Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa cành đến sinh trưởng phát triển và năng suất của giống dưa chuột amata 765 trong điều kiện xuân vụ xuân 2012 tại huyện nam đàn tỉnh nghệ an

chỉ giữlại một số cành để tạo các dạng thân chính cho cây nhằm ưu tiên sự phát triển củathân chính từ đó tăng tỷ lệ đậu quả và giảm thiểu được mức độ sâu bệnh hại, kéodài thời gian thu h

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NÔNG LÂM NGƯ

2012 TẠI HUYỆN NAM ĐÀN - TỈNH NGHỆ AN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KỸ SƯ NGÀNH NÔNG HỌC

NGHỆ AN - 2012

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

KHOA NÔNG LÂM NGƯ

2012 TẠI HUYỆN NAM ĐÀN - TỈNH NGHỆ AN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

LỜI CAM ĐOAN

Thực tập tốt nghiệp là thời gian giúp sinh viên có điều kiện rèn luyện tính

tự lập, sáng tạo, bổ sung những kiến thức mới từ thực tiễn áp dụng cho công việcsau khi ra trường

Tôi xin cam đoan trong quá trình nghiên cứu, bản thân luôn nhiệt tình vớicông việc.Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưađược ai công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào khác

Nghệ An, tháng 5 năm 2012

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này ngoài sự phấn đấu của bản thân.Tôi còn nhận được sự giúp đỡ hướng dẫn tận tình của hai thầy giáo là Th.sNguyễn Văn Hoàn và Th.s Nguyễn Tài Toàn người đã giúp đỡ tôi trong thờigian thưc hiện đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu, ban chủ nhiệm khoa Nông Lâm - Ngư đã sắp xếp bố trí và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong thời gianlàm đề tài tốt nghiệp

-Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã giúp đỡ và độngviên tôi trong thời gian thực tập cũng như trong suốt khóa học

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Nghệ An, tháng 5 năm 2012

Sinh viênTrương Thị Thành

LSD0,05 Sai khác nhỏ nhất giữa các công thức

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU vi

DANH MỤC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích, yêu cầu 2

3 Ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học của đề tài 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 4

1.1.1 Cơ sở khoa học 4

1.1.2 Cơ sở thực tiễn 8

1.1.3 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển 8

1.2 Tình hình nghiên cứu cây dưa chuột trên thế giới 9

1.2.1 Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm của cây dưa chuột 9

1.2.2 Tình hình nghiên cứu dưa chuột trên thế giới 9

1.3 Tình hình nghiên cứu cây dưa chuột ở Việt Nam 11

1.3.1 Nghiên cứu phục tráng giống dưa chuột 11

1.3.2 Nghiên cứu về biện pháp canh tác cây dưa chuột 11

1.3.3 Nghiên cứu về phân bón cho cây dưa chuột 13

1.4 Tình hình sản xuất dưa chuột 14

1.4.1 Tình hình sản xuất dưa chuột Trên thế giới 14

1.4.2 hình sản xuất dưa chuột ở Việt Nam 15

1.4.3 Điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu 16

Chương 2 VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

2.1 Nội dung nghiên cứu 18

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 18

2.3 Vật liệu nghiên cứu 18

2.4 Phương pháp nghiên cứu 18

2.4.1 Công thức thí nghiệm 18

2.4.2 Bố trí thí nghiệm 19

2.4.3 Các quy trình kỹ thuật áp dụng 19

2.5 Phương pháp xử lý số liệu 22

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 23

3.1 Tỷ lệ mọc mầm và thời gian gieo đến mọc của cây dưa chuột 23

3.2 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột 24

3.3 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống dưa chuột .27

3.4 Động thái ra lá và của dưa chuột qua các công thức 32

3.5 Khả năng phân cành của dưa chuột qua các công thức 35

3.6 Tình hình sâu bệnh hại dưa chuột trên các công thức thí nghiệm 37

3.6.1 Tình hình sâu hại 38

3.6.2 Tình hình bệnh hại: 39

3.7 Đặc điểm giới tính của các công thức thí nghiệm 40

3.8 Các yếu tố cấu thành năng suất của các giống dưa chuột 44

3.9 Các chỉ tiêu về hình thái và chất lượng quả 47

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 49

1 Kết luận 49

2 Kiến nghị 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

PHỤ LỤC 53

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU

Bảng 1.1 Tình hình sản xuất dưa chuột ở một số nước trên thế giới từ

năm 2008-2010 14Bảng 1.2 Diện tích, năng suất và sản lượng một số loại rau chủ lực năm 2004

15Bảng 1.3 Điều kiện khí hậu thủy văn nghiên cứu tại vùng nghiên cứu 17Bảng 3.1 Tỷ lệ mọc mầm và thời gian gieo đến mọc của cây dưa chuột

23Bảng 3.2 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột 24Bảng 3.3 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các công thức

28Bảng 3.4 Động thái ra lá của dưa chuột qua các công thức 33Bảng 3.5 Khả năng phân cành của dưa chuột qua các công thức 36Bảng 3.6 Tình hình sâu, bệnh hại dưa chuột trên các công thức thí nghiệm

37Bảng 3.7 Biểu hiện giới tính và khả năng ra hoa đậu quả của các công thức

41Bảng 3.8 Các yếu tố cấu thành năng suất dưa chuột ở các công thức 44Bảng 3.9 Các chỉ tiêu về hình thái và chất lượng quả 48

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các công thức

29Hình 3.2 Động thái ra lá của dưa chuột qua các công thức 34Hình 3.3 Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu của dưa chuột qua

các công thức 46

Dưa chuột là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, là cây rau truyềnthống, nó được trồng lâu đời trên thế giới cũng như ở Việt Nam và trở thành thựcphẩm thông dụng hiện nay Trước đây dưa chuột được dùng như một loại quảtươi để giải khát là chủ yếu Khi thị trường trong nước và thế giới được mở rộng,nhu cầu của người tiêu dung ngày càng phong phú thì việc đa dạng hoá cách sửdụng là tất yếu Ngày nay dưa chuột được sử dụng rộng rãi trong bữa ăn thườngnhật dưới dạng quả tươi, sào, trộn salat, cắt lát, muối chua, đóng hộp Dưa chuộtcòn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng chứa nhiều nước, vitamin và khoáng chất,dưa chuột có tác dụng giải khát, thanh nhiệt, thải độc, lợi tiểu và giảm cân

Ngoài ra, dưa chuột cũng được xem như một loại “thần dược” của pháiđẹp Nhiều hãng mỹ phẩm hiện nay đã sử dụng chiết xuất từ dưa chuột để làmmát và tái tạo da, đặc biệt đối với da đầu Nước dưa chuột có thể được coi là loạinước tonic tuyệt hảo và giúp se khít lỗ chân lông Không những vậy trong thànhphần dưa chuột dưa chuột có chứa tới 96% là nước, chứa axit ascorbic một dạngcủa vitmin C và axit caffeic, chất xơ, kèm theo rất nhiều các loại khoáng chấtkhác như silica, kẽm, magiê Giá trị dinh dưỡng trong 100g: Đạm 0,6g, đường1,2g, chất béo 0,1g, chất xơ 0,7g, nước 95g, năng lượng 10kcal, các vitamin vàkhoáng chất, kali (150mg/100g), phốt pho (23mg/100g), canxi (19mg/100g),natri (13mg/100g), sắt (1mg/100g), vitamin B, C, tiền vitamin A (có trong vỏdưa), vitamin E (có trong vỏ dưa).[10]

Dưa chuột (Cucumis sativus L.) có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ trồng và

không đòi hỏi nhiều kỹ thuật mà đem lại hiệu quả kinh tế cao Song trong thời

gian qua, các giống dưa chuột trồng ở Việt Nam đang bộc lộ một số khuyết điểmnhư dễ mắc phải một số loại sâu bệnh hại, chất lượng quả không cao Đặc biệt sovới các nước trên thế giới thì năng suất dưa chuột nước ta đang còn thấp chỉ đạt20-50 tấn/ ha trong khi đó các nước phát triển như Pháp, Israel, Nhật Bản … đạttới 110-180 tấn/ ha.Vì vậy vấn đề tăng năng suất dưa chuột đang là vấn đề cầnthiết ở nước ta[25] Mặc dù ở nước ta đã có những nghiên cứu nhằm tăng năngsuất dưa chuột như nghiên cứu về phân bón, nghiên cứu về biện pháp phòng trừsâu bệnh hại, chọn giống Nhưng nghiên cứu về phương pháp cắt tỉa cành dưachuột đang ít được quan tâm ở nước ta.

Kỹ thuật cắt tỉa cành dưa chuột là kỹ thuật cắt cành cấp 1, cấp 2 chỉ giữlại một số cành để tạo các dạng thân chính cho cây nhằm ưu tiên sự phát triển củathân chính từ đó tăng tỷ lệ đậu quả và giảm thiểu được mức độ sâu bệnh hại, kéodài thời gian thu hoạch cho cây dưa chuột từ đó tăng năng suất cho cây dưachuột Vì vậy phương pháp cắt cành dưa chuột đang là hướng nghiên cứu mớicho việc góp phần tăng năng suất và giảm thiểu sâu bệnh hại cho dưa chuột Xuất

phát từ những thực tế trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa cành đến sinh trưởng phát triển và năng suất của giống dưa chuột Amata 765 trong điều kiện xuân vụ xuân 2012 tại huyện Nam Đàn - tỉnh Nghệ An”.

- Đánh giá ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa cành đến sinh trưởng và phát

triển của dưa chuột

- Đánh giá ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa cành đến mức độ sâu bệnh hạicủa dưa chuột.

- Đánh giá ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa cành đến năng suất và yếu tốcấu thành năng suất cũng như phẩm chất của dưa chuột

3 Ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học của đề tài.

An làm cơ sở cho việc thâm canh để tăng năng suất, phẩm chất của dưa chuột

- Những kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiêncứu, giảng dạy cho các nhà định hướng chiến lược phát triển cây rau, các nhàkhoa học, các cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, học sinh, sinh viên, nông dân vềđặc tính nông sinh học, kỹ thuật thâm canh cây dưa chuột

* Ý nghĩa thực tiễn

- Đề tài bổ sung một số giải pháp kỹ thuật mới trong thâm canh cây dưachuột như biện pháp cắt tỉa, góp phần hoàn thiện quy trình sản xuất dưa chuộttheo hướng tăng năng suất và hiệu quả kinh tế cho người trồng dưa chuột

- Qua kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng việc cắt tỉa cành đến khả năngsinh trưởng, phát triển, mức độ nhiễm bệnh và năng suất của dưa chuột, từ đó tìm

ra được phương pháp cắt tỉa phù hợp để đưa ra khuyến cáo cho người dân địaphương, góp phần đề xuất hướng tác động giúp vùng chuyên canh trồng dưachuột đạt năng suất cao Đồng thời có thể tiếp tục nghiên cứu để mở rộng cho cácvùng trồng dưa chuột khác có điều kiện khí hậu và đất đai tương tự

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

1.1.1 Cơ sở khoa học

Trong hệ thống các biện pháp canh tác, sử dụng giống tốt là yếu tố hàngđầu quyết định tăng năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế Giống là tư liệu sảnxuất không thể thiếu được, chọn giống tốt sẽ tăng hiệu quả sử dụng phân bón,thuỷ lợi và đảm bảo sản lượng trong những điều kiện bất thuận như: Ngập úng,hạn hán, sâu bệnh, phèn, mặn,… vì vậy giống được xem là tư liệu sản xuất, làtiền đề cho việc nâng cao năng suất, đạt hiệu quả cao trong sản xuất nông nghiệp

Tất cả các khâu của quá trình sản xuất giống cây trồng đều nhằm mục đíchcuối cùng là tạo ra những giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, khả năngchống chịu với các điều kiện bất thuận cũng như các đối tượng sâu bệnh hại

Trong các khâu của quá trình sản xuất thì giống là một yếu tố hết sức quantrọng, là yếu tố đầu tư ít tốn kém, nhưng đem lại hiệu quả kinh tế lớn Tuy nhiên,nhiều loại cây trồng lại mang tính khu vực hoá cao, mọi tính trạng và đặc tínhđều biểu hiện trong những điều kiện ngoại cảnh nhất định như: đất đai, khí hậu,thời tiết và các biện pháp kỹ thuật

Thực tế cho thấy một số giống tốt được đưa vào sản xuất qua một sốnăm đã trở nên thoái hoá giữa tác động trực tiếp của điều kiện tự nhiên như:thời tiết, khí hậu và trình độ thâm canh của người dân làm cho năng suất,phẩm chất giảm và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế Chính vì vậy, việc chọntạo thử nghiệm và so sánh, khảo nghiệm, đánh giá một số đặc điểm nông học

để tạo ra các giống ưu việt nhất, hiệu quả kinh tế cao phù hợp với từng vùngsinh thái và khả năng chống chịu với sâu bệnh hại chính đang là vấn đề đángquan tâm hiện nay của các nhà chọn giống

Không chỉ giống mà yếu tố kỹ thuật cũng đóng vai trò không kém phầnquan trọng, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như thế nào là vấn đề khôngthể xem nhẹ bởi trong quá trình sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất thìyêu cầu các mức đầu tư khác nhau Nếu áp dụng không hợp lý không những

mang lại hiệu quả không cao mà còn ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng, khảnăng kháng và lây lan dịch bệnh

1.1.1.1 Vai trò của việc cắt tỉa cành đối với cây trồng

Sự phát triển thân, cành, lá là yếu tố quan trọng để đánh giá khả năng sinh

trưởng, phát triển và hình thành năng suất của cây trồng Tuy nhiên, cây sinhtrưởng quá mạnh, thân lá tăng nhanh, chất dinh dưỡng phải phân bố để phát triểnthân lá khó tập trung để nuôi quả do đó làm giảm năng suất

Kỹ thuật cắt tỉa là một trong những kỹ thuật có vai trò quan trọng giúp câytrồng có bộ tán thích hợp, phục hồi nhanh, các cành lộc sau này khỏe thuận lợi cho

sự sinh trưởng và phát triển sau này

- Cắt tỉa cành, lá làm thông thoáng, hạn chế sâu bệnh trú ngụ và phá hại đặcbiệt là bệnh thán thư gây thối quả

- Cắt tỉa cành, lá giúp tăng cường hiệu quả của việc bón phân và thuốc bảo

* Bộ rễ: Dưa chuột có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm ướt vì vậy bộ rễ

phát triển yếu hơn các cây khác trong họ như bí ngô, dưa hấu, dưa thơm Bộ rễdưa chuột ưa ẩm, không chịu khô hạn cũng không chịu ngập úng Rễ phân bố ởtầng đất 0-30 cm nhưng hầu hết tập trung ở tầng đất 15-20 cm Thời kỳ cây cònnhỏ rễ phát triển yếu khả năng sinh trưởng cũng phụ thuộc rất nhiều vào nhiệt độ,

độ ẩm đất và thời gian bảo quản hạt giống

* Thân: Thân cây dưa chuột thuộc loại leo bò, thân mảnh, nhỏ Chiều

dài thân tùy điều kiện canh tác và giống, các giống canh tác ngoài đồng thườngchỉ dài từ 0,5 - 2,5 m Thân trên lá mầm và lóng thân trong điều kiện ẩm độ cao

có thể thành lập nhiều rễ bất định Thân tròn hay có góc cạnh, có lông ít nhiềutùy giống Thân là nơi kết nối giữa bộ rễ và lá, vận chuyển chất khoáng do bộ rễ

hút lên và chất hữu cơ do bộ lá tổng hợp nuôi cây Ở thời kỳ 2-5 lá thân câyphát triển kém nhưng sau khi cây đạt cao nhất về sinh khối, thân vống rất nhanh

và ra hoa

* Lá: Lá dưa chuột gồm có 2 loại: lá mầm và lá thật: Lá mầm có hình

trứng, là chỉ tiêu quan trọng đánh giá và dự đoán tình hình sinh trưởng của cây

Lá thật có 5 cánh chia thuỳ nhọn, trên lá có lông cứng, ngắn Màu sắc là thay đổitheo giống, xanh vàng hoặc xanh sẫm Lá làm nhiệm vụ chủ yếu là tổng hợp chấthữu cơ nuôi cây

* Hoa: Trên cây dưa chuột thông thường có 2 loại: hoa đực và hoa cái.

Hoa đực mọc thành chùm ở nách lá, hoa đực ra trước hoa cái ra sau Hoa cáithường mọc đơn, cuống ngắn và mập hơn hoa đực Hoa có màu vàng và thụ phấnnhờ côn trùng(ong mật) Trong điều kiện nhiệt độ thấp, trời âm u, gió lớn bầunoãn của hoa cái phát triển rất nhanh ngay trước khi hoa nở

* Quả: Lúc còn non có gai xù xì, khi trái lớn gai từ từ mất đi.Trái từ khi

hình thành đến khi thu hoạch có màu xanh đậm, xanh nhạt, khi chín trái chuyểnsang màu vàng sậm, nâu hay trắng xanh Trái tăng trưởng rất nhanh tùy theogiống, có thể thu trái từ 8 - 10 ngày sau khi hoa nở Phẩm chất trái không chỉ tùythuộc vào thành phần các chất dinh dưỡng trong trái mà còn tùy thuộc vào độchắc của thịt trái, độ lớn của ruột trái và hương vị trái Trái chứa hạt màu trắngngà trung bình có từ 200 - 500 hạt/ trái.[2]

* Đặc điểm sinh thái

* Độ ẩm đất và không khí: Yêu cầu về độ ẩm của cây dưa chuột là rất lớn

85 - 95% và độ ẩm không khí là 90-95% đứng đầu họ bầu bí do rễ dưa chuột chỉphát triển ở tầng đất mặt nên yêu cầu nước rất cao, nhất là thời kỳ ra hoa, tạo quả.Tuy nhiên ẩm độ không khí cao lại giúp cho bệnh đốm phấn phát triển mạnh

* Nước: Dưa chuột ở các thời kỳ khác nhau: hạt nảy mầm yêu cầu lượng

nước 50% trọng lượng hạt Thời kỳ cây con thân lá và bộ rễ phát triển còn yếulượng nước tiêu hao ít nên yêu cầu nước có mức độ ( 70 - 80% ), thời kỳ ra hoađến thu quả yêu cầu nước lớn nhất ( 80 - 90% ) Dưa chịu hạn rất yếu, thiếu nước

cây sinh trưởng kém và tích luỹ lượng cucurbitaxina là chất gây đắng trong quả.Đất thiếu nước, khô hạn làm cho hạt mọc chậm, thân lá sinh trưởng kém, cây còicọc Dưa chịu hạn rất yếu thiếu nước cây sinh trưởng kém và tích lũy lượngcucurbitaxina là chất gây đắng trong quả [19]

* Nhiệt độ: Dưa chuột giống như các cây trong họ bầu bí là rất mẫn cảm

với sương giá, đặc biệt khi nhiệt độ thấp dưới 00C, trời có tuyết, nhiệt độ ban đêmkhoảng 3 -40C Vì vậy dưa chuột và các loại bí ngô yêu cầu khí hậu ấm áp, ônhoà và khô ráo để sản xuất lớn Dưa chuột thuộc nhóm ưa nhiệt, nhiệt độ thíchhợp cho sinh trưởng và phát triển của cây dưa chuôt là 20 - 300 C, nhiệt độ caohơn sẽ làm nhừng sinh trưởng và nếu kéo dài nhiệt độ 35 - 400 C cây sẽ chết Dưa

có phản ứng với độ dài ngày khác nhau tùy theo giống, thông thường ngày ngắnkích thích cây ra lá và trái, vì vậy điều kiện thời tiết vùng đồng bằng cho phépdưa chuột ra hoa trái quanh năm

* Ánh sáng: Dưa chuột ưa ánh sáng ngày ngắn, cây thích hợp cho sinh

trưởng và phát dục ở độ dài chiếu sáng 10 - 12 giờ / ngày, cường độ ánh sángtrong phạm vi 15,000 - 17,000 lux [15] Nếu nhiệt độ cao, thời gian chiếu sángdài thì hoa đực nhiều, hoa cái ít và muộn Phản ứng của dưa chuột đối với ánhsáng thay đổi theo giống và thời vụ gieo trồng Ánh sáng yếu và thiếu, trời âm ulàm cây sinh trưởng kém, hoa cái ra muộn, máu sắc hoa nhạt, vàng úa, hoa dễ bịrụng Nếu thiếu ánh sáng nghiêm trọng thì năng suất thấp, chất lượng giảm,hương vị kém

* Đất trồng: Đất trồng dưa chuột có yêu cầu nghiêm khắc do bộ rễ phát

triển yếu, sức hấp thụ của rễ lại kém, nếu gặp hạn hay úng hoặc nồng độ phâncao dễ làm bộ rễ dưa vàng khô thâm đen Vì thế đất trồng phải có thành phần cơgiới nhẹ như cát pha, đất thịt nhẹ có nhiều chất hữu cơ pH từ 5,5 - 6,8, thích hợpnhất là 6,5 Dưa chuột cũng có thể sinh trưởng trong đất hơi kiềm ( độ pH = 7,5 ).Đất trồng dưa chuột cần phải luân cạnh triệt để, luân canh với cây trồng khác họ

trồng phải xa nơi bị ô nhiễm

1.1.2 Cơ sở thực tiễn

Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới có điều kiện thuận lợi cho sựsinh trưởng và phát triển của cây dưa chuột Như đối với các vùng nam bộ thìdưa chuột có thể trồng quanh năm Gieo trồng cây dưa chuột đã trở thành tậpquán lâu đời của người nông dân Việt Nam nói chung và người nông dân Nghệ

An nói riêng, nhưng trình độ sản xuất còn rất thấp, chủ yếu dựa vào những lợithế và điều kiện tự nhiên về khí hậu đất đai Sản xuất còn quảng canh nên việcđầu tư không được quan tâm, kỹ thuật canh tác vẫn theo phương thức truyềnthống, chưa có những hướng dẫn mang tính hệ thống khoa học như những câytrồng khác

Tại Nghệ An, diện tích trồng dưa chuột được trồng hầu hết các huyệnnhưng điển hình nhất là huyện Nam Đàn, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Anh Sơn…Tuy nhiên qua nhiều năm gieo trồng giống đã bộc lộ một số nhược điểm nhưmẫn cảm với một số loại sâu bệnh, sản lượng không ổn định, chất lượng quảgiảm Sự tiếp thu khoa học của người dân về các kỹ thuật gieo trồng, chăm sóccòn nhiều hạn chế, không áp dụng các kỹ thuật trồng kiểu mới như phương phápthủy canh, kỹ thuật cắt tỉa…hay áp dụng không hợp lý cho từng giống dưa chuột.Sản xuất nhỏ lẻ, ít đầu tư làm năng suất của cây dưa chuột giảm mạnh và năngsuất đang còn thua xa các nước đang phát triển

Cây dưa chuột là loại cây là loại cây thân leo khả năng sinh trưởng mạnh,tốc độ ra lá, phân nhánh nhanh Do đó, với các kỹ thuật tác động thích hợp gópphần cân bằng sự sinh trưởng, loại bỏ cành vô hiệu tập trung dinh dưỡng chonhững cành hữu hiệu để tạo hoa, tạo quả là hết sức cần thiết

1.1.3 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

Thời gian sinh trưởng của dưa chuột biến động từ 60 - 80 ngày Thời giansinh trưởng dinh dưỡng của dưa chuột kéo dài 30 - 40 ngày tùy thuộc vào giống

và điều kiện ngoại cảnh Trong thời kỳ sinh trưởng dinh dưỡng, quá trình sinh lýquan trong nhất của dưa chuột là sự sinh trưởng của các bộ phận dinh dưỡng và

sự phân hóa mầm hoa Thời kỳ sinh trưởng phát triển đặc trưng là sự ra hoa, thụphấn và hình thành quả

Dưa chuột ra hoa trong khoảng thời gian 28-45 ngày tùy vào điều kiện tự

nhiên Tốc độ tăng trưởng của quả rất nhanh, quả phát triển tối đa trong khoảng 8 ngày sau khi nở hoa, và thời gian kéo dài thu hoạch thường 22 -35 ngày.

1.2 Tình hình nghiên cứu cây dưa chuột trên thế giới

1.2.1 Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm của cây dưa chuột

Dưa chuột có nguồn gốc ở Ấn Độ giữa vịnh Bengal và dãy Hymalayascách nay hơn 3.000 năm và giống dưa này được mang đi dọc theo hướng TâyChâu Á, Châu Phi và miền Nam Châu Âu (Seankeo, 1994) Vào thế kỷ 16, dưachuột được mang tới Trung Quốc (Keopraparl, 1997)Tatlioglu (1993) cho rằngTrung Quốc là trung tâm khởi nguyên thứ hai của dưa chuột Dưa chuột đượctrồng ở Trung Quốc khoảng 100 năm trước công nguyên Moshorov E, (1968) vớiviệc phát hiện ra dạng cây 100 hoa cái trong tập đoàn giống nhập từ Trung Quốccũng cho rằng dưa chuột đã được trồng ở Trung Quốc từ lâu đời.[23]

Phân loại khoa học Cucumis sativus L.

Giới (regnum): Plantae

Bộ (ordo ) : Cucurbitales

Họ (familia) : Cucurbitaceae

Chi (genus) : Cucumis

Loài (species): C sativus

1.2.2 Tình hình nghiên cứu dưa chuột trên thế giới

Các nghiên cứu về dưa chuột trên thế giới chủ yếu là về công tác giống vàcông nghệ canh tác có ứng dụng kỹ thuật cao Hiện có hơn 80% diện tích đượctrồng là giống lai (F1) Đây cũng là nguyên nhân tác động đến việc tăng diện tích,sản lượng dưa leo đáng kể Đối với công tác nghiên cứu đã sử dụng kỹ thuật caotrong canh tác đang tập trung nhiều vào các kỹ thuật trồng dưa chuột trong nhàkính, nhà có mái che, nhà lưới và công nghệ sản xuất dưa chuột an toàn (rau sạch)

1.2.2.1 Nghiên cứu về giống dưa chuột

Năm 2005, Naseem Amhmad và cộng sự (Phòng thí nghiệm nuôi cấy môthực vật trường Đại học Aligarh Muslim, Ấn độ) đã nuôi cấy sinh khối của

Cucumis sativus L từ các đoạn mắt Thêm vào chất thủy phân casein đến tín hiệu

cảm ứng chồi (MS+BA) làm tăng số lượng chồi Thế hệ chồi tốt nhất được quansát trên môi trường MS trung gian chứa 1,0 μM 6-benzyladenine (BA) và 200M 6-benzyladenine (BA) và 200mg/l chất thủy phân casein, Rễ phân lập mọc chồi nhỏ đã cho kết quả với 1,0 μM 6-benzyladenine (BA) và 200Mα- NAA trong MS½, Cây con nhờ đó được tạo thành [17]

Các nhà nghiên cứu (Jafar Mohammadi và cộng sự, 2007) Trường Đại

học,Cao đẳng Nông nghiệp Iran và Thổ Nhĩ Kỳ nhân giống vô tính Cucumis

sativus L.từ mô chồi ngọn, kết quả thu được có ích lợi cho việc làm giảm giá

thành sản xuất lai tạo giống Cây con dần dần thích nghi môi trường bên ngoàiống nghiệm và phát triển dưới điều kiện nhà kính[3]

1.2.2.2 Nghiên cứu về biện pháp canh tác cây dưa chuột

Nhóm các nhà nghiên cứu (M.H R Paramanik và cộng sự, 2000) thuộctrường đại học Shimane (Nhật Bản) nghiên cứu ảnh hưởng nhiệt độ và ánh sángtrên sự tiết độc tố của rễ dưa leo trong nuôi trồng thủy canh Một loại dưa leoNhật Bản được trồng trong buồng tăng trưởng dưới sự điều khiển của nhiệt độ vàánh sáng có thêm than hoạt tính (AC) vào dung dịch dinh dưỡng Kết quả thuđược là tỷ lệ dịch tiết từ rễ cây trong giai đoạn sinh trưởng và sinh sản tăng theonhiệt độ và quang kỳ dài.[3]

Ban Khoa học về đất và cây trồng nhiệt đới Trường Đại học Hawai (B.A.Kratky, 2003) trồng dưa chuột trong chậu nhựa, dùng phương pháp thủy canhđơn giản để trồng dưa chuột Qua nghiên cứu đã đưa ra nhận xét phương phápnày là phương pháp thủy canh không hồi lưu, không cần bơm và nguồn điện.[1]

1.2.2.3 Nghiên cứu về cắt tỉa cành cây dưa chuột

Michele Hébert tại Đại học Alaska Fairbanks nghiên cứu quy trình trồngdưa chuột trong nhà kính trong đó có kỹ thuật cắt tỉa, tạo cành cho cây dưa chuột.Ông dựa trên cơ sở:

- Nên tỉa bớt cành, chồi, lá, hoa và trái của dưa chuột để cây duy trì một sựcân bằng thích hợp giữa sinh trưởng và phát triển.Tỉa hoa, quả để tối đa hóa trongsản xuất Tận dụng tối đa khả năng sử dụng ánh sáng của cây trồng để có đượcnăng lượng mặt trời cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển

- Nếu tán lá dày đặc làm cho diện tích bị che bóng lớn dẫn đến khả năngquang hợp của cây kém Số hoa sản xuất phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng củanách lá nên khi cắt tỉa cành, lá giúp cây phát triển thêm chồi nách.

- Nếu trái trên cây được hình thành tại một thời điểm quá nhiều thì câykhông cung cấp đủ dinh dưỡng để nuôi quả dẫn đến tỷ lệ đậu quả thấp

Qua đó ông đưa ra kỹ thuật cắt tỉa cành như sau:

+ Buộc dây làm trụ đỡ cho dưa chuột từ trên thanh ngang của nhà kínhtheo 2 hàng dọc (A)

+ Sauk hi trồng cung cấp đầy dinh dưỡng cho cây dưa chuột phát triển + Cắt bỏ các ngọn của cành cấp 1 khi cây phân cành chừa lại 2 mắt (B)+ Để lại hai mắt mọc ra cành cấp 1(C) Khi trái cây trên cành cấp đầu tiên

đã được thu hoạch thì tiến hành cắt bỏ (D) Lặp lại quá trìn này cho các cành cấp

1 tiếp theo (E)

+ Đổi mới theo quy trình này sẽ duy trì năng suất cho cây dưa chuột

(Các ký tự A,B… là các bước hướng dẫn theo hình minh họa ở tài liệu [14])

1.3 Tình hình nghiên cứu cây dưa chuột ở Việt Nam

1.3.1 Nghiên cứu phục tráng giống dưa chuột

Phạm Mỹ Linh, Ngô Thị Hạnh, Phạm Văn Dũng: Nghiên cứu phục tránggiống dưa chuột Phú Thịnh cho thấy giống dưa chuột Phú Thịnh đã được phụctráng đạt được các chỉ tiêu đề ra dựa trên những đặc điểm của giống dưa chuộtgốc ban đầu; Giống dưa chuột đã phục tráng có độ đồng đều cao hơn so vớigiống dưa chuột ngoài sản xuất Với công thức bón phân cho 1 ha là: 120 N và

90 K2O và khoảng cách 30 x 60 cm cả hai vụ xuân Hè và Đông, cây dưa chuộtPhú Thịnh sinh trưởng, phát triển tốt và cho năng suất cao.[16]

1.3.2 Nghiên cứu về biện pháp canh tác cây dưa chuột

Phạm Mỹ Linh, Ngô Thị Hạnh, Phạm Văn Dũng: Nghiên cứu phục tránggiống dưa chuột Phú Thịnh cho thấy giống dưa chuột Phú Thịnh kết quả cho thấy:

- Giá thể thích hợp nhất cho việc sản xuất dưa chuột là hỗn hợp giá thểthan bùn và Dasa X2 theo tỷ lệ 2:1

- Lượng phân bón thích hợp nhất trong sản xuất dưa chuột trên giá thể

là 132kg N - 121kg P2O5 - 198kg K2O cho một ha

- Bón phân hữu cơ cho năng suất không thua kém so với bón phân vô cơnhưng lại cho hàm lượng nitrate trong quả thấp hơn Phân NPK Realstrongcho năng suất dưa chuột cao và phẩm chất tốt hơn 3 loại phân còn lại

- Bón phân cho dưa chuột theo chu kỳ 8lần/ ngày thích hợp nhất

- Để giảm hàm lượng nitrate trong quả thì không nên thu họach quảvào ngày thứ 5 sau bón phân (chu kỳ bón phân 8 ngày/ lần).[21]

Trần Khắc Thi, Phạm Mỹ Linh, Ngô Thị Hạnh: Nghiên cứu sản xuất dưachuột an toàn và chất lượng cao Tác giả đã đề xuất quy trình sản xuất mà ngườinông dân tại các vùng chuyên canh dưa chuột áp dụng trước đây chưa phù hợpvới đặc tính sinh trưởng, phát triển của giống cũng như yêu cầu về vệ sinh antoàn thực phẩm Áp dụng theo quy trình sản xuất dưa chuột an toàn chất lượngtốt, năng suất cao, đem lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất, hơn nữa chấtlượng sản phẩm hoàn toàn đảm bảo không chỉ cho người tiêu dùng mà cho cảngười sản xuất cũng như môi trường canh tác Quy trình kỹ thuật sản xuất dưachuột an toàn chất lượng cao áp dụng cho các mô hình trình diễn là phù hợp vớitrình độ thâm canh của nông dân vùng mô hình cũng như đặc tính sinh trưởngphát triển của các giống sử dụng Mô hình sản xuất dưa chuột an toàn chất lượngcao tại các địa phương đã khẳng định được nông dân vùng chuyên canh dưachuột hoàn toàn có thể tiếp thu và sản xuất dưa chuột an toàn theo quy trình cụthể Tuy nhiên để có được sự khác nhau giữa dưa chuột sản xuất theo quy trình

an toàn và theo quy trình bình thường của nông dân thì cần có chính sách tiêu thụsản phẩm Về giải pháp tổ chức sản xuất dưa chuột an toàn: Tổ chức theo môhình nhóm hộ hoặc tập thể trên cùng một địa bàn dưới hình thức cổ phần sản xuất

và tiêu thụ dưa chuột an toàn có nhãn mác và bao bì ghi địa chỉ sản xuất với giácao hơn 50 - 100% so với giá thông thường Về chính sách phát triển sản xuất vàtiêu thụ dưa chuột an toàn, chất lượng cao: Cần có chính sách khuyến khích sảnxuất, kinh doanh và phân phối sản phẩm này đáp ứng “tam giác” lợi ích người

sản xuất, người kinh doanh cũng như người sử dụng sản phẩm dưa chuột an toànnói riêng và các sản phẩm nông nghiệp an toàn khác nói chung.[22]

1.3.3 Nghiên cứu về phân bón cho cây dưa chuột

Châu Thị Minh Ngọc năm 2009 - 2010 tại Huế khảo sát ảnh hưởng của N

và K khi kết hợp trong môi trường thủy canh kết quả cho thấy Dưa chuột pháttriển tốt trong môi trường dinh dưỡng của nghiệm thức N5 không sử dụngNH4NO3, được bổ sung 50ppm canxi (Ca) và được bổ sung thêm 43,47 ppm N

và giảm 38,52 ppm K Tổng nồng độ N trong nghiệm thức N5 là 201,25 ppm và

K là 352,69 ppm cho năng suất (g/cây) cao nhất: Mùa mưa (2210,25 ±76,00) vàmùa khô (2625,56 ± 83,00).[3]

Năm 2009 Trần Thị Lệ, Nguyễn Thị Hồng Phương Đại học Nông LâmHuế nghiên cứu khả năng thay thế một phần đạm vô cơ bằng một số chế phẩm(phân) sinh học cho cây dưa chuột.Kết quả cho rằng Đạm có vai trò quan trọngtrong quá trình sinh thưởng và phát triển của cây dưa chuột Amata 765 khi giảmlượng đạm xuống 50 % thì hầu hết các chỉ tiêu như số quả hữu hiệu trên cây,trọng lượng trung bình quả, tỷ lệ đậu quả, năng suất lý thuyết và năng suất thựcthu thấp hơn so với sưr dụng 100% lượng đạm theo khuyến cáo Sử dụng lượngđạm như khuyến cáo (70kg N/ ha) thì vẫn đảm bảo được về dư lượng nitrat trongsản phẩm rau quả theo tiêu chuẩn của tổ chức Y tế Thế giới.[23]

Theo Tạ Thị Thu Cúc, 1979 để đạt năng suất khoảng 30 tấn/ha yêu cầulượng phân nguyên chất N-P 2O -5 K 2O l à 170 kg với tỉ lệ (51+41+78) Tuynhiên đối với các giống lai cho năng suất cao hiện nay thì yêu cầu phân bón cũngcao hơn Về hiệu suất sử dụng phân, dưa leo cần nhất là kali đến đạm, sau cùng

là lân Dưa chuột có đặc điểm là phản ứng nhanh chóng với dinh dưỡng trong đấtnhưng lại không chịu được nồng độ phân cao Vì vậy lượng phân bón được thúcnhiều lần thay vì bón tập trung trong vụ.Trung bình 1 tấn dưa lấy đi của đất2,75kg N; 1,46kg P 2O 5; 4,42kg K 2O và 33kg CaO Ở giai đoạn đầu của sựsinh trưởng dưa hấp thụ nhiều đạm hơn các chất khác, đến khi dưa phân nhánh

và kết trái dưa hấp thụ mạnh kali (IFA 1992) [20]

1.4 Tình hình sản xuất dưa chuột

1.4.1 Tình hình sản xuất dưa chuột Trên thế giới

Theo số liệu thống kê từ FAO, năm 2010 diện tích trồng dưa chuột trên thế giớikhoảng 2.903,90 ha, năng suất đạt 30,230 tấn/ha, sản lượng đạt 57.559,83 nghìntấn Số liệu từ bảng thống kê cho thấy Trung Quốc là nước có diện tích trồng dưachuột lớn nhất thế giới Về sản lượng Trung Quốc vẫn là nước dẫn đầu với 40.709nghìn tấn Sau Trung Quốc là Nhật Bản với sản lượng 587,8 nghìn tấn [9]

Bảng 1.1 Tình hình sản xuất dưa chuột ở một số nước trên thế giới

từ năm 2008-2010

Quốc gia

Diện tích (nghìn ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

8

200 9

2.903,

9 16,7 14,6

30,2 3

44.073, 0

39.320, 7

57.559,8 3

1.988,

5 16,6 13,3

41.1 8

28.247, 4

23.247, 4

40.709,5 6

Số liệu thống kê từ Fruit-Inform (cơ quan thông tin về rau quả) cho thấy,giá trái cây và rau tại khu vực EU tăng từ 0,3 đến 2,3 lần so với cùng thời kỳ năm

2009 Tăng trưởng của chỉ số giá rau quả chủ yếu bị ảnh hưởng bởi giá của hailoại rau được tiêu dùng phổ biến là dưa chuột và cà chua, với mức giá trung bìnhtăng tương ứng là 3,2 là 3,0 lần so với cùng kỳ năm trước.[5]

1.4.2 hình sản xuất dưa chuột ở Việt Nam

Diện tích trồng rau cả năm 2006 là 644,0 (nghìn ha) tăng 29,5% so vớinăm 2000 (452,9 nghìn ha), năng suất đạt 149,9 tạ/ha Tổng sản lượng rau cảnước đạt 9,65 triệu tấn, đạt giá trị 144,000 tỷ đồng (tương đương 900 triệu USD),chiếm 9% GDP của nông nghiệp Việt Nam, trong khi diện tích chỉ chiếm 6%.Như vậy bình quân sản lượng rau sản xuất trên đầu người đạt 115 kg/ người/năm, tương đương mức bình quân toàn thế giới và gấp đôi trung bình của cácnước ASEAN (57 kg/ người/ năm) Kim ngạch xuất khẩu rau, quả và hoa câycảnh trong 5 năm (2000 - 2004) đạt 1,222 triệu USD, trong đó khoảng 60% kimngạch xuất khẩu rau Dưa chuột là một trong những loại rau chủ lực, có diện tích19,874 ha, năng suất 16,88 tấn/ha, sản lượng 33,537 tấn chỉ đứng sau cà chua.[8] Bảng 1.2 Diện tích, năng suất và sản lượng một số loại rau chủ lực năm 2004

Loại rau Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn)

1.4.3 Điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu

Vị trí địa lý

Nam đàn là một huyện nửa đồng bằng, nửa đồi núi Diện tích tự nhiên là29382,02 ha, rộng 10 km từ Tây sang Đông, dài 30 km từ Bắc xuống Nam.Trung tâm huyện cách thành phố vinh 20km Đi qua huyện có 2 trục giao thônglớn là quốc lộ 46 và quốc lộ 15A, cả huyện có 23 xã và 1 thị trấn và có 159,433người dân sinh sống,

Huyện Nam Đàn có diện tích đất hàng năm là 10724,51 ha trong đó chủyếu là cây lúa nước,rau màu các loại như xu hào, bắp cải, rau muống…cà, mướpđắng, dưa chuột….Và cây dưa chuột là một trong những loại cây trồng xóa đóigiảm nghèo của huyện Cây dưa chuột là loại cây trồng nhanh có thu hoạch nên

được bà con trồng nhiều vụ trong năm Hiện nay diện tích rồng dưa chuột củahuyện đang ngày càng được mở rộng.

Bảng 1.3 Điều kiện khí hậu thủy văn nghiên cứu tại vùng nghiên cứu

Thấpnhất

Chương 2 VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung sau:

1 Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa đến quá trình sinh trưởng vàphát triển của giống dưa chuột Amata765 trong điều kiện vụ xuân 2012

2 Nghiên cứu cứu ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa đến mức độ nhiễm sâubệnh của giống dưa chuột Amata 765 trong điều kiện vụ xuân 2012

3 Nghiên cứu yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống dưa chuộtAmata 765

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

* Thời gian nghiên cứu

Đề tài được tiến hành từ 25 tháng 02 đến 10 tháng 05 năm 2012

* Địa điểm nghiên cứu: Thí nghiệm được tiến hành tại xã Nam Anh - huyệnNam Đàn - tỉnh Nghệ An

2.3 Vật liệu nghiên cứu

Giống dưa chuột nghiên cứu

- Việt Nam nhập khẩu về

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Công thức thí nghiệm

Thí nghiệm gồm 4 công thức cắt tỉa khác nhau:

CT1: Cắt toàn bộ cành cấp 1 chỉ để 1 thân chính

CT 2: Giữ lại 1 cành cấp 1 và 1 thân chính

CT 3: Giữ lại 2 cành cấp 1 và 2 thân chính

CT 4: Để phát triển tự nhiên không cắt tỉa (làm công thức đối chứng)

2.4.2 Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu RCB

Thí nghiệm được bố trí theo sơ đồ sau:

ý để luống dốc theo hướng thoát nước và cấp nước tốt

- Bón phân: Lượng phân bón cho 1ha

+ Phân chuông hoai mục: 20 tấn

- Chăm sóc

- Tưới nước: Chú ý khi trồng dặm xong tưới ngay để giúp đất ẩm và kích

thích hạt nảy mầm Giai đoạn cây ra hoa đậu quả là giai đoạn cây cần nước nhấtnên chú ý cung cấp đầy đủ nước cho cây giai đoạn này

- Bón thúc: Hoà phân với nước để tưới cho cây

+ Bón thúc lần 1: kết hợp vun xới cới bón thúc đợt 1 lúc cây có 4 -5 lá thậtgồm 25% tổng số N + K

+ Bón thúc lần 2: Khi thu quả lứa đầu gồm 25% tổng lượng N và K còn lại.+ Bón thúc bổ sung: Trong giai đoạn thu hoạch thì cứ 3 -4 đợt thu hoạchtiến hành bón bổ sung cho cây phát triển nuôi quả Giai đoạn này cây thường cầnđạm và kali nhất

- Cắt tỉa cành tạo thân chính cho cây:

Giai đoạn cây phân cành cấp 1 ta tiến hành cắt cành này để bố trí thínghiệm theo các công thức như sau:

+ Đối với CT1 ta tiến hành cắt những cành cấp 1 chỉ để lại 1 thân chính + CT2 chọn 1 cành cấp 1 mập mạp cho cành này leo theo dàn còn cáccành còn lại tiến hành cắt bỏ

+ CT3 thì để cho 2 cành cấp 1 leo theo dàn còn các cành khác cắt bỏ + CT4 thì ta cứ để cây phát triển tự nhiên làm công thức đối chứng

- Làm dàn: Khi cây bắt đầu xuất hiện tua cuốn thì tiến hành làm dàn, làmdàn kiểu chữ X Chú ý bổ sung cọc khi tiến hành tạo thêm thân chính cho cây

- Phòng trừ sâu bệnh: thăm ruộng thường xuyên để theo dõi sâu bọ trĩ, sâu

xanh ăn lá, nhện đỏ… và bệnh đốm phấn trắng phá hoại dưa chuột

- Thu hoạch

Sau khi cây ra hoa 10 đến 12 ngày thì tiến hành thu hoạch, thu nhiều đợtđến khi hết quả thì ngừng lại Chú ý thu hoạch theo yêu cầu thị trường người tiêudùng về hình thái và kích thước quả.[2]

- Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi

* Tỷ lệ mọc mầm:

- Tính số hạt mọc mầm / số hạt đem gieo x 100

* Thời gian từ khi gieo đến mọc:

- Được tính từ ngày gieo đến khi có khoảng 70% cây mọc

- Phương pháp: Đếm số cây mọc trên hàng có đánh dấu trước đếm haingày một lần vào buổi sáng

* Thời gian sinh trưởng

- Thời gian từ khi gieo đến 3-4 lá thật: Được Theo dõi thời gian từ khigieo mọc cho đến lúc bắt đầu ra 3-4 lá thật(70% số cây ra hoa3-4 lá thật)

- Thời gian từ khi gieo đến ra tua cuốn: Theo dõi thời gian từ khi gieo mọccho đến lúc bắt đầu ra tua cuốn(70% số cây ra tua cuốn)

- Thời gian từ khi gieo đến ra hoa: Theo dõi thời gian từ khi gieo mọc chođến lúc bắt đầu ra hoa(70% số cây ra hoa)

- Thời gian từ khi gieo đến khi cây phân cành cấp 1: Theo dõi thời gian từkhi gieo mọc cho đến lúc bắt đầu phân cành cấp 1(70% số cây phân cành cấp 1)

- Thời gian từ khi mọc đến thu hoạch đợt 1

- Tổng thời gian sinh trưởng: Tổng gian sinh trưởng được tính từ khi gieođến khi thu hoạch đợt quả cuối cùng

* Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính

- Chiều cao thân chính (cm) Đo từ khi cây mọc hai tuần, định kỳ đo7ngày/ lần, số cây lấy mẫu 10 cây/ô có đánh dấu trước

* Chỉ tiêu về số lá và diện tích lá

- Chỉ tiêu về số lá: Đếm trực tiếp 7 ngày / lần

* Các chỉ tiêu về mức độ nhiễm bệnh các loại sâu bệnh

-Tỷ lệ cây bị bệnh (%): Số cây bị bệnh/ tổng cây theo dõi

- Tỷ lệ quả bị bệnh (%): Số quả bị bệnh / tổng số quả theo dõi

- Tỷ lệ sâu hại (%): Số cây bị sâu hại / tổng cây theo dõi

- Tỷ lệ sâu hại quả (%): Số quả bị sâu hại / tổng số quả theo dõi

* Các yếu tố cấu thành năng suất

- Số quả đậu/ cây

- Số quả hữu hiệu/cây (quả)

- Khối lượng TB quả

KLTB(g/quả) = Tổng khối lượng 10 quả/10

NSLT = NSCT(kg) x tổng số cây trên 1ha/1000 (tấn/ ha)

- NSCT = Khối lượng trung bình quả(g) x số quả hữu hiệu trên cây/1000(tấn/ha)

- Tổng số cây/ ha = số cây/ m2 (4 cây/ m2) x 10000(m2) x 0,7 (hệ số sửdụng đất) = 28000 cây/ ha

NSTT (tấn/ha) = Năng suất thu được trên ô thí nghiệm

* Các chỉ tiêu chất lượng quả

- Kích thước quả (cm): chiều dài quả và đường kính quả

- Chỉ tiêu thị hiếu người tiêu dùng được đánh giá kết hợp giữa chỉ tiêu ruộtquả, độ giòn quả

2.5 Phương pháp xử lý số liệu

- Các số liệu trong thí nghiệm được tính toán và xử lý trên máy tính bằng

chương trình Excel, phần mềm thống kê STATISTIC 8.2

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Tỷ lệ mọc mầm và thời gian gieo đến mọc của cây dưa chuột

- Tỷ lệ mọc mầm: Tỷ lệ mọc mầm là tỷ số giữa số hạt mọc mầm và số hạt

mang gieo Hạt sau khi gieo muốn nảy mầm cần phải có đủ 3 điều kiện đó lànhiệt độ, ẩm độ và không khí, khi hạt hút đủ khoảng 50% lượng nước so vớitrọng lượng hạt thì hạt sẽ nảy mầm Độ ẩm đất cũng rất quan trọng đến quá trìnhnảy mầm của hạt, độ ẩm quá cao hay quá thấp đều có thể gây ra hiện tượng thốihạt Nhiệt độ ở độ sâu 10 cm khoảng 12- 150C là thích hợp nhất đối với hạt mọcmầm Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác đinh mức độ đồngđều của các công thức.[15] Qua bảng 3.1 cho thấy tỷ lệ mọc mầm của các côngthức giao động từ 75,5 -76,6 %, Không có sự sai khác ý nghĩa giữa các côngthức Tỷ lệ mọc mầm thấp giả thích cho ta thấy giai đoạn này điều kiện thời tiếtkhông tạo điều kiện thuận lợi cho hạt nảy mầm

Bảng 3.1 Tỷ lệ mọc mầm và thời gian gieo đến mọc của cây dưa chuột

- Thời gian từ gieo - mọc mầm: Ở dưa chuột thời kỳ này được tính từ lúc

gieo đến khi xuất hiện 2 lá mầm Đặc trưng của thời kỳ này là kết thúc bởi sựxuất hiện của 2 lá mầm Sự sinh trưởng của 2 lá mầm phụ thuộc nhiều vào giống,chất dự trữ, nhiệt độ và độ ẩm đất, nhiệt độ không khí Có ảnh hưởng đếnđời sống của cây đặc biệt là thời kỳ cây con Nghiên cứu chỉ tiêu này có ý nghĩaquan trọng trong xác định thời gian gieo hạt một cách hợp lý nhằm cung cấp điềukiện tốt nhất cho sự phát triển của 2 lá mầm dưa chuột Thời kỳ nảy mầm củadưa chuột yêu cầu nhiệt độ cao, nhiệt độ trên 120C hạt mới có thể nảy mầm, nhiệt

độ tối thích ở phạm vi 25- 320C dưới 100C hạt không mọc [5] Hạt của dưa chuộttương đối lớn, chứa nhiều chất dự trữ nên khả năng nảy mầm rất mạnh, tỷ lệ mọcrất cao, nhất là đối với những giống F1.

Qua theo kết quả của bảng 3.1 cho thấy tất cả các công thức tham gia thínghiệm có thời gian mọc mầm tính từ khi gieo là 6 - 7 ngày Chưa có sự sai khácđáng kể giữa các công thức tham gia thí nghiệm Thời gian từ gieo đến mọc mầmcủa công thức CT1, CT2, CT4 là 6 ngày và của CT3 là 7 ngày Điều nàyđược giải thích là điều kiện và thời tiết trong giai đoạn này khá bất lợi cho sự nảymầm của hạt Sau 8 ngày khi gieo thì toàn bộ các công thức thí nghiệm đã xuấthiện 2 lá mầm

3.2 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột

Thời gian sinh trưởng cũng như thời gian của các giai đoạn sinh trưởng

của cây dưa chuột phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết trong quá trình tiếnhành thí nghiệm Tại Nghệ An trong vụ xuân năm 2012 thời tiết biến đổi phứctạp nên ảnh hưởng rất lớn đến quá trình trồng và chăm sóc cây dưa chuột Đốivới dưa chuột, thời gian sinh trưởng phát triển được tính từ lúc mọc mầm cho đếnkhi kết thúc thu hoạch.Và các giai đoạn sinh trưởng được theo dõi qua quá trìnhtiến hành thí nghiệm

Kết quả thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng thu được tại bảng 3.2 như sau:Bảng 3.2 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột

Đơn vị tính: ngày

thật

Ra tua cuốn

Phân cành

Thu quả đợt 1

Tổng TGST

- Thời kì gieo đến 3-4 lá thật: Sau khi mọc mầm cây bắt đầu chịu nhiều

ảnh hưởng nhiều của điều kiện ngoại cảnh đến quá trình sinh trưởng Song trước

khi cây phân cành cấp 1 thì các công thức chưa tiến hành thí nghiệm nên chưa có

sự sai khác có ý nghĩa đáng kể giữa các công thức Do thời gian mọc mầm kéodài cũng như do thời tiết trong giai đoạn này đang chịu các đợt không khí lạnhnên thời gian này cũng bị kéo dài, CT 3 bước vào giai đoạn 3-4 lá thật muộn hơn(21 ngày) so với các công thức còn lại là 20 ngày

- Thời gian từ gieo - ra tua cuốn: Tua cuốn giúp thân leo bám vào giàn,

hạn chế sự đổ ngã của cây Những giống phát triển thân lá nhanh nhưng thời gian

ra tua cuốn chậm sẽ làm cho cây dễ bị đổ ngã Đối với những giống ở Việt Namviệc ra tua cuốn rất quan trọng cho cây leo theo dàn Qua theo dõi chúng tôi nhậnthấy thời gian bắt đầu xuất hiện tua cuốn của các công thức biến động từ 33 đến

34 ngày, trong đó CT2 và CT4 xuất hiện tua cuốn muộn nhất là 34 ngày sau gieo,

và giống sớm hơn là CT1 và CT3 là 33 ngày sau gieo

- Thời gian từ gieo - ra hoa: Thời gian này có liên quan đến giai đoạn

phân hóa mầm hoa đến hình thành nụ hoa và kết thúc bằng sự ra hoa của cây.Theo quan điểm nông học thì thời kỳ này có ý nghĩa quan trọng nhất trong việcxác định tính chín sớm hay chín muộn của giống Đồng thời đây cũng là giaiđoạn cây chuyển từ sinh trưởng dinh dưỡng sang sinh trưởng sinh thực Cây cóhoạt động sinh lý mạnh mẽ nhất, phát triển mạnh về chiều cao, thân lá và khảnăng tích lũy chất khô lớn Trong giai đoạn này, nhiệt độ có ảnh hưởng trực tiếpđến thời gian ra hoa của cây Nếu nhiệt độ càng thấp thì thời gian giai đoạn nàycàng kéo dài Trong giai đoạn này thời tiết chuyển theo hướng thuận lợi cho câydưa chuột phát triển nên giai đoạn này cần tiến hành bón thúc và tưới nước đầy

đủ cho cây để giúp cây phát triển mạnh nhằm vượt dậy sự kìm hãm sinh trưởngtrong giai đoạn đầu.[12] Nghiên cứu thời gian ra hoa giúp chúng ta có nhữngđịnh hướng và biện pháp kỹ thuật tác động phù hợp nhất nhằm tăng khả năng rahoa tập trung và tỷ lệ hoa cái của các giống Ở thời kỳ này sự cân bằng giữa sinhtrưởng sinh thực và sinh trưởng dinh dưỡng là rất quan trọng Đối với cây dưachuột thì hoa đực đầu tiên thường xuất hiện trước hoa cái đầu tiên 1- 2 ngày Qua

kết quả theo dõi chúng tôi nhận xét như sau: CT2 cho hoa là 36 sớm hơn CT1,CT3 và CT4 là 1 ngày.

- Thời gian từ gieo - phân cành: Thời gian phân cành, số cành và số cấp

cành đều do đặc tính di truyền của giống quy định Cành hình thành nhiều hay ít,nhanh hay chậm phụ thuộc vào giống chín sớm hay chín muộn Ngoài ra còn chịuảnh hưởng của điều kiện chăm sóc trong suốt thời gian sinh trưởng của cây Thời

kì này bộ rễ của cây đã phát triển cho nên khả năng hút nước tăng lên rất nhiều.Đồng thời diện tích lá tăng lên nên khả năng quang hợp để tổng hợp nên chất hữu

cơ tăng lên nhiều Điều đó đã thúc đẩy quá trình vươn lóng, phân chia đốt mạnhhơn nhiều làm cho chiều cao thân chính tăng nhanh tạo điều kiện cho các lá mớiđược hình thành Số liệu từ bảng 3.2 cho thấy các công thức tham gia thí nghiệmbước vào thời kỳ phân cành cách nhau từ 1 - 2 ngày Trong đó CT4 có thời gianphân cành muộn nhất nhất là 40 ngày sau khi gieo hạt Có 2 công thức cùngbước vào thời kỳ này sớm hơn là 38 ngày sau khi gieo hạt đó là các công thứcCT1, CT3 còn CT2 bước vào phân cành ở thời điểm 39 ngày sau gieo Nghiêncứu thời thời gian cây phân cành cấp 1 để biết được thời điểm cần tác động đểtiến hành cắt cành cấp 1 cho các công thức Như vậy sau vài ngày cây phân cànhcấp 1 ta tiến hành cắt cành tạo thân chính cho cây Tuy nhiên đối với cây dưachuột thì cây phân cành không tập trung nên công việc này được làm kết hợp khi

ta làm cỏ hay hái lá gốc cho cây

- Thời gian từ gieo - thu quả đợt 1: Thu hoạch dưa chuột đúng độ chín

thương phẩm có ảnh hưởng tốt đến năng suất và phẩm chất hàng hóa Thời kỳthu hái dưa chuột chủ yếu phụ thuộc vào đặc tính của giống,quá trình chăm sóccung cấp đủ lượng phân bón,mục đích sử dụng và thị hiếu của người tiêu dùng.Giống sớm sau gieo 35 - 40 ngày thì được thu hái quả, giống trung và giốngmuộn sau gieo 50 - 60 ngày thì có thể thu hái quả đợt đầu tiên Tổ hợp lai F1765trong điều kiện và thời tiết thuận lợi thì thường cho thu hoạch đợt đầu là 38 - 40ngày Theo bảng 3.2 cho thấy: Các công thức được tiến hành thu quả cùng 1 đợt

để dễ dàng theo dõi các chỉ tiêu về hình thái quả

- Tổng thời gian sinh trưởng: Cũng như các loại cây trồng khác, dưa

chuột trải qua chu kỳ sống từ lúc mọc mầm cho đến khi thu quả đợt cuối cùngtrong một khoảng thời gian nhất định Khoảng thời gian đó tùy thuộc vào giốngngắn ngày, trung ngày hay dài ngày Khác với các loại cây trồng khác tổng thờigian sinh trưởng của cây dưa chuột phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết,điều kiện chăm sóc, chế độ bón phân.Tổng thời gian sinh trưởng là cơ sở giúpngười sản xuất bố trí thời vụ hợp lý cũng như các biện pháp luân canh, xen canhgiữa các loại cây trồng khác với dưa chuột Ở giai đoạn thu hoạch thì các côngthức thí nghiệm với các phương pháp cắt tỉa khác nhau nên có sự sai khác ýnghĩa ảnh hưởng đến tổng thời gian sinh trưởng của cây Kết quả tại bảng 3.2 chothấy CT4 và CT3 có tổng thời gian sinh trưởng thấp nhất là 74 ngày đến CT2 vàCT1 có tổng thời gian sinh trưởng là 76 ngày

3.3 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của dưa chuột qua các công thức

Chiều cao thân là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá sự sinh trưởng mạnhhay yếu của dưa chuột và là yếu tố quan trọng góp phần quyết định năng suất vìhoa cái dưa chuột chủ yếu ra trên thân chính Chiều cao thân chính là một đặctính di truyền nó phụ thuộc vào các yếu tố ngoại tác động như chăm sóc, điềukiện dinh dưỡng và các loại giống khác nhau Chiều cao thân chính còn là mộtđặc điểm phản ánh khả năng tổng hợp chất hữu cơ của giống và một phần phảnánh dinh dưỡng có trong đất trong suốt thời gian sinh trưởng của cây Dưa chuộtthuộc họ bầu bí, thân thuộc loại leo bò, thân mảnh nhỏ, trên thân có lông tơ nhiềuhay ít phụ thuộc vào ngoại cảnh, tuổi cây, giống, điều kiện ngoại cảnh lúc câysinh trưởng và kỹ thuật chăm sóc Nếu điều kiện thời tiết không thuận lợi vàchăm sóc không đảm bảo thì chiều cao thân sẽ không đạt tới chiều cao của giống.Thông thường trong một giới hạn nhất định sự sinh trưởng tốt sẽ tạo tiền đề cho

sự phát triển tốt Tuy nhiên nếu vượt qua giới hạn đó sinh trưởng quá mạnh sẽkìm hãm sự phát triển Có những trường hợp cây bị lốp đổ do độ ẩm quá cao, bónnhiều đạm làm cho cây tập trung vào sinh trưởng thân lá và ra hoa chậm Hay khi

cây phát triển mạnh, phân các cành cấp 1 nhiều làm cho cây không tập trung dinhdưỡng nuôi thân chính làm ảnh hưởng đến chiều dài thân chính Đồng thời khithân lá của các cành cấp 1 phát triển quá dày đặc cũng gây nên tình trạng rốp đổlàm cho cây dễ nhiễm các loại sâu bệnh hại.[19]

Đánh giá chỉ tiêu mức độ tăng trưởng chiều cao giữa các công thức có ýnghĩa quan trọng giúp chúng ta có những nhận định bước đầu về tiềm năng sinhtrưởng phát triển của cây theo các cách cắt cành khác nhau, và là cơ sở để bổsung dữ liệu cách tác động kỹ thuật phù hợp giúp cây phát triển tốt Bên cạnh đóthân chính còn có nhiệm vụ nâng đỡ các bộ phận trên cây, do vậy song song vớiquá trình phát triển của thân chính là sự phát triển hài hòa của lá, cành, hoa vàquả của cây

Kết quả nghiên cứu động thái tăng trưởng chiều cao thân cây dưa chuột quacác công thức khác nhau được thể hiện qua bảng 3.3 và được minh họa bằng đồthị hình 3.1:

Bảng 3.3 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các công thức

Hình 3.1 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các công thức

Thân chính có chiều cao càng lớn sẽ cho số lá và số cành nhiều tạo tiền đềcho việc tổng hợp chất hữu cơ và năng suất cây trồng Sự sinh trưởng, phát triểntốt đạt chiều cao đặc trưng của giống là việc làm có ý nghĩa rất lớn Kết quả từbảng 3.3 và hình 3.1 cho thấy chiều cao cây của dưa chuột ở các công thức phát triển

mạnh theo thời gian và có sự khác nhau Ở giai đoạn đầu đến giai đoạn tiến hành cắt

cành chiều cao cây phát triển ổn định qua các công thức Sau khi cắt tỉa cành thì chiềucao cây biến đổi rõ rệt được thể hiện ở biểu đồ hình 3.1 Như vậy việc cắt tỉa cành có ýnghĩa trong sự phát triển chiều cao cây cho dưa chuột

- Giai đoạn 15 ngày sau gieo:

Đặc điểm của thời kỳ này là bộ phận trên mặt đất - thân lá phát triển rất

chậm, lá nhỏ, chưa phân lóng Đây cũng là thời kỳ cây xuất hiện 2 lá thật và bắtđầu chuyển sang giai đoạn 3-4 lá thật, khả năng quang hợp để tổng hợp chất hữu

cơ còn thấp, chủ yếu là nhờ 2 lá mầm Bộ phận dưới mặt đất phát triển tương đốinhanh cả về độ sâu và chiều rộng, khả năng ra rễ phụ mạnh Cây bắt đầu chuyển

từ dinh dưỡng nhờ hạt sang dinh dưỡng nhờ rễ Cây sinh trưởng yếu, mẫn cảmvới điều kiện ngoại cảnh, khả năng chống chịu với sâu bệnh hại rất kém Kết quảthu được tại bảng 3.3 và biểu đồ hình 3.1 cho thấy chiều cao cây biến động từ