Nghệ thuật trần thuật trong cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, đảo mộng mơ và tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của nguyễn nhật ánh luận văn tốt nghiệp đại học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NGỮ VĂNNGUYỄN THỊ BẨY MSSV:075604352 NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ, ĐẢO MỘNG MƠ VÀ TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH CỦA NGUYỄN NHẬT

Trêng §¹i häc Vinh Khoa ng v n ữ văn ăn

====*****====

NGUYỄN THỊ BẨY

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG

CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ, ĐẢO MỘNG MƠ

VÀ TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH

CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC

Vinh – 2011 2011

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NGỮ VĂN

NGUYỄN THỊ BẨY (MSSV:075604352)

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG

CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ, ĐẢO MỘNG MƠ

VÀ TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH

CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC

Giáo viên hướng dẫn: PGS TS Phan Huy Dũng

VINH - 2011

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khoá luận này bên cạnh sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của thầy giáo Phan Huy Dũng Nhân dịp này tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đối với sự quan tâm của Thầy đã dành cho tôi.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa, các thầy cô giáo trong khoa, người thân, bạn bè đã nhiệt tình động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt khoá luận này!

Vinh, ngày 06 tháng 5 năm 2011

Nguyễn Thị Bẩy

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN 0

MỤC LỤC 0

Mở đầu 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Cấu trúc của khóa luận 4

Chương 1: CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ, ĐẢO MỘNG MƠ VÀ TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH TRÊN HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH 5

1.1 Đôi nét về quá trình sáng tác của tác giả Nguyễn Nhật Ánh 5

1.2 Vị trí của Cho tôi một vé đi tuổi thơ, Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh trong văn nghiệp Nguyễn Nhật Ánh 6

1.3 Những đặc sắc trong cách nhìn thế giới trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh 10

Chương 2: QUAN ĐIỂM TRẦN THUẬT VÀ NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC ĐIỂM NHÌN 17

2.1 Một số vấn đề lý thuyết về quan điểm trần thuật 17

2.1.1 Khái niệm trần thuật 17

2.1.2 Nghệ thuật trần thuật - vấn đề cốt yếu của việc xây dựng tác phẩm văn xuôi tự sự 18

2.2 Quan điểm trần thuật trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh 20

2.2.1 Trận thuật tham dự 20

2.2.2 Trần thuật không tham dự 23

2.3 Nghệ thuật tổ chức điểm nhìn 24

2.3.1 Khái niệm điểm nhìn 24

2.3.2 Phân loại điểm nhìn trong ba tập truyện mới nhất của Nguyễn Nhật Ánh 27

2.3.2.1 Điểm nhìn trong tổ chức không gian 27

2.3.2.2 Điểm nhìn thời gian 28

2.3.2.3 Điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài 31

Chương 3: GIỌNG ĐIỆU VÀ NGÔN NGỮ TRẦN THUẬT 36

3.1 Giọng điệu trong bộ ba truyện của Nguyễn Nhật Ánh 36

3.1.1 Khái niệm giọng điệu 36

3.1.2 Giọng điệu hài hước 37

3.1.3 Giọng điệu “đối thoại” 39

3.1.4 Giọng điệu chiêm nghiệm, suy tư 40

3.2 Ngôn ngữ trần thuật 41

Kết luận 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Trần thuật là một phương diện cơ bản của phương thức tự sự, gắnliền với toàn bộ quá trình tổ chức nghệ thuật của tác phẩm Trần thuật liênquan đến mọi cấp độ trong tác phẩm, chi phối mạnh mẽ đến mạch vận độngcủa tác phẩm cùng bố cục kết cấu, cho ta nhìn thấy diễn biến cốt truyện, tâm

lý, hành động nhân vật, giọng điệu trần thuật, điểm nhìn trần thuật nhất địnhtrong tác phẩm Tìm hiểu một tác phẩm từ góc độ trần thuật là một biện pháptối ưu để khám phá hình thức tổ chức sinh động và phức tạp của nó và tiếpcận phong cách nghệ thuật của nhà văn

1.2 Từ khi đất nước đổi mới, các nhà xuất bản đã chuyển đổi hoạt độngtheo sự vận hành của cơ chế thị trường, do đó văn hóa đọc của trẻ em đã đónnhận “một phát minh thời đại” đó là “truyện tranh hiện đại, khôi hài và liênhoàn” được dịch vào du nhập từ nước ngoài Là thành tựu văn hóa trẻ em củathế giới, nhiều bộ truyện tranh có ích đã trở thành người bạn thân thiết của trẻ

em Việt Nam: Đôrêmon, Thám tử lừng danh Coonan, Thủy thủ mặt trăng

Có thể nói rằng, đó là một thành công lớn của ngành xuất bản, nhưng lại làmột thách thức lớn đối với nhà văn (đặc biệt là nhà văn viết cho thiếu nhi) vàsuy rộng ra là thách thức đối với một nền văn học

Nhà xuất bản Kim Đồng đã cố duy trì sức sáng tác của văn học thiếu

nhi trong nước với những Tủ sách vàng, Tủ sách thơ với tuổi thơ Những cố

gắng duy trì tình yêu văn học bằng cách tái bản liên tục các tác phẩm cổ điểncũng đã phần nào lưu giữ bạn đọc trẻ, với những giá trị thẩm mỹ có ý nghĩabồi dưỡng nhân cách

Nhưng mặt trái của việc làm ấy là tạo ra sức ì trong sáng tạo các tácphẩm mới Đây cũng là một trong nhiều yếu tố khiến cho hàng loạt các câybút viết cho thiếu nhi xuất hiện vào cuối thập kỷ 80 đã không còn đi tiếp conđường sáng tạo khó khăn này Thực tế là sách thiếu nhi Việt Nam lép vế so

với sách thiếu nhi dịch từ nước ngoài Nguyên nhân do tư duy sáng tác củanhà văn quá cũ, cần phải đổi mới toàn diện

Lựu chọn đề tài này cũng là một dịp để chúng ta ghi nhận sự nỗ lực củacác cây bút đương đại trong việc đổi mới tư duy, cánh viết đem lại một diệnmạo mới cho văn học đương đại nói chung và văn học thiếu nhi nói riêng

1.3 Xuất hiện trên văn đàn như một hiện tượng văn học, Nguyễn NhậtÁnh là một cây bút tài năng với nỗ lực cách tân không ngừng về mặt tư duycũng như nghệ thuật Mỗi tác phẩm của ông ra đời đều mang tới một ấn tượngmới mẻ cho người đọc Với giọng văn hài hước nhẹ nhàng cùng nghệ thuậtphân tích tâm lý sâu sắc những trang văn của ông thực sự hấp dẫn các độc giả

không chỉ là trẻ em mà cả với những ai “từng là trẻ em” Cho tôi xin một vé đi

tuổi thơ, Đảo mộng mơ và Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là ba tác phẩm mới

nhất của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh Ba tác phẩm đã được độc giả trong vàngoài nước đón nhận một cách nồng nhiệt

Chọn đề tài này, chúng tôi muốn tìm hiểu những nét đặc sắc trong nghệthuật trần thuật để nhìn nhận rõ hơn những nỗ lực trong việc đổi mới chínhmình của nhà văn và những đóng góp của ông trong mảng văn học thiếu nhiViệt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề.

Sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh không tạo cơn sốt cho văn học ViệtNam đương đại Tuy nhiên, Nguyễn Nhật Ánh đã có một chỗ đứng khá ổnđịnh và bền vững Các tác phẩm của ông ra đời đều được đón nhận nồng nhiệt

từ bạn đọc, cũng như được sự quan tâm, bàn luận của các đầu báo, các nhàphê bình

Ba tác phẩm vừa ra đời đã được xuất hiện trên truyền hình trongchuyên mục “mỗi ngày một cuốn sách” (kênh VTV1 Đài truyền hình ViệtNam) và cả 3 tác phẩm đều là cuốn sách được bán chạy nhất trong Hội sáchthành phố Hồ Chí Minh các năm 2008, 2010 Đặc biệt cuốn Cho tôi xin một

vé đi tuổi thơ đã đạt dược nhiều giải thưởng: Giải vàng Sách hay của hội xuất

bản Việt nam năm 2009, giải thưởng văn học ASEAN 2010 Tuy nhiênmảng văn học thiếu nhi từ trước tới nay chưa được quan tâm đúng mức kể từkhâu sáng tác tới khâu nghiên cứu, phê bình Thực tế là có rất ít công trình cóquy mô lớn nghiên cứu về toàn bộ sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh – một nhàvăn xuất sắc của văn học thiếu nhi Những bài viết về tác giả, tác phẩm chủyếu là trên các trang Blog cá nhân, các trang Wed: Tonvinhvanhocdoc.vn,Vietbao.vn, tintuc.xalo.vn Một số bài viết của các tác giả như: Lê MinhQuốc, Nguyễn Quang Lập, Thụy Anh cũng chỉ mang tính chất của một bàiphê bình chứ không mang tính chất chất nghiên cứu một cách toàn diện

Chúng tôi cho rằng vấn đề nghệ thuật trần thuật trong tác phẩm của

Nguyễn Nhật Ánh cần được quan tâm, nghiên cứu để khẳng định tài năng vàtên tuổi của ông Tuy nhiên trong khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp đềtài này chưa thể đi sau và khai thác hết các góc cạnh của vấn đề Để có một

công trình nghiên cứu toàn diện và đầy đủ về nghệ thuật trần thuật của

Nguyễn Nhật Ánh Tôi nghĩ cần có sự góp mặt của nhiều công trình nghiêncứu hơn nữa

3 Nhiệm vụ nghiên cứu.

3.1 Xác định vị trí của ba tác phẩm: Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ,

Đảo mộng mơ và Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh trên hành trình sáng tác của

Nguyễn Nhật Ánh cũng như trong bối cảnh đổi mới nghệ thuật trần thuậttrong văn xuôi đương đại (đặc biệt là mảng văn học thiếu nhi)

3.2 Tìm hiểu những đặc sắc trong quan điểm trần thuật, nghệ thuật tổchức điểm nhìn trong ba tác phẩm mới nhất của ông

3.3 Chỉ ra những đặc sắc của giọng điệu và ngôn ngữ trần thuật trong

ba tác phẩm Từ đó thấy được tài năng và phong cách độc đáo của nhà vănNguyễn Nhật Ánh đồng thời hiểu được tình cảm mà nhà văn dành cho trẻ em

4 Phương pháp nghiên cứu.

Trần thuật và nghệ thuật trần thuật là những khái niệm thuộc phạm trùchuyên ngành lý luận văn học Vì vậy khi nghiên cứu chúng tôi vận dụng kiến

thức lý luận cơ bản, khái quát để soi chiếu vào các sáng tác của Nguyễn NhậtÁnh.

Bên cạnh đó chúng tôi kết hợp các phương pháp: Phương pháp miêu tả

- phân tích, Phương pháp khảo sát – thống kê, Phương pháp đối chiếu sosánh Để làm rõ nghệ thuật trần thuật trong ba tác phẩm và thấy được vị trícủa nó trong hành trình sáng tạo của nhà văn cũng như sự phát triển của vănhọc thiếu nhi

5 Cấu trúc của khóa luận.

Tương ứng với những nhiệm vụ đặt ra, ngoài phần mở đầu và kết thúc,khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Đảo mộng mơ và Tôi thấy

hoa vàng trên cỏ xanh trên hành trình sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh.

Chương 2: Quan điểm trần thuật và nghệ thuật tổ chức điểm nhìn Chương 3: Giọng điệu và ngôn ngữ trần thuật.

Chương 1

CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ, ĐẢO MỘNG MƠ

VÀ TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH

TRÊN HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

1.1 Đôi nét về quá trình sáng tác của tác giả Nguyễn Nhật Ánh

Nguyễn Nhật Ánh là bút danh của một nhà văn Việt Nam chuyên viếtcho tuổi mới lớn Ông sinh ngày 7/5/1955 tại huyện Thăng Bình, Quảng Nam

Thuở nhỏ ông theo học ở các trường Tiểu La, Trần Văn Cao và PhanChâu Trinh Từ năm 1973 Nguyễn Nhật Ánh chuyển vào sống ở Sài Gòn,theo học nghành sư phạm Ông đã từng đi thanh niên xung phong, dạy học,làm công tác đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

Từ 1973 điến nay ông là phóng viên nhật báo Sài Gòn giải phóng, lần

lượt viết về sân khấu, phụ trách mục tiểu phẩm, phụ trách trang thiếu nhi và

hiện nay là bình luận viên thể thao báo Sài Gòn giải phóng với bút danh Chu

Đình Ngạn

Ngoài ra Nguyễn Nhật Ánh còn có các bút danh khác như Anh bồ câu,

Lê Duy Cật, Đông Phương Sóc, Sóc Phương Đông…

Năm 13 tuổi ông đăng báo bài thơ đầu tiên Tác phẩn đầu tiên in thành

sách là một tập thơ: Thành phố tháng tư, nhà xuất bản Tác phẩm mới, 1984

(in chung với Lê Thị Kim)

Truyện dài đầu tiên của ông là tác phẩm Trước vòng chung kết (NXB

Măng non, 1985) Hai mươi năm trở lại đây, ông tập trung viết văn xuôi,chuyên sáng tác về đề tài thanh thiếu niên

Năm 1990, truyện dài Chú bé rắc rối được Trung ương Đoàn Thanh

niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao giải thưởng văn học trẻ hạng A năm 1995.Ông được bầu chọn là nhà văn được yêu thích nhất trong 20 năm (1975-1995)

qua cuộc trưng cầu ý kiến bạn đọc Gương mặt trẻ tiêu biểu trên mọi lĩnh vực của thành đoàn TP HCM và báo Tuổi trẻ, đồng thời được Hội Nhà văn Thành

phố Hồ Chí Minh chọn là một trong 20 nhà văn trẻ tiêu biểu trong 20 năm(1975-1995).

Năm 1998, ông được nhà xuất bản Kim Đồng trao giải cho nhà văn có

sách bán chạy nhất năm 2003 Bộ truyện nhiều tập Kính vạn hoa được Trung

ương Đoàn TNCSHCM trao tặng tác giả

Đến nay ông xuất bản được gần 100 tác phẩm, từ lâu đã trở thành nhàvăn thân thiết của các thế hệ bạn đọc nhỏ tuổi Việt Nam

Năm 2004, Nguyễn Nhật Ánh ký hợp đồng với nhà xuất bản Kim Đồng

tiếp tục cho xuất bản bộ truyên dài gồm 28 tập mang tên Chuyện xứ

Langbiang nói về hai cậu bé lạc vào thế giới phù thủy Đây là lần đầu tiên ông

viết bộ truyện hoàn toàn dựa trí tưởng tượng Vì vậy để chuẩn bị cho tácphẩm này ông phải mất 6 tháng nghiên cứu tài liệu và đọc sách liên quan nhưphù thủy và pháp sư, các huyền thoại phù thủy, ma thuật và thuật phù thủy

Sau Chuyện xứ Langbiang, tác phẩm tiếp theo của ông là bút kí của một chú cún có tên Tôi là Bêtô.

Có thể nói tác phẩm để lại dấu ấn sâu đậm và làm rạng rỡ tên tuổi của

ông là Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ (NxbTrẻ, 2008).

Năm 2009, ông ra mắt bạn đọc Đảo mộng mơ, là món quà tiếp theo đối

với các bạn nhỏ

Tác phẩm mới nhất của ông là Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh phát

hành tháng 12/2011

1.2 Vị trí của Cho tôi một vé đi tuổi thơ, Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa

vàng trên cỏ xanh trong văn nghiệp Nguyễn Nhật Ánh

Nguyễn Nhậ Ánh được coi là một trong những nhà văn viết cho thiếunhi thành công nhất ở nước ta hiện nay Nhưng không chỉ có thế, NguyễnNhậ Ánh là nhà văn của mọi lứa tuổi

Nguyễn Nhật Ánh được thiếu nhi và thanh thiếu niên đặc biệt yêu mến,những tác phẩm của ông nổi tiếng một thời, từng làm cho bao học sinh thích

thú: Cô gái đến từ hôm qua, Chú bé rắc rối, Thằng quỷ nhỏ, Bong bóng lên

trời… Ngay cả những người đi qua lứa tuổi mộng mơ ấy rồi vẫn tìm thấy nơi

các tác phẩm: Chuyện cổ tích dành cho người lớn, Cho tôi xin một vé đi tuổi

thơ, Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh… của Nguyễn Nhật Ánh

những kỷ niệm thật êm đềm, những niềm vui trong trẻo và những tình cảm

ấm áp Những tầng ý nghía sâu xa trong tác phẩm đã chinh phục được nhiềuthế hệ độc giả

Sau một thời gian vắng bóng, năm 2008, Nguyễn Nhật Ánh trở lại với

Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ Trên chuyến tàu đặ biệt làm bằng kỷ niệm,

người đàn ông trở lại thăm tuổi trẻ của mình - ấy là khi cu Mùi lên tám tuổi.Cùng với cu Mùi là ba cô cậu nhóc: con Tủn, con Tí sún và thằng Hải cò.Những trò chơi tinh nghịch, những suy nghĩ ngộ nghĩnh, giàu tưởng tượng làđặc trưng của thế giới trẻ thơ Bọn nhóc thật sự dẫn chúng ta vào những cuộcphiêu lưu thần kì Với giọng văn hài hước, hóm hỉnh, nhẹ nhàng, không chỉ

có các bạn nhỏ mà tất cả những ai cầm cuốn truyện trên tay đều được phátmột tấm vé miễn phí trên chuyến tàu trở về tuổi thơ Chính tác giả đã viết saubìa sách: “Tôi viết cuốn sách này không dành cho trẻ em Tôi viết cho những

ai từng là trẻ em” - đó chính là bức thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.Trong cuộc đời mỗi con người ai cũng đã từng có một miền ký ức tuổi thơ,

hãy trân trọng nó dù hôm nay bạn là ai… Khi ta nhớ về kí ức không chỉ để

mà nhớ, chính là ta đang tự kiểm điểm đời mình, rút ra bài học nhân sinh đểsống tốt hơn, có ý nghĩa hơn Tác phẩm đã ghi một dấu ấn quan trọng trongsự nghiệp sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh Tác phẩm không chỉ chinh phụccác độc giả trong nước mà còn được độc giả nước ngoài mến mộ Nó đã được

dịch ra một số thứ tiếng trên thế giới: Hàn Quốc, Thái Lan… Cho tôi xin một

vé đi tuổi thơ đã dành được một số vị trí bình chọn khá cao:

- Tác phẩm bán chạy nhất tại Hội sách TP Hồ Chí Minh năm 2008

- Cuốn sách hay nhất năm 2008 (bình chọn của bạn đọc báo Người Lao

động)

- Giải vàng sách hay của Hội xuất bản Việt Nam

- Tặng thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam 2009.

- Giải thưởng văn học ASEAN

Đến hẹn lại lên, như thường lệ, cứ mỗi kỳ hội sách được tổ chức tại TP

Hồ Chí Minh, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh lại có một tác phẩm mới dành cho

thiếu nhi Hai năm trước là Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, cuốn sách ngay

trong ngày khai mạc đã lập kỷ lục về lượng tiêu thụ Còn hội sách lần thứ 6,

khai mạc sáng ngày 15/03/2010 là cuốn Đảo mộng mơ Đúng như tên gọi của

truyện, bước vào thế giới của truyện là bước vào một thế giới của “mộngmơ” Chúng ta thật sự ngạc nhiên vào trí tưởng tượng của những đứa trẻ lênmười: Tin, Bảy và Thắm Trong thế giới ấy ta nhận thấy những cách lý giảiriêng, những quy luật riêng, theo logic riêng… Ai bảo giữa sân nhà không thể

có “đảo hoang” ? Không thể có chúa đảo, phó chúa đảo, chúa đảo phu nhân?Không thể có cá mập, sư tử, beo? Tất cả đều có thể nếu bạn theo dõi logicphát triển của truyện Bằng trí tưởng tượng phong phú, trí thông minh, bangười bạn đã đồng tâm hiệp lực để chứng minh nếu không cho cả thế giới biếtthì ít ra cũng cho mọi người xung quanh biết rằng: có một hòn đảo mang tên

Đảo Robinson Ở đó có đầy đủ các nhân tố của một hòn đảo thật sự: chúa đảo

Tin, phó chúa đảo Thứ Bảy, phu nhân chúa đảo Thắm (và dĩ nhiên họ đã cướinhau được ba năm), có dừa, có hải tặc là thằng Phàn, có cả sư tử tên Pig, có

con beo tên MiMi… Đảo mộng mơ là câu chuyện của trẻ thơ song không vì

thế mà truyện mất đi những giá trị nhân văn sâu sắc Qua câu chuyện tác giảnhư muốn gửi tới một thông điệp: cần có sự trân trọng đối với thế giới trẻ thơ.Tác phẩm là cuốn sách bán chạy nhất tại Hội sách TP Hồ Chí Minh đầu năm

2010 và tiếp tục ghi dấu ấn tài năng của anh bồ câu đa tài.

Tác phẩm mới nhất của Nguyễn Nhật Ánh là Tôi thấy hoa vàng trên cỏ

xanh được ra mắt bạn đọc vào tháng 12/2010 Đây là câu chuyện của người

anh kể về người em, đó là cậu bé Tường, hay nói khác đi, số phận của người

em dưới cái nhìn của người anh Cậu bé Tường tuồng như sinh ra để hy sinh

và nhường nhịn cho người khác, và cuộc đời đã ban tặng cho cậu hạnh phúcngọt ngào mà cậu mong mỏi Trong khi anh trai của cậu, một cậu bé ích kỉhẹp hòi tưởng có được tất cả thì hoá ra chẳng có gì Bài học đó thú vị ở chỗ,

nó do chính người anh ích kỉ hẹp hòi rút ra chứ không phải ai khác Cuốnsách này được giới thiệu như một tập "nhật ký" của nhân vật Thiều Tập "nhậtký" có 81 câu chuyện nhỏ, mỗi câu chuyện giống như một toa tàu, với tất tầntật những sự kiện xảy ra quanh cậu bé trong một ngôi làng nhỏ như: chuyện đihọc, chuyện làm bạn với các con vật gần gụi trong thế giới trẻ thơ như concóc, con cuốn chiếu, con ve, chuyện ma… Cuốn sách còn là những tình cảmtrong sáng của lứa tuổi mới vừa biết "để ý" nhau, cũng như mối tình củanhững người lớn khác Tập truyện còn có những nút thắt, mở của nhữngchuyện có vẻ hơi khốc liệt trong thế giới tuổi thơ như cháy nhà, lụt lội, đói ăn,lồng vào đó là sự hối hận, lòng bao dung, những sẻ chia đậm đà nghĩa tìnhhàng xóm láng giềng

Vẫn với giọng văn khi thì hóm hỉnh, lúc tếu táo nghịch ngợm, nhưngnhà văn luôn cài một triết lý sống phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi Trong cuốnsách mới này, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh tiết lộ rằng, ông đã cố gắng "viếtkhác" những cuốn sách trước đây của mình Đó là lần đầu tiên nhà văn sửdụng nhân vật… phản diện "Các hoàn cảnh trong cuốn sách sẽ khắc nghiệthơn, cuộc sống của nhân vật sẽ không êm đềm như những nhân vật trong cáccuốn sách trước của tôi Đặc biệt, lần đầu tiên trong tác phẩm thiếu nhi của tôixuất hiện những cảnh huống, những nhân vật phản diện Tôi muốn phê pháncái ác của sự vô tâm nơi con người Ngay cả nơi những con người lương thiệnnhưng có những biểu hiện vô tâm thì đó cũng chính là sự thật đáng cảnh báotrong bối cảnh sống hôm nay" - Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã tiết lộ

Cả ba truyện đều chia thành những chương, phần giúp cho người đọc

dễ nắm bắt Cùng với đó là những hình ảnh minh họa nghộ nghĩnh, sinh động

thu hút bạn đọc, đặc biệt là các bạn đọc nhí Tất cả đã ghi dấu ấn trong lòngngười đọc

Trong nền văn học thiếu nhi đang bị cơn sốt sách ngoại lấn át thì nhữngsáng tác của Nguyễn Nhật Ánh có một vị trí tiên phong Những tác phẩm đầy

ắp tiếng cười, niềm vui và đặc biệt truyện mang đậm dấu ấn tính cách, tâmhồn của trẻ thơ Việt Những tác phẩm mới của Nguyễn Nhật Ánh vẫn mangphong cách dí dỏm, hài hước vốn có của ông nhưng nó cũng chứng tỏ sự nỗlực sáng tạo của chính tác giả Chính vì vậy mà có thể khẳng định: khi nàocòn nhu cầu đọc sách của các em thì những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánhcòn được đón nhận và ghi dấu ấn

1.3 Những đặc sắc trong cách nhìn thế giới trong Cho tôi xin một

vé đi tuổi thơ, Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

Ta có thể dễ dàng nhận thấy trong ba tập truyện là thế giới trẻ thơ vôcùng vui nhộn Vì sao nhà văn lại nuôi dưỡng một tâm hồn trẻ thơ lâu bền vàxây dựng được thế giới đặc trưng của trẻ thơ như thế? Lý do dễ nhận thấy

nhất đó là cách nhìn thế giới Nguyễn Nhật Ánh đã nhìn thế giới qua ánh mắt

trẻ thơ Vì vậy đọc truyện của ông bạn đọc thực sự chìm dắm trong những kỷniệm của tuổi mộng mơ : trong trẻo, ấm áp, dịu nhẹ, ngọt ngào Ở đó xa rờinhũng vụ lợi, toan tính, những xô bồ của cuộc sông cơm áo hàng ngày Sựviệc, cốt truyện cũng phát triển theo cái nhìn của trẻ thơ Trong thế giới ấyluôn tồn tại một trật tự riêng và có nhiều khác biệt với thế giới “bên ngoài”

Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ là thế giới trẻ em luôn luôn bị “cấm vận”,

áp đặt theo vòng quay của “thế giới già cỗi” Cu Mùi cùng Hải cò, con Tủn và

Tý sún cảm thấy cuộc đời thật nhạt nhẽo, vô vị, buồn tẻ Vào năm lên támtuổi dường như chúng bị già đi bởi sống trong thế giới của người lớn, của bố

mẹ và hàng đống những nguyên tắc, yêu cầu, bắt buộc Nhìn bằng con mắt trẻthơ, ông đã xây dựng một thế giới với những kỷ niệm của nhân vật tôi - “cu

Mùi” đã trưởng thành, nay lên con tàu trở về tuổi thơ của Cu mùi lên tám Ở

đó, cuộc sống với chúng thật tẻ nhạt: sáng, trưa, chiều, tối trôi qua và mộtngày như bao ngày:

“Mỗi đêm trước khi đi ngủ, tôi đã biết tỏng ngày mai những sự kiện gì

sẽ diễn ra trong cuộc đời tôi

Tôi kể ra nhé: sáng tôi phải cố hết sức để thức dậy trong khi tôi vẫn cònmuốn ngủ tiếp…”[1;11]

Và một yêu cầu bức thiết với chúng là: làm cho cuộc sống bớt tẻ nhạt.Chúng đã hành động theo cách của những đứa trẻ thông minh và phá phách.Bốn đứa đã “đặt tên cho cả thế giới” Trong thế giới mới ấy “cái nón” có tênmới là “cuốn tập”, “ti vi” là quạt máy, “đi ngủ” là “đi chợ” Cái thế giới ấyvới người lớn thật là nhốn nháo, lộn xôn thì với bọn nhóc đó lại là thiênđường Mục đích sáng tạo thế giới của chúng mới lành mạnh làm sao:

“Chúng tôi muốn thay đổi một cách gọi, thậm chí nếu được thì đặt lạitên cho cả thế giới, chỉ với một mục đích hết sức tốt đẹp là làm cho thế giớimới mẻ, tinh khôi như được sinh ra lần nữa Chúng tôi còn quá trẻ trong khithế giới thì lại quá già Vì vậy mà bọn nhóc chúng tôi cần một thế giới non trẻ

và giàu có của riêng mình” [1;55]

Bộ tứ này thậm chí còn chơi trò bố mẹ để được mắng:

- “Con ngoan là phải chạy nhảy, trèo cây, đánh lộn!”

- “Mày giữ gìn tập vở sạch sẽ như thế này mày không sợ thầy cô bảo ba

mẹ mày không biết con hả thằng kia” [1; 38]

Rồi chúng còn đào kho báu trong vườn nhà Hải cò, lập trang trại nuôi

chó hoang… Nhưng rồi những trật tự do chúng lập ra nhanh chóng bị vỡ tung

và trật tự của thế giớ cũ được lặp lại Sau mỗi lần “sáng tạo” là mỗi lần chúng

bị thất bại thảm hại: “nỗi đau của tôi lặn vào bên trong Nó sâu sắc hơn, ítnhất là bằng nỗi đau của ba đứa bạn cộng lại

Vì ngày hôm qua tôi bị ăn đòn vì phạm cùng một lúc cả ba cái tội trên”[1;45]

Tuy thất bại nhưng ý nghĩa còn lại của những hành động đó thì vôcùng to lớn Ở đó chúng được là chính mình, được làm mới thế giới, ở đóchúng được tha hồ sáng tạo và làm những gì mình thích - dù nhũng điều đó lạlùng, thậm chí là ngược đời Điều đặc biệt nhất theo logic của sự phát triểntâm lý trẻ em, bộ tứ này đã lập một phiên tòa kết án cha mẹ chúng Sở dĩchúng làm điều này vì “bị cuốn theo dòng cảm xúc mãnh liệt, bốn đứa tôi thinhau kể tội cha mẹ Trong vài phút, bọn tôi kinh ngạc nhận ra ba mẹ của bọntôi khuyết điểm đầy rẫy, có lẽ nhiều hơn bọn tôi cả chục lần” [1;154] Nhưvậy chúng thấy thật bất công khi người hàng ngày kết tội chúng lại phạm đầytội lỗi:

“Mẹ mình đã năm lần đánh mất chìa khóa xe, mười hai lần đánh mấtchìa khóa tủ mà chẳng ai nói gì” [1; 154]

Nếu như những lần trước chúng tranh dành nhau để được làm bố mẹ thìbây giờ “lại tranh nhau đến khô cả cổ để được làm con cái” Lý do rất đơngiản “vì đây là phiên tòa vô tiền khoáng hậu: trẻ con xử người lớn!

- Ba đi đâu mà giờ này mới về? Ba có biết bây giờ là mấy giờ rồikhông?

- Nhớ sao ba còn tiếp tục say rượu? Rủi ba có mệnh hệ gì thì vợ con bỏcho ai nuôi…”

Chúng vô cùng sung sướng khi trút xả được những ấm ức trong lòngbấy lâu nay Và phiên tòa đã kết thúc :

“Phiên tòa hôm ấy kết kéo dài khá lâu và kết thúc trong niềm hân hoancủa bốn đứa tôi Chúng tôi cảm thấy đã lấy lại được sự công bằng, đã xả đượcbao nhiêu ấm ức, đã tưởng tượng ra được cảnh người lớn chân thành xin lỗitrẻ con về bao nhiêu là khuyết điểm mà nếu trẻ con không vạch ra thì ngườilớn không bao giờ nhận thấy” [1; 163]

Đảo mộng mơ vẫn là cách nhìn quen thuộc ấy - nhìn qua con mắt trẻ

thơ Nguyễn Nhật Ánh đã xây dựng một thế giớ mộng mơ vô cùng hấp dẫn.Tin sống trên đảo hoang – mà thực chất là đống cát mà ba nó mua về, đổ ở

trước sân để chuẩn bị xây bếp Với mọi người từ ba, me, chị Hai, thàng Bảy,con Thắm… ban đầu đều không tin đó là một hòn đảo Nhưng bằng lý lẽ vàdẫn chứng xác định Tin đã thuyết phục được mọi người tin đó là một hòn đảo

thật sự Trẻ con có cách nhìn riêng Cu Mùi, một nhận vật trong Cho tôi xin

một vé đi tuổi thơ đã nói:

“Tại sao phải con chó là con chó? Hừ, con chó là con chó, điều đóchẳng có ỹ nghĩa gì hết Nếu người đầu tiền gọi con chó là cái bàn ủi thì bâygiờ chúng ta cũng gọi nó là cái bàn ủi Chỉ toàn a dua thôi !” [1; 53]

Và ở đây bé Tin cũng vậy Nhu cầu làm mới thế giới làm cho cuộcsống bớt tẻ nhạt dường như là của mọi đứa trẻ Ở trên đảo hoang Tin và cácbạn đã thật sự tạo dựng được thiên đường cho chính mình Chúng thuyết phụcmọi người bằng việc tạo ra một thế giới thực cho đảo hoang mà chúng vừakhám phá Ở đó ban đầu có ba cái “cát,cát và cát Sông và suối là cái thứ tư,cái thứ năm ,thứ sáu và cái thứ bảy hoàn toàn không có Nói chung những gìliên quan đến nước đều không có ” [2; 6]

Nhưng sau đó hòn đảo đã thật sự tồn tại “khi Tin đào một cái mươngnhỏ quanh đống cát, hì hục đổ nước vào đó thì biển mới xuất hiện, và sánghôm sau thì hòn đảo ra đời” [2; 13]

Tin còn trang trí cho hòn đảo bằng mấy cây cọ trồng trong chậu cảnhcủa ba và dần dần mọi thứ còn lại được xác lập: chúa đảo Tin, phó chúa đảoThứ bảy, phu nhân chúa đảo là con Thắm, còn có cả sư tử Pig - mà thực ra làchú cún nhà con Thắm và còn có cả con beo MiMi, ở hòn đảo thường xuyên

có bão và tất nhiên những người sống trên đảo thì vô cùng dũng cảm và gan

dạ Điều đặc biệt nhất trong thế giới mộng mơ đó là bộ ba này đã làm đượcnhiều chuyện phi thường: Tin và Bảy đã có dũng khí hạ được thằng Phàn –một thằng to lớn chuyên bắt nạt chúng, mà trước khi đặt chân lên hòn đảochúng không bao giờ nghĩ là có thể hạ gục nổi Ở trên hòn đảo chúng còn làmđược việc tốt là giúp dì Sáu phát hiện ra kẻ trộm đồ trong nhà … Vậy là “Đảomộng mơ” là thiên đường của trí tưởng tượng, hòn đảo ấy có thể không có

thực nhưng trong mỗi tâm hồn trẻ thơ thì luôn có hòn đảo của riêng mình Ba,

mẹ, chị hai, cô giáo,các bạn trong lớp… công nhận có một hòn đảo Sự thừanhận ấy chính là sự trân trọng ưu ái của người lớn đối với thế giới trẻ thơ

Ở truyện dài Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh tuy có nhiều điểm khác hai

truyện trên nhưng điểm tương đồng dễ thấy là sự việc được nhìn bằng conmắt trẻ thơ Đó là cách cảm nhận cuộc sống của Thiều - nhân vật chính trongtruyện Tuy nhiên ở Thiều không còn cái ngộ nghĩnh vô tư như các nhân vật ởhai truyện trước, Thiều đã có những cảm xúc vu vơ miên man của tình yêu,của giận hờn, của tuổi mới lớn:

“Ngồi im trong gió nghe đêm rớt

Chợt thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

Tại sao lại là hoa vàng trên cỏ xanh ? Chi tiết này chỉ xuất hiện duynhất trong tác phẩm:

“Tôi nhìn xuống, thấy con Nhi còn kịp dừng lại trước mặt Tường cáchđúng một bước chân Đôi chân của nó ghim vào cỏ như ngọn lao rung bần bật

vì hãm gấp quá Cỏ dưới chân nó màu xanh biếc nhưng ánh mắt tôi vẫn bắtgặp những cánh hoa vàng li ti đang kín đáo nở trong nách lá và điều đó chotôi cảm giác rằng mùa hè khắc nghiệt sắp sửa trôi qua” [3; 376]

Có nghĩa là trong bóng đêm, trong một khung cảnh có thể gọi u ám vẫnthấy tia hy vọng, một sự lạc quan vào cuộc sống về con người

Trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh nhà văn chẳng những gợi một sự

tò mò thú vị không chỉ cho bạn đọc trẻ tuổi mà còn khiến những người lớntuổi bước lên 81 toa tàu có thể ngoái nhìn lại tuổi thơ của mình, và sẽ nhận ra

ít nhất một lần chúng ta đã sống ích kỷ, vô tình hay cố làm tổn thương tớingười khác

Như vậy chúng ta vừa tìm hiểu cách nhìn độc đáo trong ba truyện.Nguyễn Nhật Ánh đã miêu tả cuộc sống qua con mắt của trẻ thơ vì thế mànhững câu truyện trở nên sinh động và hấp dẫn, đầy ắp niềm vui và tiếng cườinhưng cũng đầy dư âm của sự nuối tiếc xót xa Qua cách nhìn mà nhiều mốiquan hệ được xác lập.

Trước hết là quan hệ giữa người với người Đặc biệt nổi lên trong cáctruyện là tình bạn trong sáng, hồn nhiên, thân thiết và đằm thắm Suy rộng ra

đó là tình người đằm thắm, chan hòa Chúng ta có thể tìm thấy điều này ở mọi

trang sách Đó là bộ tứ trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ hay bộ ba trong

Đảo mộng mơ, hay tình bạn đằm thắm giữa Mận – Tường, Mận –Thiều trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh Người đọc cũng cảm động trước tình anh

em, chị em trong truyện Chính những quan hệ vừa thân thiết, vừa gần gũi nàytạo cho bạn đọc một cảm giác ấm áp về ký ức tuổi thơ

Bên cạnh mối quan hệ giữa người – người là mối qua hệ giữa conngười với thiên nhiên Trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh nói chung và trong

bộ ba truyện mới nhất này nói riêng ta luôn tìm được những hình ảnh thiênnhiên tràn ngập, thiên nhiên dường như là người bạn thân nhất của con người

Sở dĩ vì vậy mà cu Mùi và những người bạn đã đào kho báu trong vườn nhàHải cò – đó là công cuộc chinh phục thiên nhiên hay nững trò chơi của chúng

cũng thường xuyên diễn ra ở ngoài vườn, ở sân nhà Hay trong Đảo mộng mơ

thì con người và thiên nhiên dường như là đồng nhất Tin, Bảy, Thắm sốngtrên đảo hoang có cọ, beo, sư tử , cá mập… Đúng như tên gọi “Đảo” – nhữngđứa trẻ ấy được thiên nhiên bao bọc và dĩ nhiên chúng vô cùng yêu thích thếgiới ấy Hơn cả yêu thích là sự say mê, mặc người lớn ngăn cấm, buổi chiềunào chúng cũng hẹn nhau ở đó Trong không gian ấy chúng đã sáng tạo biếtbao nhiêu thứ kỳ diệu

Trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, mọi điều không nằm ngoài

quan hệ gần gũi, hài hòa ấy Những trò chơi, trận đánh diễn ra dưới gốc cây,trong sân vườn, những trò chơi bắt ve sầu, hái hoa phượng… đều thể hiện sự

gần gũi với thiên nhiên Đặc biệt trong truyện là hình ảnh “đồi cỏ úa ” nó vừagần gũi vừa xa lạ vì từ đây sẽ dẫn đến xóm Miễu Chính ở nơi đây nhân vậttôi đã thấy “Hoa vàng trên cỏ xanh”.

Đặt sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh trong nền văn học đương đại ta sẽthấy được ý nghĩa hết sức to lớn của việc xây dựng những mối qua hệ gần gũithân thiết này Trong khi cuộc sống đang đô thị hóa, trẻ em dần mất đi khônggian vui chơi của mình, thay vào chơi ở vườn nhà, đống cát, đồi cỏ với nhữngtrò chơi dân gian: đánh trận giả… thì không gian vui chơi của trẻ em là nhữngtòa nhà cao tầng, những căn phòng hẹp với những búp bê, rô bốt, tàu điện xelửa… Nguyễn Nhật Ánh đã tìm lại không gian của tuổi thơ, tìm lại tuổi thơcủa các em bằng việc thả các em vào môi trường thiên nhiên – môi trường củatình bạn bè, tình anh em ấm áp Ở đó trẻ em sẽ được tự do thực hiện nhữngước muốn của mình Hay nói một cách khác ông đã trả lại tuổi thơ cho các em

và trở lại tuổi thơ cho những ai đã từng là trẻ em Chính cách nhìn thế giớiđặc sắc này là một trong những yếu tố quan trọng làm nên sự hấp dẫn trongnhững trang văn của ông

Chương 2 QUAN ĐIỂM TRẦN THUẬT

VÀ NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC ĐIỂM NHÌN

2.1 Một số vấn đề lý thuyết về quan điểm trần thuật

2.1.1 Khái niệm trần thuật

Trần thuật theo Từ điển thuật ngữ văn học là phương diện cơ bản của

phương thức tự sự, là việc giới thiệu, khái quát, thuyết minh, miêu tả đối vớinhân vật, sự kiện, hoàn cảnh

Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học cũng cho rằng: “Ở tác

phẩm văn học tự sự, trần thuật là thành phần của lời tác giả, của người trầnthuật hoặc của người kể chuyện, tức là toàn bộ văn bản của tác phẩm tự sự,ngoại trừ các lời nói trực tiếp của nhân vật ”, “nó (trần thuật) bao gồm việc

kể, miêu tả các hành động và các biến cố thời gian; mô tả chân dung; hoàncảnh hành động; tả ngoại cảnh nội thất bàn luận, lời nói bán trực tiếp củanhân vật Do vậy, trần thuật là phương thức chủ yếu của tác phẩm tự sự”

Sách Lí luận văn học do Phương Lựu, Trần Đình Sử, Nguyễn Xuân

Nam biên soạn cũng viết: trần thuật trước hết ứng với thành phần của cốttruyện, nhưng còn bao gồm các thành phần có tính chất tĩnh tại như đoạn giớithiệu lai lịch (tiểu sử) nhân vật, trình bày tình trạng hiện tại, miêu tả chândung, ngoại cảnh, tả đồ vậy, môi trường, tái hiện tâm trạng, hồi tưởng cácđoạn độc thoại có tính chất kịch, các độc thoại; những lời bình phẩm của tácgiả bám sát theo hành động của nhân vật” [8;308] Có thể thấy trần thuật làmột thuật ngữ tương đối xác định, ổn định về mặt nội dung và tính chất Từsự thống nhất này, ta có thể nói: trần thuật có nội hàm rất rộng Nó gắn vớitoàn bộ công việc kết cấu, bố cục tác phẩm Trần thuật có kết cấu của nó Kếtcấu của trần thuật là sự liên kết chặt chẽ, hệ thống các yếu tố làm nên tácphẩm như sự lựa chọn đề tài, nghệ thuật tổ chức cốt truyện và xây dựng nhân

vật, những vấn đề thể loại và tổ chức lời văn nghệ thuật, trong đó bao hàm cảnghệ thuật trần thuật.

Nghệ thuật trần thuật (nghệ thuật kể chuyện) là một phương diện, mộtthủ pháp nghệ thuật cốt yếu trong tác phẩm văn xuôi tự sự Nhà văn sử dụngnghệ thuật trần thuật để sắp đặt một cách cuốn hút các câu chuyện, các nhânvật, sự kiện tình huống lại một cách logic và truyền tải một cách hiệu quả,sinh động cái hiện thực cần phản ánh đến với độc giả và nhờ đó mà người taphân biệt được tài năng giữa những người nghệ sĩ văn học Nghệ thuật trầnthuật biểu hiện trong cách lựa chọn ngôi trần thuật, cách lựa chọn điểm nhìntrong không gian, thời gian, trong tư tưởng cảm xúc, điểm nhìn ngoài hay

“xuyên qua nội tâm nhân vật”… và cách tổ chức ngôn ngữ, giọng điệu trầnthuật có hiệu quả… tạo nên sự cảm nhận riêng, độc đáo, không lặp lại của nhàvăn về con người và thế giới

2.1.2 Nghệ thuật trần thuật - vấn đề cốt yếu của việc xây dựng tác phẩm văn xuôi tự sự

Mỗi loại hình văn học đều có một phương thức biểu hiện đặc trưng.Nếu kịch phản ánh hiện thực thông qua hệ thống những mâu thuẫn xungquanh một điểm nút lớn, được diễn đạt chủ yếu bằng ngôn ngữ độc thoại củanhân vật thì thơ lại được nói bằng thứ ngôn ngữ biểu cảm và nghệ thuật trùngđiệp Cùng sử dụng một phương diện biểu hiện là ngôn ngữ nhưng nhữngcách thức tổ chức ngôn ngữ ở từng thể loại lại khác nhau Trong văn xuôi tựsự, cách thức tổ chức phản ánh được thể hiện thông qua nghệ thuật trần thuật.Nghệ thuật trần thuật hay cách kể chuyện chính là đặc trưng của văn xuôinghệ thuật

Đúng như Lại Nguyên Ân cũng đã từng chỉ ra: Trần thuật (narration)trỏ phương thức nghệ thuật đặc trưng trong các tác phẩm thuộc loại hình vănhọc tự sự (tương tự: trầm tư – đặc trưng cho văn học trữ tình, đối thoại - đặctrưng cho kịch) Nhà văn M Gorki từng chỉ ra rằng trong tiểu thuyết haytruyện, những con người được tác giả miêu tả đều sinh động với sự giúp đỡ

của tác giả, tác giả luôn luôn ở bên cạnh họ, mách cho người đọc biết rõ tácphẩm hiểu rõ họ như thế nào, giải thích cho người đọc hiểu rõ những ý nghĩthầm kín, những động cơ bí ẩn phía sau những hành động của các nhân vậtcủa các nhân vật được miêu tả, tô đậm thêm cho tư tưởng họ bằng nhữngđoạn miêu tả thiên nhiên,trình bày hoàn cảnh và nói chung là luôn giật dâycho họ thể hiện những mục đích của mình, điều khiển một cách tự do vànhiều khi rất khéo léo, mặc dù người đọc vẫn nhận thấy được những hànhđộng, những lời lẽ, những việc làm, những mối tương quan của họ.

Thông qua đó chúng ta thấy thành phần của trần thuật không chỉ là lờithuật, chức năng của nó không chỉ là kể việc Nó bao hàm cả việc miêu tả đốitượng, phân tích hoàn cảnh, thuật lại tiểu sử nhân vật, lời bình, lời trữ tìnhngoại đề, lời ghi chú của tác giả

Trần thuật luôn gắn liền với bố cục, kết cấu của tác phẩm Tác phẩm dù

kể theo trình tự nhân quả hay liên tưởng, kể nhanh hay kể chậm, ngắt quãngrồi bổ sung thì trần thuật là cả một hệ thống tổ chức phức tạp nhằm đưa tớihành động lời nói nhân vật vào đúng vị trí của nó để người đọc có thể lĩnh hộitheo đúng ý của tác giả

Trong văn xuôi nghệ thuật nhiều khi người ta nhận thấy truyện chỉ làmột mảnh quen thuộc của đời sống Nhưng thông qua cách kể, chỉ nhờ lối kểchuyện mà người đọc sẽ bị cuốn hút vào mạch chuyện Sự sinh động của lối

kể, nghệ thuật trần thuật tạo cho hiện thực trong truyện một lối kể mới mẻ, trởnên hấp dẫn hơn Bởi vậy, có thể cùng đối tượng nhưng hiệu quả phản ánh lạikhác nhau, lối kể này gợi sự hấp dẫn, cuốn hút còn lối kể khác thì không

Nghệ thuật kể chuyện (nghệ thuật trần thuật) là một nghệ thuật đặc biệt,

nó đòi hỏi kể sao cho mỗi lúc hứng thú của người đọc càng tăng Một cốttruyện đồng nhất cũng có thể tạo thành các sự kiện nghệ thuật hấp dẫn, ví dụtruyện Conan Doyle về những cuộc phưu lưu của Selochom hoặc bất ngờ nhưtruyện ngắn của O Henry, Tsekhov… Nhà văn không thể kể ngay lúc hết một

truyện mà buộc phải có thứ tự lần lượt trước sau và điều đó cho phép nhân vậtcấu tạo lại trật tự câu chuyện theo một ý nghĩa nào đó.

Như vậy, với loại hình văn xuôi tự sự, nghệ thuật trần thuật là mộttrong những yếu tố quang trọng trong những phương thức biểu hiện, nó còn làyếu tố cơ bản thể hiện cá tính sáng tạo trong nhân vật

2.2 Quan điểm trần thuật trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Đảo

mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh

Câu chuyện trong tác phẩm tự sự được trần thuật, được kể lại từ mộtngười nào đó, từ một hoặc nhiều quan điểm tự sự Quan điểm tự sự trongchỉnh thể nghệ thuật của tác phẩm trở thành một trong những yếu tố tạo hìnhthức cho truyện Việc lựa chọn quan điểm trần thuật cho phép đánh giá tàinăng của tác giả bởi vì quan điểm tự sự sẽ toát lên “quyền lực của nhà văn mêhoặc độc giả hoặc chấp nhận điều mình nói” Việc nhà văn lựa chọn quanđiểm từ đó triển khai câu chuyện được kể cũng tương tự như nhà thơ đi tìmkiếm hình thức tiết điệu, hình thức thể tài của bài thơ và sự lựa chọn n ày theotác giả là hợp lý nhất và hay nhất

Như vậy, quan điểm trần thuật là một yếu tố quan trọng trong nghệthuật trần thuật nói riêng và trong sáng tạo nói chung Nó góp phần đáng kểvào sự thành công của tác phẩm, góp phần khắc hoạ nên chân dung sáng tạocủa nhà văn

Qua khảo sát ba tập truyện mới nhất của Nguyễn Nhật Ánh chúng tôithấy có hai quan điểm trần thuật cơ bản là trần thuật tham dự và trần thuậtkhông tham dự

2.2.1 Trận thuật tham dự

Với quan điểm này người trần thuật thường xuất hiện trong tác phẩm ởngôi thứ nhất xưng “tôi” (hoặc đại từ tương tự như “chúng tôi”) Người trầnthuật có thể là người “tham dự vào cốt truyện như là một nhân vật” hoặcngười chứng kiến câu chuyện Mọi diễn biến mọi sự kiện và mọi kiến giải đềuthông qua quan điểm của nhân vật này