Nghiên cứu đặc điểm di truyền và một số chỉ tiêu năng suất của ba giống lạc sen nghệ an l14 l08 ở nghi xá nghi lộc nghệ an

Lạc còn là cây trồng dễ canh tác dễ chăm bón có thể trồng trên nhiềuloài đất khác nhau đặc biệt đối với vùng đồi dốc có tác dụng hạn chế xói mòn và cải tạo đất tốt cây lạc có thời gian s

Lời cảm ơn

Để hoàn thành đợc khoá luận tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận đợc sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo Nguyễn Đình Châu ngời đã trực tiếp huớng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm việc.

Đồng thời tôi muốn tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô giáo trong tổ di truyền ph

–ph ơng pháp-vi sinh trong khoa sinh học, các thầy cô giáo phụ trách phòng thí nghiệm cùng với sự ủng hộ giúp đỡ , động viên của các bạn trong lớp 41E2 Sinh

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo và các bạn đã giúp tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này.

Mở đầu

Cây lạc có tên khoa học là ArachishypogeaeL thuộc họ đậu (Fabaceae)

là cây công nghiệp quan trọng ở nớc ta vì nó là một loài cây trồng ngắn ngày

có giá trị kinh tế cao gắn bó lâu đời với ngời nông dân

Trớc hết Lạc đợc làm thực phẩm cho con ngời dầu Lạc là loài lipit dễtiêu làm dầu ăn tốt nên đợc lọc cẩn thận protein của Lạc chá nhiều Axitaminquý hiếm hạt Lạc chứa 50 % chất Lipít 22-25% protein ngoài ra có nhiềuvitamin và khoáng chất…ở nở nớc ta Lạc thờng đợc dùng làm nguồn bổ sung

đạm và protein khá quan trọng

Cây Lạc là nguồn thức ăn tốt cho gia súc vừa là nguồn phân xanh có giá trị

về số lợng và chất lợng , khô dầu lạc là nguồn thức ăn tốt cho bò sữa và lợn Lạc sau khi thu hoạch để lại cho đất một lợng đạm khá lớn do nốt sầncủa bộ rễ có chứa vi khuẩn cố định đạm Rhizobium có khả năng cố định đạmkhí trời (Nitơ) góp phần cải tạo đất và tạo sự cân bằng sinh thái nông nghiệp Lạc còn là cây trồng dễ canh tác dễ chăm bón có thể trồng trên nhiềuloài đất khác nhau đặc biệt đối với vùng đồi dốc có tác dụng hạn chế xói mòn

và cải tạo đất tốt cây lạc có thời gian sinh trởng tơng đối ngắn nên có khảnăng tăng vụ và có thể trồng luân canh, xen canh với các cây trồng khác nh:ngô, mía…ở n

So với tiềm năng của giống Lạc thì sự tăng trởng về năng suất và sản ợng lạc còn chậm hiện nay mới chỉ đạt trên 1tấn/ha và có sự chênh lệch giữacác vùng tơng đối lớn cũng nh các cây trồng khác các chỉ tiêu về sinh trởngcủa cây lạc có quan hệ mật thiêt với năng suất và phẩm chất của lạc , sức nảymầm và tỉ lệ nảy mầm có quan hệ nhiều đến năng suất

Xuất phát từ lí do trên chúng tôi chọn đề tài “Nghiên cứu đặc điểm di

truyền và một số chỉ tiêu năng suất của 3 giống lạc:Sen Nghệ An-L14-L08

ở Nghi xá- Nghi Lộc- Nghệ An “

Chơng I

Tổng quan tài liệu

1 1 Nguồn gốc cây lạc (Archis hypogeae L)

Cho đến nay đã có nhiều quan điểm khác nhau về nguồn gốc cây lạc

ở cuối thế kỷ XIX nhiều tác giả vẫn nhầm lẫn cây lạc là từ Châu Phi,căn cứ vào sự miêu tả của Theophoste và Phine họ đã dùng từ Hy Lạp Arakos

và latin arachidna để gọi cây thuộc bộ đậu có bộ phận dới đất ăn đợc và đợctrồng ở Ai cập và Địa trung hải {7}

Tới đấu thế kỷ XX ngời ta mới khẳng định là arakos và archiđua trớc

đây không phải là cây lạc mà là cây ltyres tubsosa {7}

Một dẫn chứng khách quan về nguồn gốc cây lạc ở Châu Mỹ năm 1875

E G Squier đã tìm thấy trong ngôi mộ ở Ancon pachacamac và nhiều nơi khác

ở Peru những hạt và quả giống nh hạt quả lạc đang trồng lúc đó ở Peru

Năm 1576 Nicolas Monasdes một nhà vật lý đã mô tả cây lạc và ghichú giống cây này Đợc gửi cho tôi từ Peru {7}

Quả lạc đợc vẽ hình đầu tiên trong cuốn sách của Jandelaet (1529)một số tác giả nh Maregraue đã mô tả nhầm lá, quả lạc đợc phát sinh từ rễ,một

số tác giả khác lại mô tả quả lạc đợc phát sinh từ hoa nh: Poitran (1806)Richasd (1823) [6]

Ngày nay căn cứ các tài liệu trên khảo cổ học, về thực vật, về dân tộc học,

về ngôn ngữ học, về sự phân bố các kiểu giống lạc Mặc dù trên trế giới hiện naykhông tìm thấy các loại Archishypogeae (lạc trồng) ở trang thái hoang dại ngời

ta đã khẳng định Archis hypogeae có nguồn gốc từ Nam Mỹ [7]

Đầu thế kỷ XVIII Nisole đã trồng lạc trong vờn thực vật Mont pellier vàonăm 1783 đã thông báo cho viện hàn lâm Pháp Năm 1753 C Line đã mô tả cụthể và phân loại nó Đồng thời đặt tên khoa học là arachis hypogeae L [13]

Từ đầu thế kỷ XVI ngời Bồ Đào Nha đã nhập cây lạc vào bờ biển ChâuPhi do các nhà buôn bán nô lệ từ đây lạc sang Trung Quốc, Nhật Bản, ĐôngNam á, ấn Độ và bờ Biển phía Đông Austraylia {7}.

Cây lạc vào nớc ta từ con đờng nào và từ lúc nào vì thế cho đến nay cha

có ai quan tâm nghiên cứu Năm 1996 Nguyễn Hữu Quán đã đa ra một nhận

định không có dẫn chứng, chứng minh là của Lê Quý Đôn cũng cha đề cập

đến những căn cứ vào tên gọi mà xét đoán thì danh từ “Lạc” có thể do từ hán

“Lạc hoa sinh” là từ của ngời Trung Quốc thờng gọi lạc vì vậy cây lạc rất cóthể đến từ Trung Quốc vào khoảng thế kỷ XVII –ph XVIII Những nét về mặt

địa lý lạc vào nớc ta theo các nhà buôn và các nhà tuyên giáo Châu Âu (theotìm hiểu phạm trù khai thác)

Năm 1984 nhà khoa học Pháp Roussean, lần đầu tiên đã nhập vào Phápmột lợng 70 tấn lạc cho nhà máy ép dầu ở Rouen Năm đó đợc xem là năm

đánh dấu bớc đầu việc sử dụng lạc vào công nghiệp và buôn bán lớn trên thếgiới {7]

Đầu thế kỷ XVIII Nisole đã trồng lạc trong vờn thực vật Montpellier và năm

1783 đã thông báo cho viện hàm lâm pháp năm 1753 C line đã mô tả cụ thể vàphân loại nó đồng thời đặt tên khoa hoc là ARACHIS HYPOGEAE L [13]

Từ đầu thế kỷ XVI ngời Bồ Đào Nha đã nhập cây lac vào bờ biển Tây Phi

do các thuyền buôn bán nô lệ từ đây lạc lan sang Trung Quốc , Nhật bản,

Đông Nam á và bờ biển phía đông Austraylia {7}

Cây lạc vào nớc ta bằng con đờng nào và từ lúc nào thì cho đến nay vẫncha có ai quan tâm nghiên cứu

Năm 1961 Nguyễn Hữu Quán đã đa ra một nhận định không có dẫnchứng, chứng minh “Lạc vào nớc ta từ Trung Quốc vào đầu thế kỷ XIX “ Sách “Vân đài loại ngữ” Của Lê Quý Đôn cũng cha đề cập đến nhng căn

cứ vào tên gọi mà xét đoán thì danh từ”Lạc” có thể do từ hán “Lạc hoa sinh “

Là từ của ngời Trung Quốc thờng gọi lạc, vì vậy có thể cây lạc đến từ TrungQuốc vào khoảng thế kỷ XVII –phXVIII Nhng xét về mặt địa lý có lẽ lạc vào

nớc ta theo các nhà buôn bán và các nhà truyền giáo châu Âu ( theo tìm hiểuPhạm Thị Thanh Thái)

Năm 1841 nhà khoa học Pháp Roussean lần đầu tiên đã nhập vào Phápmột lợng 70 tấn lạc cho nhà máy ép dầu ở Rouen Năm đó đợc xem là năm

đánh dấu bớc đầu việc sử dụng lạc vào công nghiệp và buôn bán lớn trên thếgiới {7}

Trong lạc chứa một lợng lớn các chất dinh dỡng theo Nguyễn Danh

Đông 1984 cho thấy trong quả lạc có thành phần các chất dinh dỡng nh sau:+ Vỏ quả:

Cây trồng Lipit (%) Protein (%)

Khô dầu lạc là nguồn bổ sung chất béo quan trọng trong chế biến thức

ăn gia súc tổng hợp, thân lá dùng làm thức ăn cho trâu bò hoặc làm phân bónhữu cơ

1 2 2 Vai trò của lạc trong hệ sinh thái [5]

Trồng cây họ đậu ở một số loại đất dốc ổn định làm tăng nguồn hữu cơvới khoáng, sắt di động và khoáng di động làm tăng lợng lân dễ tiêu trong đất.Làm cho hàm lợng phốt phát trong đất có sự biến đổi Nhóm phốt phát can xităng lên nhóm phốt phát sắt và nhôm giảm xuống

Vai trò quan trọng của cây lạc trong hệ sinh thái là cây lạc có khả năngtổng hợp đợc đạm từ nitơ tự nhiên trong khí trời, nhờ đó mà khả năng cải tạo

đất làm tăng hàm lợng đạm trong đất,do rễ lạc có các nốt sần chứa loại vikhuẩn cố định đạm Rhizobium, nó làm tăng lợng đạm dự trữ trong đất làmdầu thêm nguồn dinh dỡng cho đất trồng

1 3 Tình hình sản xuất lạc trên thế giới, Việt Nam và Nghệ An

1 3 1 Tình hình sản xuất lạc trên thế giới

Cây lạc tuy đã đợc trồng lâu đời từ năm thế kỷ đã đợc trồng nhiều nơitrên thế giới Sản lợng lạc thời kỳ 1948- 1949 là 9 500 000 tấn năm 1963-

1964 là 19 153 000 tấn, 1969- 1979 là 17 392 000 tấn còn năm 1977 là 19

153 000 tấn Khoảng 90% diện tích trồng lạc trên thế giới tập trung ở lục địa

á Phi, châu á (60%) và châu Phi 30% châu á bao giờ cũng đứng đầu thếgiới về sản lợng lạc (chiếm trên 70% sản lợng lạc trên thế giới Trong thờigian trớc đại hội chiến tranh thế giới thứ hai và trên 50% trong thời gian gần

đây) sau đấy là tới châu Phi và Nam Mỹ, trên 60% sản lợng lạc thuộc về 5

n-ớc sản xuất chính (ấn Độ, Trung Quốc, Xênigan, Nigiêria, Mỹ) [7]

Hiện nay trong nền kinh tế của nhiều nớc đang phát triển lạc giữ vai tròkhá quan trọng, ở Xênigan lạc cung cấp thu nhập của nông dân và chiếm 80%giá trị xuất khẩu ở nigiêria lạc và các sản phẩm chế biến từ lạc thờng chiếmtrêm 60% giá trị xuất khẩu [7]

Ngoài ra nớc có diện tích và sản lợng lạc lớn nhất thế giới là ấn Độ diệntích khoảng 8, 6 triệu ha Sản lợng 6, 2 triệu tấn tiếp đến là Trung Quốc diệntích là 2, 65 triệu ha sản lợng 5, 58 triệu tấn

Năng suất lạc cao nhất thế giới là Israel 6833 kg/ha thứ hai là Irac 3462kg/ha, Mỹ 2842kg/ha [8]

Đến năm 2000 diện tích trồng lạc trên thế giới là 21, 35 triệu ha Năngsuất bình quân đạt 1, 43 tấn/ha[14]

1 3 2 Tình hình sản xuất lạc ở Việt Nam

ở châu á trong số 25 nớc trồng lạc Việt Nam là nớc đứng thứ 5 về sảnxuất lạc sau ấn Độ, Trung Quốc, Indonexia, [8]

Trong những năm 1985- 1990 diện tích lạc cả nớc dạt khoảng 212, 7

đến 201, 4 nghìn ha Với năng suất bình quân đạt 9, 5-10, 6 tạ/ha

Sản xuất lạc ở Việt Nam có thể chia làm 5 vùng chính vùng Bắc bộ (50.000ha) khu IV cũ và Duyên Hải Trung Bộ (65 000ha) Tây nguyên (20.000ha) {13}

Năm 1998 diện tích trồng Lạc của nớc ta cao nhất đạt 269, 14 nghìn hanăng suất đạt bình quân đạt 14, 3 tạ/ha

Tây Ninh là tỉnh có diên tích trông lạc lớn nhất (40 000 ha) , sau đó làNghệ An (26 000 ha) , các tỉnh: Long An, Trà Vinh, Bến Tre, Hải Phòng vàThái Bình có diện tích trồng lạc đạt 18, 2 ngàn ha, năng suất bình quân là 9, 5tạ /ha Các tỉnh An Giang, Hà Nam, Nam Định, tại Vĩnh Lộc (Thanh Hoá)với diện tích 10 Ngàn ha năng suất đạt 32, 8 tạ/ha, Chơng Mỹ (Hà Tây) năngsuất đạt 40 tạ/ ha trên diện tích 9 ha

Theo kế hoạch nhà nớc dự kiến đa sản lợng cả nớc ta lên 900 ngàn tấnnăm 2010 nhằm đáp ứng nhu cầu trong nớc và xuất khẩu Muốn nh vậy chúng

ta phải mở rộng diện tích lên tới 400 ngàn ha vào năm 2005 và 2010 với năngsuất bình quân từ 15-20 tạ trên ha ở vùng có điều kiện thâm canh phải đạt từ25-30 tạ/ha

1 3 2 Tình hình sản xuất lạc ở Nghệ An

Hai vùng trồng lạc hàng hoá lớn nhất nớc ta là Nghệ An và Đông nam

bộ (theo trần văn lài 1993, kinh tế gieo trồng lạc…ở n nhìn chung diện tích củacả nớc, Nghệ an là tỉnh đứng thứ 2 về diện tích và sản lợng lạc với diện tích

30000 ha sau tây ninh 40000 ha {8} với diện tích nh vậy Nghệ an đã đạt đợcsản lợng khoảng 30000 tấn so với 90000 tấn thóc, với năng xuất đạt đợc hiệuquả cao mà trong phạm vi nội tỉnh cây lạc đã chiếm vợt vị trí quan trọng đốivới cuộc sống của ngời nông dân vì vậy mà vấn đề trồng lạc đang đợc quantâm hơn

Trong những năm gần đây cây lạc đợc phân bố trên khắp 19 huyệntrong tỉnh , tập trung chủ yếu nh Quỳnh Lu,Diễn Châu , Thanh chơng, Nam

Đàn, Anh Sơn…ở n Tuy nhiên năng suất các huyện không đều nhau, ngay trongmôt xã cũng có sự khác biệt khá lớn, nh một số xã: Hng Lam, Nghi hoà , NghiLong đạt tới 17- 30tạ/ha đối với những giống lạc sen lai NA- L14…ở n

Trong10 năm qua (1991- 2000) sản lợng lạc Nghệ An tăng một vạn

Bảng: Diện tích, Năng suất, sản l ợng trong 10 năm qua

Theo điều tra của Nguyễn Thanh Huỳnh 2001 (về thực trạng

một số giống lạc đang trồng ở Diễn Châu- Nghi Lộc –ph Nghệ An)

về tình hình sản suất lạc của một số huyện trong năm 2001 nh sau:

1 4 Sinh trởng và phát triển của cây lạc

Sự sinh trởng và phát triển của cây lạc đợc chia làm nhiều giai đoạn , bắt

đầu từ giai đoạn hạt nảy mầm, lạc chuyển từ giai đoạn tiềm sinh sang trạng tháisinh trởng

1 4 1 Sự nảy mầm của hạt[7]

Thời kỳ nảy mầm của hạt cũng trải qua 3 giai đoạn

+ Sự hút nớc của hạt: Hạt lạc hút nớc để hoạt hoá các men hạt lac có thể hútlợng nớc bằng 60-65% trọng lợng hạt, điều kiện tốt nhất cho hạt nảy mầm là độ

ẩm 100% nhiệt độ khoảng 30 0C

+ Hoạt động của các men phân giải: sau khi hút đủ nớc thì các enzim bắt đầuhoạt động, enzin hoạt động chủ yếu là Lipaza và prôtêin, lipaza thuỷ phân lipitsau đó chuyển hoá thành đờng Glucôza, sự phân giải chủ yếu xảy ra ở nội nhũcủa hạt để tổng hợp prôtêin cấu tạo nên cây con và giả phóng năng lợng dể sửdụng trong hoạt động sống

Quá trình tạo thành Glucôza từ lipit đòi hỏi lợng lớn oxy, nguồn oxy lấy

từ Glucôza và Lipit nó còn lấy từ môi trờng nhờ quá trình hô hấp của hạt [7] + Sự nảy mầm của hạt: Nhờ có phản ứng hoá sinh mà hạt nảy mầm đợc, biểuhiện là trục phôi dài đâm ra thủng vỏ hạt lộ ra ngoài, trong điều kiện thuận lợichỉ khoảng 30-40 giờ sau khi gieo đã có thể quan sát đợc trục phôi này, trụcphôi này sau 4 ngày có thể đạt 2-3 cm và thấy rõ phần cổ rễ ở lạc sự nảy mầmdiễn ra theo kiểu nâng hạt [7]

1 4 2 Sự phát triển của thân, cành và chiều cao cây [7]

Theo Minkevich thân lạc có thể cao tới 2m, những quan sát của nớc tacho thấy Chiều cao thân phụ thuộc vào đặc điểm di truyền của giống và điềukiện ngoại cảnh, chăm sóc

Nói chung những giống có dạng bình thờng có chiều cao thân đạt khoảng70-150cm

Dạng đứng có chiều cao 40-80 cm, dạng bò chỉ đạt chiều cao 25-40 cm,trờng hợp bị lốp thân vơn xuống, lạc đứng có thể cao tới 100-150 cm ở trờnghợp này cây lạc thờng bị đổ

Tốc độ sinh trởng, chiều cao thân của cây lạc tăng dần từ khi mọc đếnkhi đâm tỉa rộ, hình thành quả, sau đó giảm dần đến khi thu hoạch

Chiều cao thân chính ở một mức độ nhất định có thể là chỉ tiêu để đánh giá

chiều cao thích hợp, cân đối với các bộ phận sinh dỡng khác thân không đổ các

Cành cấp 2 trên cây lạc có thể có 4 cành mọc trên 2 cành số1 và 2, cành cấp

2 thừơng xuất hiện khi thân chính có 6-7 lá tơi khi lạc ra hoa thì cũng kết thúc sựxuất hiện cành cấp 2

Số cành trên cây lạc có liên quan trực tiếp đến số quả vi vậy cành phát triểnnhiều khoẻ sẽ cho nhiều hoa, nhiều quả

1.4.3 Sự phát triển của bộ lá và bộ rễ

1.4.4 Sự hình thành nốt sần và sự cố định nitơ của vi khuẩn nốt sần

Nốt sần đầu tiên xuát hiện khi lạc đợc 4-5 lá khoảng 20-30 ngày, sau khigieo những nốt sần đầu tiên thờng nhỏ, lợng nốt sần tăng nhanh từ thời kỳ rahoa đến đâm tia hinh thanh quả, nốt sần trong thời kỳ này có kích th ớc lớn hơn

và có dịch màu hồng thẩm, lợng nốt sần lớn nhất có thể đạt 800-4000 vào thời

kỳ hình thành quả [7]

Đại bộ phận nốt sần tập trung ở rể phụ, phần gần rễ chính và ở độ sâukhông đến 25 cm , những nốt sần có khả năng cố định nitơ phải là nốt sần códịch mầu hồng đó là sắc tố LegHemoglobin khi nốt sần già LegHemoglobintronh dịch và nó không có khẳ năng cố định nitơ [7]

1.4.5 Sự ra hoa đâm tia và hình thành quả lạc

Hoa lạc đợc mọc từ mắt của các cành, ở mỗi mắt có thể mọc đợc 3-5 hoa,

số lợng hoa có thể thay đổi từ 50-200 hoa, thời gian ra hoa keo dài từ 25-40ngày tuỳ giống và điều kiện sinh trởng, có khi ra hoa kéo dài 15-20 ngày vàtrung bình 5-10 hoa /ngày/cây

Trong ngày hoa nở từ 7-9h sáng sự thụ phấn đợc tiến hành trớc khi hoa

nở 7-10h trớc đó tức là khoảng nửa đêm

ở lạc chủ yếu là tự thụ phấn, trong tự nhiên tỷ lệ giao phấn chỉ khoảng 0,5-1%, sau khi thụ tinh tế bào cuống hoa phát triển thành tia, từ đó tia quả vơndài đâm xuống đất, khi xuống đất tia phình to hình thành quả, điều kiện phùhợp nhất cho việc hinh thành quả là tối và độ ẩm

Quá trình hình thành quả gồm các giai đoạn sau: sau khi đâm tia xuống đất.5-6 ngày: đầu mút tia bắt đầu phình ngang

9 ngày: quả lớn nhanh thấy rõ hạt ở gần cuống

12 ngày: quả tăng kích thớc gấp 2 lần khi 9 ngày

20 ngày: quả tăng định hình , vỏ quả mọc rõ, hai hạt thấy rõ

30 ngày: vỏ quả cứng , hạt định hình

45 ngày: quả khô có gân sơ, vỏ hạt mỏng dần và băt đầu có màu sắc

60 ngày: hạt chín hoàn toàn[7]

1 5 Sinh thái học cây lạc

- Nhiệt độ tối thích hợp cho sự phát triển , sinh trởng là 27-300C [8]

- Nếu nhiệt độ vợt quá 34-350c là giảm số lợng hoa có ích Thời kỳ chínyêu cầu về nhiệt độ giảm hơn so với thời ký trớc, nhiệt độ thích hợp là 25-280c[7]

1.5.2 ánh sáng

Lạc là cây không mẫn cảm với chiều dài ngày (cây c3 nên ánh sáng ảnhhởng dến cả quang hợp và hô hấp cây lạc phản ứng tich cực với cờng độ ánhsáng chiếu đến ánh sáng toàn phần [8]

Trong thời kỳ hạt nảy mầm , ánh sáng làm giảm tốc độ hút nớc của hạt

và giảm sự sinh trởng của rễ phôi và trục phôi, trong thời kỳ lạc kết quả thìquả chỉ phát triển trong bóng tối[7]

1.5.3 Lợng nớc và độ ẩm

Lạc chỉ có khả năng tơng đối chịu hạn ở một thời kỳ sinh trởng nhất

định, ngoài ra thiếu nớc ở các thời kỳ khác đều có ảnh hởng đến năng suất

Trong thời kỳ hạt nảy mầm, nớc là nhân tố quan trọng thứ 2 sau nhiệt

độ - ảnh hởng tới thời gian nảy mầm và tỉ lệ mọc

Thời kỳ trớc ra hoa nhu cầu nớc của lạc không lớn lắm lac chịu đợchạn nhất ở thời kỳ trớc ra hoa , độ ẩm thích hợp cho thời kỳ này là 60-65%

Từ khi lạc ra hoa , vai trò của nớc đối với năng xuất trở nên đặc biệtquan trọng

Trong thời gian hình thành quả độ ẩm đất thích hợp khoảng 70-75%

Thời kỳ chín độ ẩm đất khoảng 65-70%, độ ẩm quá cao quả bị thốinảy mầm đem lại năng suất thấp [7]

1 5 4 Đất:

Lạc có thể trồng trên nhiều loại đất miễn là thoát nớc dể và không phải

là đất thịt nặng [7] 1984 theo york và codwelle (1951) mô tả đất lý tởng cholạc là “thoát nớc nhanh, màu xám, lỏng dễ vỡ, phù sa, pha cát có đầy đủ can xi

và một lợng chất hữu cơ vừa phải”

Do quá trình hình thành quả dới đất nên thành phần cơ giới của đất,quan trong hơn độ phì của đất đất cát ven biển, ven sông, đất ba zan, đất xám

đều thích hợp cho cây lạc

Theo Woodroof 1966 có thể đạt sản lợng cao trên đất hơi chua pH = 6-6/4

Theo Cox 1973 trồng lạc thắng lợi lớn trên đất có PH dới 5 [8]

1 5 5 Dinh dỡng khoáng

+ Đạm: [7]

Cây lạc chứa một lợng N khá lớn trong lá và trong hạt nhu cầu về đạmcủa lạc nhìn chung cao hơn nhiều so với các loại cây ngũ cốc vì hàm lợngprôtêin trong hạt lạc chiếm tới 23-25%, cao hơn 1, 5 lần ở ngũ cốc, yêu cầu về

đạm quyết định năng xuất của cây lạc ở 3 phơng diện: hình thành cơ quan sinhtrởng , hình thành cơ quan sinh sản, sản phẩm quang hợp để hình thành hạt Để cung cấp cho cây sinh trởng, cần bón 15-20 kg đạm /ha lúc gieo, hấpthụ 10% tổng nhu cầu đạm trong thời kỳ sinh trởng sinh dỡng, 40-50% trongthời kỳ ra hoa và chín quả

+ Lân: [7]

- Lân có ảnh hởng tới sự phát triển của rễ và nốt sần của cây lạc, thúc đẩy

sự ra hoa, quả và làm giảm tỷ lệ ốp lép

- Thiếu lân cây lạc bị lùn , bộ rễ kém phát triển và năng xuất kém

+ CanXi:

- Canxi là một trong những nguyên tố quan trọng nhất để sản xuất lạc choquả hạt to, đặc biệt là sau khi thụ phấn hình thành từ quả, thiếu canxi làm choquả không mẩy, vỏ quả dòn, làm giảm tỷ lệ hoa đậu quả, khi bị thiếu can xinghiêm trọng cây lạc bị bệnh úa vàng

Trên đây là những nguyên tố ảnh hởng trực tếp đến cây lạc ngoài ra còn

có một số yếu tố khác nh: S, Mg, Mu Zn, Mo, Cu…ở ncó ảnh hởng đến năng xuất

và chất lợng của cây lạc

- Lu Huỳnh (S) : có tác dụng cho sự trao đổi lân của cây Đủ lu huỳnh lạc rahoa nhiều , đậu quả khá

- Magiê (Mg) : là thành phần quan trọng của diệp lục và các men trao đổichất của lạc, nếu thiếu Mg thi làm cho cây lạc mẫn cảm với bệnh đốm nâu + Nguyên tố vi lợng:

- Molitđen (Mo) :có tác dụng tăng hoạt tính vi khuẩn nốt sần , tăng việc

đồng hoá đạm

- Bo (B) : giúp cho quá trình hình thành rễ đợc bình thờng, tia quả rễ không

bị nứt , hạn chế nấm bệnh xuất hiện, thiếu Bo làm giảm tỷ lệ đậu quả; hạt lép,rỗng, sức sống của hạt giảm

- Đồng (Cu) : làm tăng khả năng quang hợp , tăng chất lợng hạt , chốngbệnh đốm lá, gỉ sắt

- Sắt (Fe) : thiếu Fe cây yếu, lá vàng, rễ rất ít nốt sần, ít quả

Nh vậy: Để đảm bảo các yếu tố vi lợng trong quá trình trồng lạc nên bónphân vi lợng cho lạc

+ Phân Hữu cơ: Phân chuồng, phân bắc, phân mục, phân xanh và xác cây làcác loại phân hữu cơ có, N, P, K, Ca, Mg, S và các nguyên tố vi lợng khác Câylạc chỉ sử dụng đợc các nguyên lợng này khi chúng đã bị phân huỷ thành cácchất dễ tiêu Do đó, trong quá trình phân huỷ chất hữu cơ, chất dinh dỡng cầnthiết cho cây đợc cung cấp liên tục trong một thời gian dài Mặt khác bón phânhữu cơ làm thay đổi tính cơ giới đất nh: duy trì độ ẩm, làm giảm độ chặt và độcứng Nhờ có lợng chất mùn hữu cơ nằm lại trong đất, đồng thời các tổ chứchữu cơ trong đất còn lại tạo cho hệ sinh vật đất có môi trờng sống thuận lợi qua

đó tăng khả năng cố định đạm [16]

Nh vậy: lạc chỉ có thể sinh trởng phát triển tốt và cho năng suất cao khi

có đầy đủ các yêu cầu trên

1 6 Những biện pháp thâm canh tăng năng suất

+ Chọn giống lạc [7], [8]

Giống tốt là giống có năng xuất cao thích hợp với sản xuất của địa phơng,

có phẩm chất tốt, có dạng quả, hạt đẹp đủ tiêu chuẩn cho xuất khẩu và tiêudùng nội địa, giống tốt có tỷ lệ mọc cao khi gieo trồng

Hiện nay ngời nông dân trồng rất nhiều lạc nhng phổ biến là giống lạc sau:

- Giống lạc địa phơng:Sen nghệ an, xen chùm

- Giống lạc lai tạo bằng các phơng pháp khác nhau nh: sen lai 75/23, V79

- Giống lạc nhập nội của trung quốc nh: LVT, L14, L08

* Đất trồng lạc và kỹ thuật trồng đất:

Chọn đất: thoát nớc tốt có thành phần cơ giới cát pha, thịt nhẹ , chủ động tớitiêu tơi xốp

Hạt đất đủ nhỏ: hạt có đờng kính 1cm là chủ yếu chiếm từ 75-80% hạt có ờng kính từ 1-5cm chiếm 20-25%

đ Lên luống rộng 1đ 1, 5m hoặc trồng thành băng 2đ 2, 5m tuỳ điều kiện đồngruộng, mùa vụ mà quy định theo [8]

* Thời vụ trồng lạc [7]

Lạc là cây trồng có nguồn gốc nhiệt đới nhiều nghiên cứu trong và nớcngoài đều khẳng định lạc mẫn cảm đặc biệt với nhiệt độ , giờ nắng và ẩm độ đấtnhng cây lạc có thể gieođợc 3 thời vụ:

-Vụ đông xuân: gieo từ 5/2 đến 15/2 ( dơng lịch )

- Vụ hè thu: gieo từ 20/6 đến 5/7 ( dơng lịch)

* Quản lý chăm sóc [7] bao gồm các khâu từ khi đặt hạt cho đến khi thuhoạch , vun xới kết hợp bón phân, phòng trừ sâu bệnh , quản lý nớc

- Quản lý thời kỳ mọc:

+ Lạc mọc không đều do: hạt giống quá non hay quá già

- Phơi giống không kỹ hoặc đảo không đều hay để đống dầy, đất quá khô,quá ẩm

- Sâu bệnh phát triển nhiều

- Kỹ thuật gieo trồng không đảm bảo trên đất to , bóc vỏ sớm, trồng quánông, quá sâu , vùi lấp hạt không kỹ

- Xới và vun đất:Xới cho lạc tốt để đảm bảo cho lạc ra quả dới đất thuậnlợi , xới và vun cho lạc có 4 lần chính

+ Lần 1: sau khi lạc mọc đều yêu cầu xới mỏng , nhỏ đất, bằng mặt , làmcho gốc lạc thoáng phát triển cặp cành 1 và cặp cành 2, diệt mầm cỏ dại, giữ

độ ẩm đất

+ Lần 2: khi cây đến 4-5 lá, tác dụng chính là thoáng gốc cho cặp cành thứ

2 phát triển để tăng hoa và quả vì 60% số quả tập trung ở cặp cành thứ 2

Yêu cầu xới sâu 6-7cm, xới sát gốc, phẳng mặt kết hợp bón phân đểkích thích lạc phát triển

+ Lần 3: Khi lạc bắt đầu ra hoa, tạo điều kiện đất xốp cho lạc đâm tia làm quả + Lần 4: Kết hợp vun cao tạo điều kiện cho quả phát triển

 Phòng chống nắng hạn: để chống nắng hạn, cần xây dựng hệ thốngkênh mơng tới tiêu nớc tốt , quy hoạch vùng trồng phải có hệ thống luốngtrồng, luống lên cao khoảng 20cm, nếu lạc bị khô hạn cần tới nớc nên tới vàolúc sáng sớm hoạc chiều tối

 Thu hoạch: [7]

Thu hoạch là phần tốn công nhất trong nghành trồng lạc xác định ngàythu hoạch là vấn đề khó vì quả lạc ở dới đất hơn nữa lạc mẫn cảm với nhiệt độnên thời gian sinh trởng thay đổi theo mùa vụ, theo vùng; muốn có nghành thuhoạch chính xác cần kiểm tra độ chín, quan sát đồng ruộng

Lạc chín khoảng 80-90% nên thu hoạch để tránh ma xuống lạc nảy mầmnhiều

Chơng II

Đối tợng – mục đích - Nội dung mục đích - Nội dung

Phơng pháp ngiên cứu

2.1 Đối tợng địa điểm và thời gian nghiên cứu

Hiện nay là thời kỳ khoa học và kỹ thuật đang phát triển về nhiều loạicây trồng cho năng suất cao, trong đó có cây lạc cho nên trong ngành nôngnghiệp của nớc ta cây lạc có vai trò quan trọng đối với đời sống của ngời nôngdân, cũng nh trong nhiều mặt hàng xuất khẩu vì vậy việc lai tạo giống để cónăng suất cao là một vấn đề đáng quan tâm và đang đợc tiến hành, nhiều địaphơng trong toàn tỉnh cũng nh trong nớc và trên thế giới, để hiểu rõ đặc điểm

di truyền và chỉ tiêu năng suất của một số giống lạc làm đối tợng nghiên cứu

trong giới hạn đề tài này tôi chọn 3 giống: giống lạc Sen Nghệ An L14

3 mm) mọc không đều màu sắc thân phớt tím Chiều cao thân khoảng 45-60

- Cành: Cành cấp 1 (n+1) thứ nhất mọc đối xứng, các cành còn lại mọcxen kẽ, có từ 4 đến 5 cành cấp 1/cây

- Lá: Có 4 –ph 6 lá chét, màu xanh nhạt, hình nêm ngợc kích thớc dài 5, 89–ph 6, 25 cm, rộng 2, 74 –ph 3, 34 cm Mép lá có lông mịn tha, có 4 lá kèm hìnhmũi mác (dài 1, 87 cm) không màu

- Hoa: Hoa ra tập trung

- Quả: Phần lớn quả có hai hạt, mỏ trung bình eo lng sâu, eo bụng trungbình, gân nổi, chiều dài 2, 74 –ph 3, 03 cm rộng 1, 11 –ph 1, 32 cm trọng lợng

100 quả dao động từ 141, 39 –ph 143, 50 g

- Hạt: Vỏ lụa có màu hồng nhạt, kích thớc dài 1, 35 –ph1, 46 cm, rộng 0, 72–ph 0, 85 cm Trọng lợng 100 hạt từ 59, 27 –ph 61, 99g

Thời gian sinh trởng vụ xuân từ 124 –ph120 ngày

Năng suất dao động từ 1719, 27 –ph 2896, 75 kg/h

Do có góc phân cành rộng, thân cao nên dễ bị đổ khi có ma

*Giống lạc L14

- Nguồn gốc: Giống lạc L14 do viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt

Nam chọn lai tạo từ giống Trung Quốc nhập nội Đa vào gieo trồng ở ThanhHoá từ vụ xuân 2001, giống L14 có thể gieo trồng ở 3 vụ: Vụ xuân, vụ thu, vụ

+ Hoa: Tập trung quanh gốc

+ Quả: Phần lớn là quả 2 hạt, ra quả tập trung, quả to và đều, vỏ quả dày

Mỏ quả lồi nhiều, eo qủa trung bình quả dài trung bình 2, 81 –ph3, 33 cm.Rộng 1, 21 –ph1, 40 cm trọng lợng 100 quả trung bình 126, 69 g

+ Hạt: Hạt to dài, vỏ lụa màu hồng nhạt, kích thớc dài 1, 21 –ph 1, 56 cm,rộng 0, 84 –ph0, 91 cm trọng lợng 100 hạt trung bình 57, 5 g

- Thời gian sinh trởng vụ xuân khoảng 125 –ph 155 ngày

- Năng suất trung bình đạt 30 –ph 35 tạ/ha

- Giống lạc L14 có sức chống chịu tốt Dễ dàng thu hoạch

*Giống L08:

- Nguồn gốc: Giống lạc L08 nhập nội từ Trung Quốc do bộ môn di

truyền –ph miễn dịch thực vật viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt NamThanh Trì Hà Nội chon lọc và đặt tên là NC2 sau khảo nghiệm và nhân rộng

+ Lá: Có màu xanh hình thuôn dài

+ Hoa: Ra hoa tập trung

+ Quả: Phần lớn là quả 2 hạt, quả to, vỏ mỏng, gân quả không rõ, eothắt trung bình mỏ quả tù, quả dài trung bình 2, 48 –ph 2, 91 cm, rộng 1, 08 –ph

1, 17 cm trọng lợng 100 quả trung bình 125 g

+ Hạt: Hạt to vỏ lụa có màu hồng nhạt, kích thớc dài 1, 13 –ph 1, 28 cmrộng 0, 62 –ph 0, 78 cm trọng lợng 100 hạt trung bình 46, 07 g

- Thời gian sinh trởng vụ đông là 106 ngày

- Năng xuất: + Năng xuất lý thuyết 26 tạ/ha

+ Thực thu 22 tạ/ ha

- Giống lạc L08 có khả năng kháng một số loại sâu chích hút nhiễm

nhẹ một số bệnh lá, nhiễm héo xanh vi khuẩn

*Một số điểm khác nhau về hình thái các giống lạc

- Sự khác nhau về đặc diểm hình thái của các giống lạc (hình dạng,màu sắc lá, dạng thân) đợc thể hiện qua bảng sau:

Bảng: Đặc điểm hình thái thân, lá, các giống lạc nghiên cứu

Giống

Thân

Dạng thân Màusắc

Lông

Trung gianPhớt tímTha, mịn

ĐứngXanh nhạtTha

ĐứngXanhDày

Lá

Dạng lá

Màu sắcLông

Nêm ngợcXanh nhạtMin, tha

Hình nêmMàu xanh đậmMịn nhiều

Thuôn dàiXanh đậmMịn nhiều Điểm ra hoa Tập trung Tập trung Tập trung

Qua bảng chúng ta thấy các giống lạc sen Nghệ An có thân trung gian,L14, L08 có thân đứng

Màu sắc thân giữa các giống nghiên cứu có sự khác nhau là phớt tím,

xanh nhạt

Lông phủ thân lông mép lá dài, ngắn, mật độ dày, tha nên theo Campellnăm 1976 thì chúng có khả năng làm giảm các loại sâu ăn lá và bọ nhậy, sự rahoa, điểm ra hoa tập trung và sát gốc sẽ chín đồng đều đồng thời tạo điều kiệnthuận lợi khi vun gốc và dễ lấy quả

Nh vậy: Các giống lạc có thân đứng, điểm ra hoa tập trung sẽ tạo điềukiện cho ngời sản xuất có thể trồng tăng mật độ tận dụng những u điểm pháttriển đó để thu đợc năng xuất cao

+ Hình dạng bên ngoài của quả và hạt lạc là một trong những đặc điểmdùng để phân loại các giống, còn kích thớc, màu sắc hạt là một trong nhữngtiêu chuẩn đánh giá trong xuất, nhập khẩu Hình thái quả và hạt các giống đợctrình bày ở bảng sau:

Bảng: Đặc điểm hình thái quả và hạt các giống Giống

Đặc điểm, hình thái Sen Ngệ An L14 L08

Quả

Độ dày vỏGân

Mỏ

Eo lng

Eo bụngDài (cm) Rộng (cm)

Trung bìnhNổi

Trung bìnhSâu

Trung bình

2, 74 –ph3, 03

1, 11 –ph 1,32

DàyNổiLồiBình thờngBình thờng

2, 81 –ph 3, 33

1, 21 –ph 1, 40

MỏngKhông nổi rõTù

Trung bìnhBình thờng

2, 48 –ph 2, 91

1, 08 –ph 1, 17

Hạt

Dài (cm) Rộng (cm) Màu sắc

1, 35 –ph1, 46

0, 72 –ph 0,85

Hồng nhạt

1, 21 –ph 1, 56

0, 84 –ph 0 99Hồng nhạt

1, 13 –ph 1, 28

0 62 –ph 0, 78Hồng nhạt

Qua bảng ta thấy: Giống lạc Sen Nghệ An có độ dày vỏ trung bình nên

dễ bị vỡ và dễ mọc mầm trong bảo quản khi có ma hoặc độ ẩm quá cao, nhng

dễ bóc và tỷ lệ nhân cao

L14, L08 vỏ dày hơn so với giống khác nên tỷ lệ nhân thấp và khó bóc vỏ Các giống có gân sâu eo rõ thì dễ bị bẩn khi thu hoạch nếu đất bị ẩm ớt

sẽ ảnh hởng tới thơng phẩm, đồng thời eo sâu dễ làm gãy phôi mầm

Kích thớc quả của 3 giống lệch nhau không đáng kể, L14 lớn nhất (2, 81 –ph3,

33 *1, 21 –ph 1, 40 cm) trong khi L08 bé nhất ( 2, 48 –ph2, 91 *1, 08 –ph 1, 17cm) màu sắc hạt các giống lạc phù hợp với thị hiếu ngời tiêu dùng và xuấtkhẩu

Nh vậy: Các giống lạc nghiên cứu có những điểm khác nhau cơ bản vềmàu sắc lá, dạng cây, hình dạng bên ngoài, kích thớc quả và hạt màu sắc vỏlụa v v…ở n