Nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lí của loài cá rô phi đơn tính [oreochromis niloticus] nuôi tại nghệ an

Cá rô phi hiện nay cho năng suất cao, chất lợng thịt tốt đợc ngời tiêu dùngrất a chuộng.Cá rô phi đơn tính là đối tợng cá nuôi cho năng suất thu hoạch cao, tuynhiên các nghiên cứu về cá

T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c¸c c« cïng toµn thÓ c¸c b¹n.

T¸c gi¶: TrÞnh Quúnh Anh

Mở đầu:

Từ xa đến nay nớc ta vẫn lu truyền câu tục ngữ: “Thứ nhất canh trì, thứnhì canh viên, thứ ba canh điền” điều này đến ngày nay vẫn đúng Canh trì lànuôi cá ao, nói rộng ra là nuôi trồng thuỷ sản là nghề mà thu nhập “một vốnbốn lời”

Ngày nay phong trào kinh tế VAC đang phát triển mạnh mẽ, nhân dân có

sự lựa chọn những kinh nghiệm tốt để vận dụng vào sản xuất nhằm nâng cao

đời sống Nhiều gia đình nuôi cá không chỉ để cải thiện bữa ăn hàng ngày, màcòn thu đợc một khối lợng hàng hoá lớn bán ra thị trờng Không ít gia đình đãlàm giàu nhờ nghề nuôi cá Với nguồn lợi nhuận cao nh vậy nên ở nớc ta nóiriêng và các nớc trên thế giới nói chung, nghề nuôi trồng thuỷ sản không còn bóhẹp trong phạm vi gia đình mà đợc phát triển rộng rãi thành những tổ chức cộng

đồng làm nghề nuôi trồng thuỷ sản

Hiện tại nghề nuôi trồng thuỷ sản đã tạo ra đợc nhiều sản phẩm hànghoá, vừa để đáp ứng nhu cầu của nhân dân ngày càng tăng, vừa góp phần vàokim ngạch xuất khẩu của nhà nớc

Tuy nhiên, để ngành thuỷ sản phát triển bền vững và có lợi nhuận thìcông tác điều tra nghiên cứu khoa học và chuyển giao các kỹ thuật công nghệ

có ý nghĩa quan trọng Nghiên cứu hình thái, sinh lý, sinh thái, sinh hoá, ditruyền cá cũng nh mối tơng tác giữa cơ thể và môi trờng là những lĩnh vực cần

đợc quan tâm Kết quả của những công trình này có ý nghĩa làm cơ sở khoa họccho các nghiên cứu về kỹ thuật nhằm tạo ra những quy trình công nghệ chínhxác và ổn định để vận dụng vào việc chăm sóc nuôi dỡng cá thơng phẩm

Cá rô phi là một đối tợng cá nuôi khá phổ biến ở các nớc Đông Nam ánói chung và Việt Nam nói riêng Trớc đây cá rô phi chỉ đợc xếp vào hàng cá

“bình dân” của ngời nghèo thì ngày nay đợc đánh giá cao, có nhu cầu tăngnhanh trên thị trờng thế giới Thậm chí ở một số nớc còn đợc coi là hàng “đặcsản” Cá rô phi hiện nay cho năng suất cao, chất lợng thịt tốt đợc ngời tiêu dùngrất a chuộng.

Cá rô phi đơn tính là đối tợng cá nuôi cho năng suất thu hoạch cao, tuynhiên các nghiên cứu về cá rô phi đơn tính cha nhiều, chỉ mới tập trung đến cácvấn đề: sinh lý bệnh cá, công nghệ chuyển đổi giới tính, kỹ thuật nuôi cá thơngphẩm ở ao, mô hình nuôi cá ruộng lúa, công nghệ sản xuất giống và tốc độ tăngtrởng của cá Còn những nghiên cứu về các chỉ tiêu sinh lý của cá rô phi đơntính thì cha đợc chú trọng ở Nghệ An Vì vậy, chúng tôi đã tiến hành nghiêncứu đề tài:

“Nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lý của loài cá rô phi đơn tính đợc nuôi tại Nghệ An“.

Đề tài có mục đích: tìm hiểu các chỉ tiêu sinh lý cá rô phi đơn tính nh chỉtiêu huyết học, hô hấp, tốc độ tăng trởng làm cơ sở xây dựng quy trình kỹ thuậtnuôi, đồng thời góp phần vào công tác giảng dạy, học tập bộ môn sinh lý cá,cũng nh rèn luyện phơng pháp nghiên cứu, tập hợp số liệu hình thành báo cáokhoa học

Với thời gian có hạn (từ tháng 9/2003 - 04/2004) nên đề tài này chỉ tậptrung nghiên cứu một số nội dung chủ yếu sau:

Xác định một số chỉ tiêu huyết học của cá rô phi đơn tính (hồng cầu,bạch cầu, hàm lợng Hb, sức kháng thẩm thấu của hồng cầu), và mối quan hệcủa các chỉ tiêu này

Xác định tần số hô hấp của cá rô phi đơn tính phụ thuộc vào nhiệt độ môitrờng nớc, từ đó để xác định phạm vị chịu nhiệt của cá

Xác định ngỡng ôxy và hàm lợng tiêu hao ôxy ở hai giai đoạn khác nhaucủa cá

Nghiên cứu tốc độ tăng trởng của cá, để biết đợc hiệu quả kinh tế củaloài cá này cao hay thấp, phù hợp hay không phù hợp với điều kiện nuôi ở Nghệ

An

Chơng 1: Tổng quan tài liệu.

1.1 Lợc sử nghiên cứu.

Nghề nuôi cá trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã có mộtlịch sử phát triển lâu đời Do đó có rất nhiều các công trình khoa học tập trungxung quanh các vấn đề có liên quan đến con cá nuôi và nghề nuôi cá Tuy nhiên

do phạm vi giới hạn của đề tài, chúng tôi chỉ có thể nêu lên một số công trìnhnghiên cứu có liên quan đến vấn đề chúng tôi đang nghiên cứu:

1.1.1 Một số nghiên cứu về chỉ tiêu sinh lý máu của các loài cá nuôi.

Theo Dơng Tuấn (1981) số lợng hồng cầu của máu cá thờng vào khoảng:1.106 – 2.106 tb/mm3 máu, tuy nhiên phạm vi biến đổi của chúng rất lớn ở cánớc ngọt vào khoảng: 0,7 – 3,5.106tb/mm3 máu ở cá nớc mặn vào khoảng: 0,7– 4.106tb/mm3 máu [9]

Khi nghiên cứu các chỉ tiêu sinh lý máu trên cá Vền, cá Hồi, cá Vợc.Pavlov, Crolik (1931) Puch Kov, Drapkina (1951) và các tác giả khác đều nhậnthấy cá có tuổi khác nhau số lợng hồng cầu và hàm lợng Hemoglobin trong máucũng khác nhau: cá càng lớn số lợng hồng cầu và hàm lợng Hemoglobin trongmáu càng cao [3]

Murachi S (1959) cùng với các tác giả khác nghiên cứu về hàm lợngHemoglobin của cá chép có nhận xét rằng: hàm lợng Hemoglobin tăng theo quátrình sinh trởng [3]

Leonenko A.M và Liakhlovish V.I (1966) có nhận xét rằng cá giống cóhàm lợng Hemoglobin trong máu cao sẽ hứa hẹn cho năng suất cá nuôi cao, cálớn nhanh và chịu đựng đợc môi trờng khắc nghiệt [3]

Assman A.V (1960) và ostroumova N.N (1979) nghiên cứu trên cá chép

đã thấy cá nuôi trong điều kiện tự nhiên có các chỉ tiêu về máu cao hơn so vớicá nuôi trong điều kiện nhân tạo [3]

Khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa các chỉ tiêu huyết học với điều kiệnmôi trờng và bệnh cá ngời ta nhận thấy: Đối với cơ thể cá phát triển bình thờng,các đặc tính của máu tơng đối ổn định (độ pH, áp suất thẩm thấu, tỷ lệ cácthành phần máu) Nếu vì một lý do nào đó tính ổn định này bị phá huỷ thì hoạt

động cơ thể cũng bị đình trệ ,vì vậy trên cơ sở nghiên cứu các chỉ tiêu huyết họccủa máu cá ta có thể biết đợc trạng thái sinh lý của cá, cũng nh biết đợc ảnh h-ởng của điều kiện môi trờng tới hoạt động của cá

Cũng tác giả trên khi nghiên cứu sức kháng thẩm thấu của màng hồngcầu theo mùa vụ ở cá chép, mè trắng, mè hoa, cá trắm cỏ nhận thấy ở các loàicá này có sức kháng thẩm thấu bắt đầu ở NaCl: 0,46 – 0,63% Tối đa ở 0,40 –0,43% Sự chênh lệch giữa các loài không đáng kể, cá chép, cá trắm cỏ có độbền vững thẩm thấu hồng cầu tơng tự nh nhau, cá mè hoa là thấp nhất [3]

Đối với nhiệt độ môi trờng nớc xung quanh cũng ảnh hởng rất lớn đến cá.Cá sống trong các vùng nớc ngọt vào mùa hè có nhiệt độ nớc cao, mùa đông cónhiệt độ nớc thấp Vào mùa đông khi nhiệt độ của nớc giảm ngời ta thấy hiện t-ợng tăng hàm lợng Hemoglobin và số lợng hồng cầu trong máu [3]

Số lợng bạch cầu của các loài cũng biến đổi theo nhiệt độ môi trờng nớcxung quanh

Ostroumova N.N (1979) khi nghiên cứu trên cá chép 1 tuổi, sống ở nớc

có nhiệt độ 40C số lợng bạch cầu là: 22 000 tb/1mm3 máu Khi đa cá nuôi ở môitrờng nớc có nhiệt độ 160C số lợng bạch cầu: 33 000 tb/mm3 máu Cá trê sốngtrong nớc có nhiệt độ 40C, số lợng bạch cầu là 33 000 tb/mm3 máu ở 160C là 23

500 tb/mm3 máu [3]

Một số tác giả cho rằng, cờng độ dinh dỡng phụ thuộc vào nhiệt độ môitrờng, cá sống ở nớc có nhiệt độ cao, cờng độ dinh dỡng cao, số lợng bạch cầutrong máu tăng [3]

Ivanova N.T (1983) đã cho biết công thức bạch cầu của cá thay đổi theoquá trình sinh trởng [3]

1.1.2 Một số nghiên cứu về chỉ tiêu hô hấp.

Khi nhiệt độ nớc thay đổi trớc hết nhịp hô hấp của cá thay đổi (Kitnes.1943) và (Bitzu.1949) Sau đó hoạt động của cá cũng thay đổi: Khi nhiệt độ caovận động tự phát của cá cũng cao, thức ăn qua ống tiêu hoá ở nhiệt độ cao cũngnhanh hơn ở nhiệt độ thấp Rõ ràng nhiệt độ có ảnh hởng đến sự sống của cá.[1]

Cá rô phi là loại cá thích ứng với nhiệt độ tơng đối rộng, chúng có thểsống ở môi trờng nớc có nhiệt độ từ 15 – 350C Theo Lê Quang Long, Nguyễn

Đình Dậu, Nguyễn Quang Vinh (1961): Khi nhiệt độ nớc đến 42,20C cá sẽ chếtnóng và nhiệt độ nớc xuống đến 5 – 60C cá sẽ chết rét, và cá lớn chống nóng

và chịu rét tốt hơn cá bé

Nhiệt độ cực thuận của cá là 25 – 320C

Cá sẽ ngừng ăn từ: 15  20C trở xuống và từ 350C  20C trở lên Cá ănnhiều nhất ở nhiệt độ: 29 – 320C [1]

Trong điều kiện tiến hoá của cá do điều kiện sống khác nhau nên tínhthích ứng với ôxy hoà tan trong nớc không giống nhau ở mỗi loài cá Họ cá hồi

ở xứ lạnh đòi hỏi nồng độ ôxy cao gấp đôi so với họ cá chép ở xứ ấm [1]

Theo tác giả Lê Quang Long và Nguyễn Đình Dậu (1961) cá rô phi cóthể sống đợc trong môi trờng có hàm lợng ôxy rất thấp: 1,0mg/lít, cá có thểsống đợc trên 5 giờ Điều này giúp cá rô phi dễ dàng phát triển ở khắp các mặtnớc [1]

Theo tác giả Phạm Mạnh Tởng khi nghiên cứu về cá rô hu, cá Mrigal,cho kết quả: [18]

*) Cá rô hu:

Gia đoạn Ngỡng nhiệt độ

(0C)

Ngỡng ôxy(mg/l)

Ngỡng muối(%)

Ngỡng muối(%)

kể và khi dới 1,1mg/l thì cá mè trắng bắt đầu nổi đầu và ngừng ăn, cá nổi đầu

mạnh khi hàm lợng ôxy là 0,5 mg/l và cá chết khi hàm lợng ôxy bé hơn 0,35mg/l.

Lợng tiêu hao ôxy của cá mè trắng cao hơn so với mè hoa và trắm cỏ,mùa hè nhiệt độ cao có hàm lợng ôxy cao hơn mùa đông, cá càng lớn thì lợngtiêu hao ôxy của một đơn vị khối lợng cơ thể càng thấp [1]

Theo tác giả Dơng Tuấn (1981) các nhân tố ảnh hởng đến độ tiêu hao

ôxy cũng đều ảnh hởng đến ngỡng ôxy và sự ảnh hởng ấy có cùng một quy luật:Khi nhiệt độ cao thì lợng tiêu hao ôxy, ngỡng ôxy của cá cũng cao, cá cùng loàinhng ở thời kỳ non trẻ, kích thớc nhỏ có tần số hô hấp cao hơn cá ở thời kỳ tr-ởng thành, kích thớc lớn Cá đực có nhịp thở nhanh hơn cá cái và khi nhiệt độtăng thì nhịp thở cũng tăng, nhiệt độ giảm thì nhịp thở cũng giảm [9]

1.1.3 Một số nghiên cứu về chỉ tiêu tăng trởng

Tác giả Phạm Mạnh Tởng khi nghiên cứu về tốc độ tăng trởng của một sốloài cá thu đợc kết quả nh sau:

Theo Lê Quang Long, cá lớn nhất ở trong năm đầu có điều kiện nuôi tốt,tốc độ lớn tối đa của cá sau 12 tháng tăng thêm về chiều dài của con đực là19cm và ở con cái là 16cm Thờng cá đực lớn hơn cá cái [1].

Phân tích sự sinh trởng của cá E Ford (1928) đã đa ra kết luận: cá lúctròn 1 tuổi mà có kích thớc lớn thì ở tuổi già nó vẫn có kích thớc lớn, nhng sựtăng trởng của năm thứ hai của đời sống giảm đi một cách có quy luật, nghĩa làcá tròn 1 tuổi có kích thớc lớn thì tăng trởng chậm hơn so với những cá ở tuổi

đó có kích thớc nhỏ [13]

N D Bylu (1950 1960) khi ứng dụng công thức tính sinh trởng đặc thùcũng đa ra kết luận: "Sự sinh trởng và tốc độ sinh trởng của cá phụ thuộc vàochiều dài khởi điểm của nó mà không phụ thuộc vào tuổi cá Chiều dài khởi

điểm càng lớn thì tốc độ tăng trởng của những năm sau càng chậm" [13]

Trơng Lan Châu (1982) cho rằng: Cá càng nhiều tuổi thì tốc độ tăng ỏng về kích thớc, trọng lợng càng giảm [1]

tr-Nghiên cứu tốc độ sinh trởng của một số loài cá nuôi thông dụng, tác giảNguyễn Duy Khoát (1993) thấy rằng: mè trắng sinh trởng tơng đối nhanh; trong

tự nhiên cá 1 tuổi nặng 780 - 885g, cá 2 tuổi: 1,4 - 1,5kg

Cá mè hoa có sức lớn nhanh hơn cá mè trắng Cá một tuổi nặng 2,8kg, cá2tuổi nặng 5,2kg Cá lớn nhất có thể đạt 35 - 40kg

Cá trắm 1 tuổi nặng 1kg; 2 tuổi: 2 - 9kg; 3 tuổi: 9 - 12kg

Đối với cá trôi phân bố nhiều ở khắp sông suối lớn miền núi, cá chịu lạnhkém và có tốc độ tăng trởng: 1 tuổi nặng 100 - 200g; 2 tuổi 200 - 300g; 3 tuổi:

400 - 600g; 4 tuổi nặng 600 - 800g [6]

1.1.4 Tình hình nghiên cứu về cá rô phi đơn tính

Cá rô phi đơn tính là loài cá hiện đang đợc sự quan tâm, đầu t rất lớn củangành trồng thuỷ sản Vì đây là loài cá có tốc độ sinh trởng nhanh, chất lợng

thịt tốt, và có giá trị xuất khẩu cao, nhất là tại thị trờng Mỹ Nắm đợc các u

điểm của loài cá này nên từ năm 1998 Viện nghiên cứu Nuôi trồng thuỷ sản I,

đã triển khai mạnh các nghiên cứu theo hớng tạo đợc giống rô phi đơn tính Vàngời ta tìm ra đợc ba phơng pháp sau:

Công trình nuôi thâm canh cá rô phi thơng phẩm, trong ao nớc ngọt cũng

đã đợc Phạm Anh Tuấn, Phạm Đức Lơng, Lê Quang Hng nghiên cứu thửnghiệm (2000) và rút ra kết luận: cá rô phi đơn tính cỡ 4g/1con, thả mật độ 8con/m2, nuôi trong thời gian 220 ngày có thể đạt năng suất 20 tấn/ha Cỡ cá thuhoạch 400g/con [17]

Viện nghiên cứu nuôi trồng thuỷ sản I đa ra mô hình nuôi cá rô phi đơntính ruộng lúa; công thức nuôi ghép cá rô phi với các loài cá khác, bên cạnh đócòn nghiên cứu về một số bệnh thờng gặp ở cá rô phi đơn tính [11]

Nhìn chung các công trình nghiên cứu về cá rô phi đơn tính cha nhiều vàchủ yếu tập trung nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật nuôi cá, còn các chỉ tiêusinh lý máu, sinh lý hô hấp cha đợc nghiên cứu nhiều

1.2 Cơ sở khoa học của đề tài

1.2.1 Cơ sở lý luận

1.2.1.1 Sinh lý máu.

Máu là một tổ chức lỏng, đợc vận chuyển trong hệ thống huyết quản, nó

đảm bảo mối liên hệ giữ các tổ chức cơ quan trong cơ thể bằng cách khôngngừng vận chuyển ôxy và các chất dinh dỡng đến các tế bào Máu là yếu tố cầnthiết để duy trì sự sống của các tế bào, các mô và các cơ quan trong cơ thể.Những biến đổi của máu đều phản ánh trạng thái sinh lý và hoạt động của tếbào, cho nên tính ổn định tơng đối của thành phần máu là dấu hiệu về sức khoẻcủa động vật Vai trò sinh lý của máu đợc thể hiện qua các chức năng của nó

nh sau:

Máu vận chuyển ôxy và các chất dinh dỡng cần thiết cho các tế bào, cácmô trong cơ thể và đa các sản phẩm thải của quá trình trao đổi chất ở tế bào vàmô ra ngoài

Máu có đặc tính lý hoá tơng đối ổn định nh: độ pH, áp suất thẩm thấu,nhiệt độ, nồng độ các ion tự do … Đảm bảo điều kiện lý hoá thích hợp cho hoạt

động sống của cơ thể

Bảo vệ cơ thể: Bạch cầu của máu có khả năng thực bào các vi khuẩn vàvật thể lạ khác xâm nhập vào cơ thể Ngoài ra trong máu còn có các kháng thểchống lại độc tính của các độc tố do vi khuẩn gây ra

Lợng máu nhiều hay ít phụ thuộc vào phơng thức sinh sống và trạng tháisinh lý của cá Cá vận động nhiều có lợng máu cao hơn cá vận động ít

Hồng cầu

Hồng cầu của cá trởng thành nói chung giống nh của chim, bò sát và ỡng thê, có hình bầu dục, hai bên lồi ra và có nhân Do đó, mức độ trao đổi chấtcủa chúng cao hơn so với hồng cầu không nhân

l-Hồng cầu là những tế bào có tính đàn hồi có thể tự kéo dài ra và biến đổihình dạng để chui qua đợc những mạch máu có đờng kính nhỏ hơn nó Mànghồng cầu do hai lớp Protein rất mỏng bao lấy lớp hợp chất lipit rất mềm, và cótính thẩm thấu chọn lọc Trong thành phần cấu tạo của hồng cầu nớc chiếm

60%, còn lại là chất khô 40%, trong đó chủ yếu là Hêmôglobin, chiếm tới 90%.Ngoài ra còn có các Protein khác, lipit, muối vô cơ, trong hồng cầu còn có cácmen tiêu gluxit, men catalaza, cacbuaxilaza và một số men khác.

Hêmôglobin

Hêmôglobin là sắc tố thở của máu cá nói chung Đặc điểm củaHêmôglobin là rất dễ dàng kết hợp với ôxy tạo thành ôxyhêmôglobin, đồng thờicũng dễ dàng tách khỏi ôxy thành Hêmôglobin khử ôxy Bên cạnh đó, nó cũng

có khả năng kết hợp với CO2 và tách khỏi CO2, vì vậy nó có ý nghĩa rất quantrọng trong hô hấp Hàm lợng Hêmôglobin của máu thờng đợc biểu thị bằng (g/

%) và nó biến đổi phụ thuộc vào độ tuổi, giới tính, khí hậu, chế độ dinh dỡng

Sức kháng thẩm thấu của hồng cầu.

Sức kháng thẩm thấu của hồng cầu là sức chống chịu của màng hồng cầuvới áp suất thẩm thấu Trong khoảng nồng độ muối thích hợp, áp suất thẩm thấucủa máu cá ổn định Tuy nhiên, cơ thể cá có khả năng tự điều chỉnh áp suấtthẩm thấu của máu khi nồng độ muối của môi trờng thay đổi lớn Đối với cá n-

ớc ngọt, khả năng điều chỉnh sức kháng cao hơn cá nớc mặn, cá nớc lợ có khảnăng điều tiết cao nhất

Bạch cầu

Bạch cầu của cá nói chung tơng đối nhiều và chênh lệch nhau rất lớn giữacác loài Sự biến động số lợng bạch cầu phụ thuộc vào nhiều yếu tố: tuổi tác,tình trạng dinh dỡng, nhiệt độ nớc, độ thành thục của tuyến sinh dục, bệnh lý, …

Chức năng chủ yếu của bạch cầu là bảo vệ cơ thể, chống lại sự xâm nhậpcủa vi khuẩn vào máu, thực bào đối với các chất ngoại lai và các tế bào chếttrong cơ thể

1.2.1.2 Sinh lý hô hấp

Trong quá trình sống, động vật không ngừng hấp thụ ôxy từ môi trờngvào cơ thể cung cấp cho các tế bào tiến hành ôxy hoá các chất dinh dỡng để giảiphóng năng lợng, cung cấp cho nhu cầu hoạt động sống của cơ thể, đồng thờisản sinh ra các chất cần đợc thải ra ngoài nh CO2 Qúa trình cơ thể lấy từ môi tr-ờng một lợng ôxy cần thiết để tiến hành ôxy hoá và thải khí CO2 ra ngoài gọi làhô hấp Nếu thiếu ôxy, qua trình ôxy hoá ở tế bào các mô sẽ không thực hiện đ-

ợc, năng lợng cần thiết cho mọi hoạt động sống của cơ thể sẽ không đợc cungcấp đầy đủ Đồng thời, khi hô hấp bị ngng rệ thì CO2 sẽ tích tụ nhiều trong máu,làm cho độ pH của máu giảm xuống, hoạt động sống bị rối loạn, thậm chí độngvật có thể bị chết Rất rõ ràng, trao đổi khí giữa cơ thể với môi trờng có ý nghĩacực kỳ quan trọng đối với cơ thể sống

và CO2

Lợng tiêu hao ôxy

Lợng tiêu hao ôxy là lợng ôxy đợc cơ thể sử dụng trong quá trình hoạt

động sống, đơn vị tính: mg/kg/h Lợng tiêu hao ôxy của cá phụ thuộc vào nhiềuyếu tố bên trong cơ thể và các yếu tố môi trờng Trong cùng một cơ thể, lợngtiêu hao ôxy ở thời kỳ non trẻ cao hơn ở giai đoạn trởng thành, lúc hoạt độngcao hơn lúc nghỉ ngơi yên tĩnh, ở cá thể đực cao hơn cá thể cái, ở nhiệt độ caolớn hơn nhiệt độ thấp

Ngỡng ôxy của cá

Ngỡng ôxy là giới hạn của nồng độ ôxy trong nớc bắt đầu gây cho cáchết ngạt Ngỡng ôxy của mỗi loài cá phụ thuộc vào nhiều yếu tố môi trờngkhác nhau: nhiệt độ, hàm lợng ôxy hoà tan trong nớc, …

Các chỉ tiêu để xác định tốc độ tăng trởng của cá:

Khối lợng cá: (g)

Chiều dài thân: Khoảng cách từ đầu mõm đến hết phần phủ vẩy

Chiều dài kinh tế: là khoảng cách từ giữa mắt đến cạnh sau của vây hậu môn.Chiều cao thân: Khoảng cách cao nhất theo chiều thẳng đứng của cơ thể cá

Chơng 2 Đối tợng và phơng pháp nghiên cứu

2.1 Đối tợng, thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.1.1 Đối tợng nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của chúng tôi là nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lý

và tốc độ tăng trởng của loài cá rô phi đơn tính có nguồn gốc từ loại cá rô phivằn (Oreochromis niloticus)

Sở dĩ chúng tôi chọn cá này làm đối tợng nghiên cứu vì loài cá này cónhững u điểm sau:

+ Cá cái có một thời gian khá dài phải ấp trứng và nuôi con trong miệngnên phải nhịn ăn, vì thế khi nuôi chung cá rô phi đực, cái cùng một cỡ thì baogiờ cá đực cũng lớn hơn cá cái

+ Do nuôi hoàn toàn cá đực nên toàn bộ năng lợng của cá đựơc dùng đểcá sinh trởng nhanh và không dùng vào quá trình sinh sản Do cá không bị "vỡ

kế hoạch" nên ngời nuôi cá có thể kiểm soát đợc mật độ cá thả

Hình 1: Cá rô phi đơn tính (Oreochromis niloticus)

+ Khi nuôi hoàn toàn cá đực, ngời nuôi có thể chủ động quyết định quy

cỡ cá thơng phẩm tuỳ theo giá cả thị trờng Nhờ thế giá trị thơng phẩm của cá

và hiệu quả của việc nuôi thâm canh đàn cá rô phi đơn tính sẽ cao hơn

Cá rô phi đơn tính hiện đang đợc nuôi rất phổ biến rất nhiều nơi trên đấtnớc ta, với rất nhiều hình thức phong phú, và đem lại hiệu quả kinh tế khá cao

Nó còn là mặt hàng xuất khẩu rất đợc u chuộng

2.1.2 Thời gian nghiên cứu

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài từ: tháng 9/2003 - 04/2004

+ Nghiên cứu chỉ tiêu sinh trởng từ: tháng 10/2003 - 1/2004

+ Chỉ tiêu huyết học, hô hấp, … đợc làm trong hai đợt: đợt I tháng9/2003 Đợt II tháng 1/2004

2.1.3 Địa điểm nghiên cứu

+ Địa điểm thu mẫu: mẫu đợc thu tại Phờng Hng Đông - Thành phố Vinh

- Tỉnh Nghệ An

+ Chỉ tiêu sinh trởng: đợc tiến hành tại ao của nông hộ ở Hng Đông,Thành phố Vinh, Nghệ An

+ Chỉ tiêu huyết học, hô hấp,… đợc tiến hành tại phòng thí nghiệm sinh

lý ngời và động vật - Khoa Sinh - Trờng Đại học Vinh

2.2 Phơng pháp nghiên cứu

2.2.1 Phơng pháp thu mẫu và bảo quản mẫu

- Đối với chỉ tiêu sinh trởng: cá đợc kiểm tra định kỳ theo từng tháng, saukhi phân tích tiếp tục thả lại ao để nuôi

- Đối với các chỉ tiêu máu, hô hấp,… cá khi đem về phòng thí nghiệm

đựơc nuôi trong bể xi măng V = 1,5 - 2m3

Sục khí ôxy vào bể bằng máy sục khí 24/24h

- Phơng pháp thu mẫu máu: Theo phơng pháp của Avanova (1983)

2.2.2 Phơng pháp nghiên cứu chỉ tiêu huyết học

2.2.2.1 Xác định số lợng hồng cầu và bạch cầu

- Xác định số lợng hồng cầu bằng buồng đếm Niubaoơ trớc khi đếm máu

đợc pha loảng 200 lần bằng dung dịch pha loãng hồng

Hồng cầu đợc đếm trên 5 ô lớn trung bình (5 x 16 ô con) và đợc tính theocông thức:

X = 200 10000 A

5 16

A

X: số lợng hồng cầu trong 1mm3 máuA: số lợng hồng cầu trong 5 ô trung bình hay 16.5 ô con

200 là số lần pha loảng máu

Số lợng bạch cầu đợc xác định bằng buồng đếm Niubaoơ, trớc khi đếmmáu đợc pha loãng 20 lần bằng dung dịch pha loãng bạch cầu

Bạch cầu đợc đếm trên 25 ô lớn trung bình (hoặc 25 x 16 ô con) và tínhtheo công thức:

Y = 20 200 A

400

A

So màu bằng huyết sắc kế Sali

2.2.2.3 Sức kháng thẩm thấu của hồng cầu

- Đa hồng cầu cá vào các ống nghiệm có chứa dung dịch muối NaCl phavới các nồng độ khác nhau (0,1 – 0,7%), các ống nghiệm đợc đánh số thứ tự từ

1 – 13 Quan sát sự biến đổi màu sắc, xác định sức kháng tối thiểu và tối đacủa hồng cầu

- Bảng pha nồng độ dung dịch NaCl

2.2.3 Phơng pháp nghiên cứu chỉ tiêu hô hấp

Mỗi thang nhiệt độ của nớc cho cá vào buồng đếm và đếm theo nhịp thởcủa cá trên đơn vị thời gian là 1 phút

(ml) 0,3 0,35 0,4 0,45 0,5 0,55 0,6 0,65 0,7 0,75 0,8 0,85 0,9Nồng độ

NaCl thu

đợc (%)

0,7 0,65 0,6 0,55 0,5 0,45 0,4 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1

Mỗi mức nhiệt độ đếm 3 lần sau đó lấy giá trị trung bình.

2.2.3.2 Ngỡng ôxy

Cho cá vào bình (V) đổ đầy nớc, bịt kín, đợi đến khi cá có hiện tợngchoáng đảo thì lấy cá ra và dùng máy đo ôxy để xác định lợng ôxy hoà tantrong nớc

2.2.3.3 Xác định lợng tiêu hao ôxy

- Xác định lợng tiêu hao ôxy của cá theo phơng pháp dòng nớc chảy

Công thức: A = ( ).V

Pt

m

m0 − 1 (l) (mg/kg/h)

A: lợng ôxy tiêu hao

m0 : lợng ôxy trong nớc trớcc thí nghiệm

m1: lợng ôxy trong bình chứa cá

P: trọng lợng cá

t: thời gian thí nghiệmV: thể tích nớc thu đợc

2.2.4 Phơng pháp nghiên cứu chỉ tiêu hình thái

- Chiều dài thân, chiều dài kinh tế và chiều cao thân đợc xác định bằngthớc đo

W2: trọng lợng cá ở thời điểm kiểm tra t2

W1: trọng lợng cá thời điểm kiểm tra t1

t: là thời gian giữa hai lần kiểm tra (t = t2 - t1) tính bằng ngày.Xác định độ béo dựa vào tỷ trọng và chiều dài thân theo công thức

Q = 3

o L

100 W

Q: là hệ số béoW: khối lợng cá (g)

i i

x n

2

i X x n

Chơng III Kết quả nghiên cứu và thảo luận

3.1 Một số điều kiện của môi trờng nuôi cá

- Phờng Hng Đông - Tp Vinh - Nghệ An nằm trong khu vực nhiệt đới

ẩm gió mùa; mùa đông ẩm, mùa hạ nóng Nhiệt độ trung bình trong năm ởVinh: 23,90C, độ ẩm: 85,1% Lợng ma trung bình/năm: 1.868mm Tuy nhiênkhí hậu ở đây đã bị phân hoá nhiều do ảnh hởng của gió mùa đông bắc và giólào Gió mùa đông bắc thổi vào mùa đông làm cho nhiệt độ hạ thấp, khí hậulạnh Gió lào thổi vào mùa hè, đây là luồng gió nóng, khô, làm cho nhiệt độ cókhi đạt 39 - 400C, độ ẩm có lúc chỉ còn 30 - 45%

Kết quả theo dõi một số yếu tố về môi trờng sống của cá đợc thể hiệntrong bảng 1

Bảng 1: Một số yếu tố môi trờng và thức ăn nuôi cá.

Các chỉ tiêu 26/10 - 26/11/03 27/11 - 26/12/03 27/12/03 - 26/1/04

Nhìn chung khí hậu khu vực này rất phù hợp đối với các loại cá nuôi nóichung và cá rô phi đơn tính nói riêng

3.2.1 Số lợng hồng cầu