Hiệu ứng BULLWHIP Môn Quản trị chuỗi cung ứng. HIỆU ỨNG CÁI ROI DA ( BULLWHIP)Nguyên nhân và cách khắc phục•Dự báo nhu cầu (demand forecast updating)•Đặt hàng theo lô (Order Batching)•Phân bổ sản phẩm•Định giá sản phẩm•Động lực gia tăng năng suấtCác yếu tố này tương tác trong các tổ hợp khác nhau tùy theo từng chuỗi cung ứng. Tác động cuối cùng là gây ra những xáo trộn trong nhu cầu và khiến cho việc vận hành một chuỗi cung ứng hiệu quả trở nên vô cùng khó khăn.1.Cập nhật, dự báo nhu cầu sản phẩmThông thường, các công ty sẽ cập nhật, dự báo nhu cầu về sản phẩm dựa trên lịch sử các đơn đặt hàng trước đây, điều này giúp cho việc lên kế hoạch sản xuất, hoạch định nguồn lực, kiểm soát tồn kho và hoạch định nguyên vật liệu một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên, trong trường hợp này, các yếu tố biến động không được tính tới. Bên cạnh đó, thời gian dẫn giữa các đơn hàng có thể thay đổi hoặc biến động mạnh. Điều này buộc người mua phải đặt một số lượng hàng hóa lớn hơn so với nhu cầu thực tế.Việc cập nhật, dự báo nhu cầu sản phẩm có thể được thực hiện bàng một số phương pháp đơn giản, và hiện nay phổ biến nhất là phương pháp liên tiến lũy thừa. Với phương pháp này, các nhu cầu trong tương lai sẽ được cập nhật liên tục mỗi khi có dữ liệu mới về nhu cầu hàng ngày.Như ví dụ trong video, có thể thấy, khi dịch bệnh xảy ra, nhu cầu về lượng nước rửa tay của cửa hàng tăng đột biến gấp 10 lần so với bình thường. Điều này khiến cho lượng tồn kho của cửa hàng giảm xuống. Bằng việc sử dụng phương pháp liên tiến lũy thừa để dự báo nhu cầu trong tương lai. Cửa hàng này sẽ đặt một số lượng sản phẩm lớn hơn bình thường cho nhà cung cấp để đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu trong tương lai cũng như lượng hàng tồn kho an toàn cần thiết.Khi công ty cung cấp cho cửa hàng đó lấy đơn hàng của cửa hàng làm tín hiệu , thông tin để dự báo nhu cầu trong tương lai và dùng thông tin đó để đặt hàng cho nhà cung cấp của họ, thì hiệu ứng Bullwhip đã xảy ra trong chuỗi cung ứng này. Nếu như mỗi nấc trong chuỗi cung ứng đều sử dụng phương pháp này thì càng vào sâu bên trong, lượng hàng đặt lên phía trên biến động càng lớn . Và khi đến nhà sản xuất, họ sẽ sản xuất ra số lượng sản phẩm lớn hơn rất nhiều lần so với nhu cầu thực tế, để cố gắng ngăn chặn tình trạng thiếu hụt hàng hóa và mất doanh thu. Có thể thấy, các công ty đã bị tách khỏi mối liên hệ với người tiêu dùng cuối cùng, và có thể mất khả năng nhận thức về nhu cầu thực sự của thị trường nếu như họ chỉ lấy thông tin, dữ liệu từ các đơn hàng của các khách hàng trực tiếp.
Trang 1HIỆU ỨNG CÁI ROI DA ( BULLWHIP)
Nguyên nhân và cách khắc phục
Dự báo nhu cầu (demand forecast updating)
Đặt hàng theo lô (Order Batching)
Phân bổ sản phẩm
Định giá sản phẩm
Động lực gia tăng năng suất
Các yếu tố này tương tác trong các tổ hợp khác nhau tùy theo từng chuỗi cung ứng Tác động cuối cùng là gây ra những xáo trộn trong nhu cầu và khiến cho việc vận hành một chuỗi cung ứng hiệu quả trở nên vô cùng khó khăn.
1 Cập nhật, dự báo nhu cầu sản phẩm
Thông thường, các công ty sẽ cập nhật, dự báo nhu cầu về sản phẩm dựa trên lịch sử các đơn đặt hàng trước đây, điều này giúp cho việc lên kế hoạch sản xuất, hoạch định nguồn lực, kiểm soát tồn kho và hoạch định nguyên vật liệu một cách hiệu quả hơn Tuy nhiên, trong trường hợp này, các yếu tố biến động không được tính tới Bên cạnh đó, thời gian dẫn giữa các đơn hàng có thể thay đổi hoặc biến động mạnh Điều này buộc người mua phải đặt một số lượng hàng hóa lớn hơn so với nhu cầu thực tế
Việc cập nhật, dự báo nhu cầu sản phẩm có thể được thực hiện bàng một
số phương pháp đơn giản, và hiện nay phổ biến nhất là phương pháp liên tiến lũy thừa Với phương pháp này, các nhu cầu trong tương lai sẽ được cập nhật liên tục mỗi khi có dữ liệu mới về nhu cầu hàng ngày
Như ví dụ trong video, có thể thấy, khi dịch bệnh xảy ra, nhu cầu về lượng nước rửa tay của cửa hàng tăng đột biến gấp 10 lần so với bình thường Điều này khiến cho lượng tồn kho của cửa hàng giảm xuống Bằng việc sử dụng phương pháp liên tiến lũy thừa để dự báo nhu cầu trong tương lai Cửa hàng này sẽ đặt một số lượng sản phẩm lớn hơn bình thường cho nhà cung cấp để đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu trong tương lai cũng như lượng hàng tồn kho an toàn cần thiết
Trang 2Khi công ty cung cấp cho cửa hàng đó lấy đơn hàng của cửa hàng làm tín hiệu , thông tin để dự báo nhu cầu trong tương lai và dùng thông tin đó để đặt hàng cho nhà cung cấp của họ, thì hiệu ứng Bullwhip đã xảy ra trong chuỗi cung ứng này Nếu như mỗi nấc trong chuỗi cung ứng đều sử dụng phương pháp này thì càng vào sâu bên trong, lượng hàng đặt lên phía trên biến động càng lớn Và khi đến nhà sản xuất, họ sẽ sản xuất ra số lượng sản phẩm lớn hơn rất nhiều lần so với nhu cầu thực tế, để cố gắng ngăn chặn tình trạng thiếu hụt hàng hóa và mất doanh thu
Có thể thấy, các công ty đã bị tách khỏi mối liên hệ với người tiêu dùng cuối cùng, và có thể mất khả năng nhận thức về nhu cầu thực sự của thị trường nếu như họ chỉ lấy thông tin, dữ liệu từ các đơn hàng của các
khách hàng trực tiếp
2 Đặt hàng theo lô
Đây là nguyên nhân thường xảy ra với các doanh nghiệp đặt hàng theo chu kì
Trong chuỗi cung ứng, một doanh nghiệp khi đặt hàng với đối tác của mình, họ thường sẽ có một vài mô hình kiểm soát hàng tồn kho Khi nhu cầu gia tăng, hàng tồn kho của doanh nghiệp sẽ giảm xuống nhưng họ sẽ không đặt hàng bổ sung lượng tồn kho ngay lập tức mà sẽ gom các nhu cầu đặt hàng này lại với nhau đến khi đạt một số lượng đủ lớn thì sẽ tiến hành đặt hàng để giảm thiểu chi phí khi thực hiện việc đặt hàng
Một trở ngại khác đối với một doanh nghiệp muốn đặt hàng thường xuyên chính là chi phí vận chuyển hàng hóa Vì vậy, doanh nghiệp sẽ cố gắng tiết kiệm những chi phí do phải vận chuyển nhiều lần bằng cách gộp các đơn hàng lại để vận chuyển một lượt với khối lượng lớn
Do đó, doanh nghiệp sẽ thường lựa chọn đặt hàng với đối tác của mình theo chu kỳ, theo lô để giảm thiểu các chi phí và tăng lợi thế cạnh tranh Tuy nhiên, việc đặt hàng theo chu kỳ, theo lô sẽ gây ra tình trạng đơn hàng thất thường cho nhà cung cấp Vì số lượng đơn hàng có thể rất cao vào đầu hoặc cuối tháng nhưng trong phần còn của tháng đó thì lại không có đơn hàng nào Và các nhân viên bán hàng thường hoàn thành “ hạn ngạch bán hàng” bằng cách mượn các đơn hàng của kỳ kế tiếp Như vậy, những đơn hàng từ các nhân viên bán hàng lên công ty phía trên của chuỗi cung ứng không phải là những đơn hàng của thời điểm hiện tại Điều này có ảnh
Trang 3hưởng rất lớn đến việc lưu trữ và sản xuất của các công ty phía trên Và đây cũng là lúc hiệu ứng Bull whip xuất hiện
Bên cạnh đó, việc thực hiện lập kế hoạch yêu cầu chất liệu MRP hoặc lập
kế hoạch yêu cầu phân phối DRP vào đầu hoặc cuối tháng cũng làm cho chu kỳ các đơn đặt hàng chồng chéo lên nhau Và việc này cũng là xuất hiện hiệu ứng bullwhip
3 Biến động về giá cả
Các ước tính chỉ ra rằng 80% các giao dịch giữa các nhà sản xuất và nhà phân phối trong ngành tạp hóa đã được thực hiện theo thỏa thuận mua có
kỳ hạn (forward buy),Mua có kỳ hạn chiếm 75 tỷ đến 100 tỷ USD trong hàng tồn kho trong ngành bán lẻ Hình thức mua có kì hạn thường do sự biến động giá cả trên thị trường Nhà sản xuất và phân phối định kỳ có chương trình khuyến mãi đặc biệt như chiết khầu giá, chiết khấu theo số lượng Tất cả chương trình khuyến mại này dẫn tới sự biến động giá cả Hơn nữa, nhà sản xuất thường chào mời những hợp đồng thương mại hấp dẫn (như chiết khấu đặc biệt, ưu đãi giá, ưu đãi thanh toán) cho nhà phân phối và bán sỉ, một hình thức gián tiếp của chiết khấu giá.Những ưu đãi về giá này đã khiến những khách hàng (các công ty trong chuỗi cung ứng) tìm cách mua hàng với khối lượng lớn để được hưởng những ưu đãi đó Và thế là khách hàng mua hàng với số lượng lớn không hề phản ánh nhu cầu thực sự tại thời điểm đó; họ mua hàng rồi chỉ để dự trữ cho tương lai.Và khách hàng chỉ mua hàng sau đó khi mà họ giải quyết hết lượng tồn kho của mình mà thôi Kết quả rõ ràng là mô hình mua hàng của họ không phản ánh thực mô hình tiêu thụ và mức biến động trong mua hàng theo số lượng lớn sẽ lớn hơn nhiều so với biến động tiêu thụ.Hiệu ứng bullwhip lại xuất hiện Như vậy các đối tượng trong chuỗi đã dự trữ một lượng rất lớn hàng hóa trong khi nhu cầu thực tế lại không như vậy.Cứ mỗi khi mô hình định giá cao-thấp xuất hiện và chi phí của dự trữ hàng tồn kho thấp hơn mức độ khác biệt về giá thì mua hàng kỳ hạn là quyết định khá hợp lý Như vậy các khách hàng sẽ hưởng được một phần lợi nhuận rất lớn do giá mua giảm mà những chi phí cho việc dự trữ tăng thêm là không đáng kể Có một thực tế là nhiều công ty lại phải chịu tác động tiêu cực từ mô hình định giá này Theo đó thì các công ty sẽ không có kế hoạch sản xuât ổn định, phải thường xuyên dự trữ hàng đề phòng, các chi phí liên quan đến dự trữ, vận chuyển, hỏng hóc tăng lên
Trang 4Những đợt bán hàng đặc biệt và giảm giá sản phẩm khiến khách hàng mua sản phẩm sớm hơn và nhiều hơn, khi giá quay lại mức bình thường nhu cầu sẽ sụt giảm
và làm tăng lượng hàng tồn kho lên
4 Phân bổ sản phẩm
Khi nhu cầu vượt quá khả năng cung cấp, nghĩa là nhà sản xuất đang hạn chế sản phẩm của mình đến khách hàng Theo nghĩa đó, nhà sản xuất sẽ phân bổ số lượng tỷ lệ theo số lượng đã đặt hàng Ví dụ, nếu tổng cung chỉ bằng 50% tổng cầu, thì khách hàng chỉ nhận được 50% số lượng mà họ
đã đặt hàng Và nếu biết nhà sản xuất sẽ hạn chế khi sản phẩm bị thiếu hụt, thì khách hàng sẽ phóng đại nhu cầu thự sự của mình lên khi họ đặt hàng Khi nhu cầu giảm xuống, đơn hàng sẽ bất ngờ bị các khách hàng hủy bỏ Hau Lee gọi đây là phản ứng thái quá của khách hàng và là một trò chơi ngắn hạn Trò chơi này góp phần dẫn đến các thông tin sai lệch về sản phẩm
trong giai đoạn hiện nay, trước tình hình lệnh cấm về công nghệ của Mỹ áp đặt lên Trung Quốc, thì ngành công nghệ trên thế giới hiện nay đang xảy ra tình trạng thiếu hụt chip bán dẫn một cách trầm trọng Và tình trạng này cũng đã từng xảy ra trong lịch sử vào năm 1980 đã xảy ra Sự thiếu hụt chip DRAM trong ngành công nghiệp máy tính, các đơn đặt hàng cho các chip này tăng nhanh, không phải vì nhu cầu của khách hàng tăng mà vì dự đoán nhu cầu Khách hàng đã đặt hàng trùng lặp với nhiều nhà cung cấp
và mua đơn hàng đầu tiên có thể giao, sau đó hủy tất cả các đơn hàng trùng lặp khác
5 Động lực gia tăng năng suất
Các doanh nghiệp thường có cơ cấu khuyến khích lực lượng bán hàng dựa trên doanh số bán hàng hàng tháng hoặc hàng quý Khi đó thì những sản phẩm không có nhu cầu thực sự bị đưa vào chuỗi cung ứng và được khuếch đại lên phía trên của chuỗi cung ứng
Như vậy, nguyên nhân chính của các hoạt độn gây lên hiệu ứng bullwhip
là từ các hoạt động dự báo nhu cầu cá nhân của mỗi công ty trong chuỗi cung ứng Việc thiếu sự giao tiếp, trao đổi thông tin giữa các nấc trong chuỗi cung ứng về tình hình nhu cầu thực tế của thị trường sẽ gây ra việc
dự báo sai và xác định lượng hàng tồn kho cần thiết không chính xác Và
Trang 5lượng tồn kho an toàn sẽ góp phần tạo nên hiệu ứng Cái Roi Da, điều trực quan là, khi thời gian chờ hàng giữa các mặt hàng được cung cấp lại dọc theo chuỗi cung ứng dài hơn, biến động thậm chí còn đáng kể hơn
6 Cách kiểm soát hiệu ứng Cái Roi Da
Theo lý thuyết, hiệu ứng Bullwhip sẽ không sảy ra khi doanh nghiệp đặt chính xác số lượng đơn hàng để đáp ứng nhu cầu của từng thời kì Một số biện pháp nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của Bullwhip effect gồm có:
- Chia sẻ thông tin về nhu cầu thực sự giữa những giai đoạn của chuỗi cung ứng
- Thông qua các thông tin tốt hơn, có thể dưới hình thức giao tiếp được cải tiến theo chuỗi cung ứng hoăc dự báo tốt hơn Tập trung thông tin về nhu cầu bên trong chuỗi cung ứng, cung cấp thông tin đầy đủ về nhu cầu khách hàng thực sự cho mỗi giai đoạn trong chuỗi cung ứng
- Loại bỏ sự chậm trễ dọc theo chuỗi cung ứng
- Một số biện pháp phổ biến mà các công ty đang theo đuổi trên toàn cầu
để kiểm soát hiệu ứng Cái Roi Da và thiết lập chuỗi cung ứng theo nhu cầu
là Hệ thống Kanban (Kanban System), Hàng tồn kho do nhà cung cấp quản lý (Vendor managed inventory), Quan hệ đối tác chuỗi cung ứng chiến lược (Strategic supply chain partnerships), Quản lý Lean (Lean
management), Chia sẻ thông tin theo thời gian thực (Real-time information sharing), và Hệ thống bổ sung Vừa đúng lúc (Just in time inventory
replenishment system)
- Doanh nghiệp nên duy trì mức giá ổn định cho sản phẩm Giá biến động
sẽ khuyến khích khách hàng đến mua nhiều hơn khi giá thấp và họ sẽ cắt giảm đơn hàng khi giá lên cao Điều này sẽ gây ra những biến động trong các đơn đặt hàng Do đó, duy trì giá ổn định giúp giảm thiểu tình trạng mua
dự trữ hàng khối lượng lớn
- Xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt, phân phối một cách hợp lý