nó Cái cời cái nghịch lý phải đợc phơi bày đến tận bản chất, từng ngóc ngách, ở mọi dạng thái nh ngời ta soi bằng kính hiển vi Do đó, chỉ dùng một chữ miêu tả đối với Hồ Anh Thái là không đủ ( ) Hồ Anh Thái đang đùa nghịch với ngôn ngữ Trong bàn tay anh ngôn từ trở nên ngồn ngộn sức sống, linh hoạt

và phong phú Ta gặp ở đây tất cả những cách nói, cách diễn đạt đời thờng nhất của ngôn ngữ thị dân (31, tr.221- 223).

Trong bài viết Ngời luôn làm mới mình, tác giả Tôn Phơng Lan đã đa ra những

nhận xét chung về truyện ngắn Hồ Anh Thái Có thể nói trong các truyện ngắn gần đây

ít khi ta gặp lại một Hồ Anh Thái trong kiểu kết cấu truyền thống Anh tạo cho mình một kiểu cấu trúc riêng, một thứ ngôn từ riêng Phải nói rằng ngôn từ của thị dân là một đặc trng rất riêng trong văn Hồ Anh Thái Thứ ngôn từ đó rất phù hợp với giọng diễu nhại có trong nhiều sáng tác của anh ( ) Đọc Hồ Anh Thái, ta cảm giác nh đang tiếp xúc với các mảnh vỡ khác nhau của hiện thực: đa dạng về kiểu dáng và phong phú về sắc màu Nhiều trang viết của anh tơi nguyên hơi thở của đời sống gấp gáp đầy bon chen và vất vả (31, tr.240)

Cũng nhận xét chung về ngôn ngữ Hồ Anh Thái, Nguyễn Đăng Điệp cho rằng

Cùng với những cây bút khác nh Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ Hồ Anh Thái đã góp phần tạo nên một động hình ngôn ngữ mới và giọng điệu văn xuôi khác hẳn so với văn xuôi giai đoạn 1945 - 1975 (37, tr.135)

Ngoài ra, có thể kể đến một số luận văn Thạc sĩ, khoá luận tốt nghiệp của cáchọc viên cao học, sinh viên cũng đi vào nghiên cứu truyện ngắn Hồ Anh Thái nh: VõAnh Minh (2005), Văn xuôi Hồ Anh Thái nhìn từ quan niệm nghệ thuật con ngời;

Hoàng Thị Thuý Hằng (2007), Những cách tân trong văn xuôi Hồ Anh Thái; Thiều Đức

Dũng (2007), Cảm hứng trào lộng trong sáng tác của Hồ Anh Thái, và khoá luận tốt

nghiệp đại học của Nguyễn Thị Hơng (2008), Đặc điểm ngôn ngữ trần thuật trong Tự

sự 265 ngày của Hồ Anh Thái

Tóm lại, điểm qua các bài nghiên cứu, các bài viết về tác giả Hồ Anh Thái, chúngtôi nhận thấy các tác giả tìm hiểu về sáng tác của Hồ Anh Thái đã tiếp cận từ 2 góc độ:

lý luận phê bình và ngôn ngữ học Tuy nhiên dới góc độ ngôn ngữ học cha có bài viếtnào tìm hiểu về lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái Chính vì vậy, đề tàichúng tôi đi vào tìm hiểu Đặc điểm ngữ nghĩa lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

4 Phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phơng pháp nghiên cứu sau:

- Phơng pháp thống kê, phân loại

Chúng tôi sử dụng phơng pháp này để thống kê, phân loại lời chuyển thuật, cácnhóm hành động ngôn ngữ qua lời chuyển thuật trong 11 truyện ngắn của nhà văn HồAnh Thái.

- Phơng pháp so sánh đối chiếu

Cùng với phơng pháp thống kê phân loại, chúng tôi sử dụng phơng pháp này để sosánh đối chiếu các dạng hành động ngôn ngữ trong lời chuyển thuật, so sánh đối chiếucách sử dụng ngôn ngữ trong lời thoại nhân vật của nhà văn Hồ Anh Thái với một sốtác giả nh Nam Cao, Nguyễn Huy Thiệp

- Phơng pháp phân tích tổng hợp

Trên cơ sở thống kê phân loại và so sánh, chúng tôi tiến hành phân tích tổng hợpcác hành động ngôn ngữ, các đặc điểm về ngữ nghĩa lời chuyển thuật trong truyệnngắn Hồ Anh Thái Từ đó, chúng tôi rút ra những đặc điểm thuộc phong cách của nhàvăn

5 Đóng góp của đề tài

Đây là đề tài đầu tiên vận dụng lý thuyết ngữ dụng học để tìm hiểu đặc điểm ngữnghĩa lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái một cách hệ thống Đề tài gópphần giúp ngời đọc có cái nhìn cụ thể hơn về phong cách ngôn ngữ của Hồ Anh Tháitrong lĩnh vực truyện ngắn và thấy đợc những đóng góp to lớn của nhà văn cho nền vănhọc hiện đại nớc nhà

6 Cấu trúc của luận văn

Ngài phần mở đầu, phần kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm có

3 chơng:

Chơng 1: Những giới thuyết liên quan đến đề tài.

Chơng 2: Đặc điểm vai nói và ngữ nghĩa hành động nói trong truyện ngắn Hồ Anh Thái.

Chơng 3: Ngữ nghĩa của nội dung nói qua một số lớp từ và vai trò của chúng trong truyện ngắn Hồ Anh Thái.

Chơng 1

Một số giới thuyết liên quan đến đề tài

1.1 Xung quanh vấn đề hội thoại

1.1.1 Khái niệm hội thoại

Hội thoại là hình thức giao tiếp thờng xuyên, phổ biến của ngôn ngữ, nó cũng làhình thức cơ sở của mọi hoạt động ngôn ngữ khác

Xung quanh định nghĩa này từ trớc đến nay có nhiều cách hiểu, cách định nghĩakhác nhau về hội thoại

Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học định nghĩa: Hội thoại là hoạt động giao tiếp bằng lời ở dạng nói giữa các nhân vật giao tiếp nhằm trao đổi các nội dung miêu tả

và liên cá nhân theo mục đích đợc đặt ra (41, tr.122).

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Hội thoại là sử dụng một ngôn ngữ để nói chuyện với nhau (39, tr.444)

Tác giả Đỗ Hữu Châu quan niệm: Hội thoại là hoạt động giao tiếp căn bản, thờng xuyên, phổ biến của hành chức ngôn ngữ, các hình thức hành chức ngôn ngữ đều đợc giải thích dựa vào hoạt động căn bản này (6, tr.276).

Còn tác giả Đỗ Thị Kim Liên thì cho: Hội thoại là một trong những hoạt động ngôn ngữ thành lời giữa hai hoặc nhiều nhân vật trực tiếp, trong một ngữ cảnh nhất định

mà giữa họ có sự tơng tác qua lại về hành vi ngôn ngữ hay hành vi nhận thức nhằm đi

đến một đích nhất định (23, tr.18).

Từ các định nghĩa trên, chúng tôi thấy để có hội thoại cần đến vai nói - hành độngnói, nội dung nói, mục đích nói, thái độ ngời nói và ngữ cảnh

Trên thực tế, hội thoại tồn tại dới hai dạng:

- Lời ăn tiếng nói thể hiện trong sinh hoạt hàng ngày của con ngời (thể hiện quangôn ngữ âm thanh)

- Lời trao đáp của các nhân vật hội thoại đã đợc chủ thể nhà văn tái tạo, sáng tạo

và thể hiện trong tác phẩm văn học (thể hiện qua chữ viết)

ở đây, chúng tôi đề cập đến lời trao - đáp của nhân vật đã đợc chủ thể nhà văn táitạo, diễn tả lại và thể hiện trong tác phẩm văn học thông qua lời chuyển thuật của nhàvăn Hồ Anh Thái

1.1.2 Các dạng thoại thờng gặp

a Độc thoại

Độc thoại là một hình thức đối thoại của nhân vật, là dòng suy nghĩ nội tâm nhânvật biểu hiện thành lời nói cụ thể, là kết quả t duy của nhân vật về một sự việc, vấn đềgì đó Trong những trờng hợp này, ngời đọc có cảm giác nh nhân vật đang trò chuyệnvới chính mình

Chẳng hạn nh trong truyện ngắn Anh xe ôm một chặng đờng núi, tác giả đã miêu tả

nhân vật cô phóng viên trăn trở băn khoăn với những câu hỏi trong đầu qua lời chuyểnthuật sau:

- Cô phóng viên thầm tính hoá ra gần ba chục cây số với anh xe ôm chuyện trò thì nhiều mà chẳng dùng đợc vào bài báo nào Một kiểu ngời phú quý giật lùi, đang ở Tây thì về ta, ở Hà Nội không đợc thì lui về miền rừng, từ lái xe hơi phải xuống lái xe

ôm, từ ngành giáo dục phải ra thất nghiệp Liệu thực sự có kiểu ngời nh thế không nhỉ? Chính anh ta cũng bảo đừng tin mồm các loại lái Lại còn mời cô có thời gian đến nhà anh chơi, đến đấy hỏi thì cả phố biết anh, cứ hỏi anh lái xe làm đề tài nghiên cứu cấp Bộ

là ngời ta chỉ ngay Chả biết cái phố ấy có số nhà ấy thật không?

(I, tr.18).Hay trong truyện ngắn Chợ, tác giả miêu tả lại dòng suy nghĩ, độc thoại của một

nhân vật trong truyện nh sau:

- Tỉnh dậy sau năm chục viên thuốc ngủ gã thấy cái gì cũng nghiêm trọng mà cái gì cũng nhẹ nhàng Yêu thì cứ để thế cho đẹp sao, sao lại mu toan huỷ diệt nó bằng hôn nhân Hôn nhân rồi nằm bên A so sánh với bên B, rách việc

(V, tr.128).Qua độc thoại, nhân vật muốn tìm cho mình một lời giải đáp, một sự thật Độcthoại nhng giọng điệu không đơn giản là một lời tự thuật những suy nghĩ mà còn sửdụng nhiều câu hỏi, câu cảm thán, các tình thái từ mang tính biểu cảm sinh động thể

hiện những suy t cao độ của nhân vật Trong truyện ngắn Hồ Anh Thái dạng độc thoạixuất hiện không nhiều

(III, tr.46)Trong lời chuyển thuật trên tác giả miêu tả lại lời cầu khiến của cô ôsin Lâm NhấtNhất hớng tới ngời nghe là cô ôsin Đàm Tứ Tứ và đáp lại lời của cô Nhất là hành động

dùng tay xách đuôi con chuột lên của cô Tứ.

Dạng đơn thoại xuất hiện khá nhiều trong tác phẩm Hồ Anh Thái Trong tác phẩmcủa ông bằng hình thức lời chuyển thuật, ta thờng thấy tác giả miêu tả nhân vật thựchiện hành động trao lời và đáp lại lời trao ấy là hành động ngoài ngôn ngữ của ngời đáp

nh cử chỉ, thái độ

c Song thoại

Là dạng giao tiếp hai chiều diễn ra giữa hai nhân vật trong cùng một hoàn cảnh,một tình huống giao tiếp nào đó Song thoại gồm 3 yếu tố: lời trao, lời đáp và sự tơngtác Trong truyện ngắn Hồ Anh Thái, lời thoại nhân vật khi tham gia giao tiếp thờng đ-

ợc tác giả miêu tả lại bằng hình thức lời chuyển thuật, vì thế hình thức song thoại trongtác phẩm Hồ Anh Thái cũng gián tiếp đợc thể hiện lại qua lời miêu tả, lời kể lại của tácgiả Vì thế nó không có những dấu hiệu cách dòng, xuống dòng, dấu hai chấm, dấungoặc kép để phân chia, bố trí luân phiên từng lợt lời của nhân vật mà đợc tác giả diễntả lại nh sau:

Trong Anh xe ôm một chặng đờng núi, một dạng song thoại đợc tác giả chuyển

thuật theo lối miêu tả lại cuộc trò chuyện của anh xe ôm và cô gái ngồi sau:

- Anh xe ôm hỏi cô làm nghề gì Em làm giáo viên ( ) Cô nói lơng giáo viên thấp lắm anh ơi Đô thị cái gì cũng đắt đỏ Anh xe ôm xuýt xoa khổ thân em, giáo viên trên này không đến nỗi thế

(I, tr.8)Dạng song thoại trong tác phẩm Hồ Anh Thái có lúc đợc tác giả trần thuật lại nhmột đoạn băng ghi âm Chẳng hạn nh trong truyện ngắn Chơi:

- Chàng th ký trực cái điện thoại ấy Reng reng reng A lô anh Tèo đấy à Th ký sẵng giọng, Tèo thua đề bán nhà này cho tôi rồi Chết, thua nhiều không anh Tám trăm triệu

(V, tr.69).Hay trong truyện ngắn Bến Ôsin có đoạn:

- Vợ anh đùa bảo Nhất cho con Tứ đi theo kiếm việc làm Nhất lắc đầu, con này cháu dạy là dạy thế thôi, còn u mê chán, không bao giờ giác ngộ đợc đâu, không bao giờ vơn lên địa vị ngời làm chủ đợc đâu

Vợ anh khen cô xinh ra Nhất bảo cha xinh đâu, bao giờ cháu phải đợc nh cô tiểu

th kia kìa

(III, tr.48)

c Đa thoại

Đa thoại là dạng hội thoại mà trong một cuộc thoại có sự đan xen ngôn ngữ của

ba hoặc nhiều nhân vật trong một ngữ cảnh cụ thể

Trong truyện ngắn Hồ Anh Thái, dạng này xuất hiện không nhiều nhng nó cũnggóp phần làm cho ngôn ngữ trong tác phẩm Hồ Anh Thái thêm phần phong phú sinh

động Ta có thể bắt gặp dạng thoại này qua sự miêu tả về cuộc thoại sau của tác giả.Chẳng hạn nh trong truyện ngắn Cả một dây đi theo nhau có đoạn:

- Cả cơ quan xôn xao dăm câu ba điều Bà nữ công viết giấy xin điều một cái xe đi viếng Ông công đoàn nhăn trán, đúng tiêu chuẩn phải là tứ thân phụ mẫu cơ Sếp bảo, thôi linh động, tôi dẫn đầu cơ quan sáng mai đi cho xong Cậu đoàn thanh niên bảo mai nghỉ cuối tuần, nhân tiện xin cái xe hăm lăm chỗ ngồi cho thanh niên đi theo dự

đám ma rồi thẳng tiến du lịch sang hồ núi Cốc một thể

(VII, tr.190)

Trong truyện ngắn Hồ Anh Thái xuất hiện cả ba dạng thoại trên trong đó dạng

đơn thoại và song thoại xuất hiện nhiều hơn cả, nhng có điều đặc biệt là các dạng thoạitrên không diễn ra một cách trực tiếp giữa các nhân vật tham gia giao tiếp mà nó cómặt trong truyện ngắn qua sự miêu tả lại của nhà văn bằng hình thức lời chuyển thuậtvì thế nó ít nhiều bị chi phối bởi cái nhìn chủ quan của nhà văn Song không vì thế màlời thoại nhân vật thiếu tính trung thực, khách quan mà ngợc lại lời thoại nhân vật trongtruyện vẫn phản ánh đúng nội dung cuộc thoại và phản ánh đúng bản chất ngôn ngữcủa mỗi tầng lớp ngời trong xã hội dới ngòi bút của nhà văn Hồ Anh Thái

1.2 Nhận diện lời chuyển thuật và lời nửa trực tiếp

1.2.1 Khái niệm lời chuyển thuật

Theo Từ điển thuật ngữ Văn học, lời chuyển thuật là lời nói của nhân vật đợc ngời

trần thuật ghi lại trong văn bản trần thuật Do toàn bộ lời chuyển thuật đợc coi là lờicủa ngời trần thuật đợc tác giả ghi lại, cho nên bất cứ lời chuyển thuật nào đều là sựchuyển thuật của chuyển thuật Do đó chủ thể của hành vi nói trở nên phức tạp bởi vìcả ngời trần thuật và chủ thể trần thuật đều tham gia vào sự khống chế của lời chuyểnthuật (15, tr.154 )

Lời chuyển thuật gồm 2 dạng: lời chuyển thuật trực tiếp và lời chuyển thuật giántiếp Lời chuyển thuật trực tiếp là ghi lại lời nhân vật, còn lời chuyển thuật gián tiếp làlời của ngời trần thuật nói lại Chẳng hạn:

- Nó giật mình rồi nói với mình là nó sai rồi (lời chuyển thuật gián tiếp).

- Nó giật mình rồi nói với mình: Mình sai rồi (lời chuyển thuật trực tiếp).

1.2.2 Phân biệt lời chuyển thuật với lời nửa trực tiếp

Theo Từ điển thuật ngữ Văn học, lời nửa trực tiếp là biện pháp diễn đạt lời văn khi lời của nhân vật có bề ngoài thuộc về tác giả (về mặt chấm câu, ngữ pháp) nhng về nội dung và phong cách lại thuộc về nhân vật Phơng thức tu từ này đợc sử dụng phổ biến trong văn xuôi nghệ thuật, gây ấn tợng về sự "hiện diện" của ý thức nhân vật cho ngời

đọc và cho phép ngời đọc thâm nhập sâu vào ý nghĩ thầm kín của nhân vật (15, tr.187).

Chẳng hạn, trong Truyện Kiều - Nguyễn Du có đoạn viết:

"Ngời đâu gặp gỡ làm chi Trăm năm biết có duyên gì hay không"

Đây là lời nhân vật có bề ngoài nh lời tác giả.

Hay đoạn văn trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của nhà văn Tô Hoài:"Mị trẻ lắm, Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi Bao nhiêu ngời có chồng cũng đi chơi ngày tết Huống chi A sử với Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau! Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa!" Đây cũng

là lời nhân vật có bề ngoài nh lời tác giả

Giáo s Trần Đình Sử cho rằng: "Lời nửa trực tiếp là lời trần thuật nói thay ý nghĩ nhân vật nhằm bộc lộ nội tâm nhân vật" (27, tr.180).

Nh vậy, lời nửa trực tiếp ở đây có thể hiểu là lời tác giả nhân danh mình nhngnắm bắt giọng điệu, ý nghĩ nhân vật để thể hiện nội tâm nhân vật Còn lời chuyển thuậtlại là lời nói của nhân vật đợc ngời trần thuật ghi lại trong văn bản trần thuật Do toàn

bộ lời chuyển thuật đợc coi là lời của ngời trần thuật đợc tác giả ghi lại, cho nên bất cứlời chuyển thuật nào đều là sự chuyển thuật của chuyển thuật Do đó chủ thể của hành

vi nói trở nên phức tạp bởi vì cả ngời trần thuật và chủ thể trần thuật đều tham gia vào

sự khống chế của lời chuyển thuật (15 ,tr.154 ) Lời chuyển thuật gồm 2 dạng: lờichuyển thuật trực tiếp và lời chuyển thuật gián tiếp Lời chuyển thuật trực tiếp là ghi lạilời nhân vật, còn lời chuyển thuật gián tiếp là lời của ngời trần thuật nói lại Chẳng hạn:

- Nó giật mình rồi nói với mình là nó sai rồi (lời chuyển thuật gián tiếp).

- Nó giật mình rồi nói với mình: Mình sai rồi (lời chuyển thuật trực tiếp)

Nh vậy, cả lời chuyển thuật và lời nửa trực tiếp có điểm chung giống nhau là có

bề ngoài thuộc về tác giả (về mặt chấm câu, ngữ pháp) Nhng khái niệm lời chuyểnthuật là khái niệm rộng hơn nó bao hàm cả khái niệm lời nửa trực tiếp trong đó Lờichuyển thuật không chỉ dừng lại ở việc miêu tả, diễn đạt lại ý nghĩ thầm kín bên trongcủa nhân vật mà nó còn miêu tả lại lời nói của nhân vật trong mọi tình huống khi nhânvật tham gia giao tiếp Sở dĩ chúng tôi đa ra sự phân biệt này là nhằm để khu biệt cáckhái niệm một cách rạch ròi giúp cho việc xác định sử dụng khái niệm nào tơng ứngvới truyện ngắn Hồ Anh Thái Tuy nhiên, sự phân biệt khái niệm lời chuyển thuật và lời nửa trực tiếp cũng chỉ mang tính chất tơng đối bởi vì bản thân mỗi khái niệm vẫn

còn nhiều ý kiến cha nhất quán Xem xét tính tơng ứng trong truyện ngắn Hồ AnhThái, chúng tôi nhận thấy khái niệm "lời chuyển thuật" đã nêu ở mục 1 là phù hợp hơn,

vì vậy, chúng tôi chọn khái niệm này cho hớng đề tài nghiên cứu của mình

1.2.3 Tiêu chí nhận diện lời chuyển thuật

1.2.3.1 Tiêu chí hình thức

Khác với các nhà văn truyền thống, khi xây dựng ngôn ngữ nhân vật trong tácphẩm, họ thờng đặt các nhân vật của mình vào các cuộc thoại có lời thoại trực tiếp Lờicủa nhân vật đợc cụ thể hoá bằng các dấu hiệu hình thức dấu hai chấm (:) - xuốngdòng - gạch ngang đầu dòng hay đặt trong dấu ngoặc kép (" ") Trong truyện ngắn HồAnh Thái, lời nhân vật không có những dấu hiệu hình thức trên, nó thờng đợc tác giả

kể lại, trần thuật lại có kèm theo thái độ nhận xét, đánh giá của nhà văn

1.2.3.2 Tiêu chí cấu trúc tổng quát

Cấu trúc tổng quát lời chuyển thuật gồm:

a Vai nói (nhân vật)

Vai nói ở đây có nghĩa là nhân vật thực hiện hành động nói Trong truyện ngắn

Hồ Anh Thái, vai nói đợc tác giả miêu tả lại trong lời chuyển thuật thờng ở ngôi thứ bathể hiện qua các danh từ gồm:

- Các danh từ riêng: Dê To, Bê, Xê, danh từ chỉ ngời gọi theo chức danh: vụ ởng, sếp, th ký danh từ thân tộc nh: ông, bà, cô, chú

tr Các đại từ gồm: đại từ ngôi thứ ba ông ấy, cô ta, bọn nó, lão ấy đại từ phiếm

chỉ: ai, ai ai, đâu đâu ví dụ: Ai cũng bảo tại năm nay ông làm nhà

(XI, tr.194)

b Hành động nói của nhân vật

Hành động nói của nhân vật là một trong ba thành tố cơ bản của lời chuyển thuậtthờng đợc tác giả miêu tả bằng các động từ sau:

- Nhóm các động từ chỉ hành động trần thuật: kể, kể lại, tả, thuật lại ví dụ: Nhất

vừa nấu cơm vừa kể

- Nhóm các động từ chỉ hành động nói năng: nói, bảo, kêu, hỏi ví dụ: Nhị chủ

động bảo, Nhất nói , bà đờng đột kêu lên

- Các động từ chỉ cách thức nói nh: than thở, xuýt xoa, đấu hót, gầm, quát, hát

chúng tôi xếp vào nhóm này vì chúng đợc sử dụng trong lời nhân vật với nghĩa thể hiệnhành động nói và cách thức nói của ngời trần thuật khi miêu tả lại lời nhân vật

- Nhóm các động từ thể hiện nhận thức: giải thích, bình luận, nghiệm, nghiệm thấy

Bên cạnh các nhóm động từ trên, tác giả còn sử dụng các thành ngữ, tục ngữ, tổhợp từ trong lời chuyển thuật để miêu tả kiểu nói, hành động nói, cách thức nói năngcủa nhân vật Đó là các thành ngữ, tục ngữ: tát nớc theo ma, uốn lỡi bảy lần, một phần kín chín phần hở

Ví dụ: Trợ lý tát nớc theo ma, thế hệ trẻ công ty bây giờ nhiều đứa thiên tài đích

thực anh ạ

(IV, tr.57)

Các tổ hợp từ: lả lơi đấu hót, nói nh nói vào nơi không ngời, lắc đầu quầy quậy

Ví dụ: - Đạo diễn lả lơi đấu hót với nó, hổng phải nghĩa trang mà là lò luyện thi

(II, tr.28)

- Ông tổng mới oang oang nói nh nói vào nơi khôngngời rằng phó tổng Ngày đẹp

đã qua mặt ông

(V, tr.71)

c Nội dung sự tình đứng sau hành động nói (ký hiệu là P*)

Ranh giới giữa hành động nói và nội dung sự tình P là thuộc bản chất ngữ nghĩa.Hành động nói thuộc phần dự báo, cho biết dạng hành động gì còn nội dung P là nộidung thông tin chính tác động đến ngời nghe (ngời đọc)

Ví dụ: - Chàng doanh nhân bảo bố muốn gì con cũng chiều nhng in thơ thì

không Con hận thơ Thơ bố suýt nữa làm mẹ con con đi ăn mày

(V, tr.75)

d Ngôn cảnh (thoại trờng)

Ngôn cảnh là hoàn cảnh giao tiếp hẹp Chúng ảnh hởng đến ngữ nghĩa của phátngôn, cho phép câu nói có thể rút gọn thành thành phần Chẳng hạn nh trong Bến Ôsin

có đoạn tác giả viết

- Hôm khác lại bảo cách mạng đa bà cháu từ thân phận thằng ở con sen lên địa vị làm chủ, có thời bà cháu con làm đội trởng sản xuất

(II, tr.38)

Phát ngôn trên thiếu vắng chủ thể hành động nói nhng nhờ những phát ngôn xuất

hiện trớc đó Nhất vừa nấu cơm vừa kể, Nhất kể lại giúp ta nhận ra đây là lời chuyển

thuật tác giả miêu tả lại lời của cô ôsin Lâm Nhất Nhất

Tuy vậy ngôn cảnh không xuất hiện tờng minh trên bề mặt phát ngôn Vì vậy ở 2chơng 2,3, chúng tôi không đề cập sâu nhân tố d - ngôn cảnh mà chủ yếu khảo sát ngữnghĩa của 3 thành tố a, b, c

Căn cứ vào khái niệm lời chuyển thuật đã nêu ở mục 1.2.1 và những tiêu chí nêu ởmục 1.2.3.2 từ trang 14, chúng tôi xác định lời chuyển thuật gồm có 3 thành phần cấutạo nên:

- Vai giao tiếp (nhân vật)

- Hành động trần thuật của tác giả

- Nội dung P

Có thể thấy đợc cấu trúc lời chuyển thuật nh sau:

Ví dụ: (1) - Nàng phủ đầu ngay, anh sẽ thấy trại sáng tác văn học của chúng em

đúng là một trại cá sấu của anh

Trong các ví dụ trên phần in xiên đậm là lời miêu tả của tác giả, phần lời in xiên

còn lại là lời thoại của nhân vật đợc tác giả ghi lại Có khi lời chuyển thuật trong tácphẩm do nhân vật trong truyện chuyển thuật lại và sau đó đợc tác giả thuật lại Đóchính hiện tợng lời chuyển thuật của chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

(3) -Nhất hạ giọng thân tình Thôi vấp ngã thì đứng dậy Bà nội chị bảo đói thì

khó sạch rách thì khó thơm cho nên ngày xa các cụ mới phải dạy đói cho sạch rách cho

Vai giao tiếp (nhân vật) + Hành động trần thuật + Nội dung P

thơm Giấy rách phải giữ lấy lề Phải đàng hoàng để ngời thành phố ngời ta không coi thờng mình

(III, tr.46) Phần in xiên đậm là lời nhân vật cô ôsin Lâm Nhất Nhất trong chuyện mợn lời bànội cô kể lại để dạy dỗ cô ôsin Đàm Tứ Tứ

Qua kết quả khảo sát 500 lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái, chúngtôi cũng thấy rằng lời chuyển thuật thờng đợc tác giả sử dụng hai dạng cấu trúc:

- Lời chuyển thuật có cấu trúc đầy đủ C - V

- Lời chuyển thuật có cấu trúc đặc biệt (thiếu vắng thành phần chủ ngữ)

a Lời chuyển thuật có cấu trúc đầy đủ C - V

Đây là dạng cấu trúc đợc tác giả sử dụng nhiều nhất khi tác giả chuyển thuật lạilời nói của nhân vật Theo kết quả khảo sát có (301/500 phát ngôn chuyển thuật) sửdụng cấu trúc này chiếm 60,2% Trong đó đảm nhiệm vai trò chủ ngữ trong câu thờng

là các danh từ thân tộc, danh từ riêng, danh từ chỉ ngời, danh từ chỉ nghề nghiệp, các

đại từ nhân xng, đợc miêu tả ở ngôi thứ ba:

(4) - Chị nhà văn bảo nội dung sẽ còn phải bàn nhiều, sinh ra con thì trớc tiên

hãy đặt tên cho con đã

(V, tr.46)

ở phần vị ngữ do các động từ đảm nhiệm Điều đặc biệt ở phần lời miêu tả củatác giả ( lời ngời trần thuật ) trong lời chuyển thuật là tác giả Hồ Anh Thái rất hay sửdụng các động từ thuộc nhóm chỉ hành động nói năng ở phần vị ngữ Đó là các động từnh: bảo, nói, kể, hỏi, trả lời chúng xuất hiện với tần số cao, kết quả khảo sát cho thấy

trong tổng số 500 lời chuyển thuật có 235 lần 5 động từ này xuất hiện chiếm 47% Nóthờng đi liền sau chủ thể của hành động nói

(5) - Gã hỏi hình nh trong hôn mê em la hét ghê lắm phải không? Tôi bảo anh cứ

nh lợn chọc tiết

(VIII, tr.121)

(6) - Nhị chủ động bảo cho em thôi việc, em sang làm cho nhà bác Nhỡ đối diện

nhà mình, em sẽ ở đó chờ tới ngày anh đợc chị tha bổng, bao lâu em cũng chờ

(III, tr.42)

Vị ngữ là các động từ chỉ hành vi, cử chỉ, điệu bộ, t thế cũng đợc nhà văn sử dụngnhiều, chúng tôi thống kê có 60 lần xuất hiện trong tổng số 500 lời chuyển thuật miêutả nhân vật khi thực hiện hành vi giao tiếp bằng ngôn ngữ Nó gồm các động từ: xuýt xoa, giãy nảy, thở dài, lẩm bẩm, quát, gầm, quát, nhăn trán, lắc đầu

(7) - Sốp phơ giãy nảy lên, phố nhà em đèn sáng lắm chẳng vứt di đâu đợc, với lại

chẳng ai mang vòng hoa về nhà Hay đi qua hàng hoa cho lại nó, nó tận dụng đợc cái khung ?

(9) - Đạo diễn lả lơi đấu hót với nó, hổng phải nghĩa trang mà là lò luyện thi, ngời

ta về hu vô đây chuyển sang dạy học cho các lò luyện thi diễn viên điện ảnh triển vọng Miệng nói, hai bàn tay đạo diễn chu du trên ngời con kia theo kiểu muốn đặt đâu thì đặt.

Có thể nói, việc sử dụng cấu trúc lời chuyển thuật và cách dùng từ đảm nhiệm vaitrò ở mỗi thành phần trong cấu trúc nh đã nêu trên góp phần giúp tác giả Hồ Anh Tháichuyển tải một cách có hiệu quả hiện thực cuộc sống mà ông chứng kiến Đó là cuộcsống hiện đại với nhịp sống gấp gáp, xô bồ vì mu sinh.

b Lời chuyển thuật có cấu trúc đặc biệt

b1 Tỉnh lợc chủ ngữ

Lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái thờng có dạng đặc biệt là tỉnh

l-ợc chủ ngữ kết quả thống kê có 71/500 câu chiếm 14,2% Chẳng hạn:

(13) - ( ) Vừa khóc vừa quay sang bảo anh cũng quỳ xuống mà lạy hai ông thờng phục nữa, chúng mình sẽ cùng chết ở đây mất Đờng vắng thế này, các ông ấy thủ tiêu

em, thủ tiêu cả anh luôn rồi lấy cái bọc Lạy sống các anh ấy đi anh.

(I, tr.15)

Trong khi trần thuật lại lời nói của nhân vật, tác giả đã lợc bỏ đi chủ ngữ nhng

ng-ời đọc vẫn có thể hiểu đợc nội dung của phát ngôn khi dựa vào ngữ cảnh diễn ra trớc

đó ở lời chuyển thuật trên dựa vào các phát ngôn xuất hiện trong ngữ cảnh trớc đó tahiểu chủ thể của hành động nói là một con mẹ buôn ma tuý

Hay trong Bến Ôsin có đoạn tác giả viết:

(14) - Hôm khác lại bảo cách mạng đa bà cháu từ thân phận thằng ở con sen lên

địa vị làm chủ, có thời bà cháu con làm đội trởng sản xuất

(II, tr.38)Phát ngôn trên thiếu vắng chủ thể hành động nói nhng nhờ những phát ngôn xuất

hiện trớc đó Nhất vừa nấu cơm vừa kể, Nhất kể lại giúp ta nhận ra đây là lời chuyển

thuật tác giả miêu tả lại lời của cô ô sin Lâm Nhất Nhất

Sự tỉnh lợc chủ ngữ trong lời chuyển thuật giúp tác giả tránh đợc hiện tợng d thừa,trùng lặp thông tin một cách không cần thiết, mặt khác nó giúp tác giả Hồ Anh Thái cóthể liệt kê đợc vô số những hành động ngôn ngữ ở nhân vật ông đang miêu tả giúp ngời

đọc có thể nắm bắt đợc bản chất đối tợng một cách nhanh nhất Chẳng hạn khi miêu tảmột công chức bê tha, vô trách nhiệm với cơ quan đồng nghiệp hễ đến cơ quan là đemchuyện nhà ra kể, kể một cách bi thơng để mọi ngời thơng hại, để cơ quan cho nghỉphép, Hồ Anh Thái viết:

(15) - Hôm khác: chú tôi sợ giời bắt đi năm nay nên đã chia đất cho mấy thằng con, đợc cái mấy thằng cho bao nhiêu vui bấy nhiêu, không nh con cái nhà ông hành xóm, anh em mua cả bó dao về cắm mốc ranh giới, mỗi tấc đất một nhát dao chém vỡ

đầu thằng nào ăn dày lấn đất

(16) - Hai ba ngày Lại bảo, điện thoại lên chú tôi chẳng biết có qua đợc mùa đông này không Hai ba ngày nữa vừa đến cơ quan đã rú lên, chú tôi nguy mất rồi, vừa mới ngã một cái rồi, mê sảng rồi

(XI, tr.189)

b2 Tỉnh lợc cả chủ ngữ - vị ngữ

Đọc truyện ngắn Hồ Anh Thái có khi ta bắt gặp những đoạn thoại giữa các nhânvật đợc ghi lại trọn vẹn nh những cuốn băng ghi âm Trong khi ghi lại các cuộc giaotiếp ấy, lời chuyển thuật dùng để miêu tả đợc tác giả sử dụng cũng có sự thay đổi linhhoạt Có khi tác giả dùng lời chuyển thuật có cấu trúc đầy đủ các thành phần để thểhiện một cách đầy đủ những nội dung thông tin về nhân vật, có khi để tránh sự d thừa,lặp từ, và để cung cấp nội dung thông tin sự việc của nhân vật một cách nhanh nhất, tácgiả đã sử dụng cấu trúc lời chuyển thuật tỉnh lợc cả chủ ngữ và vị ngữ Chẳng hạn:

(17) - Chàng th kí toà soạn trực cái điện thoại ấy Reng reng reng A lô anh Tèo

đấy à Th ký sẵng giọng: Tèo thua đề bán nhà này cho tôi rồi Chết, thua nhiều không anh Tám trăm triệu Anh có biết anh Tèo chuyển đi đâu không Trốn rồi Thằng Tí nhà anh ấy đi đâu Cũng trốn hết rồi, ở lại có mà toi cả lũ

(V, tr.68)

Khi chuyển thuật lại đoạn đối thoại trên chỉ có hai phát ngôn đầu miêu tả chàng

th ký toà soạn báo, tác giả dùng cấu trúc lời chuyển thuật đầy đủ thành phần chủ ngữ

-vị ngữ Còn các phát ngôn tiếp theo đều bị tỉnh lợc cả chủ ngữ và -vị ngữ Ngời đọcmuốn hiểu rõ nhân vật gọi điện đến cho th kí trong đoạn thoại trên là ai thì phải dựavào ngữ cảnh diễn ra trớc đó Việc dùng cấu trúc tỉnh lợc cả chủ ngữ và vị ngữ nh vậygiúp cho nội dung thông tin của nhân vật khi giao tiếp đợc thể hiện một cách nhanhnhất

Trong Bến Ôsin khi miêu tả lại đoạn đối thoại giữa bố của cô ôsin Đàm Tứ Tứ với

thằng thợ xây đã gây ra việc Tứ mang bầu Tác giả cũng dùng kiểu cấu trúc lời chuyểnthuật trên

(18) - Gọi cho bố Tam ở quê ra Bố nó bảo bác đi với em nói chuyện với thằng ấy Chú thợ xây Bây giờ mày tính thế nào? Chả thế nào cả, mê giai cho lắm thì nó chết Mày chài nó thì mày phải giải quyết chứ Chả biết ai chài ai Chúng mày không định lấy nhau à? Lấy nhau? Tôi ở trong cái nhà đang xây dở với một lũ đàn ông thế này, lấy là lấy thế nào? Mày không sợ tao kiện à, nó là con gái vị thành niên? Tôi cũng vị thành niên đây, còn lâu mới đủ mời tám tuổi, tôi cũng đi kiện

(III, tr.44)

Có thể nói mỗi một hình thức đợc chuyển tải nó đều mang tính nội dung, Hồ AnhThái là nhà văn luôn tìm cách làm mới văn mình Ông thờng chú trọng nhiều đến hìnhthức biểu hiện, cách sắp xếp câu chữ, từ ngữ sao cho mới mẻ, độc đáo Chính vì vậykhi thâm nhập vào đời sống nhìn thấy vô số vấn đề cần rung chuông báo động, Hồ AnhThái đã trăn trở tìm mọi cách để chuyển tải những vấn đề mà ông đã chứng kiến lênnhững trang viết Sử dụng cấu trúc C - V đầy đủ thành phần hay cách tỉnh lợc nh trên làmột trong những phơng tiện chuyển tải tối u nhất giúp Hồ Anh Thái phản ánh đợc nhịpsống hiện đại gấp gáp làm con ngời dần bị tha hoá về nhân cách

1.3 Lý thuyết hành động ngôn ngữ

1.3.1 Khái niệm hành động ngôn ngữ.

Cũng nh mọi hệ thống xã hội khác, hệ thống ngôn ngữ đợc sinh ra để thực hiệnchức năng hớng ngoại - chức năng làm công cụ giao tiếp Khi ngôn ngữ đợc vận dụngtrong giao tiếp tức ngôn ngữ đang thực hiện quy luật hành chức của nó hay ngôn ngữhành chức khi con ngời nói bằng một ngôn ngữ nhất định Vì vậy, nói năng là mộtdạng hành động đặc biệt của con ngời - hành động bằng ngôn ngữ Nói một cách khác,ngôn ngữ về bản chất, là một dạng hành động của con ngời cũng giống mọi hành độngvật lý khác nh: cuốc đất, đẩy xe, tới rau

Khái niệm hành động ngôn ngữ đợc hiểu: trong hội thoại vai nói có thể dùngngôn ngữ để miêu tả một hiện tợng để khẳng định, để bày tỏ một sự nghi vấn, để đa ramột yêu cầu, để khuyên nhủ, để đe doạ, để khen ngợi, ta gọi các nhóm hành động này

là những hành động bộ phận nằm trong hoạt động giao tiếp nói chung Khi miêu tả, kể,

(1) Hành động tạo lời (locutionary acts): là hành động sử dụng các yếu tố ngôn

ngữ, vốn từ, quy tắc kết hợp để tạo thành những phát ngôn hay những văn bản có thểhiểu đợc

(2) Hành động mợn lời (Perlocutionary act): là hành động mợn phơng tiện ngôn

ngữ, hay nói một cách khác là mợn các phát ngôn để gây ra sự tác động hay hiệu quảngoài ngôn ngữ đối với ngời nghe Hiệu quả này không đồng nhất ở những ngời khácnhau

(3) Hành động ở lời (locationary acts): là hành động ngời nói thực hiện ngay khi

nói năng Hiệu quả của chúng là gây những tác động trực tiếp thuộc về ngôn ngữ, gâyphản ứng với ngời nghe Sở dĩ ngời ta gọi đây là hành động ở lời vì khi ta nói ra thì

đồng thời ta thực hiện luôn một hành động trong lời (nên hành động ở lời còn đợc gọi

là hành động ngôn trung; hành động trong lời; hành động tại lời) ( 22, tr.88)

Đề tài của chúng tôi chỉ đi sâu nghiên cứu nhóm hành động ở lời Việc phân loại

cụ thể các dạng hành động ngôn ngữ ở lời đợc chúng tôi nêu ở chơng tiếp theo

b Điều kiện sử dụng hành động ở lời

Theo Đỗ Hữu Châu: "Điều kiện sử dụng hành vi ở lời là những điều kiện mà mộthành vi ở lời phải đáp ứng để nó có thể diễn ra thích hợp với ngữ cảnh của sự phát ngôn

ra nó (6, tr.111)

Theo Đỗ Kim Liên: "Điều kiện sử dụng hành vi ở lời là những nhân tố cần thiếtcho phép thực hiện một hành động ở lời nhất định trong một ngữ cảnh giao tiếp cụ thể(22, tr.82)

Theo J.l.Austin có ba điều kiện sử dụng hành động ở lời:

A - (i) Phải có thủ tục có tính chất quy ớc và thủ tục này phải có hiệu quả cũng cótính quy ớc

(ii) Hoàn cảnh và con ngời phải thích hợp với những điều quy định trong thủtục

B - Thủ tục phải đợc thực hiện (i) một cách đúng đắn và (ii) đầy đủ.

C - Thông thờng thì (i) những ngời thực hiện hành vi ở lời phải có ý nghĩ, tìnhcảm và ý định đúng nh đã đợc đề ra trong thủ tục và (ii) khi hành động diễn ra thì ýnghĩ, tình cảm, ý định đúng nh nó đã có (6, tr.12)

Theo J.R.Searle, có bốn điều kiện sử dụng hành động ở lời:

A Điều kiện nội dung mệnh đề: chỉ ra bản chất nội dung của hành động ngônngữ Ví dụ: Tôi hứa đến dự buổi lễ mừng sinh nhật của em

B Điều kiện chuẩn bị: gồm những hiểu biết của ngời phát ngôn về năng lực, lợiích, ý định của ngời nghe và về các quan hệ giữa ngời nói và ngời nghe Trong ví dụtrên điều kiện chuẩn bị gồm: a/ Ngời nói có khả năng thực hiện; b/ Ngời nghe thật sựmong muốn ngời nói đến

C Điều kiện chân thành: chỉ ra các trạng thái tâm lý tơng ứng của ngời phát ngôn.Xác tín đòi hỏi niềm tin vào điều mình xác tín; mệnh lệnh đòi hỏi mong muốn; hứahẹn đòi hỏi ý định ngời nói Chẳng hạn nh ví dụ chúng tôi nêu trên: ngời nói chânthành và khi hứa thì phải cố gắng thực hiện

D Điều kiện căn bản: là điều kiện đa ra trách nhiệm mà ngời nói hoặc ngời nghe

bị ràng buộc khi hành động ở lời đó đợc phát ra Trong ví dụ trên ngời nói bị ràng buộcvào trách nhiệm phải thực hiện (dẫn theo 6, tr.117)

Đây là các điều kiện mà chúng tôi sử dụng để phân tích nội dung lời chuyểnthuật

c Phân loại các hành động ở lời

Để phân loại các hành động ở lời Austin đa ra 5 phạm trù lớn sau:

(1) Phán xử Đây là những hành vi đa ra lời phán xét về một sự kiện hoặc một giá

trị dựa trên những chứng cớ hiển nhiên hoặc dựa vào lý lẽ vững chắc nh: phân tích, miêu tả, đánh giá, xử trắng án

(2) Hành xử Đây là những hành vi đa ra những quyết định thuận lợi hay chống lại

một chuỗi hành động nào đó: ra lệnh, khẩn cầu, van xin

(3) Cam kết Những hành vi này ràng buộc ngời nói vào một chuỗi những hành

động nhất định, nh: hứa hẹn, bày tỏ mong muốn, giao ớc, bảo đảm, thề nguyền thông

qua các quy ớc, tham gia một phe nhóm

(4) Trình bày Những hành vi này dùng để trình bày những quan niệm, dẫn dắt lập

luận, giải thích cách dùng các từ nh: khẳng định, phủ định, chối, trả lời, phản bác.

(5) ứng xử Đây là những hành vi phản ứng với cách xử sự của ngời khác, đối với

các sự kiện có liên quan, chúng cũng là cách biểu hiện thái độ đối với hành vi hay sốphận của ngời khác: xin lỗi, cám ơn, khen ngợi, chào mừng, phê phán, chia buồn, ban phớc, nâng cốc (6,tr.112).

J.l.Searle đa ra 12 điểm làm tiêu chí phân loại, trong số đó có 4 tiêu chí cơ bảnnhất (tiêu chí đích ở lời; tiêu chí hớng khớp ghép; tiêu chí trạng thái tâm lý và tiêu chínội dung mệnh đề) để phân loại 5 phạm trù hành động ở lời, đó là:

(1) Tái hiện Gồm các động từ: kể, thông báo, giải trình, giới thiệu

(2) Điều khiển Gồm các động từ: ra lệnh, yêu cầu, hỏi, cho phép, dặn dò, mời

mọc

(3) Cam kết Gồm các động từ nh: hứa hẹn, biếu, thoả thuận

(4) Biểu cảm Gồm các động từ: vui thích, khó chịu, mong muốn, cảm ơn, xin lỗi,

khen

(5) Tuyên bố Gồm các động từ: tuyên bố, buộc tội, bác bỏ, từ chối (6, tr.126)

Trong đề tài này, khi nhận diện và phân loại hành động ngôn ngữ của lời chuyểnthuật chúng tôi dựa vào tiêu chí phân loại hành động ở lời của J.l.Searle

1.4 Vài nét về tác giả Hồ Anh Thái

Nhà văn Hồ Anh Thái sinh ngày 18.10.1960, quê gốc ở Quỳnh Lu, Quỳnh Đôi,Nghệ An nhng ông sinh ra và lớn lên ở Hà Nội Hồ Anh Thái là nhà văn thuộc thế hệlớn lên trong những năm chiến tranh và trởng thành trong thời hậu chiến

Năm 1977, ông tốt nghiệp phổ thông trung học và thi đậu vào trờng Đại học ngoạigiao Sau khi tốt nghiệp Đại học vào năm 1983, Hồ Anh Thái làm việc tại Bộ ngoạigiao, cũng trong thời gian này Hồ Anh Thái đã làm nghĩa vụ quân sự trong hai năm.Năm 1988, Hồ Anh Thái đợc giao nhiệm vụ làm th ký Đại sứ quán Việt Nam tại

ấn Độ Vốn là một ngời tài năng và không bao giờ bằng lòng với chính mình, Hồ AnhThái tiếp tục cuộc hành trình chinh phục những đỉnh cao của tri thức Trong thời giansống và làm việc tai ấn Độ, Hồ Anh Thái đã nỗ lực phấn đấu học tập Cuối năm 1995,

Hồ Anh Thái bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Văn hoá phơng Đông tại trờng Đại họctổng hợp Wasington, Hoa Kỳ.

Năm 1998, Hồ Anh Thái đợc mời đến Trờng Đại học Tổng hợp Wasington làmgiáo s thỉnh giảng

Hiện nay, Hồ Anh Thái đang giữ chức vụ Chủ tịch Hội nhà văn Hà Nội, đồng thời

là một nhà văn, nhà báo, nhà ngoại giao và là Tổng th ký Hội nhà văn Hà Nội Mặc dù

đảm nhận nhiều trọng trách nhng viết văn vẫn là niềm đam mê lớn đối với ông HồAnh Thái tâm sự, ông không thể suốt ngày mang bộ mặt một công chức Chỉ có thôngqua tiểu thuyết và truyện ngắn ông mới có thể giãi bày điều mình muốn nói, những ý t-ởng và suy nghĩ của bản thân Ông nói công việc thực sự của mình là viết văn Vàkhông chỉ có vậy, Hồ Anh Thái còn là một nhà văn rất nghiêm khắc trớc ngòi bút củamình Trong cuộc trả lời phỏng vấn khi tập truyện ngắn Tự sự 265 ngày ra mắt thành

công, ông nói: Tôi quan niệm ngời viết văn phải là ngời vất vả trên từng con chữ, mà là chữ sáng tạo Nếu không thì nhiều nghề khác cũng viết đợc ra chữ đâu cần đến nghề văn Ông cũng cho rằng một nhà văn thực sự có phong cách là có nhiều phong cách và cần thay đổi phong cách của mình cho phù hợp với từng đề tài, từng tác phẩm (33,

tr.227) Tất cả những điều ấy giải thích vì sao tính cho đến thời điểm này, dù tuổi đời

và tuổi nghề cầm bút cha nhiều nhng Hồ Anh Thái đã gặt hái đựơc rất nhiều thànhcông trong sự nghiệp sáng tác văn chơng

Hồ Anh Thái đến với nghề văn từ năm 17 tuổi với tác phẩm đầu tay Bụi phấn đợc

in trên báo Văn nghệ Truyện ngắn này khi ra đời đã gây đợc sự chú ý của độc giả bởi

cách viết mới mẻ, sáng tạo Kể từ đó đến nay hầu nh năm nào Hồ Anh Thái cũng cónhững tác phẩm mới đóng góp cho nền văn học nớc nhà Là một nhà văn tài năng nhng

ông đến với văn học không ồn ào nổi bật bằng những lời có cánh, Hồ Anh Thái luônlặng lẽ lao động sáng tạo bền bỉ bằng lòng nhiệt huyết say mê đối với văn chơng để rồicho ra những tác phẩm đặc sắc mang đậm dấu ấn phong cách cá nhân nhà văn khôngthể trộn lẫn với bất kỳ ai Vì thế trên ba mơi năm cầm bút, Hồ Anh Thái đã có chomình một khối lợng tác phẩm và những giải thởng xứng đáng Hồ Anh Thái sáng táctrên cả 2 mảng tiểu thuyết và truyện ngắn, ở mỗi thể loại ông đều đạt đợc những giảithởng nhất định

Năm 1983 - 1984 khi mới 24 tuổi, Hồ Anh Thái đạt giải thởng văn xuôi của báo

Văn Nghệ với truyện ngắn Chàng trai ở bến đợi xe Năm 1986, với chính sách mở cửa,

đổi mới trên mọi mặt đời sống kinh tế xã hội trong đó có văn nghệ, văn học bớc vàomột thời kỳ mới, cùng với những nhà văn khác Hồ Anh Thái đã hoà nhập rất nhanh vào

xu thế đó Văn học thời kỳ đổi mới có sự đóng góp không nhỏ của Hồ Anh Thái Ông

đợc xem là "hiện tợng" của văn học thời kỳ này

Thành công nối tiếp thành công, năm 1986 khi 26 tuổi Hồ Anh Thái đạt giải ởng văn xuôi của Hội nhà văn Việt Nam với tiểu thuyết Ngời và xe chạy dới ánh trăng.

th-Năm 1995, Hồ Anh Thái đạt giải thởng của Hội liên hiệp Văn học nghệ thuậtViệt Nam với truyện ngắn Ngời đứng một chân

Năm 1996, ông đạt giải thởng của Hội nhà văn Hà Nội với tiểu thuyết Mời lẻ một

đêm Gần đây năm 2002, tập truyện ngắn Tự sự 265 ngày của ông đợc giải thởng của

Hội nhà văn Việt Nam Ngoài những tác phẩm đạt giải thởng trên có thể kể đến các tácphẩm tiêu biểu khác nh: Phía sau vòm trời (1982), Mai phục đêm hè (1982); Vẫn cha tới mùa đông (tiểu thuyết, 1986); Trong sơng hồng hiện ra (tiểu thuyết, 1990); Mảnh vỡ của đàn ông (tập truyện ngắn, 1993); Lũ con hoang (tập truyện ngắn, 1995); Tiếng thở dài qua rừng kim tớc (tập truyện ngắn, 1998) ; Cõi ngời rung chuông tận thế (tiểu

thuyết, 2001); Bốn lối vào nhà cời (tập truyện ngắn, 2004); Đức phật, nàng Savitri và tôi (tiểu thuyết, 2007); Sắp đặt và diễn (tập truyện ngắn, 2007).

Trong sự nghiệp sáng tác của Hồ Anh Thái những sáng tác về ấn Độ chiếm một

vị trí quan trọng Những sáng tác đó một mặt nói lên tình yêu, sự đồng cảm của ông

đối với những kiếp ngời nghèo khổ trên đất nớc Gandhi, mặt khác khẳng định tài năngquan sát cuộc sống vốn kiến thức rất uyên thâm về văn hoá học, dân tộc học, xã hộihọc của ông Đặc biệt những tác phẩm của Hồ Anh Thái viết về ấn Độ đều là những

điều không xa lạ gì nhng tất cả đều nh một sự phát hiện mới (Nguyễn Đăng Điệp).

1.5 Tiểu kết chơng 1

ở chơng 1 này, chúng tôi đã trình bày một số khái niệm cơ bản làm tiền đề lí luận

để đi vào khảo sát đặc điểm lời chuyển thuật đó là lý thuyết hội thoại và các dạngthoại, nêu khái niệm, sự khác nhau giữa khái niệm lời chuyển thuật và lời nửa trực tiếp;

dấu hiệu nhận diện lời chuyển thuật; cấu trúc lời chuyển thuật; hành động ngôn ngữ;vài nét về tác giả Hồ Anh Thái

- ở chơng này, về việc khu biệt các khái niệm chúng tôi đã bớc đầu làm rõ sựkhác nhau giữa khái niệm lời chuyển thuật và lời nửa trực tiếp Đó là cơ sở giúp chochúng tôi đi sâu nghiên cứu đề tài Chúng tôi cũng đa ra một số tiêu chí là những dấuhiệu hình thức để nhận diện lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái Đồngthời, chúng tôi đa ra mô hình khái quát các thành phần cấu thành lời chuyển thuật gồmhai thành phần lời trần thuật của tác giả và lời nhân vật khi giao tiếp Trong giới hạncủa một chơng giới thuyết khái niệm, chúng tôi nêu ra những nét cơ bản về lý thuyếthành động ngôn ngữ nh khái niệm hành động ngôn ngữ, điều kiện sử dụng hành động

ở lời

- Về tác giả Hồ Anh Thái, chúng tôi đề cập đến những vấn đề nh cuộc đời, sựnghiệp, những thành công trong sự nghiệp sáng tác văn chơng của nhà văn

Chơng 2

ngữ nghĩa của vai nói và hành động nói

qua lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

2.1 Dẫn nhập

Khi tìm hiểu đặc điểm ngữ nghĩa lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Tháimột trong những thành tố quan trọng không thể không nhắc tới đó chính là vai nói vànội dung ngữ nghĩa của hành động nói Trong phần lời chuyển thuật vai nói (nhân vậtthực hiện hành động nói) là đối tợng đợc nhà văn đề cập đầu tiên và tiếp đến là nộidung lời nói của nhân vật đợc nhà văn trần thuật lại Các thành tố này giúp nhà văn cóthể chuyển tải đến bạn đọc một cách đầy đủ những nội dung thông tin cũng nh ý đồnghệ thuật mà nhà văn muốn gửi gắm Vì thế, ở chơng 2 này, chúng tôi đi vào làm rõhai thành tố: vai nói và ngữ nghĩa hành động nói

2.2 Ngữ nghĩa của vai nói qua lời chuyển thuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

Vai nói ở đây, theo quan niệm của chúng tôi, chính là các nhân vật thực hiện hành

động nói trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

Nhân vật văn học là một hiện tợng nghệ thuật ớc lệ nó có những dấu hiệu giúp tanhận diện qua tên riêng hoặc một ký hiệu nào đó mà tác giả gắn cho nhân vật Trongtác phẩm tự sự nhân vật thờng xng tôi nhằm trần thuật lại câu chuyện của mình, hoặc

dùng ở ngôi thứ ba hắn, y

Có thể nói bên cạnh cốt truyện, tình tiết thì nhân vật văn học là một trong nhữngkhái niệm trung tâm để tạo nên truyện ngắn.

2.2.2 Phân loại nhân vật - vai nói - trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

Nhân vật mà chúng tôi tiến hành phân loại ở mục này chính là nhân vật thực hiệnhành động nói, kể trong khi giao tiếp đợc tác giả trần thuật lại dới hình thức lờichuyển thuật

Ví dụ 1: (19) - Cô nói lơng giáo viên thấp lắm anh ơi Đô thị cái gì cũng đắt đỏ

(I, tr.9)

ở ví dụ này, nhân vật thực hiện hành động nói (vai nói thực hiện hành động nói)

là cô giáo, hành động nói của cô là một hành động than vãn về hoàn cảnh nghề nghiệp

của mình mong ngời nghe là anh xe ôm hiểu cho Nhân vật - vai nói ở đây là một trong

3 thành tố cơ bản cấu thành lời chuyển thuật, nó khác với nhân vật - thuộc nội dungnói

Ví dụ 2: (20) - Ông vẫn phềo phào bà đừng khóc nữa, bà bảo cô ấy bế thằng bé

đến đây nhận mẹ già nhận các anh các chị Nghĩa tử là nghĩa tận Dù sao cũng là máu

đào của tôi tinh lực của tôi

(XI, tr.196) Nhân vật bà vợ, cô ấy, mẹ già, anh, chị nêu trong ví dụ trên thuộc nội dung nói.

Nhân vật thuộc nội dung hành động nói không đóng vai trò là vai nói trong lời chuyểnthuật Loại nhân vật này chúng tôi không bàn đến ở mục này mà đề cập đến ở chơngtiếp theo

Qua khảo sát 11 truyện ngắn của Hồ Anh Thái, chúng tôi thấy thế nhân vật (vainói) thực hiện hành động nói trong truyện ngắn của Hồ Anh Thái rất phong phú và đadạng có theo kết quả thống kê có 154 nhân vật xuất hiện trong tổng số 11 truyện ngắn.Chúng tôi đã tiến hành phân loại qua bảng thống kê sau:

Bảng 2.1

Bảng thống kê danh từ, đại từ đợc tác giả sử dụng

định danh tên nhân vật.

TT Số lần xuất hiện

Tên truyện

Danh từ Đại từDanh từ

riêng

Danhtừthântộc

Danh từchỉ nghềnghiệpchức vụ

Đại từnhân xng

Đại từphiếmchỉ

6728,6

3213,67

5623,93

156,4

Khi xây dựng đặc điểm về mỗi tầng lớp nhân vật nh trên, nhà văn Hồ Anh Tháirất tài năng trong việc lựa chọn tên gọi cho nhân vật Nếu nh tên gọi của con ngời ởngoài đời chỉ mang ý nghĩa phân biệt ngời này với ngời kia thì trong văn học nói chungtác phẩm Hồ Anh Thái nói riêng, mỗi tên gọi nhân vật mang một ý nghĩa riêng thểhiện đặc điểm, tính cách, địa vị, chức danh, học hàm, học vị, nghề nghiệp, của nhân vật

nh ông Dê To, ông Bê, Xê, ông Nhạc Nhẹ, Cá Sấu, Tiến Sĩ C, Thạc sĩ D, ông Giáo s, Sốp Phơ, Đồng cô, Hoạ Sĩ Kết quả thống kê bảng trên cho ta thấy có hệ thống tên gọi đợc

Hồ Anh Thái định danh bằng danh từ riêng thông thờng xuất hiện trong lời chuyểnthuật có 64 lần chiếm 27,35 %, danh từ thân tộc có 67 lần chiếm 28,6%, danh từ chỉchức vụ, nghề nghiệp có 32 lần chiếm 13,67%, các đại từ nhân xng có 56 lần chiếm23,93 %, cuối cùng là đại từ phiếm chỉ chiếm 6,4% Nh vậy, danh thân tộc, danh từriêng và danh từ chỉ chức vụ nghề nghiệp có tần số sử dụng nhiều nhất, xuất hiện tronglời chuyển thuật đóng vai trò định danh vai nói

Cụ thể (vai nhân vật đợc nói đến trong lời chuyển thuật đợc tác giả miêu tả ở ngôithứ ba) thể hiện qua các danh từ gồm:

- Danh từ riêng: Dê To, Bê, A, Lý Tam Tam, Đàm Tứ Tứ, Lâm Thị Hoan Hỉ, Tân,

Hà, Quẹt, Cá sấu1, Cá sấu 2

Ví dụ: (21) - Cá Sấu 1 thờng hội thảo với chị em cơ quan rằng đàn ông trong ngõ

nhà nàng mời thằng thì cả mời là con yêu râu xanh

(II, tr.29)

- Danh từ chỉ ngời gọi theo chức danh, nghề nghiệp: ông vụ trởng, sếp, chàng th

ký, chị nhà báo, gã đồng cô, ông giáo s, tiến sĩ C, anh xe ôm, cô phóng viên, chú thợ xây

Ví dụ: (22 )- Ông vụ trởng nhận th chân tình bảo, chị là em gái chị nên khuyên

anh ấy Về hu rồi, ở nhà nghỉ nghơi cho nó khoẻ

(VII, tr.98)

- Danh từ thân tộc nh: ông, bà ,bố, mẹ, cô, chú, bác, anh, em, cháu

Ví dụ: (23) - Mẹ giải thích, đấy là ông muốn nói nàng chỉ đợc phép uống trà với

con trai nàng

(VII, tr.98)Các đại từ gồm:

- Đại từ ngôi thứ ba ông ấy, cô ta, bọn nó, lão ấy, gã,

Ví dụ: (24) - Gã bảo, em không nghờ ngời ác mà có ngời đẹp thế

(V, tr.119)

- Đại từ phiếm chỉ: ai, ai ai, đâu đâu

So sánh vai nói (hay nhân vật thực hiện các hành động hỏi, kể, bảo) với nhân vật

xuất hiện ở nội dung P trong thành tố 2, chúng tôi thấy có những điểm khác nhau sau

- Vai nói ở thành tố 1 xuất hiện đơn, số lợng ít hơn Còn vai nhân vật thực hiệncác sự tình P ở thành tố 3 thờng có 2 nhân vật (vì họ phải xuất hiện thành cặp tơng tác),chiếm số lợng lớn

- Vai nói ở thành tố 1 không mang giá trị thông báo chính tạo hớng đích ở lời màhớng đích ở lời là vai nhân vật là vai nhân vật ở nội dung P của thành tố 3

Cuộc sống hiện đại mang trong mình nó cả những cái nhố nhăng, lố bịch, Hồ AnhThái chứng kiến và phơi bày lên từng trang viết của ông Thế giới nhân vật trong truyênngắn của Hồ Anh Thái đã thể hiện tất cả những điều ông muốn nói Ta gặp trong

truyện ngắn Hồ Anh Thái với đủ hạng ngời trong xã hội: từ anh xe ôm, cô gái cắt tóc,gội đầu sửa móng, những cô gái làm nghề giúp việc (ôsin) đến hoạ sĩ, đạo diễn, diễnviên, nhà báo, các văn nghệ sĩ, các cụ hu trí, những ngời đợc xem là tầng lớp trên củaxã hội nh giáo s, tiến sĩ những bậc quyền cao chức trọng nh giám đốc, thứ trởng, vụtrởng Điều đặc biệt có thể nhận thấy ở những nhân vật này đó là họ hiện lên trong tácphẩm của Hồ Anh Thái gần gũi, đời thờng và không xa lạ gì với chúng ta Dới ngòi bútcủa Hồ Anh Thái, thế giới nhân vật đã nêu trên bộc lộ không ít những thói h tật xấucủa con ngời trong thời buổi kinh tế thị trờng những năm cuối thế kỉ XX đầu thế kỉXXI

Khác với các nhà văn truyền thống khi xây dựng nhân vật thờng chú ý xây dựngnhân vật sao cho nó trở thành điển hình, khuôn mẫu Hồ Anh Thái không nh vậy, khimiêu tả nhân vật ông không quá cầu kì trong việc dựng lên những chân dung toàn diện,

điển hình, đáng nhớ Nhân vật trong tác phẩm của Hồ Anh Thái khá đa dạng Mỗi nhânvật xuất hiện trong tác phẩm của ông bằng những dáng vẻ khác nhau, hoàn cảnh khácnhau, hành động khác nhau Các nhân vật đó thờng đợc Hồ Anh Thái khắc hoạ lêntrang viết của mình bằng những nét vẽ giản đơn không cầu kỳ nhng đầy tài hoa Chínhcách xây dựng miêu tả nhân vật nh vậy đã mang đến thành công cho tác phẩm Hồ AnhThái Nó giúp ông khái quát đợc cuộc sống, con ngời hiện đại trở nên chân thực và sinh

động Theo chúng tôi nhân vật trong tác phẩm Hồ Anh Thái có thể phân thành nhữngdạng sau:

Thứ nhất, nhân vật là những con ngời luôn sống với những hồi ức kỉ niệm nh Hà

trong Bên đờng tàu có ngôi nhà cổ; Anh xe ôm trong Anh xe ôm một chặng đờng núi Thứ hai, nhân vật là những con ngời luôn sống trong sự hoang tởng về chính bản

thân họ (trí tuệ, sắc đẹp, tài năng) để rồi đeo đuổi những ớc mơ không thực tế Đó là cô

ôsin Khuất Nhị Nhị trong Bến Ôsin, ở quê tuổi đã luống, sắp làm bà ngoại, vậy mà sau

khi lên thành phố làm ôsin một thời gian, cuộc sống thành thị làm cô thay đổi Cô thầmnghĩ mình cũng có quyền làm bà chủ lắm chứ Cô nuôi ý định cớp chồng bà chủ Bà chủ

nhà đi vắng cô lấy váy áo mặc vào rồi leo lên giờng nằm chờ ông chủ "Nhị mặc cái váy ngủ màu kem của vợ anh, nằm trên giờng ngủ của vợ chồng anh Em nằm chờ anh đấy".

Hay những cô cá sấu tuổi đã ngoài "băm" trong Trại cá sấu lại cứ hoang tởng mình đẹp

luôn chăm sóc cho sắc đẹp của mình bằng cách đi thẩm mĩ viện, giao du với những

ng-ời nổi tiếng Các cô Cá Sấu "cô nào cũng là một bồ hoang tởng", "hồi mời tám đôi mơi mình cũng tơi ngon nh ai".

Thứ ba, nhân vật là những con ngời chức trọng, quyền cao hay thuộc tầng lớp đợc

tôn vinh nhng thực dụng luôn sống với những lợi ích trớc mắt và chạy theo những dụcvọng tầm thờng Họ xem nhẹ luân thờng đạo lí sẵn sàng đánh đổi cả nhân cách của bảnthân mình bất chấp mọi ngời xung quanh Loại nhân vật này xuất hiện nhiều trongnhững tác phẩm Hồ Anh Thái Đó là ông phó trong Cả một dây đi theo nhau, nghe tin

sếp trởng vào bệnh viện ông rất vui Ông càng vui hơn khi có tin sếp phải thở bằng ôxi

Ông phó sớng phát rồ cả ngời nh trúng số độc đắc năm tỉ khi biết sếp thoát chết nhng

phơi bày ra cho thiên hạ thấy hết sự xấu xa qua những lời trăng trối bằng những dòng

di chúc về mảng đời t của ông ta Nhân vật Ngọc, Tân trong Bên đờng tàu có ngôi nhà

cổ vì muốn đạt giải hoa hậu cô sẵn sàng đánh đổi bản thân, sẵn sàng lên giờng với

Mánh bất cứ lúc nào Hay vị giáo s "vay một tuổi thì đầy thất tuần" nhng ngồi cạnh nữ

sinh "tay bốc bải tng tng nh gẩy đàn", hớng dẫn luận văn tốt nghiệp ông toàn chọn "con xinh" mới hớng dẫn.

Thứ t, nhân vật là những ngời vốn mặc nhiên thừa nhận mình là tinh hoa của xã

hội Họ tự mệnh danh mình là trí thức, quan chức, nghệ sĩ, đạo diễn, diễn viên, hoạ sĩ,nhà văn tài hoa nhng thực chất họ là những kẻ bất tài, hãnh tiến, gian manh và lố bịch

Đó là ông Đạo Diễn bất tài trong Trại Cá Sấu, ông muốn làm một cuộc cách mạng bắt

đầu từ phim Trơng Chi nhng khi tuyển diễn viên để vào vai đóng phim ông chỉ quantâm đến việc cô nào để cho ông ngả bàn đèn thì cô ấy trúng tuyển Chính vì thế vai Mỵ

Nơng là mơ ớc của bao thế hệ mĩ nhân thì nay ông Đạo Diễn sáu mơi hai tuổi này giaocho một cô cá sấu

2.2.3 Một số nhận xét về thế giới nhân vật

Nhân vật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái khá đa dạng và phong phú, với nhiềuhạng ngời, nhiều độ tuổi, nhiều trình độ, nghề nghiệp, tác phong, tính cách, lối sốngkhác nhau Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái, chúng tôi phân thànhbốn nhóm:

Nhân vật là những ngời luôn sống với những hồi ức, kỉ niệm

Nhân vật là những con ngời luôn sống trong sự hoang tởng

Nhân vật là những con ngời thực dụng luôn chạy theo những lợi ích trớc mắt,chạy theo những dục vọng tầm thờng, đánh đổi cả nhân cách của bản thân.

Nhân vật là những ngời vốn mặc nhiên thừa nhận mình là tinh hoa của xã hội Họ

tự mệnh danh mình là trí thức, quan chức, nghệ sĩ, đạo diễn, diễn viên, hoạ sĩ, nhà văntài hoa nhng thực chất họ là những kẻ bất tài, hãnh tiến, gian manh và lố bịch

Nhân vật là sản phẩm tinh thần đặc biệt của nhà văn Từ những sự kiện về mốiquan hệ bề bộn, phức tạp của con ngời trong cuộc sống, nhà văn Hồ Anh Thái đã lựachọn, sáng tạo nên những nhân vật mang đặc điểm chung của một tầng lớp, một giaicấp, một dân tộc Qua hành động, suy nghĩ, ngoại hình diện mạo, mà đặc biệt là ngônngữ của nhân vật nhà văn Hồ Anh Thái đã gián tiếp bày tỏ thái độ quan điểm của mìnhtrớc cuộc sống mà ông đã chứng kiến

2.3 Hành động nói của nhân vật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

Nh đã nêu ở trên lời chuyển thuật là lời nói của nhân vật đợc ngời trần thuật (tácgiả) ghi lại trong văn bản trần thuật Trong truyện ngắn Hồ Anh Thái, khi trần thuật lạilời nói của nhân vật thì hành động nói, cách thức nói năng của nhân vật trong truyệnhay nói cách khác vai thực hiện hành động nói trong truyện cũng đợc tác giả miêu tảlại qua lời chuyển thuật Để miêu tả hành động nói của nhân vật, tác giả sử dụng các

động từ sau:

- Nhóm các động từ chỉ hành động trần thuật: kể, kể lại, tả, nhận thấy, thuật lại ,

ví dụ: Nhất vừa nấu cơm vừa kể, Anh kể lại

- Nhóm các động từ chỉ hành động nói năng: nói, bảo, kêu, hỏi , ví dụ: Chị bảo, Nhị chủ động bảo, Nhất nói, Bà công đoàn kêu

- Các động từ nh: than thở, xuýt xoa, đấu hót, gầm, quát, hát , ví dụ: Đạo diễn

gầm lên chết cha tôi rồi ; Gã xuýt xoa

- Nhóm các động từ thể hiện nhận thức: giải thích, bình luận, nghiệm, nghiệm

thấy, cảm nhận thấy , ví dụ: Thâm niên làm tài xế hơi bị dài anh nghiệm thấy

- Nhóm các động từ thể hiện suy nghĩ: thầm nghĩ, thầm tính, tự hỏi, nghĩ bụng , ví

dụ: Cô lại thầm nghĩ ; Cô phóng viên thầm tính

Bên cạnh các nhóm động từ trên, tác giả còn sử dụng các thành ngữ, tục ngữ, tổhợp từ trong lời chuyển thuật để miêu tả kiểu nói, hành động nói, cách thức nói năng

của nhân vật Đó là các thành ngữ, tục ngữ: tát nớc theo ma, uốn lỡi bảy lần, một phần kín chín phần hở

ngữ trong lời chuyển thuật dựa vào những dấu hiệu hình thức sau:

- Thứ nhất, dựa vào động từ tờng minh trên bề mặt phát ngôn do tác giả thể hiện

Ví dụ: Ông kể lại, Cô ta quát, Nhất bảo

- Thứ hai, dựa vào nội dung trong lời chuyển thuật (kèm dấu câu) Ví dụ: Cô quát lên, mày nói có thật không?

- Thứ ba, dựa vào đích tác động (hớng đến ngời nghe)

Kết quả khảo sát nh sau:

Bảng 2.2

Bảng thống kê hành động ngôn ngữ qua lời chuyển thuật

trong truyện ngắn Hồ Anh Thái

Qua kết quả khảo sát chúng tôi thấy: Về số lợng, lời chuyển thuật trong truyệnngắn Hồ Anh Thái đợc chia làm 6 loại hành động cụ thể, tỉ lệ giữa các nhóm hành

động ngôn ngữ có sự chênh lệch tơng đối Trong đó nhóm hành động trần thuật có tỉ lệcao nhất có 203 hành động chiếm (37,2%); xếp thứ hai là nhóm hành động ứng xử có

132 hành động chiếm (24,2%); xếp thứ ba là nhóm hành động cầu khiến có 90 hành

động chiếm 60%, thứ t là nhóm hành động khen có 60 hành động chiếm 11%, nhómthứ năm là hành động than vãn có 34 hành động chiếm 6,2%, cuối cùng là nhóm hành

động phủ định, bác bỏ Sau đây chúng tôi sẽ đi vào phân tích biểu hiện cụ thể của từngtiểu nhóm

2.3.1 Hành động trần thuật

Hành động trần thuật là hành động kể lại, thuật lại một sự tồn tại của hiện thựckhách quan (trong quá khứ, hiện tại) bằng tín hiệu ngôn ngữ Điều kiện để thực hiệnhành động này dựa trên ba điều kiện:

TT Số lần xuất hiện

Truyện

Hành

độngtrầnthuật

Hành

độngnhận xét

Hành

độngcầukhiến

Hành

độngkhen

Hành

độngthanvãn

Hành

độngbác bỏ

13224,2

9016,5

6011,0

346,2

264,7

a) Sự trải nghiệm của ngời nói: có một sự việc nào đó ngời nói đã chứng kiến(hoặc nghe kể).

b) Nội dung ngời nói đa ra có hiệu lực đối với ngời nghe: Sự việc mà ngời nói đa

ra, theo chủ quan của ngời nói, nằm trong sự quan tâm của của ngời nghe (vì cha biết)hiệu lực của nó là cung cấp thông tin

c) Ngời nghe hiểu rõ về sự việc

Dạng hành động này xuất hiện nhiều nhất trong truyện ngắn Hồ Anh Thái Dựavào t liệu đã khảo sát, chúng tôi chia nhóm hành động trần thuật ra thành ba nhóm nhỏ:trần thuật kể, trần thuật giải trình, trần thuật miêu tả

nội dung lời nói nhân vật Trong những t liệu trần thuật kể đã khảo sát qua lời chuyểnthuật trong truyện ngắn Hồ Anh Thái, chúng tôi tiếp tục chia thành các nhóm nhỏ sau:

a1 Kể về quá khứ

Trong Bên đờng tàu có ngôi nhà cổ, tác giả miêu tả lại lời nhân vật Mánh (một tên

lu manh, sát gái thời hiện đại) trong khi âu yếm với Tân - cô gái nhẹ dạ cả tin, anh đã

kể cho Tân nghe về những ngày bôn ba của anh Tác giả viết

(28) - Bàn tay Mánh xoa vuốt trên ngời Tân phóng túng và thành thạo nh khi phác

hoạ mẫu áo Anh ta kể rằng chỉ riêng thời kỳ bôn ba những chuyến tàu, đàn bà trong

những toa tàu chợ đã có tới hàng trăm Có đêm toa tàu tối đen, một em gái đi qua nói thầm vào tai anh: ''Em nằm trong góc kia nhé" Lát sau mò đến, giở chăn ra, chui vào, nằm chung trên một tấm ni lông Xong chuyện mới hay đó là một mụ lạ hoắc buôn rễ hồi

và móng trâu móng bò qua đờng biên Thế là lại phải lần mò sang góc tàu bên kia tìm cho đợc ngời quen để khỏi thất lễ.

(XI, tr.158)

Chuyển thuật lại lời nói nhân vật Mánh, Hồ Anh Thái đã đem đến cho ngời đọcmột cách nhìn nhận mới về giá trị con ngời trong xã hội hiện đại Cuộc sống hiện đại

đã khiến con ngời đánh mất dần những phẩm chất tốt đẹp, con ngời đang dần bị vậthoá, với bao nhiêu thói h tật xấu, bao nhiêu việc làm trái đạo lý đang nghênh ngangtrắng trợn lấn át trong cuộc sống xô bồ, gấp gáp của thời đại mới

Cũng nh vậy, trong Anh xe ôm một chặng đờng núi, tác giả chuyển thuật lại lời anh

xe ôm khi anh trò chuyện với cô gái đi nhờ xe

(29)- Anh kể, dạo anh làm lái xe cho sở, nghe các thầy, các giáo s các chuyên gia

giáo dục bàn nhiều đề tài nghiên cứu cấp nhà nớc cấp bộ, nghe nhiều quá kích thích t duy Thế là một ngày đẹp trời tầm nhìn xa trên mời kilômét, anh đến đặt lên bàn ông giám đốc mới một bản đề cơng.

Đề tài: Thử tìm hiểu tính cách ngời Việt thông qua những biểu hiện và cách xử lý khi tham gia giao thông để từ đó tìm một xu hớng giáo dục cho nhân cách và hành vi Chủ biên: Tên anh

(I, tr.11) Trong ví dụ trên, đợc tác giả ghi lại qua cuộc trò chuyện của anh xe ôm với côphóng viên ngồi sau xe anh Lời của anh xe ôm là một hành động kể Ta nhận biết đợcnhờ vào lời dẫn của tác giả anh kể và đặc biệt, dựa vào nội dung lời nói của anh ta nhờ

từ chỉ thời gian dạo, ta hiểu đợc sự việc mà anh kể diễn ra trong quá khứ Lời chuyển

thuật trên thể hiện một nghịch lý rất đáng cời nhng lại trở nên có lí trong xã hội hiệnnay, một anh lái xe đã có lúc "leo" lên chủ biên cả một đề tài nghiên cứu cấp bộ

Đó là hành động kể một cách ngây thơ, hồn nhiên của cô Ôsin Lâm Nhất Nhấtqua sự miêu tả của tác giả trong truyện ngắn Bến Ôsin:

(30) - Rồi Nhất vừa nấu cơm vừa kể ngày bé đi chăn trâu cháu nổi tiếng là tay

sát chuột Hun đợc một ổ chuột đồng, vơ đợc một ít rơm rạ cỏ khô nổi lửa lên là đợc bữa thơm lừng ấm bụng Nhng đây là chuột thành phố độc hại không ăn đợc, một ổ dịch hạch đấy

(III, tr.38)

Lời chuyển thuật này thể hiện một thực tế rất nghịch lý của những ngời làm nghề

ô sin ở Việt Nam Cô Nhất (vai thực hiện hành động kể trong truyện đợc nhà văn thuậtlại) làm ôsin nhng không giỏi nghề ôsin mà chỉ giỏi đánh chuột

a2 Kể về một câu chuyện kèm theo lời giải thích để biện minh cho hành động của

mình

Trong Anh xe ôm một chặng đờng núi, anh xe ôm kể cho cô gái đi nhờ những kỷ

niệm đáng nhớ của cái nghề lái xe ôm

(31) - Anh kể ( ), có lần anh đã phải kẹp chả hai nhân mạng Ba chứ không phải

hai Cũng chiều chiều nh thế này Một cô đau đẻ đứng mãi bên đờng không vẫy đợc xe ô tô Xe máy cũng chẳng có Vớ đợc cái xe ôm xịn của anh, cả bà mẹ lẫn cô con gái rối rít leo lên cô chửa ngồi giữa bà mẹ ngồi sau Cô chửa ngồi một bên bà mẹ ngồi hai bên, anh bảo bà mẹ ép vừa thôi, bà chịu ngồi chật một tí, ép mãi cháu nó phọt ra vợt mức tr-

ớc thời hạn giữa đờng Anh đàng hoàng không kẹp chả bao giờ nhng ở đâu cũng phải đất

có lề quê có thói ở cái nơi không ai đàng hoàng thì anh không thể đàng hoàng một mình đợc

(I, tr.9) Nội dung của lời chuyển thuật trên là câu chuyện kể của anh xe ôm về một lầnanh đã phải "kẹp chả" và trong khi kể anh lí giải luôn việc anh thực hiện hành động đó.Bằng việc trần thuật lại lời nói của nhân vật anh xe ôm trong truyện, tác giả Hồ AnhThái đã gián tiếp nêu lên mặt trái của xã hội hiện đại hoá cuốn con ngời vào vòng quaycủa cuộc sống, bào mòn dần những phẩm chất tốt đẹp ở mỗi con ngời ở cái nơi không

ai đàng hoàng thì anh không thể đàng hoàng một mình đợc

a3 Kể về sự tồn tại của sự vật, sự việc, hiện tợng trong hiện tại

Trong Cây hoàng lan hoá thành cây si, mợn lời kể của nhân vật là một em gái

trong truyện, Hồ Anh Thái đã phản ánh tình trạng xuống cấp về đạo đức của một bộphận nhỏ trí thức thời nay Cụ thể là những giảng viên họ là giáo s, tiến sĩ lợi dụngquyền uy của mình, họ đã có những hành động thiếu tôn trọng đối với sinh viên Ta cóthể thấy đợc điều đó qua lời chuyển thuật sau:

(32) - Kể đến đây em gái chuyển giọng một phần kín chín phần hở, này tớ nói

cho ấy biết, chàng này toàn chọn con xinh mới hớng dẫn luận văn, ngồi cạnh nữ sinh tay

bốc bải tng tng nh gẩy đàn, ban đầu bốc tay sau bốc linh tinh một số thứ Chả làm đợc gì nữa đâu mở ra rồi lại đậy vào, thì thế nhng vẫn muốn nhìn xem trong nồi có gì cho bõ công

(VII, tr.103)

a4 Kể về một sự việc đang diễn ra ảnh hởng đến bản thân

Trong Bên đờng tàu có ngôi nhà cổ, khi tâm sự với Hà, nhân vật Quẹt đã kể cho

Hà nghe câu chuyện về cái ngón tay làm bản thân anh đau đớn vật vã

(33) - Quẹt kể rằng anh ta bị cái ngón tay đau hành cho đau đớn vật vã, uống bao

nhiêu kháng sinh cũng không khỏi Ngón tay cứ sng phồng, bỏng rát Dần dần có cảm

giác ngón tay muốn bứt ra khỏi cơ thể, nh không phải là của anh nữa Ông bác sĩ bảo có

thể anh phải tháo một đốt ngón tay, để lâu thì phải tháo cả ngón

(XI, tr.168)

ở lời chuyển thuật vừa nêu trên, Hồ Anh Thái đã gián tiếp mợn lời kể của một emgái trong chuyện để gián tiếp lên án tình trạng xuống cấp về đạo đức nhân cách củamột bộ phận nhỏ những bậc tri thức thời đại luôn miệng rao giảng đạo lý, nhân cáchnhng chính họ lại giẫm đạp lên điều đó

Lời kể của anh xe ôm với th kí toà soạn báo Chơi trong truyện ngắn Chơi cũng

giúp cho ngời nghe hiểu rõ hơn về sự tồn tại của sự vật hiện tợng

(34) - Tay xe ôm bảo đây là giếng Long Nhãn mắt rồng, có từ ngày xửa ngày xa.

Con gái làng này chỉ ăn nớc giếng ấy mà đẹp nổi tiếng, đẹp nhất quần đảo Từ ngày có

đờng ống nớc, nớc máy vào tận nhà ngời ta ngứa ngáy tay thế nào lấp giếng đi Thế là hai chục năm qua làng thành trại cá sấu, con gái làng mát lồi răng vổ Cả làng sợ quá phải khơi lại giếng, nớc càng trong leo lẻo mà chẳng ai giám lấy về dùng

(V, tr.72)

- Có khi khởi đầu hành động kể là thời hiện tại nhng sau đó lại trở về quá khứ

(35) - Anh xuýt xoa ( ) Bây giờ anh đi xe ôm uống bia hơi bù cho ngày âý đi xe

hơi uống bia ôm Bao nhiêu thầy bao nhiêu chuyên viên sở trong xe anh Bao nhiêu ý ởng bao nhiêu kế hoạch bao nhiêu dự án rút tiền ra bàn bạc trong xe anh

t-(I, tr 9)

a3 Kể kèm theo hành động nhận xét, đánh giá