Nghệ thuật thể hiện thiên nhiên trong sáng tác của y kawabata

Ông đã để lại cho kho tàng văn họcnhân loại nhiều tác phẩm có giá trị vợt thời đại, nó luôn sống mãi với thời gian.Cuộc đời của một thiên tài sáng tạo tận tâm tận lực cho nghệ thuật này

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nói tới Nhật Bản, chúng ta sẽ hình dung đến một đảo quốc giàu đẹp ởphía đông châu á Ngời dân xứ sở mặt trời mọc luôn tự hào vì mình là con cháucủa “Nứ Thần Thái Dơng”[tr15;10] Nơi đây có ngọn núi Phú Sỹ hùng vĩ, quanhnăm tuyết phủ trắng xoá, với vẻ đẹp mê hồn của biển Iwami, mũi Kara, với hoaanh đào nở rộ vào mùa xuân, với những nàng geisha kiều diễm, những Samuraidũng mãnh đã đi vào huyền thoại, những chiếc áo kimono truyền thống đợc

điểm trang hoạ tiết rực rỡ sắc màu, với nghệ thuật cắm hoa Ikêbana – một thúchơi tao nhã, trà đạo và nhiều thứ độc đáo khác nữa Ngoài ra đến Nhật Bản tacòn đợc tiếp cận với một nền công nghệ điện tử hàng đầu thế giới, đồng thời nơi

đây cũng đợc xem là điểm hẹn lý tởng cho những ai muốn chiêm ngỡng, khámphá cái đẹp trong đời thờng và trong nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật văn ch-

ơng Bớc sang thế kỷ XX, nền văn học Nhật Bản đã thực sự đăng quang – mộtnền văn học duy nhất ở đại lục á châu trong vòng cha đầy 30 năm có hai nhàvăn đoạt giải Nobel Đó là Y.Kawabata(1968) và Ô.ê Kenzabuzo (1994) Tácphẩm của họ ngày càng có tính quốc tế hơn trong cả đề tài lẫn phong cách màvẫn tạo ra vẻ độc đáo chứ không phải là sự mô phỏng phơng Tây

1.2 Y.Kawabata(1899 – 1972) có vị trí đặc biệt quan trọng, tên tuổi của

ông gắn liền với một thời đại – thời đại Y.Kawabata Nhà văn sinh trởng vàothời kỳ nớc Nhật đã có nhiều biến động, nơi đây vĩnh viễn không còn là một nớcNhật phong kiến khép kín nữa Cuộc Duy Tân Minh Trị 1868 đã thổi vào mộtluồng sinh lực mới cho xứ sở Phù Tang “Hình ảnh nớc Nhật nh một vận độngviên trẻ trung hăm hở chạy đua với lòng mong muốn chiến thắng” [283;2] Đúng

nh R.Tagore, sau khi đến thăm Nhật Bản vào năm 1916 đã viết: “Châu á thứcdậy khỏi giấc ngủ hàng thế kỷ, Nhật Bản nhờ những mối quan hệ và va chạm vớiphơng Tây đã chiếm một vị trí danh dự trên thế giới Bằng cách đó ngời Nhật đãchứng tỏ rằng họ sống bằng hơi thở thời đại chứ không phải bằng những thầnthoại hão huyền của quá khứ”[283;2] Sự phát triển của kinh tế đã làm biến đổi

bộ mặt nớc Nhật, trong đó có văn học Nhiều khuynh hớng, trào lu văn học

ph-ơng Tây bắt đầu xâm nhập vào nền văn học truyền thống, huỷ hoại không ít bảnsắc văn học Nhật Sự đấu tranh không khoan nhợng giữa hai dòng văn học ngoạilai và truyền thống luôn xảy ra Nhiều nhà văn Nhật đã rất ý thức “ gạn đục khơitrong” vừa bảo lu đợc giá trị truyền thống văn học dân tộc, vừa kế thừa một cáchchọn lọc nền văn học ngoại nhập, họ đã sáng tạo những trào lu văn học mới dunghoà giữa Đông và Tây Đợc hấp thụ trong bầu không khí ấy, tài năngY.Kawabata đã nảy nở và thăng hoa

1.3 Y.Kawabata là một trong những hiện tợng văn học lớn nhất của thế kỷ

XX , là “nhân vật khổng lồ của văn học hiện đại Nhật Bản, là tài năng kiệt xuấtcủa Thế giới” – nhà văn châu á thứ hai nhận giải thởng Nobel 1968 (SauR.Tagore 1913) Khi trao giải thởng cho ông, đại diện Hội đồng giải thởngNobel đã nhấn mạnh: “Vì nghệ thuật viết văn tuyệt vời và tình cảm lớn lao thểhiện đợc bản chất và cách t duy Nhật Bản” [16; 8] Tác phẩm của ông là mẫumực của tâm hồn Nhật, vẻ đẹp Nhật Đợc “sinh ra bởi vẻ đẹp Nhật”, tác phẩmcủa ông kết tinh những tố chất đẹp đẽ nhất của truyền thống văn chơng Nhật.Nhà nghiên cứu Ngô Quý Giang đã rất có lý khi đa ra nhận xét: “ Y.Kawabatathuộc loại nghệ sỹ lớn nhất của thế kỷ này Ông là bậc thầy trong nghệ thuậtbiểu cảm lớn lao, mang đậm bản sắc dân tộc, ngời đã làm nên cái kỳ tích là mởcho nhân loại cánh cửa của t duy và tâm hồn Nhật Bản vốn vẫn đợc coi là bíhiểm và kín đáo Trong cuộc đời sáng tạo của mình, ông đã tạo nên những tácphẩm bất tử có vai trò thúc đẩy sự phát triển của văn học Nhật Bản” Nghiên cứumột khía cạnh trong sự nghiệp sáng tác của Y.Kawabata không chỉ để hiểu mộtnghệ sỹ có tầm nhìn vợt thời đại mà còn là một hớng đi có ý nghĩa để tiếp cậnmột giai đoạn văn học và hơn thế nữa cũng chính là đi vào tìm hiểu những nét

độc đáo của nền văn hoá Nhật Bản

1.4 Trong những năm gần đây, tác phẩm củaY.Kawabata đợc đa vàogiảng dạy ở nhà trờng từ bậc PTTH đến bậc Đại học Tuy nhiên vị trí của nhàvăn trong chơng trình còn rất mỏng (chủ yếu dừng lại ở việc giới thiệu một cáchkhái quát nhất) ở bậc PTTH, Y.Kawabata trong phân phối chơng trình chỉ đợc

đa vào phần học thêm với truyện ngắn “Thuỷ nguyệt” (1953).Cho đến nay hầu

nh số đông độc giả Việt Nam còn tỏ ra lạ lẫm với “ hiện tợng văn họcY.Kawabata” Xuất phát từ đây, chúng tôi đi vào đề tài này , với mong muốnhiểu thêm một phơng diện nào đó trong nghệ thuật sáng tạo của ông

2 Lịch sử vấn đề

Yaxunari Kawabata (1899-1972) đợc tôn vinh là cây đại thụ của nền vănhọc hiện đại Nhật Bản, là một trong những nghệ sỹ lớn nhất của thế kỷ XX, làbậc thầy trong nghệ thuật biểu cảm lớn lao Ông đã để lại cho kho tàng văn họcnhân loại nhiều tác phẩm có giá trị vợt thời đại, nó luôn sống mãi với thời gian.Cuộc đời của một thiên tài sáng tạo tận tâm tận lực cho nghệ thuật này từ lâu đã

đặc biệt thu hút sự chú ý quan tâm của các nhà nghiên cứu, nhà lý luận phê bìnhtrên thế giới Thân thế, sự nghiệp và tác phẩm của ông, vì vậy, đã sớm đợc giớithiệu và đợc công chúng khắp hành tinh đón nhận với cả tấm lòng trân trọng và

sự ngỡng mộ, nhất là từ khi ông bớc lên đài vinh quang nhận giải thởng Nobel

văn chơng 1968 Trong phạm vi quan tâm của đề tài và giới hạn của t liệu baoquát đợc, chúng tôi xin điểm lại một số vấn đề cơ bản.

2.1 Đợc mệnh danh là nhà văn “sinh ra bởi vẻ đẹp Nhật Bản”; "Ngời phụcsinh văn xuôi Nhật Bản” Tác phẩm của Y Kawabata đã đợc dịch và giới thiệu ởnhiều nớc trên thế giới ở Nga, năm 1971, nhà xuất bản Matxcơva đã cho xuấtbản tuyển tập tác phẩm của Y.Kawabata Ngay trên quê hơng mình, Y.Kawabata

đợc nhiều đồng nghiệp dành cho những lời xng tụng, trong số đó phải kể đếnM.Yukio, nhà văn lớn của văn học hiện đại Nhật Bản ông đã xem:

“Y.Kawabata: Vĩnh viễn - Lữ nhân Đây là ngời lữ khách muôn đời đi tìm cái

đẹp” [176 ;8] Trong số những ngời nghiên cứu về.Y.Kawabata phải kể đếnN.Phê đê ren cô - nhà nghiên cứu văn học Nga với các bài: “Y Kawabata vớitriết học và mỹ học” và “Y.Kawabata: Cách nhìn cái đẹp” đã trình bày suy ngẫm

về nguyên lý của thuyết duy mỹ Nhật Bản và phát hiện thấy trong kinh nghiệmnghệ thuật của văn hào Y Kawabata chịu ảnh hởng sâu sắc các mỹ học Thiền(zen) Mỹ học thiền sử dụng ít lời nhất, ít phơng tiện biểu cảm nhất trong sángtác nghệ thuật “Nghệ thuật cần tạo ra sự hoà nhập giữa nội tâm và ngoại giới”[293 ;2] Đặc biệt trong diễn văn đọc tại lễ trao giải Nobel văn học năm 1968,Anders Usterting đã viết: “Ông là ngời tôn vinh vẻ đẹp h ảo và hình ảnh u ẩnhiện hữu trong đời sống thiên nhiên và trong định mệnh con ngời” Có thể xemnhận định này đã làm nổi bật đợc cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác củaY.Kawabata

2.2 ở Việt Nam, năm 1969 Tạp chí Văn (Sài Gòn) ra số đặc biệt về ông

và đăng những truyện ngắn, những bài nghiên cứu về cuộc đời và sáng tác củanhà văn này Tiếp đó lần lợt các tác phẩm nổi tiếng của ông đợc dịch và xuất

bản Năm 1969, lần đầu tiên tiểu thuyết Xứ tuyết, một cuốn tiểu thuyết nổi tiếng

của Y Kawabata đợc Chu Việt dịch ra tiếng Việt Năm 1989, Ngô Quý Giang

dịch Tiếng rền của núi Đến năm 1990, Giang Hà Vị dịch Ngàn cánh hạc và cũng trong năm này Vũ Đình Phòng dịch Ngời đẹp ngủ say Năm 2001, Nhà xuất bản Hội nhà văn đã cho ra đời Tuyển tập Y.Kawabata gồm bốn tiểu thuyết:

Tiếng rền của núi, Xứ tuyết, Ngời đẹp say ngủ và Ngàn cánh hạc Đây có thể

xem là một bớc đột phá, nhờ đó, tên tuổi Y Kawabata đợc bạn đọc Việt Nam

biết đến nhiều hơn Trong lời giới thiệu cuốn tiểu thuyết Tiếng rền của núi, nhà

nghiên cứu Ngô Quý Giang viết: “Y Kawabata luôn khát khao hớng tới nhữnggía trị chân chính của cái đẹp và ông luôn thể hiện một sự kết hợp tài tình giữakhái niệm triết học và mỹ học trong tác phẩm văn học Là một ngời Nhật từtrong tâm hồn, Y Kawabata đặc biệt tinh tế trong việc cảm thụ chất thơ củathiên nhiên và vẻ đẹp của thế giới xung quanh” Trên tạp chí Văn học số 9/ 1999,

Lu Đức Trung trong bài Thi pháp tiểu thuyết Y Kawabata – Nhà văn lớn Nhật Bản đã viết: “Tiểu thuyết của Y Kawabata mang đầy đủ đặc trng của mỹ học

Thiền” Và theo ông, “Y Kawabata thờng hay nói đến truyền thống yêu cái đẹpcủa ngời Nhật, tạo ra mỹ cảm trong tác phẩm Ngời Nhật vốn thích sống thanhcao, biết trọng danh dự, gìn giữ đạo đức, khuôn phép Tâm hồn rộng mở hoà hợpvới thiên nhiên Họ yêu vẻ đẹp từ trong một phiến đá, một bông hoa trên cành,một cành tuyết lơ lửng bay Họ thích suy ngẫm qua một chén trà, trầm lặng trớccảnh cô tịch của một ngôi chùa” Y Kawabata đã trở thành một lữ khách khôngbiết mệt mỏi trên hành trình đi tìm cái đẹp trong thiên nhiên và trong tâm hồn

con ngời Cuốn sách Chân dung nhà văn, Nhà xuất bản Văn học, năm 2000, tác

giả Vơng Trí Nhàn dịch và tuyển chọn, đã tái hiện những đặc điểm cơ bản về conngời và sáng tác của Y Kawabata bằng hồi ký tởng tợng Và gần đây nhất, Lu

Đức Trung đã cho ra đời cuốn sách Bớc vào vờn hoa văn học Châu á, Nhà xuất

bản Giáo dục, năm 2003, trong đó tác giả đã giới thiệu khái lợc về lịch sử vănhọc Nhật Bản từ thời Nara (710-794) cho đến nay, dựng lại cuộc đời và tóm tắtcác tác phẩm tiêu biểu của ông, đánh giá vai trò không thể thiếu đợc của Y.Kawabata trên văn đàn thế giới

2.3 Điểm lại quá trình nghiên cứu giới thiệu Y.Kawabata ở Việt Nam, cóthể thấy những gì chúng ta có đợc còn quá khiêm tốn so với sự nghiệp văn học

mà ông để lại cho đời Hầu hết các công trình, những bài viết mà chúng ta đã đềcập trên đây mới chỉ dừng lại ở việc dịch thuật hay giới thiệu một vài khía cạnhtrong cuộc đời, t tởng, nhân cách của văn hào Y Kawabata Tuy cha nhiều, nhng

nó đã góp phần định hớng cho độc giả cách tiếp cận t tởng và sự nghiệp văn họccủa Y Kawabata một cách đúng đắn và hiệu quả Trong những năm gần đây đã

có những luận văn bớc đầu quan tâm đến hiện tợng văn học Y.Kawabata, đángchú ý là đề tài: “Y.Kawabata – Ngời đi tìm cái đẹp” (từ quan niệm đến sángtác) của sinh viên Trần Thị Tố Loan (Năm 2003, K40A,ĐHV) Đây có thể xem

là sự khởi đầu đầy hứa hẹn Đề tài nghiên cứu của chúng tôi, vì vậy, là sự tiếpnối một hớng tìm tòi mà những ngời đi trớc đã khai mở

3 Mục đích nhiệm vụ của đề tài

3.1 Nh tên đề tài đã xác định, mục đích của đề tài là khảo sát yếu tố thiênnhiên trong sáng tác Y Kawabata

3.2 Với mục đích ấy, đề tài có nhiệm vụ ;

Thứ nhất, qua khảo sát chỉ ra đợc thế giới thiên nhiên trong sáng tác của

Y.Kawabata Thứ hai, chỉ ra vai trò, vị trí của thiên nhiên trong việc chuyển tải t tởng nghệ thuật, quan điểm thẩm mĩ của Y.Kawabata Thứ ba, ở một mức độ

hẹp hơn, chỉ ra đợc phong cách nghệ thuật của Y.Kawabata trong việc thể hiệnhình tợng thiên nhiên

4 Phạm vi và đối tợng khảo sát

4.1 Nh tên đề tài đã xác định, phạm vi mà đề tài hớng tới là tìm hiểu thế giớithiên nhiên trong sáng tác của Y Kawabata Đây là một vấn đề tiềm ẩn nhiềuphức tạp, nhất là trong hoàn cảnh t liệu thiếu thốn ý thức đợc điều đó, chúng tôigiới hạn khảo sát trên hai phơng diện: Thế giới thiên nhiên trong sáng tác củaY.Kawabata và một số thủ pháp nghệ thuật thể hiện thiên nhiên củaY.Kawabata

4.2 Cho đến nay tác phẩm của Y.Kawabata đợc dịch và giới thiệu ở Việt Namkhông nhiều Do cha có điều kiện tiếp xúc trên nguyên tác, chúng tôi chọn

Tuyển tập Y.Kawabata Nxb Hội nhà văn, năm 2001 làm văn bản khảo sát, mà

trọng tâm là hai tiểu thuyết Tiếng rền của núi và Xứ tuyết Ngoài ra, trong khả

năng có thể, chúng tôi sẽ liên hệ đến một số tác phẩm khác của ông

5 Phơng pháp nghiên cứu

Để giải quyết tốt yêu cầu nhiệm vụ của đề tài, chúng tôi chủ yếu sử dụngmột số phơng pháp nh khảo sát thống kê, phân tích, và trong chừng mực nào đó

là phơng pháp so sánh

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1: Thiên nhiên trong đời sống tinh thần ngời Nhật

Chơng 2: Y.Kawabata – Ngời nghệ sỹ của thiên nhiên

Chơng 3: Một số thủ pháp nghệ thuật thể hiện thiên nhiên trong sáng tác

của Y.Kawabata

Cuối cùng là mục lục và tài liệu tham khảo

Chơng1 Thiên nhiên trong đời sống tinh thần ngời Nhật 1.1 Thiên nhiên trong đời sống Nhật

Thiên nhiên là một phơng diện quan trọng trong đời sống sinh hoạt của conngời Ngay từ buổi bình minh của lịch sử con ngời đã xem các hiện tợng tự nhiên

nh là những yếu tố thần thánh điều khiển sự vận đông của thế giới, của vũ trụ.Cùng vơi sự phát triển của xã hội, vai trò của thiên nhiên ngày càng đợc khẳng

định Nó đợc xem là một yếu tố không thể thiếu trong đời sống con ngời, nhất là

đối với Phơng Đông Thiên nhiên, theo quan niệm của ngời Phơng Đông, là nơigửi gắm tâm tình, là chốn có thể giải thoát những nỗi phiền muộn Thiên nhiênluôn nằm trong mối quan hệ vừa chắp cánh, vừa chi phối, vừa tác động đến tâmhồn và đời sống con ngời Nó là một cơ sở để nhận thức, lý giải những vấn đềcủa cuộc sống Là một quốc gia ở Đại lục á châu, trong mối quan hệ với thiênnhiên, ngời Nhật cũng không nằm ngoài quỹ đạo này, đều dựa vào một quanniệm toàn bộ và chung cục về thế giới, lấy đó làm điểm xuất phát cho mọi thớc

đo giá trị trong sự sinh hoá bất tận của thiên nhiên, vũ trụ: thiên - địa – nhân.Con ngời luôn đặt mình trong mối quan hệ tơng thông, tơng hợp với thiên nhiên.Con ngời sống trong gia đình và xã hội nhng luôn cảm thấy sự tồn tại đích thựccủa mình trong vũ trụ, đối diện với vũ trụ Từ rất sớm, ngời Nhật đã tạo cho mìnhnhững sinh hoạt văn hoá gắn với thiên nhiên, mang đậm bản sắc dân tộc, trởthành biểu tợng cho tâm hồn Nhật

1.1.1 Nghệ thuật cắm hoa (Ikebana)

Đây là một loại hình nghệ thuật rất thú vị của ngời Nhật Bản Nó không

đơn thuần là “nghệ thuật cắm hoa” mà còn chứa đựng một quan niệm độc đáocủa Nhật Bản về cây hoa tơi Ikebana dờng nh rất hiện đại trong sự pha trộn giữachủ nghĩa duy linh cổ xa và sự tinh tế đã phát triển qua hàng thế kỷ cả về lýthuyết lẫn kinh nghiệm thực tế Nghệ thuật Ikebana thấm vào ngời qua nhữngngón tay, bàn tay và cơ bắp, cũng nh qua mắt và trí tuệ Sự tiếp cận đầu tiên làhàng loạt chất liệu nh chồi, cành, lá, nụ và hoa là hình dáng sẽ đợc tạo ra và khảnăng nhận biết một cách nhạy bén những nét không đối xứng song cân đối trongnhững cành hoa phát triển tự nhiên Tiếp đó là cách kết cấu, một dáng congxuống, một chiếc lá dài hình cánh cung và màu xanh nhạt của mặt lá tạo thànhmột giới hạn mà trong đó ngời ta trang trí để tạo thành một viễn cảnh xa, mộtkhông gian có đấy mà không có đấy Không gian ấy là một khoảng trống rỗng

để ngời ta trang trí nhng không gian ấy lại là một sự tiếp nối đàn hồi mà trong đó

đờng nét, tiết diện, màu sắc, không gian và thời gian đan cài vào nhau

Một trong những cái đẹp cao cả nhất của nghệ thuật cắm hoa Ikebana làbiết thởng thức sự biến đổi, ra hoa và tàn úa của cây lá Việc sử dụng cây hoatrong cúng lễ chính là một lời nhắc nhở thờng xuyên để con ngời nhớ tới nhịpsống vĩ đại của tự nhiên vào nguồn gốc tôn giáo cổ xa của nghệ thuật, đó là vấn

đề sống, chết và hồi sinh dẫu cho tiến trình ấy không để lại một kiệt tác bất hủnào

1.1.2 Mùa hoa anh đào Nhật Bản (Sakura)

Hoa anh đào là loại cây giản dị có độ cao trung bình, với vỏ và lá cây mộcmạc nó không có cái vẻ hùng vĩ của cây thông, vẻ rực rỡ của cây mận và vẻduyên dáng của cây liễu Nhng hoa anh đào nở rộ vào trong một tuần của mùaxuân lại phù hợp với tính đa cảm của ngời Nhật tới mức hoa anh đào đã trở thành

đồng nghĩa với thế giới của loài hoa (Hana) Những cánh hoa có màu hồng nhạtcủa một cây hoa anh đào đơn độc là một bài học về sự cô đơn giống nh một ngờiNhật Bản đơn độc vậy, nhng nếu đứng trong cả một rừng hoa nở rộ, giống nhnhững ngời Nhật Bản đoàn kết lại với nhau, thì nó sẽ trở nên tràn đầy sức sống

và bao trùm cả cảnh quan Ngời Nhật Bản quên mình đi trớc vẻ đẹp tập thể củahoa anh đào và khi cùng quần tụ dới bóng hoa họ quên đi những gì của riêngmình Theo tinh thần của mùa hoa anh đào, mỗi năm một lần, ngời Nhật Bảndành trọn vẹn mình cho một cuộc vui chơi thoải mái, thổ lộ hết mình nh một ánhsao băng loé sáng vậy Ngay khi đạt đến độ nở đẹp nhất của mình, những bônghoa sakura bắt đầu rụng xuống theo những cơn gió xuân bất chợt và trải xuốngtheo những giọt ma xuân Hoa anh đào rụng một cách khoan thai, buồn bã vàhùng hồn, chỉ vì sau vài ngày nở rộ bông hoa bắt đầu tàn héo Buồn vì nhữngcánh hoa rụng xuống, theo truyền thống vẫn nhắc nhở ngời ta đến những cuộc

đời ngắn ngủi Hùng hồn vì bông hoa có cuộc đời ngắn ngủi này đã khẳng địnhmột nét thẩm mỹ rất tự hào của ngời Nhật, rằng những gì đẹp trong thiên nhiêncũng nh trong cuộc đời thờng hiếm khi tồn tại lâu, chính sự tàn phai sớm cũng làmột nét đẹp và nỗi luyến tiếc về những cuộc đời đã tắt lụi đúng ở đỉnh cao rực rỡcủa nó chính là cái đẹp cao cả nhất

1.1.3 Vờn cảnh (Teien)

Có ý kiến cho rằng, vờn Nhật Bản “là một loại hình điêu khắc trên mặt

đất,đợc bắt đầu từ sự tôn trọng mặt đất nguyên thuỷ” Vật liệu cơ bản ở đâykhông phải là đồ nhân tạo mà là tự nhiên và cách bố trí những quả đồi, ao hồ,cây cối và những tảng đá đều đợc tuân theo quy luật tự nhiên Bố cục gần nhhoàn hảo của khu vờn nh muốn rút hết mọi hơi thở của ta và vẻ đẹp tinh thần kếthợp với nguyên tắc bố cục của nó, nh có sức mạnh làm trong sạch tâm hồn ta

Điều lí thú ở đây là những khu vờn Nhật Bản hoàn tòan không phải là những nơi

giải trí có cái đẹp hời hợt Trong khu vờn Nhật Bản, tiếng vang của thác nớc haytiếng róc rách của dòng suối nhỏ mang lại cho tâm hồn ta cảm giác thanh bìnhkhông kém tiếng ngân của chiếc chuông khổng lồ trên nhà thờ Đức Bà.Nhữngcon chim vẫn hạ cánh xuống khu vờn đá của đền Ryoan-ji, những con chuột vẫnchạy ra, chạy vô những bụi cây đợc xén tỉa cẩn thận trong khu hoàng cungKatsura Rikyu, giống nh những vết mực rơi trên bức tranh Sumi-e vậy.

Và cũng trong khu vờn này ta sẽ thấy những lớp sỏi trắng đẹp đẽ tợng trngcho mặt biển Đồng thời những cụm đá hình tròn hoặc hình elip đợc coi là nơilinh thiêng để gìn giữ các thánh thần, bởi vì đá là một loại hình cô đọng củakhông gian vô định, nên có những nét chung với sự tồn tại của các thánh thần.Chính sự thâm thuý này là tinh hoa vẻ đẹp của những khu vờn Nhật Bản Có thểnói khu vờn cảnh Nhật Bản đã giữ lại cho chúng ta vẻ đẹp của một thế giới hình

ảnh không thể phục hồi lại đợc và chúng ta cần phải biết trân trọng nó

1.1.4 Suối nớc nóng (onsen)

ở Nhật Bản có nhiều dòng suối nớc nóng nổi tiếng do thiên tạo Tơngtruyền, từ thời cổ xa, đối với ngời Nhật, để giữ cho thân hình sạch sẽ đã chứa

đựng trong nó những yếu tố của tôn giáo Theo quan điểm của ngời Nhật Bản cổ

xa, mối quan hệ giữa thần linh và con ngời là dễ hiểu và không có gì phức tạp cả.Trong số những cái mà con ngời cần tránh, nếu họ muốn sống với thần linh thì

đừng để cho thân hình bẩn thỉu Nếu nh vì một lý do nào đó mà cơ thể bị bẩn thìphải gột sạch đi ngay ,và một trong những biện pháp hiển nhiên nhất trong trờnghợp này là tìm đến suồi nớc nóng để ngâm mình trong đó

Nh chúng ta biết, ngời Nhật rất tôn kính đạo Shinto và họ có thể coi đó làmột thứ tôn giáo Có rất nhiều yếu tố của đạo Shinto chứa đựng trong việc họ tônsùng suối nớc nóng ở đó ngời ta có thể tắm rất lâu, động tác cứ đợc lặp đi lặp lạimãi, và đây chính là sự trở lại với tự nhiên của họ Và trớc phong cảnh có núinon, không phải chỉ để ngắm nhìn mà để ngụp lặn trong đó, nguời ta cho rằngngụp lặn trong khi tắm là rất có lợi cho sức khoẻ, hiệu quả của phép chữa bệnhnày chủ yếu là ở mặt tinh thần Khi tắm con ngời ta hoàn toàn thanh thản và sẵnsàng đón nhận tất cả

1.1.5 Núi Phú Sỹ

Núi Phú Sỹ là một trong những ngọn núi cao nhất nằm ở trung tâm hòn

đảo chính của Nhật Bản, ngời ta thờng so sánh nó với núi Thái Sơn ở TrungQuốc Phú Sỹ là nơi hội tụ những giá trị tín ngỡng phong phú của ngời dân xứ sởPhù Tang , ngời dân ở đây quan niệm ,hàng năm cứ vào mùa xuân, đến núi Phú

Sỹ, tìm chọn những cây xanh tốt mọc ở các kẽ đá để hái lộc Và những gia đìnhnào làm đợc việc này họ sẽ thấy yên tâm để bớc sang một năm mới hạnh

phúc ,tốt lành và gặp nhiều may mắn Ngoài ra ở dới chân núi Phú Sỹ thờngxuyên diễn ra nhiều lễ hội truyền thống, mang đậm tinh hoa văn hoá dân tộcNhật Bản Du khách đến đây đợc thởng ngoạn cảnh trí vừa hùng vĩ, vừa nên thơcủa Phú Sỹ, tận mắt chiêm ngỡng một tác phẩm điêu khắc có một không hai dotạo hoá ban tặng Từ lâu mỗi khi nhắc đến ngọn núi này, ngời dân con cháu thầnmặt trời đều rất tự hào, xem đó là biểu tợng cho tinh thần cốt cách Nhật Bản.Và

"đỉnh Phú Sỹ đã trở thành huyền thoại, sắc trắng của tuyết tơng phản một cách rõrệt với màu xanh bầu trời tháng giêng Nhìn lên đỉnh núi không khỏi nhớ nhữnglời cầu nguyện của những ngời hành hơng tới đây: “Hãy để cho mọi cảm giácchúng ta đợc tinh lọc” Và ngời ta có thể nghĩ: giá lên đợc tới đỉnh núi thì ngời tacòn đợc tinh lọc hơn nữa”[8; 255]

Điểm lại một vài nét sơ lợc trên đây, phần nào giúp ta hình dung đợc vaitrò, vị trí của thiên nhiên trong đời sống tinh thần ngời Nhật Nó là ngọn nguồncho sự xuất hiện thế giới thiên nhiên trong sáng tác của Y Kawabata

1.2 Thiên nhiên trong văn học Nhật

Nhà nghiên cứu P.I.Smit trong cuốn Thiên nhiên Nhật đã viết: “Cảm xúc về

cái đẹp, khuynh hớng chiêm ngỡng vẻ đẹp là đặc tính tiêu biểu cho mọi ngờiNhật Từ ngời nông phu cho đến nhà quý tộc Bất cứ ngời nông dân Nhật Bảnbình thờng nào cũng là một nhà mỹ học, một nghệ sỹ biết cảm thụ cái đẹp từtrong thiên nhiên Đôi khi anh ta sẵn sàng chu du thật xa để thởng ngoạn mộtcảnh đẹp nào đó Một quả núi, một con suối hay một ngọn thác đều có thể đợcngời ta sùng bái và trong suy nghĩ của một ngời bình thờng, chúng gắn liền vớicác tợng trong các ngôi đền thờ Khổng Tử và Đức Phật Nghệ thuật Nhật Bảnnảy sinh chính từ lòng tôn thờ vẻ đẹp toát ra từ tổng thể hoà điệu của thế giớixung quanh ấy” [2; 294] Quả vậy, thiên nhiên có mặt từ lâu và chiếm vị tríquan trọng trong nền văn học Nhật Bản ở mỗi thời đại, thiên nhiên đều mangnhững nét riêng ,nét đặc trng phản ánh sinh động đời sống xã hội, tâm t tình cảmcủa con ngời Nó thể hiện sâu sắc t duy, tâm hồn, phong tục tập quán, truyềnthống văn hoá Nhật Đi vào từng thời kỳ phát triển của lịch sử Nhật Bản, chúng

ta sẽ có một cái nhìn khái lợc về vai trò của thiên nhiên trong đời sống văn họcNhật từ khởi thuỷ đến nay

2.2.1 Thời Asuka và Nara (552-794) - Bình minh văn học Phù Tang

Đây là thời kỳ đánh dấu văn chơng Nhật Bản chuyển từ truyền khẩu đếnthành văn Ngay từ thời Nara (710-794) thiên nhiên đã có mặt trong những tranghuyền thoại, truyền thuyết, truyện kể, dã sử và thơ ca dân gian đợc tập hợp trong

tác phẩm Cổ sự kí (Koziki) với nội dung hết sức phong phú và đa dạng, ít nhiều

đã mang giá trị văn chơng Đặc biệt tác phẩm Vạn diệp tập (Manyoshu) đợc

xem là kiệt tác của thời Nara và là ngọn hải đăng của thi ca Nhật Dới nhan đề

Tập thơ của mời nghìn chiếc lá, bao gồm 4500 bài thơ trong ngôn ngữ Nhật Bên

cạnh tình yêu, hầu nh không bao giờ các nhà thơ Manyoshu lại quên diễn tả cái

đẹp của thiên nhiên, tạo vật Và đó là một thiên nhiên kỳ thú trong sự chuyểnhoá linh động của bốn mùa với nhan sắc của tuyết, trăng, sơng mù, núi đồi, hoa

thơ không nhắc đến núi sông và điển cố, điển tích Trung Quốc Vẻ đẹp của núi

nhiên, ngời Nhật trân trọng từng khe nớc nhỏ, từng cọng cỏ dại Trớc một hiện ợng thiên nhiên tuyệt tác nh núi Phú Sỹ, lòng chiêm ngỡng của họ hầu nh vôhạn Dới chủ đề núi Phú Sỹ, ta sẽ tìm thấy vô số bài thơ hay trong Manyoshu, mà

Rồi vẻ đẹp của bốn mùa có thể nhìn thấy qua các bài thơ sau đây:

Tôi đi hái

những bông hoa tím

trên cánh đồng

và tôi ở lại

ngủ giữa mùa xuân [1; 55]

Cứ mỗi lần đổi mùa, cả thiên nhiên và con ngời đều trở nên mới lạ

Đàn nhạn bay về

cây phong của ta ơi

đến lợt em rồi đấy

đã sang mùa

em hãy đổi màu đi [1;57]

Có thể nói, Manyoshu là tiếng hát bất tuyệt về cuộc đời và thiên nhiên,

một thi tuyển độc đáo và giàu sang, một công trình mà W Naumann gọi là “Thơ

ca từ mọi nẻo đờng đời của Nhật Bản ban sơ ”[1; 65]

2.2.2 Thời Hêian (794-1185) - Thời của cái đẹp

Vai trò của thiên nhiên đợc đề cao trong sáng tác văn học thời kỳ này.Nhiều tác phẩm, ngay tiêu đề của nó đã thể hiện niềm rung cảm sâu xa của ngờinghệ sỹ trớc vẻ đẹp bất diệt của tạo hoá Độc giả sẽ còn nhớ mãi một câu chuyện

huyền ảo, thấm đẫm ánh trăng trong Tiểu th ánh trăng Hay một câu chuyện

khác chứa đầy yếu tố thần kỳ siêu nhiên, nhng phần sau lại có màu sắc hiện thực

diễn tả xã hội phù hoa ở kinh đô Hêian trong Truyện hốc cây (956-983) Đặc biệt

Truyện Genzi (Genzi mongatari) của nữ sỹ Murasaki Shikibu đã xuất hiện trong

văn học Nhật Bản và thế giới nh một hiện tợng bất ngờ, đầy tính chất mới lạ Cóngời xem đó là một kì quan, một cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất của văn học Nhật:

“Một mặt, nó là một sáng tạo thuần tuý Nhật Bản, chứa đựng những tinh hoa tốchất của truyền thống Nh một bức tranh cuộn về thời Hêian, nó mở dần cho tathấy một khung cảnh thiên nhiên diễm lệ và xã hội thanh lịch Kết cấu của nókhông tập trung vào hành động, câu chuyện chịu sự chi phối của một cảm thứcchung, một thế giới cảm xúc tinh tế hoà lẫn vào thiên nhiên mang màu sắchoang dã Mỗi tình tiết dờng nh rời rạc do giọng điệu chung của cảm thức ấy, đãtrở thành làn sóng trong ngọn triều vĩ đại là toàn bộ tác phẩm Genzi Nó “cổ

điển” ngay từ khi xuất hiện Mặt khác “Genzi” còn là con đờng mới của tiểuthuyết Không dò dẫm ,ngập ngừng nó mở ra một thế giới cỏ hoa của thiên nhiênthực và mọi khoảnh khắc thời gian của cuộc đời thực”[1; 111] “Genzi” thể hiệnmột cảm xúc xao xuyến trớc mọi cái đẹp não lòng của sự vật tự nhiên hoặc niềm

bi cảm nhân sinh Trong truyện, chữ “Awarê” (nỗi buồn sự vật) đợc dùng đếnhơn một ngàn lần Cảm thức mà Awarê không chỉ là nỗi buồn mà còn thể hiệnmột niềm vui trầm lắng khi ta rung cảm trớc cái đẹp của thiên nhiên Chỉ mìnhtác phẩm “Genzi” thôi cũng đủ làm bừng sáng thời Hêian ảnh hởng của nó hầu

nh bao trùm mọi phơng diện của nền văn hoá Phù Tang Nhà văn Y Kawabata

đánh giá về tác phẩm này nh sau:“Bao nhiêu thế kỷ trôi qua rồi mà sự mê thíchGenzi vẫn còn nồng nhiệt, mà ngời ta vẫn còn bắt chớc, mô phỏng tác phẩm ấy

Nó đã là một nguồn suối sâu rộng nuôi dỡng nguồn cảm hứng cho thi ca, mỹthuật, mỹ nghệ và cho cả nghệ thuật vờn cảnh nữa” [1;125]

2.2.3 Thời Kamakura và Muromachi (1185-1600)

Nhà trên núi (sankashu) của Saiyo (1118-1190) và Mây hoang dại (kyounshu)

của Ikku (1394-1481) Nhà trên nùi gồm trên 1500 bài thơ, nó đã thổi bùng một luồng gió mới vào trận địa thơ ca Tập Nhà trên núi gồm những bài thơ trong

sáng, tơi mát, giản dị mà sâu lắng tập trung vào những đề tài bất tử: tình yêu lãngmạn, niềm cô tịch, vẻ u huyền và cuộc sống tâm linh Đặc biệt hình ảnh thiênnhiên luôn xuất hiện với vẻ đẹp lạ thờng, thanh khiết Saiyo là nhà thơ của hoaanh đào, tình yêu của ông đối với loài hoa ấy là vô biên vô hạn ông viết:

Ước vọng của tôi

là đợc chếtdới cội hoa đào

vào đêm trăng rằm

ông có thể quay lng lại với mọi điều, trừ hoa anh đào:

Với mọi điều từ bỏ

nh tôi vẫn tởng thế mà trái tim tôi vẫn còn đó chứ

2.2.4 Thời Edo (1600-1868)

Thời kỳ này xuất hiện thi sĩ Matsuo Bashô (1644-1694), ông xuất thân từmột gia đình thuộc dòng dõi samurai ông chính là ngời đã “sáng tạo ra linh hồnNhật Bản” [1; 266] Đó là “linh hồn của phong nhã, kẻ nào ấp ủ nó đều đón nhậnthiên nhiên và trở nên ngời bạn bốn mùa Nhìn thấy gì, ngời ấy đều nhớ đến hoa,nghĩ điều chi,ngời ấy cũng liên tởng tới trăng Nếu nhìn vật mà không nhớ hoa là

kẻ man rợ ,nếu t tởng mà không quay về trăng thì có khác chi loài cầm thú"[1;266] Ông kêu gọi con ngời hãy vợt qua man rợ mà đón nhận thiên nhiên Do đótác phẩm của ông là những lời ca ca ngợi thiên nhiên vô cùng nồng nàn, thiết

tha, là lời kêu gọi say đắm trở về với thiên nhiên Trong tác phẩm Con đờng sâu

thẳm đợc xem là khúc giao hởng của một tâm hồn đang ôm ấp thế giới, là cuộc

hành trình tìm về với thiên nhiên vũ trụ thuần khiết, ông lấy thiên nhiên làm disản của mình Thiên nhiên sẽ mãi mãi lên tiếng từ những tâm hồn nh Bashô:

Mùa xuân ra đi tiếng chim thổn thứcmắt cá lệ đầy

sao vàng vây quanh [1; 269]

hay

Ma mù sơngphù dung một đoá

làm mùa lên hơng[1; 273]

Chủ đề của Con đờng sâu thẳm là cuộc hành trình đi tìm cái kỳ diệu của

cuộc sống, đó cũng chính là cái đẹp, đó là cái đã bị con ngời đánh mất trong xãhội hiện đại của Edo ,của những thành phố đông đảo mà rỗng không Một lầnnữa, nhà thơ quay về với thiên nhiên, với một nền văn hoá dung dị và thuần pháccòn giữ đợc trong lòng phơng Bắc xa xôi Kế tiếp bậc tiền bối những môn đồ củaBashô mà nổi danh nhất là 10 nhà thơ đợc gọi chung là Bashô Jittetsu đã hoàmình vào thiên nhiên, ca ngợi vẻ đẹp bất tử của thiên nhiên :

Đẹp lạ lùng

ai mà không ganh tỵ lá đỏ rời cành phong [1; 267]

Đến đây ta có thể thấy, thiên nhiên là một đề tài xuyên suốt của nền vănhọc Nhật Bản từ khởi thuỷ đến năm 1868 Trên đây, ở mỗi thời kỳ chúng tôi

điểm qua một vài gơng mặt tiêu biểu mà trong sáng tác của họ, đề tài thiên nhiênchiếm một phần cơ bản Đúng nh một nhà nghiên cứu đã nhận xét: "Văn chơngNhật đó là sự rung cảm, sự phập phồng nhịp nhàng theo vận tiết của vũ trụ Chỉvỏn vẹn có mấy chữ một bài thơ Nhật muốn nhắc ta nhớ tới nhịp rung của vũ trụvô hình mà chúng ta thờng quên”(Osawa)[1;7]

2.2.5 Thời hiện đại (Từ sau năm 1868)

Nền văn học Nhật Bản đã bớc sang một trang mới trong sự tiếp xúc ngàycàng mạnh mẽ với văn học phơng Tây Tác phẩm đầu tiên của văn học hiện đại

Nhật Bản là cuốn tiểu thuyết xuất hiện năm 1887, mang tên là Ukigumô (Phù

vân) của nhà văn F Shimêi Tác phẩm có những trang viết về thiên nhiên đầy ấntợng Thiên nhiên ở đây mang vẻ đẹp huyền ảo, thơ mộng của vùng miền núihoang vu, cô tịch Các nhân vật dờng nh đợc ẩn náu trong cõi tiên, cõi phù vân

ảo ảnh, nhng mặt khác thiên nhiên lại hiện lên trong tác phẩm rất hiện thực, gắnvới cuộc sống lao động thờng ngày của con ngời Bên cạnh đó thời kỳ này còn cónhiều tác phẩm hay thể hiện sinh động vẻ đẹp thiên nhiên và con ngời Tiêu biểu

nh tiểu thuyết Trong rừng trúc của A.Ryunôsuke (1892-1927) Đặc biệt là cuốn tiểu thuyết Tuyết mỏng của T.Junichirô (1868-1965) Tác phẩm lấy cảm hứng và

đề tài từ các tác phẩm cổ điển Nhật Bộ tiểu thuyết Tuyết mỏng đợc xem là kiệt

tác của văn học Nhật Bản Nó đợc so sánh với một bộ tranh cuộn mang màu sắc

cổ điển Nhật Bản, mở dần cho ngời xem một thế giới thiên nhiên tinh tế trớcchiến tranh thông qua câu chuyện về bốn chị em

Trong bối cảnh văn học Nhật Bản đang đứng trứơc nguy cơ bị Tây hoá,các nhà văn có ý thức dân tộc sâu sắc muốn làm tất cả những gì có thể để bảo l unhững nét đẹp trong văn hoá, tâm hồn Nhật Bản Xuất hiện trong hoàn cảnh đó,

Y Kawbata đã trở thành ngời ca hát say mê vẻ đẹp Nhật Tác phẩm của ông tạonên một nguồn cảm hứng lớn lao thúc đẩy mọi ngời khám phá cái đẹp trong thếgiới quanh mình nh chính ông đã sáng tạo không ngừng để cứu vớt cái đẹp rakhỏi sự trầm luân dung tục Không phải ngẫu nhiên, AndersUsterling trong diễnvăn đọc tại lễ trao giải Nôben văn học (1968) đã viết: “Y.Kawabata là ngời tônvinh vẻ đẹp h ảo và hình ảnh u ẩn hiện hữu trong đời sống thiên nhiên và trong

định mệnh con ngời” Các tác phẩm tiêu biểu của ông nh Xứ tuyết (Yukiguni 1935-1947), Ngàn cánh hạc (Senbazuru 1951), Tiếng rền của núi (Yamanođo 1954) Cố đô (1962), Ngời đẹp say ngủ (Nemezure 1969) đều đầy ắp cảnh sắc

thiên nhiên

3.Thiên nhiên trong sáng tác của Y Kawabata - một cái nhìn khái lợc

Kawabata Yasunari nổi tiếng trên văn đàn thế giới sau khi ông đoạt giảiNôben văn học Tác phẩm của ông là sự kết tinh những gì tinh tuý nhất của vănhọc truyền thống Nhật mà ngời ta thờng tìm thấy trong các kiệt tác tiểu thuyết vàtuỳ bút thời Hêian (794-1185), trong sân khấu Nô và trong thơ Haik Bên cạnh

đó, Y Kawabata là nhà văn rất hiện đại Ông đã vận dụng những kỹ thuật văn

ch-ơng và thể tài hiện đại, ngòi bút vừa tài hoa, vừa uyên bác của ngời nghệ sỹ này

đã phục sinh văn xuôi Nhật Bản bằng cách đan dệt những yếu tố có vẻ tơng phản

nh cũ và mới, sống và chết, thực và ảo, con ngời và ngoại vật

Thủơ nhỏ, Y Kawabata vẫn mơ ớc vẽ tranh Nhng đến tuổi 15, ông cảmthấy mình có tài viết hơn là vẽ, nên quyết định chọn con đờng văn chơng Trongnhững trang viết của Y Kawabata, phong cảnh thiên nhiên và thế giới tâm hồnkhông ngớt mở ra những màu sắc tinh tế Đề tài thiên nhiên có mặt hầu hết trongcác sáng tác của ông Quả là không có gì quá lời khi gọi ông là ngời nghệ sỹ củathiên nhiên Thế giới của Y.Kawabata là thế giới của cái đẹp, là chiếc gơng soicủa cái đẹp Đôi mắt ông không ngừng tìm kiếm khám phá những vẻ đẹp trongcon ngời, trong sự vật và nhất là trong thiên nhiên Trong sáng tác củaY.Kawabata, ta bắt gặp những không gian đậm màu sắc Nhật: Cảnh tuyết trắng

dát bạc trên các sờn núi Kamakura, những đồi thông trên hòn đảo, hình ảnh đámmây hoa anh đào (Sakura), những âm thanh trong trẻo lắng sâu của tiếng chuông

ám ảnh bởi những trang viết tuyệt tác về phong cảnh thiên nhiên mang đậm sắcmàu Nhật Bản của ngời nghệ sỹ này Có thể nói tâm hồn nhật Bản, tâm hồn củanhững con ngời yêu thiên nhiên giàu đức tận hiến hy sinh và mẫn cảm trớc vẻ

đẹp trần thế cũng đợc khúc xạ, đợc phản chiếu lấp lánh dới ngòi bút củaY.Kawabata Trong sáng tác của mình, ông đã dựng lên một thế giới thiên nhiênsinh động, luôn hiện hữu trong đời thờng Mỗi lúc con ngời cảm thấy mệt mỏi,buồn phiền với cuộc sống thờng nhật, họ lại tìm về với thiên nhiên gửi gắm niềm

an ủi, sự xoa dịu

Xứ tuyết (1937-1948) là cuốn tiểu thuyết mà Y Kawabata dành nhiều tâm

huyết, nó đợc viết trong vòng 12 năm Ngay tiêu đề của tác phẩm đã giúp chúng

ta phần nào hình dung đến một khung cảnh tuyết phủ trắng xoá, mang đầy chấtthơ Quả vậy, để miêu tả vẻ đẹp đất nớc của tuyết Y Kawabata đã làm một cuộchành trình mang tên Shimamura lên xứ sở này Tác phẩm kể về mối tình đằmthắm nhng mong manh và vô vọng Shimanura là một thơng gia đã có vợ con ởTôkyô, chàng thích về nơi đây một miền quanh năm phủ đầy tuyết trắng, tĩnhlặng vô cùng, để tìm sự th thái, để đợc thởng ngoạn vẻ đẹp tinh khiết của đất trời.Nơi đây có Komako, một kỹ nữ tài sắc vẹn toàn, lại có tâm hồn cao đẹp màchàng thực lòng yêu mến Còn nàng, Komako vẫn dành riêng cho chàng nhữngtình cảm đặc biệt, tình cảm đối với ngời khách tri âm Phong cảnh thiên nhiênsâu thẳm ở phơng Bắc cùng với mối tình này đã sởi ấm hai tâm hồn đồng điệu

giữa miền băng giá ấy Ngàn cánh hạc (Thiên vũ hạc 1951) là một bài thơ văn xuôi Nói chính xác hơn, đó là tiểu thuyết bằng thơ Với Ngàn cánh hạc, Y.

Kawabata lên tiếng cảnh báo về những giá trị đang mất dần của trà đạo và dựcảm “cái lố bịch mà trà đạo đã và sẽ rơi vào” Bên cạnh đó Y Kawabata còn tậptrung ca ngợi vẽ đẹp tâm hồn Nhật, ca ngợi sự hoà hợp thiên nhiên với con ngời

Cố đô (Kyôtô) là kiệt tác cuối cùng của Y.Kawabata (1961-1962) Kyôtô

là cố đô của nớc Nhật, nơi hội tụ của hồn thiêng đất nớc, nơi ngàn năm văn hiến

đã hun đúc nên tâm hồn, cốt cách ngời dân xứ sở Phù Tang Họ yêu thiên nhiên

đến mực say mê, họ thiết tha trân trọng những truyền thống tốt đẹp, đặc biệt là

họ giàu lòng nhân từ, nhân ái, ấy vậy mà giờ đây Cố đô ngàn năm văn hiến đang

bị lối sống hiện đại cũng nh văn hoá phờng Tây (mà trớc hết là Mỹ) làm hoen ố,

mất dần đi bản sắc dân tộc Đọc Cố đô chúng ta lại hoà mình trong thế giới thiên

nhiên tơi đẹp Thiên nhiên Nhật Bản hiện lên qua thành phố Kyôtô với nhiềuthắng cảnh nổi tiếng, có rừng thông, rặng liễu, vờn hoa anh đào, nhiều chùa

chiền, có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông gắn liền với những lễ hội, thành phố củanhững bộ áo kymônô truyền thống tuyệt đẹp Thiên nhiên ấy, những con ngời ấy,

là nguồn cảm hứng chủ đạo để Y.Kawabata viết nên kiệt tác Cố đô này.

Đề tài thiên nhiên còn xuất hiện trong nhiều tác phẩm khác của Y

Kawabata nh tiểu thuyết ngắn Cô vũ nữ xứ Itzu (1925), hay tiểu thuyết Tiếng rền

của núi (1954) Các tác phẩm này đều tập trung phản ánh một thế giới thiên

nhiên phong phú, đa dạng, đầy sắc màu Nhật Bản ở đó con ngời có thể tìm

gì thân thuộc của thế giới tự nhiên ấy đều đợc văn hào Y.Kawabata đề cập đếnvới những ý nghĩa tợng trng đầy sáng tạo và mới lạ Trong các sáng tác của ông,những phong cảnh thiên nhiên và thế giới tâm hồn không ngớt mở ra trớc mắt tanhững sắc màu tinh tế, độc đáo

Viết về thiên nhiên, đó không phải là điều gì mới lạ của văn chơng Nhngquả là ít ở đâu, thiên nhiên lại hiện lên nhiều sắc màu nh trong sáng tác củaY.Kawabata Ông đã thổi vào thiên nhiên những nội dung mới, những sắc điệubiểu cảm mới Nó không giống với bất kỳ một nhà văn phơng Đông hay phơngTây nào khác Chọn con đờng riêng cho mình, Y.Kawabata đã tự bạch: “Tôi đãtiếp nhận nồng nhiệt văn chơng Tây phơng hiện đại và tôi cũng đã thử bắt chớc

nó, nhng chủ yếu tôi là một ngời Đông phơng và suốt mời lăm năm qua tôi cha

đánh mất phong cách ấy của mình”[8;101]

Chơng 2

Y Kawabata - Ngời nghệ sỹ của thiên nhiên

2.1 Thiên nhiên trong quan niệm thẩm mỹ của Y Kawabata

2.1.1 Thiên nhiên - sự kết tinh vẻ đẹp thuần khiết trong tâm hồn Nhật Bản

Từ xa xa thiên nhiên đã ăn sâu trong tâm thức và trong sinh hoạt thờngngày của ngời Nhật, đặc biệt trong văn học thiên nhiên lại càng đợc coi trọng

Đúng nh nhận định của một nhà nghiên cứu, “văn chơng Nhật đó là sự rung cảm,

sự phập phồng nhịp nhàng theo vận tiết của vũ trụ” [1; 7] Nói nh vậy có nghĩa là

sẽ luôn luôn tồn tại một góc thiên nhiên ở trong ta, ở trong trái tim ta Hay nóikhác đi đó là một thiên nhiên kỳ thú trong sự chuyển hoá linh động của bốn mùavới nhan sắc của tuyết, trăng, sơng mù, hoa cỏ, núi đồi, sóng biển, suối khe… một thiên nhiên hoàn toàn Nhật Bản Một thiên nhiên thấm đậm tâm hồn Nhật Bản D.T.Susuki đã rất tinh tế khi viết:

“Tôi thờng nghĩ rằng tình yêu thiên nhiên của ngời Nhật phần lớn là do sự hiệnhữu của núi Phú Sỹ ở trung tâm hòn đảo chính của Nhật” [1; 51] Ngọn núi Phú

Sỹ này đợc xem là hiện thân của tinh thần xứ sở Phù Tang Nó mang dáng dấptuyệt mĩ, luôn luôn phủ dày tuyết trắng Theo cách nói của thi sĩ thời Tokuraoa,

nó “buông xuống từ trời nh một chiếc quạt trắng” Cái cảm thức mà nó gợi lênkhông chỉ là cái đẹp thuộc về nghệ thuật Có một điều gì đó mang tính chất tâmlinh thuần khiết và cao quý vô song bao quanh nó

Đợc sinh ra từ vẻ đẹp Nhật Bản, Y.Kawabata là “ngời tôn vinh vẻ đẹp h ảo

và hình ảnh u ẩn hiện hữu trong đời sống thiên nhiên và trong định mệnh con ời” Tác phẩm của ông là bài ca, ca ngợi vẻ đẹp bất diệt của con ngời và thếgiới thiên nhiên Thiên nhiên, qua lăng kính của ông đã thể hiện hoàn hảo vẻ đẹp

ng-thuần khiết tâm hồn Nhật Bản Xứ tuyết (Yukiguni) là tiểu thuyết mà

Y.Kawabata dành nhiều tâm huyết, đánh dấu một quá trình miệt mài lao độngnghệ thuật kéo dài ròng rã 12 năm trời Tác phẩm có một cốt truyện hết sức giản

dị Shimamura, một ngời đàn ông đứng tuổi, đã có vợ con, sống ở Tôkyô đáp xelửa lên miền Bắc nớc Nhật, vùng băng tuyết để xem phong cảnh và tắm suối nớcnóng vào ba lần trong ba mùa khác nhau: xuân - thu- đông Mỗi lần nh vậychàng đều choáng ngợp trớc vẻ đẹp của tuyết, tuyết nh dát bạc lên các sờn núi và

vẻ đẹp tâm hồn con ngời ở đây cũng lấp lánh qua những trang văn đẹp nh thơ

Ngay từ cuốn tiểu thuyết đầu tay Vũ nữ ở Id (1925) Y.Kawabata đã khăc hoạ

hình ảnh một chàng du khách say mê vẻ đẹp của xứ đảo, nơi có cô vũ nữ mờibảy tuổi trẻ trung, tràn đầy sức sống đang hoà mình trong ánh nắng xuân bênmột con suối trong ngần, thanh khiết Một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp khiếnngời lữ khách quyến luyến, không muốn rời hòn đảo Hình ảnh cô vũ nữ ở Id

đọng mãi trong tâm trí ngời du khách làm cho chàng cảm thấy “đầu tựa hồkhông còn gì nữa chỉ còn lại một niềm th thái dịu dàng” Vẻ đẹp này một lần nữa

lại đợc ông tái hiện trong Xứ tuyết gắn với hình ảnh chàng du khách lãng tử

Shimamura.Shimamura từ biệt cuộc sống phồn hoa nơi đô thành, từ biệt cuộcsống sung túc vơng giả bên cạnh ngời vợ giàu có, xinh đẹp, chàng đáp tàu lên xứtuyết, tận hởng thiên nhiên tuyệt vời của phơng Bắc và để gặp gỡ con ngời trongsáng ở vùng này, đó là hai cô gái Komako và Yôkô gắn với hai mối tình mộtnặng về thể xác, một nặng về tâm hồn - một nồng nàn, một thánh thiện Cả haingời con gái mà Shimamura yêu quý, đều là hiện thân của thiên nhiên nơi này,

vẻ đẹp sống động tơi tắn, sức khoẻ tràn trề và làn da hồng hào mà các cô có đợc

là “nhờ khí hậu khắc nghiệt ở vùng cao này” [

tr.259] Họ sinh ra và lớn lên trên tuyết, đợc uống thứ suối nớc nóng từ trong khenúi và đợc nuôi dỡng bằng lời ca, điệu múa, mặc thứ áo kimônô truyền thống chỉ

có ở đây Xứ tuyết, cái tên của thiên truyện đã gây một ấn tợng đặc biệt, đâu đây

phảng phất gợi lên không khí của giá băng, lạnh lẽo nhng tinh khôi ở đó conngời và cảnh vật quyện vào nhau, sống cuộc sống bình lặng, cô tịch, dù có mộtchút gì đó buồn nhng hết sức quyến rũ, bởi chỉ có ở nơi đây con ngời mới tậnmắt thấy “bầu trời trong veo nh pha lê Xa xa, trên các ngọn núi tuyết trông nhmột lớp kem mềm mại đợc bao phủ một làn khói nhẹ” [tr.287] Và đặc biệt conngời nơi đây đến giọng hát cũng “đợc thấm đẫm những nguồn thần dịệu, nhữngsức mạnh huyền bí và những đức hạnh của thiên nhiên” [tr.288] Làn da của họkhiến cho ta “nhớ tới cái nhẵn của một củ hành tơi bóc vỏ hoặc hơn thế nữa, củamột củ huệ nhng với một chút ửng hồng… một thiên nhiên hoàn toàn Nhật Bản một hơng thơm của sự sạchsẽ”[tr.289] Và “trên cặp môi mọng khép lại ngon lành thành một nụ hoa tế nhị,rạng lên một ánh sáng nhảy nhót và khi cặp môi ấy hé mở để vang ra tiếng hát,

là chỉ một khoảnh khắc thôi rồi lại mau chóng khép lại thành một nụhoa”[tr.289] Phải chăng đến với thế giới thiên nhiên tràn đầy sức sống, đợc thảhồn mình vào trong đó chỉ những giây phút ấy con ngời mới tìm thấy ý nghĩa

đích thực của cuộc sống Có lẽ xuất phát từ điều này đã thôi thúc Shimanura đếnvới xứ tuyết, để rồi vẻ đẹp man dại, thuần khiết nơi đây đã mê hoặc chàng, chàng

đến đây không chỉ có một lần mà đến những ba lần Và lần này, lần thứ ba trong

cuộc hành trình tìm về Xứ tuyết, “qua một đờng hầm dài giữa hai vùng đất, thế là

đã tới xứ tuyết”[tr.221] Một không gian mới đợc mở ra với “chân trời trắng mờdới bóng đêm” [tr.221] Giữa không gian đặc biệt ấy, điều đầu tiên cuốn hútShimamura là giọng nói của ngời con gái mang tên Yôkô “giọng nàng sao màtuyệt diệu thế, nó vang cao và rung lên lớt nh một tiếng vọng trên tuyết và trongmàn đêm, nó có một vẻ quyến rũ, cảm động đến nỗi làm cho trái tim ngời ta man

mác buồn”[tr.223] Shimamura cảm nhận giọng nói ấy từ trong sâu thẳm củatâm hồn dễ nhạy cảm, một giọng nói đẹp đến nao lòng, nó chẳng khác gì mộttiếng vang sống động của những ngọn núi xa xôi đầy tuyết phủ Cứ thế vẻ đẹpcon ngời, cảnh vật nơi đây lồng ghép vào nhau, hoà nhập vào nhau, vẻ đẹp ấy cứphô bày ra trớc mắt Shimamura, tất cả tạo nên “một thế giới đẹp khôn tả màShimamura cảm thấy thấm vào tận tim anh, anh bàng hoàng khi một ánh lửa tít

xa trong núi bỗng loé sáng ở giữa gơng mặt đẹp của ngời đàn bà trẻ, khiến cho

vẻ đẹp không thể nào tả xiết ấy đạt tới đỉnh điểm”[tr.226] Đó là vẻ đẹp vừahuyền diệu vừa kì lạ “con mắt rực sáng ấy nh lênh đênh trên đại dơng đêm tối vànhững cơn sóng xô nhanh của các núi non”[tr.226] Đến đây thì Shimamura đãkhông đủ tỉnh táo để kiểm soát đợc lí trí của mình “anh nh mê đi trớc phongcảnh vừa không thực lại vừa siêu nhiên, anh bị quyến rũ bởi sắc đẹp kỳ lạ củakhuôn mặt đang lớt trên nền ban đêm Anh quên cả bản thân anh, anh hoàn toàn

bị cuốn hút vào những điều thần diệu ấy và không biết mình mơ hay tỉnhnữa”[tr.288] Miêu tả con ngời trong sự hoà quyện với thiên nhiên là một nét đặctrng trong quan niệm thẩm mỹ của nghệ thuật phơng Đông Dờng nh đợc sốngvới bà mẹ thiên nhiên, con ngời trở nên đẹp hơn, trong sáng hơn và thanh khiếthơn, để rồi tìm đợc cảm giác “hồn tôi là một vờn hoa lá/ rất đậm hơng và nhộn

Kikuzi, Fumikô hiện lên trong vẻ đẹp hài hoà với thiên nhiên những tố chất củathiên nhiên đã kết tụ tạo nên vẻ rực rỡ, tơi nguyên ở nàng “bóng của lá cây xanhrì, từng lớp từng lớp, toả trên mái tóc Fumikô Đầu và cổ dài của nàng phơi bàytrong vùng ánh nắng sáng trong khung cửa sổ và hai cánh tay ẩn dới tay áo ngắncủa chiếc áo có lẽ đây là lần đầu tiên nàng mặc, hai cánh tay tròn lẵn, trắng ngầnhơi pha màu xanh của lá”[tr.206] Vẻ đẹp của Fumikô có nét gì đó rất giống vớinhững ngời con gái vùng tuyết, vẻ đẹp đợc kết tụ bởi những tố chất của thiênnhiên Và vì thế cho nên Shimamura luôn bị ám ảnh bởi vẻ tinh khiết khó tả của

xứ tuyết, vẻ thần tiên qua khuôn mặt ngời đàn bà trẻ đợc hoà phối bởi phongcảnh ban đêm và dới ánh sáng rọi chiếu đầy vẻ siêu nhiên h ảo huyền diệu “hoàtrộn vào sự thần kỳ trong tấm gơng khi đôi má hồng của Kômakô rực lên trên

nàn, sống động và khát khao”[tr.248] Vẻ đẹp của Kômakô đợc nâng lên đỉnh

điểm khi nó đợc soi chiếu bởi ánh trăng “phía sau nàng trăng sáng rực rỡ, rõ đếncả vành tai của nàng”[tr.314] Trăng và nàng quấn quyện vào nhau, vẻ đẹp củatrăng ở đây cũng chính là vẻ đẹp của tâm hồn nàng Vẻ đẹp huyền diệu này làm

ta liên tởng đến nhân vật Nguyệt trong tác phẩm Mảnh trăng cuối rừng của

Nguyễn Minh Châu, nhà văn khát khao đi tìm kiếm hạt ngọc long lanh ẩn sâu

trong tâm hồn con ngời đã dẫn ta đến với hình tợng ánh trăng trong ngần kỳdiệu, vừa h vừa thực nh sợi chỉ xanh óng ánh vậy ở đây nhà văn đã thể hiện mộtthế giới tâm hồn đầy lãng mạn trong những ánh sắc trẻ trung, ngát thơm sự sống.

Sự cảm nhận tinh tế vẻ đẹp con ngời và thiên nhiên của Nguyễn Minh Châu đã

gặp gỡ Y Kawabata trong Xứ tuyết Tác giả đã tạo nên mĩ cảm cho thế giới thiên

nhiên giàu sức sống và tâm hồn con ngời trong sáng nh tuyết vậy

Tìm về Xứ tuyết là tìm về một xứ sở, một thiên nhiên hiện hữu giữa đời

th-ờng và đặc biệt là tìm về miền sâu thẳm trong tâm hồn thuần khiết, nguyên sơ,

và cái đẹp nguyên sơ ấy đã thực sự nâng đỡ con ngời, thanh lọc tâm hồn con

ng-ời giữa cuộc sống xô bồ, điên đảo

2.1.2 Thiên nhiên trong cảm xúc hoà nhập giữa nội tâm và ngoại giới

Nói về mối quan hệ giữa con ngời và vũ trụ, R Tagore, ngời nghệ sĩ củamọi thời đại đã làm phép so sánh phơng Đông và phơng Tây Ông viết: “Có thể

là phơng Tây tin vào linh hồn của con ngời nhng không thực sự tin rằng vũ trụcũng có linh hồn Thế nhng đó lại là niềm tin tởng của phơng Đông và toàn bộ sự

đóng góp của phơng Đông về mặt tinh thần cho nhân loại đều chứa đầy ý niệmnày” Nh vậy theo quan niệm của ngời phơng Đông “vũ trụ là cuốn sách mà conngời đọc thấy tơng lai lành, dữ, vận mệnh Đến lợt mình các biểu hiện muôn vẻcủa vũ trụ lại trở thành chất liệu để con ngời biểu đạt tình cảm và suy nghĩ”

Điều đó cho thấy con ngời luôn đặt mình trong mối quan hệ khăng khít với thiênnhiên vũ trụ Nguyễn Bỉnh Khiêm đã từng xem thiên nhiên không những là nơitiếp giáp giữa hồn cảnh vật và hồn ngời mà còn là nơi tiếp giáp giữa cái lý sự vậtvới trí tuệ con ngời Ông đã nhìn thấy ở thiên nhiên một “ngôi nhà của tâm hồn”,

ở đó con ngời có điều kiện di dỡng tinh thần, rũ bỏ những bụi bặm trên đờng đời

để sống thanh cao, thoát tục

Nằm trong hệ thẩm mĩ văn chơng á Đông, Y.Kawabata đợc mệnh danh là

“ngời nghệ sĩ của thiên nhiên”, là đại biểu xuất sắc của tâm hồn Nhật Bản- tâmhồn của những con ngời yêu thiên nhiên giàu đức tận hiến hy sinh đợc hồi quang

đây nhà nghệ sĩ đã dựng lên một thế giới thiên nhiên bằng ngôn ngữ, nó rất thực,rất sống động Mỗi lúc con ngời cảm thấy mệt mỏi, buồn phiền với cuộc sốngthực tại Họ tìm đến với thiên nhiên để tìm nguồn an ủi, sự cảm thông Tâm hồncon ngời biết hoà nhập với thiên nhiên và ngợc lại thiên nhiên soi chiếu thế giớitâm linh con ngời Quả vậy “nghệ thuật cần tạo ra sự hoà nhập giữa nội tâm vàngoại giới Ngời Nhật vốn thích sống thanh cao, biết trọng danh dự, gìn giữ đạo

đức, khuôn phép Tâm hồn rộng mở hoà hợp với thiên nhiên Họ yêu vẻ đẹp từtrong một phiến đá, một bông hoa trên cành, một cành hoa tuyết lửng lơ bay Họ

thích suy ngẫm qua một chén trà trầm lặng trớc cảnh cô tịch của một ngôi chùa”[tr.293,294] Đó là nét đặc trng mà trong tác phẩm Y.Kawabata thờng hay nói

đến truyền thống yêu cái đẹp của ngời Nhật gắn với mỹ học Thiền Trong kiệt

tác Tiếng rền của núi Y Kawabata đã dùng thiên nhiên nh một linh dợc trị độc,

chạy chữa vết thơng tâm hồn, xoa dịu nỗi đau không hiện diện ở con ngời Mỗilần gặp phải biến cố trong cuộc sống, các nhân vật lại hoà mình vào thiên nhiên,lại tìm thấy ở đó niềm chia sẻ, sự giao cảm tuyệt đối Câu chuyện xoay quanhcuộc sống với những mối quan hệ phức tạp ở gia đình Singô trong bối cảnh nớcNhật thời hậu chiến.ở đó tất cả bọn họ- các thành viên trong gia đình Singô đềulâm vào tình trạng bế tắc, không tìm đợc ý nghĩa đích thực của cuộc sống.Những rạn nứt trong gia đình, con gái bỏ chồng, con trai có nhân tình, ngời vợkhông thể chia sẻ tình cảm đã khiến ông cảm thấy mệt mỏi và luôn nghe thấytiếng rền của núi nh âm thanh của sự chết chóc Hàng ngày Singô phải đối mặtvới bao nỗi u t, sầu não “ở ngoài nhìn vào thấy ông có vẻ buồn hơn là đămchiêu”, bởi vì ông “cảm thấy cuộc sống đang từ từ rời bỏ ông”[tr.9] ở cái tuổi

62 này, cảm giác “động chạm với da thịt già nua của bà Yaxucô-vợ ông làm ôngthấy ghê ghê”[tr.10] Điều này khiến ông không thể chợp mắt, Singô dậy mởcánh cửa sổ ở hàng hiên và quỳ xuống cạnh đó, thế là cả một thế giới thiênnhiên đã mở ra trớc mắt ông “Một đêm trăng sáng Từ ngoài vờn văng vẳng vào

nh-ng có thể ví với tiếnh-ng rền rĩ trầm vanh-ng từ sâu tronh-ng lònh-ng đất vọnh-ng ra Sinh-ngô cảmthấy nh đó là tiếng rền từ trong chính bản thân mình”[tr.11] và khi tiếng rền biếnmất, lúc này Singô linh cảm thấy một sự sợ hãi “biết đâu đó chẳng là dấu hiệuthần chết sắp gọi ông”[tr.11] Singô có hai ngời con, một trai, một gái cả hai hoàvào dòng chảy cuộc đời vốn bình lặng, vô vị này, chứng kiến nỗi bất hạnh của côcon gái, Singô đã mặc cảm bởi mình không làm chọn bổn phận của một ngờicha Những mặc cảm âý luôn đè nặng lên tâm hồn ông song mỗi khi đêm đến,

ông vẫn cảm nhận đợc thứ âm thanh sôi động vang vọng từ thiên nhiên “đêm

đêm ve sầu từ cây anh đào ngoài vờn lại bay vào nhà Tiếng ve sầu vang lên ongong từ khắp mọi phía”[tr.26] Đó là thứ tiếng của thiên nhiên, tiếng của động vậtnhng cũng chính là tiếng của lòng ngời Mỗi lần đối diện với thế giới thiên nhiên

ấy, Singô lại nh đợc bồi bổ thêm nguồn sinh lực để tiếp tục cuộc sống dẫu xô bồnhng không ai đủ can đảm để khớc từ nó Điều này khiến ta liên tởng đến những

bối cảnh trong truyện ngắn Thuỷ nguyệt Thông qua câu chuyện kể về một chiếc

gơng có thực, vật mà Kyôkô dùng từ ngày về nhà chồng Nàng thờng dùng nó đểchải tóc cho đến khi chồng nàng bị bệnh nằm liệt giờng, nàng nảy ra ý định dùngchiếc gơng để chồng nằm trên giờng vẫn có thể nhìn ngắm khi nàng đang làm v-

ờn và nhìn ra thế giới xung quanh.Giờ đây khi cầm chiếc gơng soi trong tay, anhcảm thấy một thế giới bao la và trù phú đã mở rộng trớc mắt Kyôkô không kìmnổi niềm vui sớng mà nói rằng: “Trớc gơng anh còn đợc ngắm cả bầu trời, cùngvới áng mây, cả cảnh tuyết rơi, cả những rặng núi xa xa cùng dải rừng tha gần

đó Đợc nhìn thấy cả vầng trăng, những đoá hoa đồng nội và những đàn chim di

mát của những bông huệ nớc, cả vầng mặt trời buổi sáng nhô lên trên những rặngnúi tuyết xa xa” Cái điều mà Kyôkô nói ấy và cảm nhận đợc ấy đã hàm chứamột triết lý sâu xa về mối quan hệ giữa con ngời và vũ trụ Con ngời phải chăngcũng là một thế giới nhỏ, cũng giống nh chiếc gơng soi hay một vũng nớc nhỏnhoi, nó có thể mang trong mình hình ảnh của vũ trụ bao la Con ng ời muốn đợctồn tại, muốn có hạnh phúc phải hoà nhập với thế giới thiên nhiên bao la rộnglớn đó, lắng nghe hơi thở, nhịp đập của cỏ cây hoa lá và các loài muông thú Và

nh thế tình yêu của đôi vợ chồng bạc phận này chẳng phải đã hoà quyện vớithiên nhiên xung quanh đó sao Chính thiên nhiên đã nuôi dỡng hạnh phúc cho

họ, sức mạnh tiềm tàng của thiên nhiên đã làm “sống lại trong mắt ngời chồng

đau yếu cả một thế giới cây cối tơi mơn mởn trong dịp đầu xuân”

Y.Kawabata đã đặt nhân vật của mình trong mối quan hệ với những biến

cố Singô liên tiếp đối mặt với những bất hạnh trong cuộc sống, nỗi đau cũ changuôi, nỗi đau mới đã đến khi ông hay tin con trai mình có nhân tình Điều nàylàm cho Singô vừa xấu hổ, vừa giận dữ Cha hết, rồi kế đó là những cái chết độtngột của bạn bè Cuộc sống hiện tại của Singô sẽ trở thành địa ngục nếu nhkhông đợc ngời bạn thiên nhiên an ủi, không hiểu sao lúc này ông muốn đợc trèolên đỉnh núi Phú Sỹ, ông nằm mơ thấy vịnh Matxusima “ông nhớ từng đoạn củagiấc mơ, riêng màu xanh của biển và những rặng thông trên những hòn đảo ở đóthì đã ăn sâu vào ký ức ông”[tr.52] Những giấc mơ ấy giúp cho tâm hồn ôngthanh thản, màu xanh của biển, màu xanh của rặng thông, có lẽ đã làm ông liêntởng đến màu xanh của cuộc đời-màu của hy vọng, nó khác hẳn với màu xám xịt

Quả thực thế giới thiên nhiên đã soi chiếu tâm hồn của Singô, những âm thanh

kỳ diệu của tạo vật đã ngân lên thật đúng lúc, nó làm lắng dịu cơn bão lòng trong

ông đa ông đến với “Vầng hồng ở chân mây”[tr.30], với “Giấc mơ về đảo

bút Y.Kwabata tập trung khai thác nỗi bất hạnh của nhân vật mình, mà tâm điểm

là Singô Đặt nhân vật vào dòng chảy của cuộc sống nhng dòng chảy ấy luôn vấpphải những thác ghềnh Tác giả đã xây dựng những biến cố trong gia đình Singôtuy không mang tính kịch song nó lại ẩn chứa ý nghĩa nhân văn cao cả Độc giả

cảm thông cho Singô, cho cô con dâu của ông-Kykucô, cả hai nhân vật bị đẩy

đến chân tờng của sự bất hạnh, nhng trong nỗi đau tột cùng khi phải từ bỏ mộtsinh linh, đấy là lúc Kykucô phá thai, đứa cháu mà cả hai vợ chồng ông đềumong mỏi Nghịch cảnh trớ trêu hơn, cũng trong thời gian ấy nhân tình của contrai ông lại mang thai Nỗi đau này không thể nói bằng lời, nó đã vợt qua sứcchịu đựng của ông, giờ đây ông chỉ còn biết tìm đến với thiên nhiên, và vẻ đẹpcủa hoa anh đào hiện diện đã phần nào xoa dịu nỗi đau trong ông “Singô lặngthinh ngắm nhìn cây anh đào nở đầy hoa Những cánh hoa đầy đặn và lộng lẫybồng bềnh trôi trong sắc trời chiều xanh ngắt Cả đờng nét lẫn màu sắc, cả vòmtán không hề gợi đến sức mạnh, nhng cây hoa dờng nh vẫn choán hết cả bầu

xung quanh gốc cây nh một tấm thảm”[tr.96, 97] Cái nền thiên nhiên đợc rảitoàn hoa anh đào, với vẻ tuyệt mỹ ánh lên những sắc hồng ớc mơ,nó cần đến nh

“chất xúc tác” xoa dịu nỗi đau đời mà Singô phải gánh chịu và khiến cho ta cócảm tởng cuộc sống hàng ngày với những lo toan vất vả và cả những nỗi đau tinhthần sẽ không còn hiện hữu,nó đột nhiên tan biến chỉ còn lại niềm khát khaogiao cảm,hoà hợp với thiên nhiên,tìm đợc nguồn đồng điệu cảm xúc tuyệt đối

Có thể nói trong tác phẩm Tiếng rền của núi luôn thờng trực xuất hiện một

thế giới thiên nhiên đầy ám ảnh, đẹp đẽ, có khi ồn ào, vang vọng nhng có khiyên ả, thanh bình, nó luôn luôn hiện hữu bên cạnh con ngời,nâng đỡ con ngờigắn với một ớc vọng của Y.Kawabata về cuộc sống Ông muốn gửi đến chúng tamột thông điệp: con ngời trong hạnh phúc hay đau buồn, thành công hay thất bạinên biết tìm thấy ở thiên nhiên một sự chia sẻ, an ủi, một cảm xúc đồng điệu.Bởi làm nh vậy, cuộc sống sẽ trở nên đẹp hơn, sẽ thanh thản hơn biết chừng nào

Nếu nh trong Tiếng rền của núi, tác giả miêu tả những bất hạnh nối tiếp nhau và

ở đó là những đối thoại khô cộc, nặng nề thì mạch truyện sẽ rất căng thẳng, thiếuhẳn đi chất thơ Thế nhng bằng cách đa thiên nhiên vào nh một ám dụ nghệthuật,không những nhân vật trong câu chuyện tìm thấy đợc sự hài hoà nội tâm

mà tâm hồn ngời đọc cũng cảm thấy th thái.Mặt khác tìm về thiên nhiên khôngchỉ để xoa dịu nỗi đau mà còn tìm đợc cả sự cân bằng giữa đời sống vật chất vàtâm linh con ngời Nhà nghệ sỹ Y.Kawabata ý thức hơn ai hết về điều này Cuốicùng thay cho lời kết xin đa ra nhận định của nhà nghiên cứu Ngô Quý Giang:

“Là một ngời Nhật từ trong tâm hồn, Y.Kawabata đặc biệt tinh tế trong việc cảmthụ chất thơ của thiên nhiên và vẻ đẹp của thế giới xung quanh- vẻ đẹp xuyênthấm vào tâm hồn con ngời” [8; 46]

2.1.3 Thiên nhiên và nỗi hoài niệm về cái đẹp đã qua

Giống nh R.Tagore đợc mệnh danh là nhà “cách tân vĩ đại” là “ngôi saosáng của ấn Độ phục hng”, Y Kawabata đợc tôn xng là “ngời phục sinh vănxuôi Nhật Bản”, ngời nghệ sĩ này đã âm thầm lặng lẽ cứu vớt những giá trịtruyền thống dân tộc bằng những văn phẩm mang đậm bản sắc Nhật của mình.

Đó là hành trình tìm về với truyền thống yêu cái đẹp của ngời Nhật và thực sự

điều này đã khiến bao thế hệ con cháu thần mặt trời thấu hiểu các giá trị thiêngliêng đã khắc chạm nên tính cách Nhật, tâm hồn Nhật Và nh vậy có thể nói:

con sông lớn Y.Kawabata đã tắm mình trong đó Con sông lớn có nhiều dòngchảy nhng Y.Kawabata đã biết tự tìm cho mình một dòng chảy trong lành để tắmtâm hồn mình-tâm hồn một lữ khách u buồn muôn đời đi tìm cái đẹp đãmất”[2;290] Y.Kawabata đã thực sự tìm thấy cái đẹp ấy trong thế giới thiênnhiên phong phú này Hầu hết trong các văn phẩm của ông, thiên nhiên luôn đợc

đặt trong niềm suy tởng, nỗi hoài niệm về cái đẹp đã qua Đây là nét đặc trng của

ở đó lắng tụ những giai điệu nhẹ nhàng, du dơng phảng phất nỗi u buồn manmác Chính cái chất thiên nhiên man dại, thuần khiết nơi đây đã tạo nên giai điệu

đặc biệt ấy Một giai điệu rất riêng chỉ ở xứ tuyết mới có, mới cảm đợc Mộtcảm xúc xao xuyến vô thờng trớc thiên nhiên xứ tuyết xâm chiếm vào tận ngócngách của tâm hồn-tâm hồn hoài niệm cái đẹp: Cái đẹp của tự nhiên vạn vật.Shimamura trong tiểu thuyết này chính là hiện thân của nhà văn Ông đã “nhập”vào nhân vật, sống với nhân vật bằng xơng bằng thịt để khám phá vẻ đẹp kì bícòn trầm tích ở vùng núi quanh năm lạnh lẽo này Với óc quan sát nhạy cảm,tinh tế ông đã phát hiện thấy “trong bầu trời đêm, phía trên những quả núi,hoàng hôn còn để lại vài vệt đỏ sậm muộn màng ở tít xa, trên đờng chân trời, còn

có thể nhận ra đợc mấy ngon núi tách biệt Nhng ở đây, gần hơn, lớt qua chỉ làmột phong cảnh núi non bây giờ đã tối và chằng còn màu sắc gì để nhìn Tất cả

cứ lớt qua nh một lớp sóng mờ ảo đơn điệu và nhạt nhẽo”[tr.226, 227] Cảmnhận trên đây mà Shimamura có đợc khi anh đang ngồi trên tàu, dờng nh mộtcảm xúc có vẻ mơ hồ, phi thực bất chợt xuất hiện trong trí óc Shimamura, đểchấn tĩnh anh đã thử nhìn kỹ phong cảnh một lần nữa nhng “các hình ảnh lớt quaquá nhanh”[tr.227] làm Shimamura không kịp kiểm tra đợc ấn tợng ấy, nhng ít

ra nó cũng gợi lại cho anh một cái gì đó trong tấm kính phản chiếu “một khuônmặt phụ nữ ở bên ngoài bồng bềnh trên nền phong cảnh quái dị và tối om lớt quanhanh không dứt”[tr.227] Một không gian bóng đêm bao phủ dày đặc, tất cả bứctranh không gian bóng đêm ấy đã chiếm lĩnh ngoài cửa sổ, làm cho giờ đây “tấmkính đã mất hết sức quyến rũ của một chiếc gơng khi đoàn tàu dừng

bánh”[tr.288] Shimamura dẫn mình vào tâm trạng xốn xang, lâng lâng, có mộtniềm thổn thức khó tả, từ trong sâu thẳm trái tim anh cảm thấy một sự hụt hẫng,hối tiếc vì những gì vừa mới xảy ra, nó chợt hiện, chợt ẩn cứ nh trò chơi ú timvậy Anh cố hình dung lại cái vẻ đẹp tự nhiên ấy, phản quang, soi rọi vào gơngmặt ngời phụ nữ kia qua tấm kính Chi tiết ấy cứ lởn vởn rồi xoáy sâu vào tâmkhảm Shimamura, anh cảm giác nh có một luồng điện chạy qua ngời mình bởicho đến bây giờ “anh còn cha thoát đợc ra khỏi những sự thần diệu của tấm gơng

đêm tối và sự quyến rũ của phong cảnh làm nền phía sau”[tr.231] và cảm giác ấymãi đọng lại trong kí ức của anh, nó đeo đuổi anh suốt cả cuộc hành trình, để rồianh phải công nhận rằng: Cảnh vật xứ tuyết và ngời con gái kia sao cứ dập dờn,sóng sánh, tuy hai nhng là một làm cho anh không thể nào phân biệt nổi, xem ra

nh là trêu ngơi mình vậy Cái bức tranh có vẻ phi thực lồng vào đó một gơng mặtthanh tú và đẹp một vẻ đẹp man dại, điều đó đã động chạm tới một điểm nhạycảm trong tâm hồn ngời lữ khách để rồi mỗi khi thấy “hình ảnh Komako trong g-

ơng, màu đỏ của má cô trên nền tuyết trắng rõ ràng đã làm anh nghĩ tới hình ảnhngời đàn bà trẻ trên tàu, hình ảnh phản chiếu của nàng trong tấm kính cửa sổ toatàu”[tr268] Chi tiết này giúp ta liên tởng đến đến một bức tranh thiên nhiêntuyệt đẹp qua sự phản chiêú của chiếc gơng soi trong truyện ngắn “Thuỷnguyệt” Chiếc gơng-vật cần dùng rất gần gũi trong cuộc sống của ngời phụ nữ

và ở trong tác phẩm này nó có tác dụng phản chiếu cái thế giới bên ngoài bao la

mà vợ chồng Kyôkô đang tồn tại Cái thế giới mà họ đang rất cần đến vẻ đẹp của

nó để nâng niu, bảo vệ hạnh phúc cho họ Hình ảnh xuyên xuốt trong Thuỷ

nguyệt là chiếc gơng soi đây là hình tợng quen thuộc, tiềm tàng nhiều ý nghĩa

thẩm mỹ và triết lý mà ngời ta thờng bắt gặp trong các tác phẩm của ông, mộtcái nhìn thẩm mỹ độc đáo đợc gọi là thẩm mỹ chiếc gơng soi: “tìm kiếm cái đẹp

và ý nghĩa của sự vật theo chiều hớng dõi theo những cái bóng của sự vật” Chiếcgơng gợi nhớ những kỷ niệm khó phai của vợ chồng Kyôkô “hồi còn sức, nhờhai cái gơng ấy, anh đợc ngắm cả bầu trời cùng những áng mây” rồi đợc thấycảnh tuyết rơi, thấy những rặng núi xa xa, thấy “cả sắc xanh của đoá thuỷ tiên,cả màu trắng mát của những bông huệ nớc, cả vòm mặt trời buổi sáng nhô lêntrên những rặng núi tuyết xa xa”[tr.306] Hồi ấy Kyôkô cảm thấy rất ngạc nhiên

về thế giới bao la và trù phú mà chiếc gơng con ấy đã mở ra Đặc biệt hơn là đốivới một ngời đang ốm- chồng Kyôkô, thì chiếc gơng kia lại mở ra trớc mắt anh

ta một cách mới mẻ cả thiên nhiên lẫn con ngời dần dần chính Kyôkô cũngkhông thể phân biệt đợc thế giới phản chiếu trong gơng “đối với nàng cả hai đềutrở thành những thế giới tồn tại độc lập, hơn nữa cái thế giới mới, thế giới nhìnthấy trong gơng, thậm chí nàng cảm thấy còn thực hơn cái thế giới thực”[tr.109]

Rõ ràng thông qua chiếc gơng soi, nhà văn đã gieo vào lòng ngời đọc về mộtKyôkô đáng quý-một phụ nữ Nhật Bản thuỳ mỵ, nết na, thơng yêu chồng và thuỷchung Tâm hồn nàng trong sáng nh gơng, trong đó chất chứa những tia sáng kìdiệu Dờng nh dòng cảm xúc của chúng ta cũng chảy theo tình cảm và ý nghĩcủa Kyôkô Chúng ta cùng với Kyôkô hoài niệm về một quá khứ vừa đau buồnnhng lại vừa đẹp đẽ, cùng nàng xây dựng một hạnh phúc mới trên nỗi bất hạnh

đã qua

Xứ tuyết, Thuỷ nguyệt là những tác phẩm mamg đậm bản sắc Nhật, những

tác phẩm, nói nh một dịch giả ngời Pháp: “thuần tuý Nhật Bản và không thể tduy bằng ngôn ngữ phơng Tây chật hẹp theo sự duy lý” [tr.295] ở đó cái đẹpcủa con ngời và cảnh vật xung quanh đợc tôn vinh hơn bao giờ hết, nhà văn mẫncảm tìm về với cái đẹp truyền thống, cái đẹp chỉ còn trong hoài niệm và nh conong chăm chỉ, miệt mài đi tìm hơng thơm mật ngọt dâng tặng cho đời, ông đãlàm cái việc “lật lại” những trang vẻ vang của dân tộc mình, phát hiện ra những

vẻ đẹp của hồn thiêng sông núi còn ẩn khuất bởi lớp bụi thời gian và nhất là lối

sống văn minh Tây Âu ồ ạt tràn vào Truyện ngắn Thuỷ nguyệt tác giả để cho

nhân vật của mình, nàng Kyôkô hơn một lần hồi tởng về quá khứ đã qua, mộtquá khứ buồn nhng đẹp gắn liền với bức tranh thiên nhiên với hai gam màu chủ

đạo : tối – sáng, đó là khi nhân vật cảm thấy bất lực tuyệt vọng trớc cuộc sống

và lúc nhân vật tìm đợc ý nghĩa đích thực của cuộc sống, tất cả những điều ấy đãsống lại trong ký ức của Kyôkô - ký ức về một tình yêu thanh cao ,bất tuyệt ,ký

ức về cái đẹp của thiên nhiên ,của vạn vật và nàng cũng giống nh chàng lữ khách

Shimamura trong Xứ tuyết vậy Có thể sau ba lần đến xứ tuyết, Shimamura không

trở lại song con ngời và thiên nhiên nơi đây sẽ mãi tồn tại trong tiềm thức củaanh Hẳn anh sẽ không thể nào quên đợc Yôkô-một ngời con gái xứ tuyết với sắc

đẹp cực kì quyến rũ từng làm mê đắm lữ khách Shimamura Giọng nói của nàngtrong trẻo và tâm hồn của nàng cao khiết đến nỗi anh luôn nghĩ nàng nh mộttiên nữ giáng trần và tôn thờ nàng với một tình yêu tinh thần, khi nàng chết điShimamura đã nghĩ đến Dải Ngân Hà tuột chạy khỏi bầu trời kèm theo một tiếngrền dữ dội Kết thúc chuyện này cũng là một sự hoài niệm về cái đẹp đã qua nó

đợc ví nh “bản giao hởng ngân vang trong lòng một nỗi u buồn ,hoài niệm vềmột cành hoa tuyết đã tan ,một mối tình đã mất”tr.295] ở điểm này dờng nh đã

có sự gặp gỡ giữa Kawabata và Nguyễn Tuân Nguyễn Tuân cũng tiêu biểu chomột ngòi bút hớng về quá vãng, tôn thờ cái đẹp mang tính truyền thống, cái đẹp

mà nay chỉ còn “vang bóng một thời”, còn Kawabata, vĩnh viễn - lữ nhân, “ngờilữ khách muôn đời đi tìm cái đẹp”(Myshima)

2.2 Một thế giới thiên nhiên thấm đẫm tình ngời