Nghệ thuật xây dựng cốt truyện trong tiểu thuyết anna karênina( l tônxtôi)

Tônxtôi ở tiểu thuyết Anna Karênina đó là: “Không phải hai tuyến truyện kết cấu song song, mà đan chéo quyện chặt vào nhau, tác động lẫn nhau cũng không chỉ liên kết với nhau trong mối x

Trêng §¹i häc Vinh Khoa ng÷ v¨n

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học Nga thế kỷ XIX là một trong những nền văn học đồ sộ,phong phú và tiên tiến nhất của nhân loại, vinh quang văn học thế giới thế

kỷ XIX thuộc về văn học Nga M Gorki đã viết: “Văn học Nga mãnh liệt vì

nó có dân chủ, khát vọng say sa mong muốn giải quyết những vấn đề của

đời sống xã hội, vì nó truyền bá tinh thần nhân đạo, vì nó có những bài ca

ca ngợi tự do, quan tâm sâu sắc đến đời sồn nhân dân, có thái độ thuần khiết đối với phụ nữ”

1.2 Lep Nicôlaiêvits Tônxtôi (1828 - 1910) là một trong những đạibiểu lớn nhất, xuất sắc nhất của văn học hiện thực Nga và thế giới trong thế

kỷ XIX Qua gần 60 năm cầm bút, với một tinh thần say mê sáng tạo đến

mức “đã để lại trong bình mực những mảng thịt của bản thân mình”, ông đã

để lại một di sản văn học đồ sộ: ba tiểu thuyết dài, hàng chục truyện vừa,hàng trăm truyện ngắn, một số vở kịch, nhiều bài văn chính luận, th từ vànhận ký Mặc dù ông sáng tác và thành công trên nhiều thể loại nhng nhìntoàn bộ sự nghiệp của L Tônxtôi thì ta có thể khẳng định rằng tiểu thuyết làthể loại đã đa tên tuổi của ông toả sáng trên văn đàn thế giới nói chung vàvăn đàn Nga nói riêng

1.3 Nếu nh thiên tiểu thuyết - anh hùng ca Chiến tranh và hoà bình

(1863 - 1869) với tầm vóc sử thi rộng lớn và sự khám phá sâu sắc tâm lýcon ngời đã đa L Tônxtôi lên vị trí “con s tử của nền văn học Nga” thì tiểu

thuyết Anna Karênina (1873 - 1877) đã một lần nữa khẳng định tài năng

bậc thầy của L Tônxtôi trong nghệ thuật viết tiểu thuyết

Qua tiểu thuyết Anna Karênina, lịch sử nớc Nga những năm 70 của

thế kỷ XIX sau cải cách nông nô hiện lên rõ nét với tất cả những mâu thuẫucủa nó Nhà văn đã đề cập đến nhiều vấn đề thời sự nóng bỏng của thời đại

nh tình yêu, hôn nhân, gia đình, mâu thuẫu giữa địa chủ và nông dân, lý ởng và hạnh phúc của con ngời Làm nên giá trị hiện thực to lớn đó của tiểu

t-thuyết Anna Karênina ta không thể không nhắc đến một trong những yếu

tố quan trọng là nghệ thuật xây dựng cốt truyện của L Tônxtôi Nhiều độcgiả đơng thời và thậm chí cả một số độc giả bây giờ cũng không nhận ra tàinăng của ông trong việc xây dựng cốt truyện cho nên đã kết luận đây là haicuốn tiểu thuyết đặt cạnh nhau trong một cuốn sách Thực tế không phải

nh vậy L Tônxtôi đã nắm bắt đợc mối quan hệ chặt chẽ giữa hai hiện tợnggia đình và xã hội đồng thời kết hợp chúng lại trong một chỉnh thể nghệ

thuật làm nên cuốn tiểu thuyết tâm lý xã hội đặc sắc - Anna Karênina Đây

là lý do cơ bản dẫn chúng tôi đến việc lựa chọn đề tài này Việc khám phánghệ thuật xây dựng cốt truyện của L Tônxtôi trong tiểu thuyết này có thể

ví nh việc mở cánh cửa chính để bớc vào toà lâu đài Anna Karênina.

Tóm lại, để thấy đợc sự vĩ đại của nền văn học Nga thế kỷ XIX - nềnvăn học gắn liền với những tên tuổi lớn và những kiệt tác bất hủ, để thấy đ-

ợc một thời kỳ lịch sử đầy biến động của nớc Nga những năm sau cải cáchnông nô và khặng định tài năng bậc thầy của L Tônxtôi đó là tất cả những

lý do dẫn chúng tôi đến việc quyết định lựa chọn đề tài này

2 Lịch sử vấn đề

Một tác giả vĩ đại của nền văn học thế giới nh L Tônxtôi chắc chắn

ở nớc ngoài đã có không ít công trình nghiên cứu về sự nghiệp sáng tác của

ông nói chung và về nghệ thuật xây dựng cốt truyện trong tiểu thuyết Anna

Karênina nói riêng Trong khuôn khổ một khoá luận tốt nghiệp, trên cơ sở

những tài liệu tiếng Việt hiện có, chúng tôi thấy đã có một số nhà nghiêncứu, dịch thuật đề cập đến vấn đề này ở những mức độ khác nhau

Phạm Gia Lâm trong Những chuyển biến của t duy nghệ thuật trong

văn xuôi Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (Tạp chí Văn học, số 11/1997)

đã khẳng định “kỷ nguyên bạc” có vai trò đặc biệt là đã tổng kết giai đoạn

cổ điển của văn học Nga và khởi nguồn cho một loạt những quá trình vàhiện tợng sau này của nền văn học Nga và thậm chí của văn học toàn thếgiới Bên cạnh việc khẳng định vai trò của văn học Nga thế kỷ XIX, PhạmGia Lâm cũng đã đề cao công lao to lớn của L Tônxtôi trong việc làm thay

đổi quan trọng về hình thức khám phá nghệ thuật Theo ông, sự cống hiến

của L Tônxtôi cho tiểu thuyết là: thay cho cốt truyện phức tạp kiểu “truyền

thống” kèm theo sự miêu tả phong cảch một cách chi tiết, L Tônxtôi đã

khai thác những hình thức súc tích hơn, chuyên chở nhiều hơn thái độ đánhgiá trực tiếp của tác giả Độc thoại của tác giả, sự tuyên án của tác giả đốivới hiện thực đã có vai trò quyết định trong cấu trúc nghệ thuật của những

tác phẩm cuối cùng của L Tônxtôi Qua Anna Karênina tác giả đã dựng lại

bức tranh xã hội Nga cùng sự tồn tại trong những năm sau cải cách và đó

chính là “sự tàn tạ tất yếu của các quý tộc và những suy nghĩ của nhà văn

về số phận của giai cấp quý tộc cũng nh những quan hệ con ngời trong xã hội t bản” (tr.41)

Trong cuốn Lịch sử văn học Nga, nhà xuất bản Giáo dục của nhiều

tác giả thì chơng XII đợc dành để viết về L Tônxtôi ở đây trớc hết các tácgiả đã trích dẫn tâm sự của L Tônxtôi trong buổi trò chuyện với bạn bè sau

khi đã hoàn thành tác phẩm: “Ngày ấy cũng vào giờ này đây, sau bữa cơm

tra, trên chiếc đi văng, tôi nằm thiu thiu đang cố đấu tranh với cơn ngủ tra, không hiểu sao bỗng nhiên xuất hiện trớc mắt tôi cái khuỷu tay để trần xinh

đẹp của một ngời phụ nữ quí tộc Bất giác tôi bắt đầu ngắm nhìn Thế là đôi vai, cái cổ và cuối cùng là toàn thân ngời đàn bà kiều diễm trong bộ quần

áo vũ hội hiện ra, hình nh cứ nhìn chằm chằm vào tôi, với đôi mắt buồn thảm nh van nài Thế rồi đôi mắt tuy đã biến mất nhng tôi không thể nào quên đợc cái ấn tợng ấy, nó cứ bám chặt lấy tôi suốt ngày đêm và để thoát khỏi cái nhìn ấy tôi phải tìm cách thể hiện nó Đấy là điểm khởi đầu của Anna Karênina” (tr.406) Việc trích dẫn này của các tác giả đã phần nào

cho ngời đọc thấy đợc điểm “khởi đầu” của cốt truyện.

Quan trọng hơn trong cuốn sách này các tác giả đã chỉ ra đợc đặc

điểm trong nghệ thuật xây dựng cốt truyện của L Tônxtôi ở tiểu thuyết

Anna Karênina đó là: “Không phải hai tuyến truyện kết cấu song song, mà

đan chéo quyện chặt vào nhau, tác động lẫn nhau cũng không chỉ liên kết với nhau trong mối xung đột xã hội mà cả trong sự đồng nhất về những hoàn cảnh nghệ thuật cụ thể cùng phát triển trên một đề tài theo cùng một chủ đề chung của cuốn tiểu thuyết Chính điểm này quyết định sự thống nhất trong kết cấu của tác phẩm” (tr 413) “Mọi sự kiện, xung đột, tình tiết cốt truyện đều đợc xoay quanh hai nhân vật trung tâm Anna và Lêvin, nh hai lực hút của từ trờng hoà làm một khối thống nhất Tuyến Anna - Karênin - Vrônxki quyện chặt vào một mối; còn tuyến Lêvin - Kitti tạo thành một cốt truyện riêng nằm trong tác phẩm Và cả hai tuyến đan chéo bện chặt vào nhau một cách nghệ thuật dựng nên cuốn tiểu thuyết vợt khỏi khuôn khổ gia đình chuyển từ t “ tởng gia đình rộng ra t” “ tởng nhân dân”.

Đó chính là điểm độc đáo của kết cấu tác phẩm tạo nên loại tiểu thuyết hiện đại tiểu thuyết chống tiểu thuyết“ ”” (tr.415)

Ngoài ra ta có thể thấy dịch giả Nhị Ca trong lời giới thiệu về cuốntiểu thuyết cũng đã dành những trang để nói về cốt truyện của tác phẩm.

Ông viết: “Mặc dầu nhân vật đông đúc, sự việc phức tạp, hai nhóm

Karênin - Vrônxki - Anna và Lêvin - Kitti tạo thành hai đờng dây khác nhau, có vẻ riêng rẽ của cốt truyện, và các đờng dây khác càng phức tạp hơn nhng bố cục cuốn tiểu thuyết vẫn chặt chẽ, rành mạch, cân xứng Truyện dài nhng không rờm rà, rất nhiều chơng nhng mỗi chơng đền ngắn gọn, cô đúc; mỗi hình tợng đều có căn cứ bên không, không tuỳ tiện; mỗi chi tiết đều dùng để thể hiện chủ đề, mỗi phần hoà hợp theo cấu tứ thống nhất” (tr 27-28) và “Tônxtôi đã tìm ra cách viết tiểu thuyết mới, với cốt truyện có nhiều cặp nhân vật, dựa vào sự chằng chịt phức tạp của các đờng dây t tởng, vừa mâu thuẫu vừa thống nhất, để phản ánh biện chứng mọi hiện tợng sinh hoạt và chặng đờng phát triển của chúng” (tr.28)

Nh vậy có thể thấy rằng những công trình nghiên cứu về nghệ thuật

xây dựng cốt truyện của Anna Karênina còn rất khiêm tốn Hơn nữa những

tài liệu trên đây mặc dù đã chỉ ra đúng đặc điểm của cốt truyện tác phẩmthế nhng mới chỉ dừng lại ở những lời nhận xét, đánh giá rất khái quát màcha đi sâu vào phân tích chi tiết

Trên cơ sở lịch sử nghiên cứu vấn đề đó, khoá luận của chúng tôi

muốnn đi vào tìm hiểu sâu thêm nghệ thuật xây dựng cốt truyện của Anna

Karênina trên một số phơng diện cơ bản nhất

3 Mục đích và nhiệm vụ

3.1 Mục đích :

Khẳng định tài năng của L Tônxtôi trong nghệ thuật viết tiểu thuyết

mà cụ thể là nghệ thuật xây dựng cốt truyện, trên cơ sở đó thấy đợc sự đónggóp của L Tônxtôi cho nền văn học Nga và thế giới

3.2 Nhiệm vụ:

Chỉ ra và bớc đầu phân tích những nét cơ bản trong nghệ thuật xây

dựng cốt truyện của tiểu thuyết Anna Karênina.

Thấy đợc tác dụng quan trọng của cốt truyện đối với việc thể hiện nộidung t tởng của tác phẩm

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tợng nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của khoá luận này là nghệ thuật xây dựng cốttruyện của L Tônxtôi

6 Cấu trúc của khoá luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận cấu trúc của khoá luận gồm 3 chơng:

Chơng 1 Khái quát về cốt truyện và cốt truyện trong tiểu thuyết

Anna Karênina– quá trình hình thành và sự hoàn thiện của nó quá trình hình thành và sự hoàn thiện của nó

Chơng 2 Sự kết hợp chặt chẽ xung đột xã hội và xung đột tâm lý

trong một hệ thống cốt truyện tiểu thuyết

Chơng 3 Liên kết tuyến nhân vật, tuyến sự kiện bằng mối liên hệ

bên trong - liên hệ chủ đề t tởng

Chơng 1 Khái quát về cốt truyện và cốt truyện trong tiểu

thuyết Anna Karênina quá trình hình thành và sự– quá trình hình thành và sự

hoàn thiện của nó

1.1 Khái quát về cốt truyện

1.1.1 Một vài quan niệm đáng chú ý về cốt truyện

Cốt truyện là một trong những phơng diện quan trọng của tác phẩmvăn học nhất là tác phẩm tự sự và kịch Vậy “cốt truyện” là gì? Chúng ta cóthể nắm những nét cơ bản nhất về khái niệm này qua việc tìm hiểu một sốquan niệm

đợc ngời nghệ sĩ nhận thức qua quan điểm của mình

1.1.1.2 Quan niệm 2

Các đại biểu của trờng phái hình thức Nga thì gọi “cốt truyện” là

phabula, đợc hiểu là tập hợp các sự kiện vốn có mà cha có hình thức tồn tại

cụ thể “Cốt truyện” đợc đặt trong sự phân biệt với “truyện” (siuzhet) Thuật

ngữ “truyện” đợc dùng chỉ cốt truyện đã có sự gia công một cách nghệthuật để chuyển hoá thành văn bản trần thuật Nói cách khác “truyện” làhình thái đặc thù dùng để kể cốt truyện, đem cho nó một ý nghĩa B V

Tomashevsky viết: “Tổng thể các sự kiện trong mối liên hệ qua lại nội tại

của chúng, ta sẽ gọi là cốt truyện (pabula) sự sắp xếp các sự kiện đợc xây dựng một cách nghệ thuật trong tác phẩm thì đợc gọi là cốt truyện (siuzhet)” Sự phân biệt cốt truyện và truyện giúp ngời đọc phát hiện những

chỗ gia công và thể hiện ý đồ nghệ thuật của tác phẩm

1.1.1.3 Quan niệm 3

Phơng Lựu, Trần Đình Sử, Nguyễn Xuân Nam, Lê Ngọc Trà, La

Khắc Hoà, Thành Thế Thái Bình trong cuốn Lý luận văn học, nhà xuất bản Giáo dục đã chỉ ra rằng: “Cốt truyện là hình thức sơ đẳng nhất của truyện”,

“Cốt truyện thực chất là cái lõi diễn biến của truyện từ xảy ra cho đến kết

thúc” Bất cứ truyện lớn, nhỏ, cốt truyện nói chung bao gồm có các thành

phần chính: thắt nút, phát triển, cao trào, mở mút Ngoài ra, cốt truyện cònbao gồm phần trình bày và vĩ thanh

động cho các nhân vật do đó nó cho phép tác giả thể hiện và giải thích tínhcách của nhân vật

Tóm lại “cốt truyện có chức năng quan trọng thậm chí quyết định

trong một tác phẩm văn học Cốt truyện không phải là gì khác mà chính là lớp biến cố trong tác phẩm đó”

1.1.1.5 Quan niệm 5

Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi trong Từ điển thuật ngữ

văn học, nhà xuất bản Giáo dục, 2004 đã viết cốt truyện là “hệ thống sự kiện cụ thể, đợc tổ chức theo yêu cầu t tởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phân cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch” Cốt truyện “là một phơng diện bộc lộ nhân vật, nhờ cốt truyện nhà văn thể hiện sự tác động qua lại giữa các tính cách nhân vật” mặt khác cốt truyện còn là ph“ ơng tiện để nhà văn tái hiện các xung đột xã hội” “Cơ sở chung của mọi cốt truyện, xét đến cùng, là những xung đột xã hội đợc khúc xạ qua các xung đột nhân cách Nhng sẽ sai lầm nếu đồng nhất xung đột xã hội với cốt truyện tác phẩm văn học Xung đột xã hội là cơ sở khách quan, là đối tợng nhận thức, phản ánh, trong khi đó cốt truyện là sản phẩm sáng tạo độc đáo của chủ quan nhà văn”.

Tóm lại: Cốt truyện là một hiện tợng phức tạp và đã có rất nhiều quanniệm về khái niệm cốt truyện Dù hiểu theo quan niệm nào ta cũng cần nắmnhững điểm chung nhất về cốt truyện đó là một hệ thống sự kiện phản ánh

sự vận động của cuộc sống, đặc biệt là các xung đột xã hội Nhờ có cốt

truyện mà tính cách nhân vật đợc hình thành và phát triển, chủ đề t tởng củatác phẩm, t tởng nghệ thuật của nhà văn trở nên sáng rõ

1.1.2 Các thành phần của cốt truyện

Một cốt truyện hoàn chỉnh nói chung bao gồm các thành phần chính:thắt nút, phát triển, cao trào, mở mút

Thắt nút: là phần đánh dấu sự kiện đầu mối mở ra xung đột, đánh dấu

điểm khởi đầu của một quan hệ tất yếu sẽ tiếp tục phát triển Đây là sự kiện

đầu tiên trong hệ thống sự kiện tạo thành cốt truyện của tác phẩm làm thay

đổi tình thế ban đầu và giúp nhân vật bộc lộ tính cách

Phát triển: là phần dài nhất của cốt truyện, gồm chuỗi các sự kiện thể

hiện sự triển khai, vận động của các quan hệ và mâu thuẫu đã xảy ra ởphần này xung đột phát triển theo cả chiều sâu và chiều rộng Tính cách củacác nhân vật có điều kiện bộc lộ rõ nét

Cao trào: hay còn gọi là đỉnh điểm, là sự kiện thử thách cao nhất, tột

cùng đối với nhân vật, dẫn đến bớc ngoặt lớn lao nhất của sự phát triển cốttruyện Chức năng của cao trào không chỉ là mài sắc các vấn đề của tácphẩm mà còn đa đến chấm dứt sự phát triển

Mở nút: là sự kiện quyết định kề ngay sau cao trào Mở nút là sự xoá

bỏ xung đột nhng không phải bao giờ cũng xoá bỏ mâu thuẫu

Ngoài các thành phần trên thì cốt truyện bao gồm phần mào đầu và vĩthanh

Mào đầu là giới thiệu tình trạng sự vật khi cha hay sắp xảy ra xung

đột Đó là tình trạng thai nghén xung đột Phần này thờng giới thiệu nhữngnét cơ bản về nhân vật

Vĩ thanh là phần cuối cùng của truyện, có thể kể những sự việc xảy

ra, tơng lai của nhân vật làm cho bức tranh về số phận nhân vật đợc trọn vẹnhơn

Ví dụ: tiểu thuyết Chiến tranh và hoà bình - L Tônxtôi kết thúc bằng

phần vĩ thanh nói về cuộc sống của một số nhân vật chính vào khoảngnhững năm 1820

Tuy nhiên không phải cốt truyện nào cũng bao hàm đầy đủ các thànhphần nh vậy Cấu trúc của cốt truyện phụ thuộc vào quan hệ thẩm mỹ củatác giả đối với hiện thực Trong phân tích tác phẩm, việc nhận định đúng

thành phần cốt truyện có ý nghĩa then chốt để lí giải đúng đắn nội dung và

t tởng tác phẩm

1.1.3 Phân loại cốt truyện

Cốt truyện đợc phân loại theo hai tiêu chí:

1.1.3.1 Theo tiêu chí kết cấu và quy mô nội dung

Có thể chia cốt truyện làm hai loại:

Cốt truyện đơn tuyến: ở đây hệ thống sự kiện đợc tác giả kể lại gọn

gàng và thờng là đơn giản về số lợng, tập trung thể hiện quá trình phát triểntính cách của một vài nhân vật chính, có khi chỉ là một giai đoạn trong cuộc

đời của nhân vật chính Cốt truyện đơn tuyến thờng có dung lợng tự sự nhỏ

hoặc vừa nên thích hợp với các truyện ngắn, truyện vừa (ví dụ Truyện Kiều

- Nguyễn Du; Tắt đèn - Ngô Tất Tố…) )

Cốt truyện đa tuyến: trình bày một hệ thống sự kiện phức tạp, nhằm

tái hiện nhiều bình diện của đời sống trong một thời kỳ lịch sử, tái hiệnnhững con đờng diễn biến phức tạp của nhiều nhân vật, do đó thờng códung lợng lớn Cốt truyện này thờng thích hợp với những hình thức tự sự cỡ

lớn (nh tiểu thuyết) Ví dụ: Chiến tranh và hoà bình của L Tônxtôi…)

1.1.3.2 Theo tiêu chí thời gian

Có thể chia cốt truyện làm hai loại:

Cốt truyện đồng tâm: ở đây tác giả quan sát cuộc sống và trình bày

lại câu chuyện theo ấn tợng không gian, trình bày lại các cảnh của đời sống,

đem đến cho độc giả một ấn tợng thị giác

Cốt truyện biên niên: ở đây tác giả quan sát và trình bày lại câu

chuyện theo nhãn quan thời gian, đem đến cho độc giả một ấn tợng thínhgiác

1.1.4 Vai trò, chức năng của cốt truyện

Đối với tác phẩm văn học, nhìn chung chức năng cơ bản của cốttruyện là phơi bày các xung đột xã hội và thể hiện các số phận, tính cáchcon ngời

Nhà văn xây dựng cốt truyện là để phản ánh các quan hệ và mâuthuẫu của đời sống Đó là các xung đột xã hội xảy ra giữa các tập đoàn ngời

và những xung đột này lại thể hiện qua xung đột riêng t của các nhân vật

Cốt truyện còn tạo ra môi trờng để nhân vật bộc lộ tính cách Đối vớinhân vật loại hình, nhân vật “mặt nạ” (trong truyện cổ tích, kịch cổ điển) thìcốt truyện nhằm bộc lộ tính cách và số phận của nhân vật Đối với nhân vậttính cách, nhân vật t tởng, cốt truyện có vai trò dựng lại cả quá trình hìnhthành và phát triển của tính cách trong quan hệ với môi trờng nh Gorki đã

từng nói: “lịch sử phát triển và tổ chức của một tính cách, một điển hình

nào đó”

Rõ ràng, cốt truyện có vai trò hết sức quan trọng đối với tác phẩmvăn học Tuy nhiên cũng cần thấy một điều rằng có khi cùng một cốt truyệnnhng sẽ có những văn bản trần thuật khác nhau Sở dĩ nh vậy là do sự “giacông” hay nói đúng hơn là nghệ thuật xây dựng cốt truyện của mỗi nghệ sĩ

là không giống nhau Cho nên khi tiếp cận tác phẩm văn học cần thấy đợc

sự sáng tạo độc đáo của tác giả ở phơng diện xây dựng cốt truyện bên cạnhnhững phơng diện nội dung và nghệ thuật khác

1.2 Cốt truyện của tiểu thuyết Anna Karênina - quá trình

hình thành và sự hoàn thiện của nó

Anna Karênina là một trong những tác phẩm của L Tônxtôi mà kết

quả khác xa với dự định ban đầu Tác phẩm không chỉ đợc mở rộng mà còn

đợc đào sâu thêm, thậm chí thay đổi nhiều khuynh hớng, t tởng chủ đạo

1.2.1 Quá trình hình thành của cốt truyện Anna Karênina

ý tởng viết cuốn tiểu thuyết này đã đợc L Tônxtôi tâm sự trong một

buổi trò chuyện với bạn bè sau khi đã hoàn thành tác phẩm: “Ngày ấy cũng

vào giờ này đây, sau bữa cơm tra, trên chiếc đi văng, tôi nằm thiu thiu

đang cố đấu tranh với cơn ngủ tra, không hiểu sao bỗng nhiên xuất hiện

tr-ớc mắt tôi cái khuỷu tay để trần xinh đẹp của một ngời phụ nữ quí tộc Bất giác tôi bắt đầu ngắm nhìn Thế là đôi vai, cái cổ và cuối cùng là toàn thân ngời đàn bà kiều diễm trong bộ quần áo vũ hội hiện ra, hình nh cứ nhìn chằm chằm vào tôi, với đôi mắt buồn thảm nh van nài Thế rồi đôi mắt tuy

đã biến mất nhng tôi không thể nào quên đợc cái ấn tợng ấy, nó cứ bám chặt lấy tôi suốt ngày đêm và để thoát khỏi cái nhìn ấy tôi phải tìm cách thể hiện nó Đấy là điểm khởi đầu của Anna Karênina ” Nếu là một ngờibình thờng ở vào trong hoàn cảnh này thì có lẽ hình ảnh ngời đàn bà kiềudiễm nhng xa lạ ấy sẽ nhanh chóng bị cuốn trôi theo dòng chảy hối hả của

cuộc sống Thế nhng với L Tônxtôi - nhà văn vĩ đại của nền văn học Nga

và thế giới thì chúng ta lại đợc đón nhận một cuốn tiểu thuyết đích thực,

cuốn tiểu thuyết tâm lý xã hội đặc sắc - Anna Karênina Điều này đã phản

ánh một vấn đề của tâm lý học sáng tạo nghệ thuật - “Bộ môn khoa học

nghiên cứu các đặc điểm tâm lý trong việc xử lý, cải biến những ấn tợng đời sống của nhà văn, nghiên cứu tâm lý cá nhân của tác giả, nghiên cứu những quy luật chung và quy luật đặc thù của quá trình xây dựng tác phẩm

từ khi ý đồ sáng tạo những nảy sinh cho tới khi nó đợc hoàn tất” Nghệ sĩ là

những ngời nhạy cảm và đa cảm trớc mọi sự tác động của hiện thực cuộcsống Đôi khi chỉ cần một ấn tợng mà ta tởng chỉ là thoảng qua nhng vớinghệ sĩ lại có thể trở thành một ám ảnh nghệ thuật thôi thúc họ sáng tạo ratác phẩm Tâm lý học sáng tạo nghệ thuật đã nghiên cứu và khám phá ramột trong những yếu tố quan trọng của quá trình sáng tác là vấn đề cảmhứng Cảm hứng mạnh liệt sẽ đem lại những phút thăng hoa của nghệ thuật.Nếu thiếu cảm hứng sáng tạo thì nghệ thuật không thể phôi thai đợc, cóchăng cũng chỉ là một sự gò ép mà thôi Chẳng hạn nh khi làm thơ phải bắt

đầu từ sự nảy sinh một xúc cảm, một sự rung động mà ta thờng gọi là tứthơ Phân tích hay là phải chỉ ra đợc cái “tứ” của bài thơ đó Viết tiểu thuyếtcũng vậy, cũng phải bắt đầu từ những ấn tợng về ngời và việc (nhân vật và

sự kiện) ở đây, qua lời tâm sự của L Tônxtôi ta thấy đợc ngời phụ nữ quý

tộc xinh đẹp với “đôi mắt buồn thảm nh van nài” xuất hiện trong giấc ngủ

tra đã để lại ấn tợng mạnh mẽ với tác giả Nó gợi hình, gợi ý cho một cốttruyện mà về sau đã làm hình thành nên cuốn tiểu thuyết hàng trăm trang

Khác với Chiến tranh và hoà bình có những nhân vật và sự kiện có thực (trong bản thảo Lời nói đầu của tác phẩm, L Tônxtôi đã nói “Vào đầu

những năm 1856 tôi đã bắt đầu viết truyện với khuynh hớng rõ ràng nhân vật chính phải là một ngời tháng Chạp đợc ân xá trở về với gia đình Nga…”) thì Anna Karênina là cuốn tiểu thuyết mà cốt truyện phải h cấu

hoàn toàn Nói nh chính L Tônxtôi thì đây là “một cuốn tiểu thuyết thực

sự”

Vợ của L Tônxtôi kể thêm rằng; “Tối hôm qua anh ấy nói với tôi

rằng anh đã hình dung ra một ngời đàn bà có chồng thuộc xã hội thợng lu, nhng bị sa ngã Anh nói rằng nhiệm vụ của anh là làm sao cho ngời đàn bà

ấy chỉ đáng thơng mà không đáng tội và khi anh vừa hình dung đợc ra nh

thế thì tất cả những nhân vật và những loại đàn ông mà anh hình dung trớc kia đều tìm đợc vị trí của họ và tập trung quanh ngời đàn bà ấy” Dờng nh

ngay lập tức L Tônxtôi đã có ngay một cốt truyện cho cuốn tiểu thuyết

t-ơng lai với nhân vật chính cũng nh hệ thống ngời và việc xoay quanh nhânvật chính đó Ta có cảm giác Anna chính là nhân vật mà L Tônxtôi đã

kiếm tìm bởi đến khi bắt gặp đợc thì tất cả “những hình dung trớc đây” về

tất cả những nhân vật bây giờ sẽ đợc hiện hữu sinh động trong tác phẩm

1.2.2 Sự hoàn thiện của cốt truyện Anna Karênina

L Tônxtôi viết sáu bản khác nhau và sửa đi sửa lại đến mời hai lần.Chỉ riêng điều này cũng cho ta thấy tinh thần lao động nghiêm túc của ông

Trong cuốn Nghệ thuật là gì L Tônxtôi đã từng khuyên các nhà văn phải

sửa tác phẩm của mình nhiều lần trớc khi xuất bản Rõ ràng L Tônxtôiquan niệm mỗi sản phẩm mà ngời nghệ sĩ đem đến cho độc giả phải lànhững sản phẩm có chất lợng, kết quả của một quá trình làm việc thực sự

Sự hoàn thiện của cốt truyện Anna Karênina là một trong những minh

chứng tiêu biểu cho tinh thần làm việc nghiêm túc và say mê của L

Tônxtôi Ban đầu L Tônxtôi đặt tên tác phẩm là Một bà trẻ trung, trong đó

ông miêu tả Anna là một phụ nữ thợng lu h hỏng, “một ngời vợ không

chung thuỷ”, “kiên quyết không dừng bớc trớc bất cứ cái gì trên con đờng tội lỗi của mình” Còn Karênin đợc miêu tả nh một ngời chồng đáng thơng.

Nếu nh dừng lại ở đây thì cuốn tiểu thuyết đơn giản chỉ là viết về đề tàingoại tình mà ta đã bắt gặp nhiều Sau đó nhờ sự quan sát, tìm hiểu sâu sắc

đời sống, L Tônxtôi đã thấy nguyên nhân xã hội dẫn đến bi kịch của Annacũng nh thấy rõ bản chất của loại ngời nh Karênin Chuyện về nam nhân vật

chính Lêvin đợc tác giả đa vào từ bản thảo thứ ba và đổi tên thành Hai đám

cới hay Hai đôi lứa Bắt đầu từ bản thứ t L Tônxtôi quyết định cho tiểu

thuyết mang tên nhân vật trung tâm - Anna Sang bản thứ sáu, L Tônxtôi đa

thêm vào tiểu thuyết câu chuyện về gia đình Oblônxki và kết hợp chặt chẽcâu chuyện về Anna và Lêvin vào với nhau

Nh vậy từ khi ý tởng nảy sinh cho đến khi cuốn tiểu thuyết Anna

Karênina hoàn thành thì L Tônxtôi luôn có sự thay đổi và mở rộng, đào

sâu thêm cho cốt truyện Cốt truyện ngày càng phức tạp dần lên Từ dự địnhban đầu là viết một cuốn tiểu thuyết gia đình nhỏ hẹp L Tônxtôi đã sángtạo nên một cuốn tiểu thuyết tâm lý xã hội đặc sắc phản ánh cả buổi giao

thời của nớc Nga trong những năm 70, đề ra những vấn đề xã hội lớn laocấp bách Hình tợng nhân vật Anna cũng ngày càng phong phú hơn Cho

đến khi tác phẩm hoàn thành thì Anna hiện lên là một ngời phụ nữ quý tộc

có tâm hồn cao đẹp với khao khát sống, khao khát đợc hởng tình yêu vàhạnh phúc thực sự nhng lại rơi vào bế tắc trong xã hội lúc bấy giờ - một xã

hội mà “đâu đâu cũng là giả dối” Có thể nói với L Tônxtôi mỗi lần sửa lại

tác phẩm là một lần sáng tạo lại, một lần trăn trở thêm cùng đời sống củacác nhân vật Kết quả của những lần trăn trở, suy t đó là việc L Tônxtôi đãkhám phá thêm nhiều mặt của hiện thực cuộc sống nhờ đó mà tác phẩm có

đợc sức khái quát rộng lớn và ý nghĩa vô cùng sâu sắc

Quá trình hoàn thiện của cốt truyện đó cũng là một yếu tố góp phần

làm nên một đặc điểm của cốt truyện Anna Karênina đó là cốt truyện đa

tuyến Tác phẩm có dung lợng lớn hàng trăm trang, có đến gần 170 nhânvật thuộc đủ các tầng lớp, các giai cấp, các loại ngời trong xã hội Nga lúc

đó nh quan lại cao cấp, quý tộc, điền chủ, thơng nhân, giáo s, nghệ sĩ, nhàbáo, sĩ quan, công nhân, nông dân, các nhà thần bí, các nhà làm nghề tôngiáo, các nhà bảo thủ, kẻ hậu hạ…) có thể nói là cả một thế giới nhân vật vôcùng phong phú Mặc dù số lợng nhân vật đông đảo nhng nhìn chung có thểnói mọi sự kiện, xung đột tình tiết cốt truyện đều xoay quanh hai nhân vậttrung tâm là Anna và Lêvin tạo thành hai tuyến chính trong cốt truyện:tuyến Anna - Karênin - Vrônxki và tuyến Lêvin - Kitti Trong mỗi tuyếnnày lại tiếp tục đợc chia thành nhiều tuyến nhỏ hơn Nhờ cốt truyện đatuyến này mà nhà văn tái hiện đợc nhiều bình diện của đời sống Nga trong

những năm 70 khi “mọi thứ đã đảo lộn và đang đợc sắp xếp lại ấy” và tái

hiện một cách sinh động các chặng quanh co, gian truân của những cuộc

đời mà tiêu biểu là Anna Karênina và Conxtantin Lêvin Phải khẳng định

lại một lần nữa rằng sự hình thành và hoàn thiện của cốt truyện Anna

Karênina là kết quả của quá trình lao động nghiêm túc với một tinh thần

say mê sáng tạo đến mức “đã để lại trong bình mực những mảng thịt của

bản thân mình” nh lời L Tônxtôi đã từng thổ lộ

ơng diện khác nhau của một tính cách.

2.1.2 Chức năng

Đối với tác phẩm văn học thì xung đột là cơ sở và động lực thúc đẩycủa hành động, xung đột quy định những giai đoạn của sự phát triển cốttruyện: thắt nút, phát triển, cao trào, mở nút

Có hai loại xung đột làm cơ sở cho việc xây dựng cốt truyện là xung

đột cục bộ và xung đột phổ biến

Xung đột cục bộ: gắn liền với một biến động, một nguyên nhân cụ thể

nào đó Khi biến động và nguyên nhân của nó đợc giải quyết thì xung độtcũng hết Xung đột kiểu này làm cho cốt truyện mang tính chất khép kín;cốt truyện đồng nhất với xung đột; khi truyện mở nút thì xung đột cũng bịtriệt tiêu Đó là xung đột trong truyện cổ tích, trong những tác phẩm thờitrung đại

Xung đột phổ biến: cốt truyện xây dựng trên cơ sở xung đột phổ biến

thì phạm vi của cốt truyện nhỏ hơn xung đột nên kết thúc thờng mang tínhchất để ngỏ, sau kết thúc tình trạng mâu thuẫn không bị triệt tiêu

2.1.3 Xung đột xã hội và xung đột tâm lý

Xung đột xã hội: là xung đột xảy ra giữa các tập đoàn ngời (xung đột

dân tộc, xung đột giai cấp, xung đột giữa các tầng lớp ngời) Xung đột xãhội nảy sinh từ hoàn cảnh lịch sử cụ thể và nó chi phối mãnh mẽ đến mọi

mặt của đời sống xã hội Các xung đột xã hội thờng đợc thể hiện qua xung

đột riêng t của các nhân vật do quan hệ cụ thể tạo nên

Xung đột tâm lý: là xung đột xảy ra trong đời sống tinh thần riêng t

của mỗi cá nhân Xung đột tâm lý nhấn mạnh đến sự mâu thuẫn về mặt tìnhcảm Xung đột này mặc dù diễn ra kín đáo âm thầm nhng cũng không kémphần gay go, căng thẳng, quyết liệt so với xung đột xã hội Xung đột tâm lýmột khi không giải quyết đợc thì nhân vật thờng rời vào kết thúc bi kịch

2.2 Sự kết hợp xung đột xã hội và xung đột tâm lý trong cốt

truyện Anna Karênina

Tháng 7 năm 1877 cuốn tiểu thuyết Anna Karênina hoàn thành, khác

hẳn so với bản thảo thứ nhất Tác phẩm đã vợt khỏi khuôn khổ tấn bi kịchngoại tình để trở thành tấm gơng phản chiếu một giai đoạn trong lịch sử nớcNga sau cải cách nông nô với tất cả những mâu thuẫn nóng bỏng và phứctạp nhất L Tônxtôi đã đi từ phạm vi gia đình mở rộng ra phạm vi toàn xãhội, từ số phận ngời phụ nữ đến số phận của cả nhân dân Nga, nớc Nga Với

sự tìm tòi, quan sát sâu sắc hiện thực cuộc sống, L Tônxtôi đã đặt ra nhữngvấn đề cấp bách của xã hội Nga lúc bấy giờ

Đọc tác phẩm này, ngời đọc có thể nhận thấy hai vấn đề trung tâm

đ-ợc L Tônxtôi chú ý đề cập đến đó là vấn đề phụ nữ với tình yêu-hôn nhân

và vấn đề địa chủ - nông dân Đặt vào thời điểm những năm 70 của thế kỉXIX ở Nga thì đây là những vấn đề tập trung nhiều những quan hệ và những

quan hệ xã hội cơ bản nhất Cốt truyện Anna Karênina xét một cách khái

quát và toàn diện nhất đợc xây dựng là để phản ánh những xung đột xã hộinày Thế nhng ở đây L Tônxtôi đã khéo léo chuyển hoá những xung đột xãhội này vào trong từng số phận cụ thể, từng kiếp ngời cụ thể, từng tâm hồn

cụ thể Nói cách khác ông đã kết hợp hai xung đột xã hội và xung đột tâm

lý vào trong một hệ thống cốt truyện Những xung đột trong đời sống nộitâm của các nhân vật chính là sự phản ánh xung đột giữa các luồng t tởng

và tình cảm của cả một xã hội Trong Anna Karênina vấn đề phụ nữ với

tình yêu-hôn nhân đợc phản ánh chủ yếu qua xung đột tâm lý của Anna cònvấn đề quan hệ địa chủ -nông dân thì chủ yếu đợc thể hiện tập trung ở xung

đột tâm lý của Lêvin Việc đi sâu khám phá thế giới nội tâm nhân vật (đặcbiệt là nhân vật Anna) đã giúp L Tônxtôi thể hiện xung đột xã hội tênnhiều bình diện khác nhau đem lại cho cuốn tiểu thuyết sức khái quát hiện

thực to lớn Việc kết hợp này một mặt đem lại giá trị to lớn cho tác phẩm,mặt khác nó đã khẳng định tài năng của L Tônxtôi trong nghệ thuật viếttiểu thuyết

Việc kết hợp chặt chẽ xung đột xã hội và xung đột tâm lý sau này đã

đợc Sôlôkhốp kế thừa một cách tích cực Sông Đông êm đềm chính là cuốn

tiểu thuyết tiêu biểu cho sự kết hợp này Những xung đột trong t tởng vàtình cảm của Grigôri phản ánh xung đột giữa các khuynh hớng chính trị,

đạo đức, tâm lý của cả một thời đại Đến Sôlôkhốp việc kết hợp hai xung

đột này trong một cốt truyện thực sự đã trở thành một sự cách tân trongsáng tạo tiểu thuyết

2.2.1 Vấn đề phụ nữ với tình yêu - hôn nhân

Thông qua câu chuyện tình ngoài hôn nhân éo le, ngang trái, kết thúc

đầy bi thảm của Anna;sự lục đục trong gia đình Oblônxki; cuộc tình duyêncủa Lêvin-Kitti;cuộc sống tình cảm của Betxi, Lidia Ivanôpna, nhà văn đã

đặt ra vấn đề tình yêu và hôn nhân không chỉ đơn giản là việc riêng t, cánhân mà còn mang ý nghĩa xã hội Những quan niệm khác nhau về tìnhyêu, những nguồn gốc xã hội sâu xa dẫn dến bi kịch tình yêu, thế nào làhạnh phúc đích thực trong tình yêu và hôn nhân tất cả đều đợc đặt ra và lígiải phần nào theo t tởng của nhà văn Mọi khía cạnh của vấn đề này đều đ-

ợc L Tônxtôi tập trung thể hiện xoay xung quanh số phận mà chủ yếu làxung đột của Anna

Anna đợc giới thiệu là thiếu phụ thợng lu quí tộc mà ai đã gặp một

lần không thể không ngắm nhìn “không phải vì sắc đẹp, cũng không phải vì

vẻ thanh lịch và cái duyên thầm toả ra từ khắp toàn thân nàng” mà vì “một

vẻ dịu dàng và thuỳ mị lạ lùng trên bộ mặt yêu kiều ấy cặp mắt sáng long lanh nhng sẫm lại dới bóng đôi lông mi dày toàn thân nàng trào lên một sức sống dạt dào, dù muốn hay không vẫn bộc lộ qua ánh mắt hoặc miệng cời Những lúc nàng cố tình giấu kín, không để cái ánh lửa ấy ngời lên trong mắt thì nó lại xuất hiện trong nét cời kín đáo, ngoài ý muốn của nàng” (tr.118-119) Dễ nhận thấy một điều là sức hấp dẫn của Anna biểu

hiện tập trung ở vẻ đẹp của đôi mắt “bí ẩn, quyến rũ và đa tình, cùng một

lúc vừa nh tìm kiếm, vừa nh ban phát hạnh phúc” Cái đẹp đó đã tác động

đến mọi ngời Ngay đến Kitti - một cô gái xinh đẹp cũng phải ngỡng mộ

duyên sắc của nàng “phải, chị ta có sức quyến rũ kỳ lạ và ma quái”

(tr.147) Cả Lêvin sau khi gặp gỡ Anna đã phải thốt lên: “Phải, phải thật là

một ngời đàn bà kỳ diệu” (tr.943), “một thiếu phụ hiếm có”, “không phải chỉ riêng trí tuệ mà cả tâm hồn bà ta đều khác thờng” (tr.946) Chỉ bằng vài

nét chấm phá về ngoại hình, L Tônxtôi đã cho ngời đọc thấy đợc Anna làmột ngời đàn bà đẹp, giàu sức sống

Không chỉ quyến rũ bởi vẻ đẹp bên ngoài, Anna còn là một ngời phụnữ thông minh, không kém phần tài ba Nàng đã giúp Vrônxki tìm hiểunhiều vấn đề khoa học rất xa lạ với nàng và viết truyện cho trẻ em Nàngcòn biết cảm thụ nghệ thuật (cảm thụ hội hoạ rất tinh tế) Vẻ đẹp trí tuệ đócủa Anna càng khiến ngời đọc ngỡ ngàng và ngỡng mộ nàng Quả là một vẻ

đẹp toàn vẹn, hiếm có

Điểm nổi bật ở Anna là tâm hồn giàu tình cảm Anna rất quan tâm

đến những ngời thân yêu ở nàng ta bắt gặp tấm lòng yêu thơng con thathiết Tình cảm này có một sức mạnh ghê gớm, là nguồn động viên an ủi

đối với nàng Không chỉ có vậy Anna còn giành tình cảm cho gia đình anhtrai Oblônxki Nàng đã đóng vai trò là sứ giả hoà bình đi dàn hoà xích míchcho gia đình Oblônxki và giành cho Doli cùng các cháu tình cảm yêu th-

ơng, gần gũi

Thế nhng sẽ là thiếu sót nếu nh nói về Anna mà không nhắc tới sựthẳng thắn trong tính cách của nàng Sống trong xã hội thợng lu nhng Anna

căm ghét mọi sự giả dối của xã hội đó đúng nh Lêvin đã nhận xét: “thông

minh, duyên dáng, kiều diễm đã vậy nàng còn thẳng thắn nữa” (tr.945) Thế

nhng cũng chính sự thẳng thắn này lại là một trong những nguyên nhân dẫn

đến số phận bi thảm của Anna

Một ngời đàn bà “đẹp ngời, đẹp nết” nh Anna lại phải chịu một cuộc

sống bất nh ý Cuộc sống hôn nhân không có hạnh phúc còn tình yêu thì lạilàm nàng thất vọng, đổ vỡ Chính vì vậy ở Anna ta bắt gặp những xung độthết sức căng thẳng và quyết liệt Tâm hồn nàng luôn bị giằng xé bởi nhữngmâu thuẫn không thể nào giải quyết đợc và sự giằng xé này kéo dài cho đếnlúc chết Bằng tài năng và sự nhạy cảm L Tônxtôi đã miêu tả những xung

đột thầm kín trong tâm hồn Anna qua đó phản ánh nhiều vấn đề xã hội lúcbấy giờ

2.2.1.1 Anna trong cuộc sống gia đình

Trong cuộc sống gia đình tởng chừng “yên ổn” và “sang trọng”, Anna - ngời phụ nữ với vẻ đẹp “quyến rũ” và “bí ẩn” ấy lại luôn bị dằn vặt

bởi những mâu thuẫn Để có thể hiểu đợc những xung đột riêng t và thầmkín của Anna ta hãy cùng nhìn lại cuộc sống gia đình của nàng

Anna lấy Karênin hoàn toàn do sự sắp đặt của bà cô Chính anh trai

của nàng - Xtêpan Oblônxki đã từng nói: “Cô đã lấy một ngời hơn cô

những hai mơi tuổi Cô lấy chồng không phải vì tình yêu hoặc không hề biết

đến tình yêu Ta hãy coi đó là một sai lầm” “Một sai lầm ghê gớm” (tr.596)

- Anna đã khẳng định thêm nh vậy Karênin là một con ngời già cỗi thể

hiện qua “dáng đi cứng nhắc và nặng nề dới cái lng hơi gù” với “đôi bàn

tay trắng nổi gân xanh nhớp nháp mồ hôi”, khuôn mặt lạnh lùng với “thói quen xấu chắp hai bàn tay lại bẻ khục các khớp” Đó là hình ảnh khắc khổ

của con ngời khô cằn về tình cảm và là hình ảnh của tầng lớp quan lại triều

đình đang lãnh đạo xã hội thợng lu Giữa Anna và Karênin có sự mâu thuẫnngay ở ngoại hình, một bên là sức trẻ, sự toả sáng còn một bên là sự khôcằn, mờ nhạt Hai ngời không hợp nhau không hẳn vì khoảng cách tuổi tácquá lớn mà chủ yếu bởi họ ở hai thế giới hoàn toàn khác nhau Karênin suốt

đời chạy theo danh vọng bởi thế điều quan tâm duy nhất của ông là việc

thăng quan tiến chức Anna đã nhận thấy rõ điều đó: “Lòng háo danh,

mong ớc đợc thành đạt trong tâm hồn ông ta chỉ có thể, còn nh những quan

điểm cao thợng, lòng yêu học vấn tôn giáo, tất cả những thứ đó chỉ là

ph-ơng tiện để giúp sao cho đợc thành đạt” (tr.311) Anna thấy Karênin chỉ là

một cái máy của thế giới hành chính mà thôi Đối với ông hôn nhân và gia

đình chỉ là một công việc nh bất kỳ một công việc gì khác Tình cảm vợchồng ông xem nh là một nghĩa vụ Ông không quan tâm đến đời sống tìnhcảm của vợ hay nói đúng hơn ông không thể tởng tợng đợc rằng vợ ôngcũng là một ngời biết cảm, biết nghĩ và có một đời sống tinh thần riêng.Ngay đối với đứa con trai của mình ông cũng không hề có chút tình cảmnào Karênin chỉ biết nói những lời giáo điều, khô khan và cứng nhắc vớicon, nói nh nói với một chú bé trong tởng tợng

Ta thử hình dung xem cuộc sống gia đình của Karênin - một ngời

mà tâm hồn cằn cỗi, khô héo và Anna - ngời phụ nữ xuân sắc, giàu tình cảm

sẽ nh thế nào? Có lẽ ở thời nào cũng vậy điều đáng sợ nhất là nớc tâm hồnkhác nhau bị ghép chung dới một mái nhà Quả là “đồng sàng dị mộng”! Sự

đối lập về ngoại hình cùng với sự khác biệt về tâm hồn đã tạo nên bức tờngngăn cách giữa hai ngời và nó cũng chính là điểm khởi đầu cho sự tan vỡcủa gia đình Anna sau này Ngời đọc phần nào thấu hiểu tâm trạng củaAnna trong những năm tháng sống với chống Nàng luôn cảm thấy buồn bẻ

và bất mãn Có lần nghe chồng nói “Tôi yêu mình” (tr.232) thì trong nàng lại rộn lên một nỗi phẫn uất “Nàng nghĩ: yêu à? Ông ta mà đủ sức yêu đợc

à? ví thử ông ta cha từng nghe nói đến tình yêu thì hẳn không bao giờ ông

ta dùng tới chữ đó Thậm chí ông ta cũng không hiểu đợc thế nào là tình yêu nữa kia” (tr.233) Mỗi khi nghĩ đến chồng là trong nàng lại xuất hiện

cái cảm giác ghê tởm Cuộc hôn nhân của Anna và Karênin thiếu đi sợi dâyliên kết quan trọng nhất đó là tình yêu cho nên duy trì nó chỉ là làm theonghĩa vụ mà thôi Cái cảm giác lạnh lẽo bao trùm lên cuộc sống của họ bởikhông đợc ngọn lửa của tình yêu sởi ấm Có thể nói suốt tám năm ròngcuộc sống của Karênin và Anna bề ngoài luôn luôn yên ổn, sung túc, sangtrọng nhng thực tế thì vô cùng buồn tẻ và u uất Điều này chỉ có Anna làngời thấm thía hơn cả

Cuộc sống với Karênin không đem đến hạnh phúc cho Anna, trái lại

nó đã bóp nghẹt sức sống tự nhiên của nàng Thế nhng có lẽ cuộc sốngbuồn tẻ và ngột ngạt ấy sẽ vẫn cứ tiếp diễn dai dẳng nếu nh không có sựxuất hiện của Vrônxki Đặt vào trong hệ thống sự kiện của cốt truyện thì cóthể nói đây là sự kiện đầu mối mở ra xung đột, là một thắt nút quan trọng.Chính cuộc gặp gỡ tình cờ trên sân ga giữa Vrônxki và Anna đã làm đảo lộndiễn biến ban đầu của câu chuyện: Vrônxki trong khi đang có mối quan hệtình cảm rất thân thiết với Kitti ngay lập tức đã bị Anna hút hồn còn Annatrái tim giàu tình yêu của nàng bấy lâu nay ngủ quên tự dng nh đợc đánhthức Đây cũng là sự kiện có tác dụng tích cực trong việc tạo ra môi trờng

để các nhân vật bộc lộ tính cách của mình và thúc đẩy xung đột phát triển.Toàn bộ những sự kiện liền ngay sau cuộc gặp gỡ của Anna - Vrônxki đãcho ta thấy rằng giữa Anna và Karênin điều đáng sợ nhất không phải sựkhác biệt trong tâm hồn mà sự đối lập gay gắt ở tính cách Anna vốn thẳng

thắn, trung thực, ghét những sự giả dối trái lại Karênin lại quen nuôi sống“

bằng sự giả dối”.

Trong câu chuyện của Anna, sự dối trá của Karênin đợc thể hiện khá

rõ khi ông không muốn nhìn vào sự thật Karênin “xa nay chỉ sống và làm

việc trong thế giới hành chính vốn chỉ tiếp xúc với cái ánh phản quang của cuộc đời mà thôi Mỗi lần chạm trán với chính cuộc đời thực ông lại lảng tránh xa ” (tr.226) Khi đứng trớc khả năng là vợ mình có thể yêu một ngời

khác thì ông thấy điều đó thật vô lý và không sao hiểu nổi Ông có “cảm

giác tơng tự nh ngời đang yên trí đi trên cầu qua vực thẳm, bỗng nhiên phát hiện ra cầu đã h nát và dới chân hiện ra cái vực thẳm đó Cái vực đó chính

là cuộc đời thực, còn chiếc cầu đó là cuộc đời giả tạo mà Alêchxây Alêchxanđrôvich đã sống” (tr.226) Điều đó chứng tỏ bấy lâu nay Karênin

vẫn sống trong cuộc sống giả tạo, những bớc chân của ông không chạm tớicon đờng đời của thực tế cuộc sống Khi trông thấy vợ ngồi riêng một chỗ

và ngồi nói chuyện sôi nổi với Vrônxki thì Karênin không thấy có gì là kỳlạ hoặc chớng mắt nhng ông nhận thấy cái đó có vẻ kỳ lạ và chớng mắt đốivới các vị khách khác cho nên ông phải coi nó là chớng mắt Có thể nói mọi

sự suy nghĩ của Karênin đều là giả tạo bởi nó là sự sao chép suy nghĩ củangời khác, là sự tuân theo máy móc d luận của công chúng Ngay chuyệnriêng t của gia đình cũng không phải chính Karênin nhận thấy mà chỉ là

“suy xét trên cái ấn tợng gây ra đối với mọi ngời” mà thôi.

L Tônxtôi đã tiếp tục khắc sâu hơn nữa sự giả dối của Karênin khi đavào một sự kiện - Vrônxki bị ngã ngựa Trớc tình cảnh đó Anna đã vô cùngxúc động Giờ đây khi đứng trớc nguy cơ mọi việc sẽ bị phanh phui thì ôngvẫn ao ớc một lời dối trá từ Anna rằng những điều ông ngờ vực là lố bịch vàvô căn cứ Thế nhng ông không còn hy vọng đợc gì nữa bởi Anna đã thẳngthắn công nhận tình cảm của mình với Vrônxki Liệu rằng Karênin sẽ ứng

xử nh thế nào? Hãy nghe lời Karênin nói Anna khi từ trờng đua trở về đến

biệt thự: “Đợc! Tôi yêu cầu cô bề ngoài phải giữ thể diện cho đến khi nào

(giọng ông run lên) tôi có biện pháp bảo toàn danh dự của tôi, những biện pháp mà tôi sẽ báo cho cô biết sau” (tr.319) Rõ ràng lối suy nghĩ và cách

ứng xử của ông khác hẳn với suy nghĩ và cách ứng xử thông thờng của mộtngời chồng Việc yêu cầu Anna duy trì cuộc sống nh cũ để giữ thể diện chobản thân đồng nghĩa với việc Karênin chấp nhận sự giả dối Bắt tay vào việcgiải quyết vấn đề vợ ngoại tình ông không làm với t cách là một ngờichồng, ngời đàn ông mà đứng trên cơng vị của một viên quan đại thần để

cầu cứu “tôn giáo”, “bổn phận” và “quyền lực” coi đó là “cái chìa khoá” để

mở mọi rắc rối Karênin đã nói với Anna: “tình cảm của mình chỉ do lơng

tâm mình định đoạt, nhng đối mặt mình, đối mặt tôi và trớc mặt Chúa, tôi bắt buộc mình phải nhớ tới bổn phận Cuộc đời chúng ta gắn bó với nhau không phải do ý ngời mà là do ý Chúa Cắt đứt mối dây đó là phạm tội và một tội ác nh vậy sẽ kéo theo hình phạt” (tr.232) Mỗi một viện dẫn, một

cái để cầu cứu đó chỉ làm trầm trọng thêm cái xung đột không thể nào giảiquyết đợc giữa Anna và Karênin Sở dĩ nh vậy là vì không một viện dẫn nàonói về tình nghĩa vợ chồng hay để giữ gìn mái ấm gia đình mà tất cả chỉ vì

“địa vị và danh vọng” của Karênin Ngay đến lý do đầy vẻ nhân đạo khi quyết định từ chối ly hôn là để nàng có dịp “hối cải” quay về cũng chỉ là

giả dối Karênin không quan tâm đến việc Anna đặt trái tim nàng ở đâu màchỉ xem vị trí của nàng nh thế nào thì mới bảo toàn đợc danh dự của ôngtrong xã hội thợng lu Rõ ràng với con ngời này việc giữ gìn duy trì hạnhphúc thực chất chỉ là để hỗ trợ giữ cái địa vị và thể diện của bản thân.Karênin không muốn nhìn thẳng vào sự thật mà chấp nhận vào cuộc sốnggiả tạo Nếu nh trong công việc Karênin làm nh một cái máy thì trong cuộcsống riêng t ông tỏ ra thật hèn kém

Bản chất xấu xa, đê tiện của con ngời đạo đức giả ấy còn đợc tác giảvạch trần trong đoạn đối thoại với Lidia Ivanôpna Karênin khi nhận bức thcủa Anna thì cố đóng cho trọn vai hề cao thợng của mình khi tỏ ý muốn

chấp thuận lời đề nghị của vợ: “Tôi thấy mình không có quyền từ chối cô ta

việc này” rồi “Ai lại cạn tàu ráo máng thế! Tôi đã tha thứ tất cả, tôi không thể tớc đoạt cái điều vốn là nhu cầu của trái tim cô ta: tình mẫu tử ” (tr.713) Thế nhng cuối cùng bản chất giả dối đã lộ nguyên hình khi

ngay sau đó Karênin đã đồng ý để Lidia Ivanôpna viết th bảo Anna không

đợc gặp con trai nữa Hành động này là một lời minh chứng và phủ định tấtcả những lời nói mang tính chất cao thợng của Karênin Xét cho đến cùng

sự nhẫn tâm và giả dối đã trở thành bản chất trong con ngời Karênin

Đối lập với tính cách giả dối của Karênin là sự thẳng thắn, trung thựccủa Anna Bắt gặp Vrônxki, cuộc đời của Anna đã có một sự thay đổi lớn.Nàng không sao giấu nổi tình yêu đang ngày một lớn dần trong trái timmình Anna đã yêu say đắm và công khai nh để bù lại tất cả những sự đènén tình cảm, yêu thơng giả dối mà nàng phải gánh chịu trong cuộc hôn

nhân bất nh ý Sau cuộc đua ngựa, Anna đã công khai “tuyên chiến” với bá tớc Karênin: “Không, mình không lầm đâu Tôi đã hốt hoảng và tôi không

thể không hốt hoảng Nghe mình nói tôi lại nghĩ tới chàng Tôi yêu chàng, tôi là ngời yêu của chàng, tôi không chịu nổi mình, mình làm tôi sợ, tôi ghét Mình muốn làm gì tôi thì làm ” (tr.319) Đối với Anna nói ra đợc

điều đó chứng tỏ nàng phải có một nghị lực nghê ngớm Giờ đây mọi cái

đều minh bạch và ít ra nàng không còn sống trong sự dối trá nữa Anna biết

rõ rằng sau khi nói ra sự thật thì hoàn cảnh của nàng sẽ khó khăn hơn rấtnhiều lần thế nhng điều quan trọng hơn với nàng là mọi việc không còn lập

lờ và giả dối nữa

Anna không chịu gò mình trong lối sống tầm thờng và giả dối của xãhội thợng lu Biểu hiện cao nhất là việc Anna quyết định cắt đứt với ngờichồng mà tâm hồn cằn cỗi, nghèo nàn để đến với Vrônxki, sống với tìnhyêu đích thực của mình Thực ra nếu Anna muốn thì vẫn có thể thu xếp ổnthoả mọi việc bởi chính Karênin đã dàn xếp một cách rất hợp với đạo đức

và thói quen của xã hội thợng lu đó là ông sẵn sàng làm ngơ trớc việc ngoạitình của Anna chỉ với điều kiện nàng không đợc ly dị và phải giữ gìn kín

đáo để cho mọi ngời không biết đợc việc đó Thế nhng Anna đã không ngthuận bởi nàng không a sự dối trá Chính nữ công tớc Machia - một ngời

thẳng thắn và sỗ sàng đã nhận xét rất đúng về Anna: “chị ấy đã làm cái

điều mà tất cả những ngời đàn bà, trừ tôi ra, đều làm vụng trộm, chị ấy không muốn lừa dối và đã đối xử tốt” Mặc dù bị chèn ép, bị ràng buộc nh-

ng Anna vẫn cố vùng vẫy để sống đúng với bản chất thẳng thắn của mình.Anna có chồng, có gia đình nhng nàng bơ vơ nh sống giữa một ốc đảo.Anna thẳng thắn căm ghét mọi sự giả dối, dám coi thờng những tiêu chuẩnsinh hoạt tinh thần đầy thói đạo đức giả của xã hội thợng lu, mạnh bạo đòiquyền sống thực sự cho tâm hồn

Sự đối lập gay gắt về tính cách giữa Anna và Karênin đã đẩy nàngvào một mẫu thuẫn không dễ dàng giải quyết đợc: đó là nếu duy trì cuộcsống hôn nhân với Karênin thì nàng vẫn đợc sống bên con trai nhng đổi lạinàng lại phải từ bỏ tình yêu đích thực của mình ở Anna, tình yêu con thathiết là một nét nổi bật Sống với ngời chồng mà tâm hồn và tính cách tráingợc với nàng, Anna đã dành tất cả tình yêu thơng cho đứa con trai Đối vớinàng Xêriôgia là tất cả niềm hy vọng của nàng Thiếu con Anna không thểnào sống đợc thế nhng tính cách giả dối của Karênin thì Anna càng ngàycàng không thể chấp nhận Không có lý do gì để gắn bó nàng với cuộc sống

của Karênin ngoài đa con trai bé bỏng Xung đột tâm lý của Anna diễn ravô cùng căng thẳng và tình cảnh éo le bắt buộc nàng phải lựa chọn một h-ớng giải quyết Nếu xung đột giữa Anna và Karênin thể hiện ngay ở nhữnglời nói, hành động của hai nhân vật thì ở xung đột tâm lý này sự đau đớn,dằn vặt chỉ một mình Anna là ngời thấu hiểu hơn ai hết.

Ta có thể thấy rằng cũng là đề tài ngoại tình nhng bằng việc kết hợp

đan xen xung đột xã hội (tức xung đột giữa Anna và Karênin) với xung độttâm lý của Anna thông qua việc triển khai một hệ thống sự kiện: hôn nhânkhông tình yêu, không tìm thấy hạnh phúc gia đình - sự gặp gỡ Vrônxkilàm nảy sinh tình yêu mãnh liệt - quyết định từ bỏ Karênin mà tâm hồn cằncỗi giả dối để đến với tình yêu đã làm cho độc giả cảm thấy đó không phải

là “ngoại tình” theo nghĩa thông thờng mà là một sự giải phóng, một sự làmlại cuộc đời, một cách để làm cho tình yêu gắn liền với hôn nhân Đó chính

là điều Tônxtôi muốn gửi gắm qua câu chuyện về cuộc hôn nhân của Anna

Mặt khác xét một cách khái quát ta có thể thấy với việc thể hiện haixung đột này, tác giả đã đề cập một trong những vấn đề nhức nhối của xãhội Nga lúc đó Xung đột Anna - Karênin có thể xem là xung đột của haitầng lớp ngời, một bên là những ngời có phẩm chất cao đẹp, một bên lànhững kẻ mà bản chất xấu xa, đê tiện Một xã hội mà ở đâu ta cũng thấy sựgiả dối: những Betxi, Lidia Ivanôpna không hề áy náy buồn rầu trong nếpsống quen dối trá, những hạng ngời Karênin chỉ vì danh vọng và địa vị cũngkhông hề day dứt khi chọn lối sống giả tạo Điều nghịch lý, trở trêu là

những ngời này lại là những con ngời đợc xem là “u tú”, “tiêu biểu” của xã

hội (Karênin là một vị đại thần quyền cao chức trọng) còn những ngờithẳng thắn, nồng nhiệt thì lại bị xem là đứa con hoang của xã hội Khôngkhí đạo đức giả bao trùm cuộc sống và những con ngời thẳng thắn, cao đẹptrở nên lẻ loi cô đơn Xung đột tâm lý giằng xé của Anna phần nào cho tathấy sự vùng vẫy của những phẩm chất trong sáng giữa sự bủa vây của cuộcsống

2.2.1.2 Anna trong tình yêu

Tác phẩm mở đầu với sự lục đục trong gia đình Oblônxki cụ thể làXtêpan đem lòng yêu cô gia s và Doli đã biết đợc điều này Đúng lúc đóAnna xuất hiện và làm tốt vai trò ngời sứ giả hoà bình, dàn xếp mọi việcmột cách êm thấm Nhng cũng chính trong chuyến đi này nàng đã gặp

Vrônxki và cuộc đời nàng đã chuyển sang một bớc ngoặt mới Cuộc gặp gỡngắn ngủi trên sân ga đã trở thành nơi khởi đầu cho một mối tình say đắm.

Vẻ đẹp “quyết rũ” và “bí ẩn” của Anna ngay lập tức đã khiến cho Vrônxki

có cảm giác rằng: “hạnh phúc và ớc vọng duy nhất của chàng từ nay trở đi

là đợc nhìn thấy nàng và nghe nàng nói” (tr.176) Trong khi đó Vrônxki

-con ngời “mốt nhất” của thời đại với “tóc nâu, ngời tầm thớc, rất cân đối,

khuôn mặt đẹp, đôn hậu, vẻ rất bình tĩnh và tự tin Trên khuôn mặt và toàn thân chàng từ mái tóc nâu cắt ngắn, chiếc cằm cạo nhẵn cho đến bộ đồng phục mới may rất chỉnh, tất cả vừa giản dị vừa sang trọng ” (tr.104) và đặc

biệt là cái nhìn nảy lửa đã gây một ấn tợng với Anna ngay từ lúc đầu Sựsay đắm và táo bạo của Vrônxki đã khiến cho khao khát yêu đơng bấy lâunay bị cuộc sống gia đình đè nén trong tâm hồn Anna bỗng bùng lên mãnh

mẽ Tâm hồn nàng đã có một sự thay đổi Đoạn độc thoại nội tâm sau khinàng gặp Vrônxki và trở về Pêtecbua đã thể hiện đúng trạng thái của Annalúc bấy giờ Nàng bớc xuống và khuôn mặt đầu tiên nàng nhìn thấy là ông

chồng: “Chao, lạy Chúa tôi! Sao đôi tai ông ấy lại to đến thế kioa?” - nàng

thầm nghĩ Một cảm giác nặng nề xuất hiện khi nàng trở về và gặp lạichồng Dòng độc thoại nội tâm của Anna đã hé mở sự rạn nứt của nàng vớiKarênin Sự nặng nề, buồn chán vốn từ lâu đã có trong cuộc sống của haingời nhng lần này Anna đã nhận ra nó một cách rõ ràng Anna đã mở rộnglòng mình để đón nhận tình yêu Nàng lao vào tình yêu nh con thiêu thầnlao mình về phía ánh sáng và kiên quyết bảo vệ những giây phút hạnh phúc

quý giá của mình Anna đã nói với Vrônxki: “Hỏi tôi có hối hận về những

việc tôi đã làm không? Không, không và không Nếu cần phải làm lại thì tôi sẽ làm nh cũ Đối với chúng ta, đối với tôi và đối với anh, chỉ có độc một chuyện quan trọng thôi: chúng ta có yêu nhau không?” (tr.743 - 744).

Đối với Anna trong tình yêu thì tình cảm là quan trọng hơn hết thảy, ngoàitình cảm của hai ngời thì chẳng có điều gì là đáng quan tâm nữa cả

Anna khao khát yêu đơng, mơ ớc một mối tình chân chính nhng lại

bị các thế lực xã hội đe doạ, chèn ép Karênin - chồng nàng chính là đạidiện tiêu biểu cho những thế lực phong kiến đã bóp nghẹt sức sống củaAnna Pháp luật thì đe doạ đặt nàng vào trong một tình cảnh nhục nhã của

kẻ ngoại tình bị bắt quả tang, và đe doạ cớp đứa con yêu dấu của nàng Tôngiáo thì dùng thần quyền để uy hiếp tinh thần bắt nàng phải làm tròn bổn

phận Nhng độc ác hơn nữa là tiếng nói của cái gọi là d luận xã hội Những

bà quý tộc đã tìm cách làm nhục nàng, cho rằng ngồi cạnh nàng “là ô

nhục” (tr.752) Có thể nói hai tuần sống ở Pêtecbua là một cực hình đối với

nàng Tất cả giới thợng lu đều xa lánh ngời vợ đã bỏ chồng để theo tìnhnhân ấy Xã hội Pêtecbua với những kẻ thừa nhận những cuộc ngoại tìnhvụng trộm nhng lại lên án những mối tình chân chính Ta bắt gặp trong tácphẩm này những Betxi dan díu với nhân tình ngay trớc mặt chồng, những

Lidia Ivanôpna từng có đến hơn chục nhân tình bởi “bao giờ bà cũng phải

lòng một ngời nào đó”, “bà phải lòng nhiều ngời một lúc” (tr.704) Những

kẻ nh vậy lại ngồi trên ghế quan toà xét xử, lên án Anna Một kẻ đê tiện dối

trá nh Lidia Ivanôpna đã dám gọi Anna và Vrônxki là “bọn ngời xấu xa”

(tr.705) Cuối cùng Lidia Ivanôpna cũng đạt đợc mục đích thầm kín là làmcho Anna đau đớn đến tận đáy lòng bằng việc khuyên Karênin không choAnna gặp con Chỉ qua vài nhân vật này L Tônxtôi đã vạch trần mâu thuẫn

giữa bản chất thối nát của xã hội thợng lu và cái vẻ ngoài “hợp lý của nó”.

Xung đột giữa Anna và tầng lớp thợng lu vô cùng gay gắt Anna càngkhao khát đợc vơn tới tình yêu chân chính thì cái xã hội xấu xa với nhữngthế lực tôn giáo, pháp luật, d luận không chịu buông tha nàng, quyết tâmkéo nàng ngã gục Nói cách khác mâu thuẫn cơ bản ở đây là khát vọng,mong muốn thực sự, chính đáng nhng thực tế không cho phép thực hiệnkhát vọng ấy Cái xã hội ấy không cho phép tình yêu của Anna đợc cấtcánh Cái xã hội đó với tất cả những quyền lực của nó khăng khăng núi giữnhững tâm hồn cao đẹp trong khuôn khổ chật hẹp và giả dối của mình L.Tônxtôi rất tài năng khi qua một loạt sự kiện đã tái hiện lại mức độ ngàycàng tăng cao của xung đột Hiện thực mặc dù xấu xa, đáng buồn nhngquyền lực của nó thì không thể phủ nhận trong khi đó ớc mơ của con ngờituy chân chính nhng nhỏ bé và lẻ loi biết chừng nào Trong tác phẩm này cảxã hội đã quay lng lại với Anna từ ngời chồng cho đến tất cả những kẻ trongtầng lớp thợng lu Anna cùng với những ớc mơ và khát vọng của mình trởthành lạc lõng giữa xã hội lúc bấy giờ Quả là cuộc va chạm không cân sức,Anna chỉ có một mình với tình yêu phải chống chọi với cả xã hội thợng luthế nhng Anna quyết tâm bất chấp tất cả mọi thế lực để đến với tình yêu củamình Sau bao nhiêu năm sống ngột ngạt trong không khí đạo đức giả, giờ

đây nàng muốn xé toang màn đêm đen mà cuộc hôn nhân bất nh ý đã che

phủ lên đời nàng Anna đã đòi ly dị, công nhiên từ bỏ ngời chồng để theoVrônxki ngay trớc mặt mọi ngời Đây là một quyết định táo bạo và mạnh

mẽ Sự công khai tình yêu của nàng với Vrônxki là một sự nổi loạn, một sựthách thức đối với toàn xã hội Đọc đến đây ta có cảm giác nh L Tônxtôi đãgóp thêm sức mạnh cho Anna, ông ở trong làm hẫu thuẫn để bảo vệ chomột nhân vật là nạn nhân của sự đè nén, trói buộc lạc hậu Sau nhân vậtTachiana của Puskin thì hình ảnh Anna là hình ảnh ngời phụ nữ mới củavăn học cổ điển Nga và đó cũng chính là vì những đòi hỏi hiện thực vàchống lại trật tự phong kiến

Trớc xung đột bên ngoài - xung đột giữa Anna và xã hội thợng lu,nàng đã bộc lộ một nghị lực hiếm có, quyết tâm bảo vệ tình yêu của mình.Tuy vậy không có nghĩa là đã xong xuôi bởi nàng lại đứng trớc những mâuthuẫn tâm lý hết sức căng thẳng khi quyết định lựa chọn tình yêu

Sự mâu thuẫn này có thể bắt gặp ngay trong cảm xúc của Anna khinhận ra tình cảm của mình với Vrônxki Anna vừa sung sớng, vừa hổ thẹn

và khiếp sợ Nàng làm sao có thể không sung sớng đợc khi tình yêu đến và

gõ cửa trái tim nàng Bấy lâu nay nàng sống và kết hôn mà không hề biết

đến tình yêu Ngời chồng nh Karênin không thể mang đến cho nàng mộttình yêu thực sự Sự trái ngợc hoàn toàn với Karênin của Vrônxki đã lôi

cuốn tâm hồn ngời thiếu phụ xinh đẹp này Mỗi khi gặp lại chàng “nàng

bỗng cảm thấy một niềm vui sớng tự hào xâm chiếm tâm hồn” (tr.173),

cũng có khi “tâm hồm nàng lại bừng cháy cái cảm giác dạt dào đã xâm

chiếm nàng khi gặp chàng lần đầu trên xe lửa” (tr.205) Niềm hạnh phúc

đến thật tự nhiên và nàng không thể nào dấu giếm niềm vui đó bởi hễ

thoáng thấy chàng là “niềm vui đã bừng lên trong khoé mắt, buộc đôi môi

nàng phải mỉm cời” Tình yêu đã làm thức dậy trong Anna niềm vui cuộc

sống Cũng có khi Anna tỏ ra không bằng lòng vì sự theo đuổi cùng nhữnglời thổ lộ của Vrônxki nhng ngay sau đó nàng hiểu ra rằng mình đã tự dối

lòng, “rằng sự săn đón của Vrônxki chẳng những không làm nàng khó chịu

mà còn chứa đựng tất cả lẽ sống của nàng” Anna đã tìm thấy đợc tình yêu

của mình chỉ tiếc rằng tình yêu đó đến sau khi nàng đã có gia đình Tâmhồn nàng đang tràn ngập trong hạnh phúc tình yêu thì ngay lập tức lý trí lạinhắc nhở khiến nàng cảm giác hổ thẹn và khiếp sợ Phát hiện ra sự mâuthuẫn này chứng tỏ L Tônxtôi rất hiểu nhân vật của mình Là phu nhân của

một vị đại thần quyền cao chức trọng, vị trí đó không cho phép Anna cónhững hành động thậm chí là suy nghĩ trái với trật tự xã hội Chính vì vậymỗi lần chợt nghĩ đến những cảm xúc hay hành động đã xảy ra nàng lại

“khiếp sợ và xua đuổi” những ý nghĩ đó Rõ ràng Anna lúc này vẫn bị ràng

buộc bởi bổn phận của nàng với gia đình và xã hội Trong tâm hồn Annagiờ đây là một loạt những cảm xúc phức tạp, và mâu thuẫn Có khi tình yêumãnh liệt trỗi dậy khiến nàng không dấu nổi cảm xúc nhng có khi lý trí tỉnhtáo lại buộc nàng phải giữ chặt và chôn sâu tình cảm đó dới đáy tâm hồn

Yêu tha thiết Vrônxki nhng ở Anna còn có một tình cảm hết sức lớnlao đó là lòng yêu con hết mực Nếu nh trong hôn nhân, Anna do dự khiquyết định ly hôn vì không muốn xa con thì giờ đây trong tình yêu chínhtình thơng con sâu nặng đã khiến cho tâm hồn nàng không tránh khỏi sựdằn vặt Anna do dự khi quyết định ly hôn vì không muốn xa con thì giờ

đây trong tình yêu chính tình thơng con sâu nặng đã khiến cho tâm hồnnàng không tránh khỏi đau đớn Anna bị đặt giữa một bên là tình yêu cònbên kia là tình mẫu tử Nàng rơi vào một tình thế hết sức éo le mà chính bản

thân nàng đã nhận thấy: “em đợc lão ta đồng ý còn con trai em thì sao?

Họ sẽ không trả nó cho em đâu Chị nên hiểu em yêu hai ngời nh nhau mà cả hai em đều yêu hơn chính bản thân mình: Xêriôgia và Vrônxki ”

(tr.870) “Trên đời, em chỉ yêu hai ngời đó, và có ngời này thì không có

ng-ời kia Em không thể liên kết hai ngng-ời này đợc, mà đó lại là mong ớc duy nhất của em Và nếu không đạt đợc điều đó thì mọi cái khác đối với em chẳng quan trọng” (tr.870 - 871) Cả hai ngời đó đều có ý nghĩa quan trọng

đối với cuộc sống của Anna nhng nàng chỉ có quyền chọn lấy một Có sựlựa chọn nào khó khăn và đau đớn hơn sự lựa chọn mà Anna phải quyết

định lúc này Tâm hồn nàng nh một sợi dây bị căng đến tột độ Sự giằng xénày kéo dài trong đời sống tinh thần của Anna của đến khi kết thúc cuộc

đời Có thể nói đứa con là một thắt nút quan trọng trong câu chuyện củaAnna, nó tạo ra mọi mối xung đột tâm lý mà không thể giải quyết đợc.Ngay đến khi quyết định táo bạo cùng Vrônxki đi du lịch nớc ngoài, ta tởngràng tâm hồn nàng sẽ tìm thấy đợc sự thanh thản nhng thực tế nỗi nhớ convẫn luôn thờng trực và da diết

Trở về Pêtecbua điều đầu tiên nàng nghĩa đến là phải tìm cách đếnthăm con (điều này nàng không nói cho Vrônxki biết bởi nghĩ rằng chàng

sẽ không hiểu đợc nỗi lòng của ngời mẹ phải xa con nh nàng) Làm sao mộtngời mẹ yêu con nh Anna lại có thể vắng mặt trong ngày sinh nhật của con

đợc Sau bao nhiêu dằn vặt, day dứt Anna quyết tâm về gặp con Đáng

th-ơng thay cho tình cảnh mẹ gặp con mà phải tiến hành vụng trộm vì sợ bịphát hiện Trong suốt thời gian xa con, mỗi khi lòng yêu thơng con trào lêndào dạt nàng lại hình dung ra nó nh hồi lên bốn - cái tuổi nàng yêu nó nhất.Gặp con, Anna đắm đuối nhìn con và ngỡ ngàng trớc những sự thay đổi của

nó trong thời gian nàng vắng mặt Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi, đầy nớc mắt

Đứa con mới chỉ kịp “lăn trên mình mẹ” nh để tiếp xúc với da thịt của mẹ

nó còn ngời mẹ đau khổ ấy cũng chỉ kịp ôm hôn con mà thôi Đứa trẻ thiếutình mẹ muốn đợc ủ ấm trong vòng tay của mẹ còn ngời mẹ lòng tràn đầytình yêu thơng muốn giành cho con mà đều không đợc Đọc đoạn này có aikhông đau đớn, xót xa cho tình cảnh của hai mẹ con Gặp gỡ ngắn ngủitrong lo sợ và chia tay vội vàng trong nỗi nuối tiếc Mánh khoé của Karênin

và luật lệ xã hội đã chia rẽ tình mẹ con của nàng, cớp đi của nàng đứa conyêu quý Yêu thơng con tràn bờ cha kịp trao hết đã phải kìm nén lại Phải

đặt vào hoàn cảnh của Anna ta mới hiểu hết nỗi đau khổ của ngời mẹ ấy.Anna còn có thể làm gì ngoài việc chập nhận điều đau đớn đó bởi trong xãhội lúc bấy giờ lẽ phải thuộc về những luật lệ tôn giáo và pháp luật Xung

đột tâm lý giữa một bên là tình yêu và một bên là tình mẫu tử đã khiến choAnna đau đớn vô cùng Anna - ngời phụ nữ tài sắc lẽ ra phải có đợc tìnhyêu và hạnh phúc gia đình nhng xã hội mà nàng sống không cho phép nàng

có đợc những điều đó

Hôn nhân đã làm cho Anna thất vọng, nguồn hy vọng duy nhất củanàng là đa con trai Xêriôgia cũng bị cớp đi mất Giờ đây nàng chỉ biết trôngcậy vào Vrônxki Liệu rằng cuộc sống với Vrônxki có giải toả đợc tất cảnhững căng thẳng tinh thần cho nàng hay không?

Vrônxki đến với Anna không phải là tìm một sự tiêu khiển mà xuất phát từ tình yêu chân thành Từ khi gặp nàng Vrônxki đã có những suy nghĩnghiêm chỉnh hơn về tình yêu và hôn nhân ở Vrônxki ta vẫn nhận thấymột số nét đáng quí so với những thanh niên của xã hội thợng lu Chàngcũng căm ghét sự giả dối Yêu Anna nhng không đợc công khai tình cảm

đó chàngthấy vô cùng khổ tâm Bất chấp d luận xã hội chàng đã dám xemAnna nh vợ mình và buộc mọi ngời phải coi trọng nàng Họ đã công khai

tình yêu trớc mọi ngời bằng chuyến đi du lịch Ngoài ra mặc dù xuất thântrong xã hội thợng lu nhng Vrônxki cũng phần nào thấy đợc thói xấu củagiới quý tộc và bản thân mình Trong khi đa một hoàng thân nớc ngoài đithăm các cảnh đẹp của Pêtecbua, chàng nhìn thấy rõ tính tình và lối sống

đáng ngán của một ngời “rất khoẻ, rất sạch nhng rất ngốc và tự mãn, có thế

thôi” và chàng thấy mình đợc soi đầy đủ vào tấm gơng đó Nhiều lúc chàng

đau lòng và nhận ra rằng xã hội thợng lu đó là địa ngục nhng chàng không

đủ sức để thay đổi xã hội đó

Ngoài một vài nét tính cách đáng quý và dáng vẻ cuốn hút thìVrônxki thực chất là thanh niên điển của xã hội thợng lu vốn đầy đủ cáchsuy nghĩ quen thuộc của xã hội này: lòng háo danh, thói ăn chơi phóng

đãng, bộ luật đạo đức tầm thờng Vrônxki đã đề ra cho mình phơng châm

đối xử với đời: phải rất thành thực với mọi ngời, trung thành với bạn bè, trừ

đàn bà, không đợc lừa dối ai, nhng có thể lừa dối ngời chồng có vợ đẹp, sẵnsàng quỵt tiền công thợ may, nhng nhất thiết phải trả nợ tiền cờ bạc bịp; cóquyền làm nhục ngời nhng không chịu để ngời khác làm nhục mình Chàng

có thể hy sinh tất cả tiền tài, sự nghiệp cho tình yêu nhng lối sống tự do củachàng thì không đợc ai xâm phạm đến ngay cả mẹ chàng hay Anna nữa Ph-

ơng châm sống đó đầy những điều sai trái, vô lý nhng lại phù hợp với tínhhởng lạc vị kỷ của mình nên chàng cho thái độ ấy là tuyệt đối đúng và yêntâm sống nh thế Vrônxki không hề đếm xỉa đến luân lý đạo đức chỉ biếtchơi gái, đánh bạc, đua ngựa, rợu chè, đàn đúm với chúng bạn và thừa tiền,thừa thời giờ thì coi sóc trại ấp, vừa bóc lột vừa làm giàu, vừa ban ơn cải l-

ơng cho nhân dân Đó là “mốt” của giới thợng lu quý tộc trẻ tuổi Nh vậy rõ

ràng Vrônxki cũng chỉ là một ngời sống ích kỷ, vô dụng, không có lý tởng,mục đích gì hết Chàng chính là đứa con đẻ nuông chiều của xã hội quý tộc

Vrônxki là một ngời mà về mọi mặt tình cảm, tâm hồn, trí tuệ đềukhông sánh kịp Anna Cuộc sống chung giữa hai ngời đã giúp Anna nhận rõ

bản chất thật của Vrônxki “cái anh chàng phong lu mã thợng đẹp trai này

chỉ là kiểu ngời hời hợt chẳng quan tâm đến trách nhiệm là gì con ngời hùng tiêu biểu của phong cách là một anh chàng rất ngu si, rất hợm hĩnh, rất khoẻ, rất sạch sẽ, ngoài ra chẳng có gì khác nữa” Giữa Anna và

Vrônxki bắt đầu nảy sinh những bất hoà Vrônxki vẫn giữ lối sống củamình khiến Anna khi sống bên chàng mà vẫn cảm thấy cô đơn, lẻ loi và

ngạt thở trong bầu không khí tù túng Anna cần đợc sẻ chia, tâm sự nhng

đáng buồn là Vrônxki không hiểu hết đợc tâm hồn của nàng

Cuộc sống với Vrônxki không hề giải toả t tởng cho Anna mà tâmhồn nàng lại càng nặng nề Nàng trở nên dễ cáu gắt và nhiều ghen tuông vô

lý Mất chồng, mất con, Anna chỉ còn có Vrônxki là nơi nơng tựa giữa cáixã hội thợng lu mà từ lâu đối với nàng đã là địa ngục Nàng đặt vàoVrônxki niềm hy vọng mãnh liệt, nàng muốn tình yêu và sự thấu hiểu củachàng sẽ bù đắp cho tất cả những thiệt thòi, đau đớn mà nàng phải gánhchịu Thế nhng mong muốn đó không đợc thoả mãn bởi Vrônxki đã làm

cho nàng thất vọng “Tôi rất tiếc anh chỉ hiểu đợc những vấn đề thô tục và

vật chất thôi” (tr.998) Câu nói này của Anna với Vrônxki không chỉ đơn

thuần cho thấy nỗi tức giận của Anna mà quan trọng hơn ngời đọc nhận ra

sự đỗ vỡ, thất vọng tràn trề trong lòng nàng Điều Anna cần ở Vrônxki là sựthấu hiểu tâm hồn Nhng đáng tiếc tâm hồn Vrônxki cũng chỉ là sự trốngrỗng mà thôi

Anna và Vrônxki đã dám thẳng và công khai tình yêu, đi du lịch đểtránh xa mọi phiền muộn của cuộc sống Đáng lẽ đây là cơ hội để họ thắtchặt tình cảm thế nhng thực tế hai ngời cứ xa dần nhau Mỗi ngời nh đứng ởmột đầu của sợi dây và không bên nào chịu nhún nhờng Cuộc sống của họvì thế trở nên căng thẳng Những cuộc cãi vã đã xẩy ra vì mỗi bên theo đuổimột t tởng khác nhau Sự xa cách của họ đáng sợ đến nỗi Anna đã thôikhông thổ lộ những nỗi niềm tâm sự bởi cho rằng Vrônxki sẽ không hiểu đ-

ợc Anna một mình dằn vặt với nỗi nhớ con, với sự cô đơn, trống trải Anna

thấy đau lòng khi “vừa phải yêu vừa ghét chàng” Tâm hồn nàng mâu thuẫn

đến cao độ Có thể nói cha lúc nào Anna căng thẳng nh lúc này, mọi suynghĩ cứ chồng chéo và chỉ làm cho nàng thêm tuyệt vọng Anna thèm muốnhạnh phúc thực sự Nàng yêu say đắm và mãnh liệt với mong ớc đó là con

đờng giúp nàng thoát khỏi mọi trói buộc giả dối, độc ác của giới thợng lunhng Vrônxki không phải là ngời có thể đáp ứng đợc đúng mong ớc đó củanàng Chính Lêvin đã nhận xét Anna là ngời đàn bà hiếm có và lo ngạiVrônxki không hiểu hết nàng Quả thực Vrônxki đã không hiểu nổi Anna

về mọi mặt tinh thần, chàng nghèo nàn, hèn yếu hơn, chàng không cónhững đòi hỏi về cuộc sống tinh thần và không dám xa rời giới thợng lu