Nghệ thuật thể hiện tâm lí nhân vật của r tagore trong tiểu thuyết nàng binôdini

Thứ ba, trong phạm vi có thể, chỉ ra những nét riêng biệt trong việc sử dụng các thủ pháp nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật của R.Tagore so với một số nhà văn khác nổi tiếng về phơng d

mục lục

Trang

Mục lục ……… 1

Phần mở đầu 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích và nhiệm vụ 4

3 Lịch sử vấn đề 4

4 Đối tợng và phạm vi khảo sát 8

5 Phơng pháp nghiên cứu 9

6 Cấu trúc luận văn 9

Chơng 1: Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua cốt truyện, tình huống 10

1 1 Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua cốt truyện 10

1.1.1 Giới thuyết khái niệm 10

1.1.2 Cốt truyện trong tiểu thuyết “Nàng Binôdini 13

1.2 Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua tình huống truyện 21

1.2.1 Giới thuyết khái niệm 21

1.2.2 Nghệ thuật tạo tình huống trong tiểu thuyết “Nàng Binôdini 22

Chơng 2: Thể hiện tâm lý nhân vật qua kết cấu không - thời gian nghệ thuật 33

2.1 Nỗi cảm hoá không gian nghệ thuật 33

2.1.1 Không gian hẹp và trạng thái tâm lý khủng hoảng 34

2.1.2 Không gian rộng và khả năng giải toả tâm lý 38

2.2 Thời gian nghệ thuật với việc thể hiện dòng tâm trạng của nhân vật 44

2.2.1 Giới thuyết khái niệm 44

2.2.2 Thể hiện tâm trạng nhân vật qua hồi tởng … 44

Chơng 3: Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua việc sử dụng ngôn ngữ 49

3.1 Ngôn ngữ ngời kể chuyện mang tính tâm lý 59

3.1.1 Lời kể 50

3.1.2 Lời tả 53

3.2 Ngôn ngữ nhân vật mang tính tâm lý 60

3.2.1 Độc thoại nội tâm 60

3.2.2 Đối thoại 69

Phần kết luận 73

Tài liệu tham khảo ……… 76

phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, kể từ khi con ngời ấy từ bỏ chiếc áo khoác của thơ ca và cũng nh Chúa, trở về với đất bụi Nhng, Ngời đã kịp hằn dấu mình lên dung mạo của thế kỷ Đó chính là Rabindranath Tagore (1861-1941)

R.Tagore là thiên tài của mọi thiên tài Ông là nhà thơ, nhà văn, nhà viếtkịch vĩ đại, một hoạ sĩ có tài, một nhạc sĩ nổi tiếng, một nhà giáo, một nhà hoạt

động xã hội, một vị hiền triết hiểu biết sâu rộng Hơn 3/4 thế kỷ miệt mài sángtạo, R.Tagore đã để lại cho đời một di sản mà ngay cả thời phục hng ở Châu Âu

cũng ít ngời có đợc: 52 tập thơ trong đó có tập Thơ Dâng (Gitanjali) đợc xem là

“kì công thứ hai” của văn học ấn Độ sau Kalidasa và đã đoạt giải Nobel văn

ch-ơng năm 1913, 42 vở kịch, hơn 100 truyện ngắn, 12 tiểu thuyết, hàng ngàn bức

vẽ và 2006 ca khúc, trong đó có quốc ca ấn Độ Giải Nobel văn học dành cho

Thơ Dâng năm 1913 đã đa R.Tagore lên vị trí ngời Châu á đầu tiên đợc trao

tặng danh hiệu cao quí này và đó là lý do khiến cho cả phơng Đông và phơngTây đều biết đến R.Tagore với t cách là nhà thơ Tuy nhiên, nh cố Thủ tớngIndra Gandhi (1917-1984) đã viết: “ Thơ chỉ là một phần của con ngời ấy thôi”.Bởi lẽ, với 12 tiểu thuyết để lại, R.Tagore xứng đáng là một cây bút bậc thầycủa tiểu thuyết và đặc biệt trong lĩnh vực phân tích tâm lý nhân vật Vì vậy,khám phá thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết là một sự bổ sung cần thiết giúpchúng ta có đợc sự hình dung đầy đủ hơn về tài năng nhiều mặt này

1.2 Trong t cách một nhà tiểu thuyết, R.Tagore để lại cho đời 12 tácphẩm Đây quả là một con số khiêm tốn khi đặt trong khối lợng tác phẩm đồ sộ

mà ông để lại cho đời Tuy nhiên, với những cuốn tiểu thuyết này, ông đã khẳng

định đợc vị trí của mình trong quá trình hiện đại hoá tiểu thuyết ấn Độ màB.Bakim Chandra là ngời khởi xớng

Từ buổi bình minh của lịch sử, văn hoá ấn Độ đã vừa mang tính chất ớng nội, vừa mang tính chất hớng ngoại Con ngời ấn Độ, một mặt quay vềnhìn rất sâu vào bản thân mình, mặt khác lại cũng nhìn rất rộng ra bên ngoài.R.Tagore là “cái mà ta gọi là văn hoá ấn Độ” (Indra Gandhi ) ông đã kết hợpnhuần nhuyễn những giá trị tâm linh của nền văn hoá ấn Độ truyền thống vớinhững tinh hoa của nền văn hoá Âu Mỹ cận hiện đại Điều này, thể hiện rõnhất trong nghệ thuật tiểu thuyết của R.Tagore Tính chất hớng nội giúpR.Tagore nhìn sâu hơn vào thế giới tâm linh huyền bí của con ngời ấn Độ, còntính chất hớng ngoại giúp ông thể hiện thế giới ấy một cách sâu sắc, hiện đại

h-Tiểu thuyết Nàng Binôdini là một ví dụ.

Từ thuở con ngời biết suy nghĩ về mình trên đất ấn Độ, kinh Vêđa đãghi : “Trong tất cả mọi cái gì đang tồn tại, trong tất cả mọi cái gì sẽ tồn tại, conngời là và sẽ là tối cao” Kế thừa truyền thống ấy, với R.Tagore mọi sự kiếmtìm, sáng tạo của ông đều hớng về đời sống con ngời - “Tôn giáo con ngời”, đặcbiệt là đời sống tâm linh Theo Sernsepxki, “Sự hiểu biết tâm trạng con ngời,

khả năng phát hiện những điều bí ẩn của trái tim ra trớc mắt mọi ngời, đó là lời

đầu tiên trong đặc điểm của các nhà văn mà tác phẩm của họ làm cho ngời takinh ngạc” Và đặc biệt: “ở đâu mà không hiểu biết về tâm hồn con ngời thì ở

đấy không có nghệ thuật” Đề tài của chúng tôi, vì vậy, nhằm "mở rộng bảnsắc" của R.Tagore trớc ngời đọc ở một phơng diện khác - tài năng trong việcthâm nhập và phản ánh chiều sâu tâm hồn con ngời

1.3 R.Tagore đợc biết đến ở Việt Nam khá sớm (1924), đã trở thành mộttác giả trọng tâm đợc học trong hệ thống nhà trờng từ phổ thông đến đại học ởViệt Nam Nhng cho đến nay, R.Tagore vẫn là “một đại diện thần bí của ánhsáng Phơng Đông” (E.Komarov) và việc tìm hiểu tác giả này quả là điều không

dễ đối với cả ngời dạy và ngời học Từ thực tế đó, đề tài của chúng tôi nhằmgóp phần khắc phục phần nào những khó khăn ấy, giúp ngời dạy, ngời học cómột cái nhìn đầy đủ hơn v ề con ngời vĩ đại này

2 Mục đích và nhiệm vụ

2.1 Nh tên đề tài đã xác định, mục đích của đề tài là tìm hiểu nghệ thuật

thể hiện tâm lý nhân vật trong tiểu thuyết Nàng Binôdini.

2.2 Với mục đích trên, đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất, chỉ ra đợc các thủ pháp nghệ thuật cơ bản mà R.Tagore

đã sử dụng để thể hiện tâm lý nhân vật trong tác phẩm

Thứ hai, trên cơ sở ấy, chỉ ra ý nghĩa của việc sử dụng các thủ pháp

đó trong việc thể hiện tâm lý nhân vật

Thứ ba, trong phạm vi có thể, chỉ ra những nét riêng biệt trong việc

sử dụng các thủ pháp nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật của R.Tagore

so với một số nhà văn khác nổi tiếng về phơng diện này

3 Lịch sử vấn đề

3.1 Giải Nôben văn chơng năm 1913 trao cho tập Thơ Dâng (Gitanjali)

là sự tôn vinh của cả thế giới dành cho R.Tagore Cũng từ đó, tên tuổi của ông

đợc nhắc đến nh một hiện tợng kì lạ của văn hoá phơng Đông Vị trí của ôngtrên bầu trời văn học ấn Độ và thơ ca thế kỷ XX cũng đợc xác lập rõ ràng hơn.Chính vì vậy, trên thế giới, cả phơng Đông và phơng Tây, ngời ta biết đếnR.Tagore nhiều nhất trong t cách một nhà thơ Thơ là thành tựu xuất sắc nhấttrong sự nghiệp sáng tác của R.Tagore

Tuy nhiên, nh đã nói ở trên, "Thơ chỉ là một phần của con ngời ấy thôi".Bởi lẽ bên cạnh đó R.Tagore còn là một nhà viết kịch nổi tiếng, một cây bút văn

xuôi kỳ tài, trong đó phải kể đến tiểu thuyết của R.Tagore Với u thế là có thểchuyển tải những vấn đề lớn của xã hội, tiểu thuyết cũng là một thể loại đợcR.Tagore khá quan tâm 12 tiểu thuyết để lại trong cuộc đời sáng tác không mệtmỏi của ông đã đủ minh chứng cho tài năng xuất sắc của R.Tagore trong lĩnhvực này Nhng, dờng nh văn xuôi của R.Tagore vẫn là một mảnh đất bí ẩn đốivới các dịch giả và độc giả thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.

3.2 Đợc mệnh danh là "nhà thơ vĩ đại của những tâm hồn ấn Độ", ngaytrên quê hơng mình, R.Tagore đã đợc giành cho những lời xng tụng, ngợi ca.Nhiều ngời đã từng bàn về cuộc đời và tác phẩm của bậc thiên tài này, trong đó

có thánh Gandhi, đặc biệt là J.Nehru - lãnh tụ của phong trào giải phóng dân tộc

ấn Độ Tác phẩm Cuộc đời R.Tagore của học giả ấn Độ Kirixna Kripalini,

cuốn Bàn về triết học R.Tagore của Radhakrisnhan, Nêrala với Rừng thơ… đề đềcập đến nhiều khía cạnh trong cuộc đời và sự nghiệp văn học R.Tagore, trong

đó thơ là địa hạt đợc nói đến nhiều nhất

Thơ cũng là một lĩnh vực đợc ngời phơng Tây chú ý nhiều nhất khi nói vềR.Tagore - Tác phẩm R.Tagore đã đợc dịch và giới thiệu ở nhiều nớc phơng Tây(Anh, Pháp, Mỹ, Đức… đề) mà dịch giả là những nhà văn, học giả nổi tiếng nh :W.Yeast, Sturge Moore, Edword, Rhys Ernest… đề

3.3 So với phơng Tây, R.Tagore xuất hiện ở Việt Nam muộn hơn ở ViệtNam R.Tagore lần đầu tiên đợc biết đến là vào năm 1924 trên báo Nam Phong

(số 81 và 84) với những bài viết có tính chất giới thiệu nh Một đại thi sĩ ấ n Độ,

ông R.Tagore Và cũng trên số báo đó, trong bài Bàn phiếm về văn hoá Đông Tây, học giả Thợng Chi đã nói đến R.Tagore nh một đại diện siêu việt của văn

hoá Phơng Đông - ngời chủ trơng hoà hợp hai nền văn hoá Đông - Tây Năm

1929, trên đờng về nớc từ Nhật Bản, R.Tagore đã ghé thăm Sài Gòn và đợcnhiều nhà văn, công chúng yêu văn chơng đón tiếp trọng thể Tuy nhiên, phải

đến năm 1943, khi cuốn Thi hào R.Tagore của Nguyễn Văn Hai đợc nhà xuất

bản Tân Việt ấn hành thì ngời đọc Việt Nam mới có một cái nhìn đầy đủ hơn vềR.Tagore

Sau cách mạng Tháng Tám, việc nghiên cứu, giới thiệu văn hoá nớcngoài ở Việt Nam gặp không ít khó khăn Năm 1958, trong chuyến thăm ấn

Độ đầu tiên khi nớc nhà giành đợc độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thămBảo tàng R.Tagore ở thành phố Calcutta, quê hơng R.Tagore Đây có thể xem

là sự thể hiện một tình cảm kính trọng đặc biệt của danh nhân văn hoá Hồ ChíMinh đối với thiên tài R.Tagore Ghi lại chuyến đi này, trên báo Nhân Dân số

ra ngày 19/3/1958 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Đại thi hào Rabindranath

Tagore cả thế giới đều kính trọng” Đây có thể xem là một mốc quan trọngtrong quá trình giới thiệu, nghiên cứu R.Tagore ở Việt Nam.

Hơn 40 năm qua, kể từ chuyến thăm ấn Độ của Chủ tịch Hồ Chí Minh,nhiều tác phẩm của R.Tagore (thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch) đã đợc dịch

và giới thiệu ở Việt Nam Trong đó, năm 1961, kỷ niệm 100 năm ngày sinh củaR.Tagore là một mốc quan trọng, đợc đánh dấu bằng sự ra đời của nhiều công

trình dịch thuật giới thiệu về R.Tagore; trong đó, đáng chú ý là cuốn R.Tagore

-thơ, kịch (Cao Huy Đỉnh, La Côn dịch và giới thiệu), NXB Văn học, Hà Nội,

1961 gồm 50 bài thơ và 2 vở kịch của R.Tagore

Bên cạnh việc dịch, giới thiệu tác phẩm của R.Tagore cũng đã xuất hiệnmột số bài viết ngắn trên các báo cáo và tạp chí của một số nhà thơ, nhà nghiêncứu nh: Đào Xuân Quý, Xuân Diệu, Cao Huy Đỉnh, Lu Đức Trung

Năm 1984, sau một thời gian nghiên cứu, Phó giáo s Lu Đức Trung đã

cho xuất bản cuốn giáo trình Văn học ấn Độ (từ khởi nguồn đến 1950) trong đó

R.Tagore là một trọng điểm Tuy nhiên, trong cuốn sách này, tác giả cũng chỉmới giới thiệu một cách khái quát cuộc đời và sự nghiệp của R.Tagore, nhấnmạnh đến thành tựu của R.Tagore trong thơ mà cha chú ý đến mảng văn xuôicủa ông, đặc biệt là tiểu thuyết

Trong những năm gần đây, khoá luận tốt nghiệp của sinh viên nhiều ờng đã đi vào khám phá những khía cạnh khác nhau trong sự nghiệp sáng táccủa R.Tagore Trong phạm vi t liệu bao quát đợc, chúng tôi xin điểm qua một

tr-số luận văn nổi bật về R.Tagore Trớc hết, ở trờng Đại học S phạm I Hà Nội đã

có một số đề tài nh : "Nghệ thuật đặc sắc của hai tập thơ tình Ngời làm vờn,

Tặng phẩm của ngời yêu, của R.Tagore" (Nguyễn Thị Quế Anh, 1990) ; " Sự

kết hợp giữa hiện thực và huyền ảo trong hai tập thơ Ngời làm vờn và Tặng

phẩm của ngời yêu của R.Tagore" (Lê Trúc Anh, 1991) ; "Không gian và thời

gian nghệ thuật trong thơ tình của R.Tagore" (Nguyễn Thị Ngọc Thuỷ, 1996)… đề

ở trờng Đại học Vinh cũng đã có những đề tài nghiên cứu về R.Tagore nh :

"Thiên nhiên trong cảm xúc hớng nội của R.Tagore" (Tống Cầm Ren, 1998),

"Thế giới nghệ thuật của R.Tagore trong Mảnh trăng non" (Vơng Đình Đông,

1998), "Tính trữ tình - triết lý trong thơ tình R.Tagore" (Phan Huệ Chi, 2000),

"Thế giới nghệ thuật trong thơ tình R.Tagore" (Nguyễn Thị Kim Thanh, 2001)

mà các nớc đã giới thiệu về ông thì những gì chúng ta có đợc là quá ít ỏi, phiếndiện Cho đến nay, lĩnh vực nghiên cứu chúng ta cha có một công trình nào cótính chuyên sâu Các bài viết rải rác trên báo, tạp chí, các tham luận tại các hộithảo, luận văn… đề Xu hớng chính vẫn là giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp, t tởng

và thơ R.Tagore Tiểu thuyết của R.Tagore vẫn là một mảnh đất đầy bí ẩn vàthách thức đối với chúng ta

3.4 Về văn xuôi R.Tagore nói chung và tiểu thuyết của ông nói riêng vẫncha đợc các dịch giả và bạn đọc quan tâm đúng mức Bởi, dờng nh giải Nobel

văn chơng năm 1913 dành cho Thơ Dâng nh ánh hào quang làm toả sáng

R.Tagore - một nhà thơ vĩ đại, vô tình che khuất các ánh sáng khác cũng khôngkém phần rực rỡ trong một con ngời là "tổng hợp thiên tàikì diệu của văn học

ấn Độ" Chỉ bàn riêng về thể loại tiểu thuyết, nh chúng tôi đã nói ở trên, chỉ có

3 tiểu thuyết đợc dịch ra tiếng Việt ở Việt Nam : Gia đình và thế giới (The

Home and the World), Mặc Lan dịch, đăng trên tạp chí Tao Đàn (từ số 6 đến

số13), Đắm thuyền, Lu Đức Trung, Hoàng Dũng, Thu Văn dịch, Nhà xuất bản văn học, H,1989 và Nàng Binôdini, Hồng Tiến và Mạnh Chơng dịch, giới thiệu,

nh một sự cách tân trong nghệ thuật tiểu thuyết của ông

Trong “Tác gia, tác phẩm văn học nớc ngoài trong nhà trờng”, Phó giáo

s Lu Đức Trung đã đề cập đến hai tiểu thuyết nổi bật của R.Tagore là Đắm

thuyền và Nàng Binôdini Ông cũng đã có những nhận xét xác đáng nhng mới

ở mức độ khái quát nhất về nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật trong 2 tiểu

thuyết này Trong bài giới thiệu về tiểu thuyết Nàng Binôdini, ông viết: Bút“

pháp miêu tả tâm lý khá tinh tế và sâu sắc của R.Tagore đã làm cho Nàng“

Binôdini có sức hấp dẫn kì diệu, khắc sâu một ấn t” ợng đẹp đẽ trong lòng đông

đảo bạn đọc.”[296 ; 36].

Ngoài ra, nhạy cảm với những cái mới trong văn chơng, trong những nămgần đây, luận văn tốt nghiệp của sinh viên nhiều trờng đã đi vào khám phá nghệthuật miêu tả tâm lý trong tiểu thuyết của R.Tagore Trong đó, tiêu biểu là các

luận văn : "Nghệ thuật tâm lý qua nhân vật Ram`esh trong Đắm thuyền - tiểu

thuyết của R.Tagore" (Trần Thị Loan, 1994) ; "Bút pháp miêu tả nội tâm nhân

vật Binôdini trong tác phẩm Nàng Binôdini của R.Tagore" (Bùi Thị Lý, 1998).

Trong lụân văn của mình, Bùi Thị Lý đã đề cập đến nghệ thuật thể hiện tâm lýnhân vật của R.Tagore Tuy nhiên, đề tài cho giới hạn trong việc khảo sát nhânvật Binôdini

Nh vậy, có thể nói cho đến nay việc nghiên cứu tiểu thuyết của R.Tagorecòn ít và tơng đối mới Những ý kiến, đề tài nghiên cứu trên đã gợi mở chochúng tôi về một công trình có tính chuyên sâu hơn về nghệ thuật tiểu thuyếtcủa R.Tagore nhằm "mở rộng bản sắc" của ông trớc độc giả Việt Nam

4 Đối tợng và phạm vi khảo sát

4.1 Nh tên đề tài đã xác định, đối tợng khảo sát của đề tài là thế giới

nhân vật trong tiểu thuyết Nàng Binôdini Trong đó, trọng tâm là các nhân vật

chính nh Binôdini, Mahendra, Bahari, Asa… đề

4.2 Về văn bản, chúng tôi chọn bản dịch của Hồng Tiến và Mạnh

Ch-ơng, NXB Đà Nẵng, 1989 Ngoài ra, để làm nổi rõ đặc sắc của R.Tagore trongnghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật, chúng tôi khảo sát thêm một số tác phẩmcủa những tiểu thuyết gia nổi tiếng trong lĩnh vực này

5 Phơng pháp nghiên cứu

Để giải quyết yêu cầu, nhiệm vụ mà đề tài đặt ra, chúng tôi chủ yếu sửdụng một số phơng pháp cơ bản nh : khảo sát, thống kê, phân tích theo đặc trngthể loại, mà ở đây là tiểu thuyết Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng thêm phơngpháp so sánh đối chiếu nhằm làm nổi bật đặc trng của tiểu thuyết R.Tagore

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chơng :

Chơng 1 : Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua cốt truyện, tình huống.Chơng 2 :Thể hiện tâm lý nhân vật qua không - thời gian nghệ thuật Chơng 3 :Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua ngôn ngữ

Và cuối cùng là danh mục tài liệu tham khảo

Chơng 1

nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua cốt truyện, tình huống

1.1 Nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua cốt truyện

1.1.1 Giới thuyết khái niệm

ở đây, chúng tôi không có ý định xây dựng hay bàn về khái niệm cốttruyện Tuy nhiên, do yêu cầu của đề tài, khái niệm cốt truyện mà chúng tôi đa

ra đây có thể xem nh một sự định hớng để đi vào tìm hiểu đặc điểm cốt truyện

trong tiểu thuyết Nàng Binôdini, xem xét vai trò của cốt truyện nh một thủ pháp

nghệ thuật khắc hoạ tâm lý nhân vật của R.Tagore

Với loại tác phẩm tự sự, cốt truyện là vấn đề thiết yếu và việc tổ chức, sắpxếp nó nh thế nào để mang lại hiệu quả nghệ thuật cao nhất là cả một câuchuyện lớn của sáng tạo nghệ thuật Trong mối quan hệ với chủ đề và t tởng tácphẩm, cốt truyện đóng vai trò trọng yếu Sự lôi cuốn, hấp dẫn của cốt truyện sẽgóp phần đáng kể tạo nên sức thuyết phục của chủ đề và t tởng tác phẩm Ngợclại, cốt truyện quá sơ lợcvà nhạt nhẽo, nhàm chán thì chủ đề, t tởng tác phẩm sẽkhó sâu sắc, mới mẻ Và nếu không có cốt truyện hấp dẫn thì sự hoạt động củacác tính cách cũng trở nên buồn tẻ, mất đi tính sinh động của nó Xuất phát từ

đó, khi nghiên cứu về cốt truyện trong các tác phẩm tự sự và kịch, chúng ta th ờng chú trọng đến sự phát triển hành động của nhân vật, tiến trình các sự kiện,các biến cố diễn ra trong không gian và thời gian

-Hiện nay, xung quanh khái niệm cốt truyện có rất nhiều cách hiểu khácnhau Xin dẫn ra đây một số quan niệm đang đợc nói tới nhiều trong các giáotrình, từ điển văn học

Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi

đồng chủ biên, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000) viết : "Cốt truyện là hệthống các sự kiện cụ thể đợc tổ chức theo yêu cầu t tởng và nghệ thuật nhất

định, tạo thành một bộ phận cơ bản quan trọng nhất trong hình thức vận

độngcủa tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch (… đề) có thể tìm thấy quacốt truyện hai phơng diện hữu cơ : một mặt, cốt truyện là một phơng diện cơ bảnbộc lộ tính cách, nhờ cốt truyện, nhà văn thể hiện sự tác động qua lại giữa các tínhcách Mặt khác,cốt truyện còn là phơng tiện để nhà văn tái hiện xung đột xã hội.Cốt truyện vừa góp phần bộc lộ có hiệu quả đặc điểm mỗi tính cách, tổ chức tốt hệthống tính cách lại vừa trình bày một hệ thống sự kiện phản ánh chân thực xung

đột xã hội, có sức mạnh hấp dẫn và lôi cuốn ngời đọc Cốt truyện là một hiện tợngphức tạp Trong thực tế văn học, cốt truyện các tác phẩm hết sức đa dạng, kết tinh

truyền thống dân tộc, phản ánh những thành tựu văn học của mỗi thời kỳ lịch sử,thể hiện phong cách và tài năng của nhà văn (… đề) Cốt truyện là sản phẩm độc đáocủa chủ quan nhà văn (… đề) Dù đa dạng, mỗi cốt truyện đều trải qua tiến trình vận

động có hình thành, phát triển và kết thúc Vì vậy, mỗi cốt truyện thờng bao gồmcác thành phần : trình bày, khai đoan (thắt nút), phát triển, đỉnh điểm (cao trào) vàkết thúc (mở nút) Tuy nhiên, không phải cốt truyện nào cũng bao hàm đầy đủ cácthành phần nh vậy" [88, 89] Qua định nghĩa trên, khái niệm cốt truyện đã đợcphân tích khá kỹ trên các vấn đề : Vai trò và chức năng của cốt truyện, các thànhphần tham gia vào cốt truyện

Cũng bàn về khái niệm cốt truyện, Giáo trình Lý luận văn học do Hà

Minh Đức chủ biên, tái bản lần thứ 7, năm 2001 viết : "… đề Cốt truyện là hệthống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống và nhất là các xung

đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó các tính cách hình thành và phát triểntrong những mối quan hệ qua lại của chúng nhằm làm sáng tỏ chủ đề và t tởngtác phẩm" [137] giữa các nhóm ngời, các giai cấp, các dân tộc… đề Đó chính làcác xung đột xã hội Miêu tả một cách nghệ thuật sự vận động của các tính cáchqua những xung đột xã hội ấy để nêu bật chủ đề, t tởng của tác phẩm là nhiệm

vụ hàng đầu của cốt truyện" [136]

Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học , (NXB Đại học Quốc gia

Hà Nội, năm 1999 thì cho rằng : "Cốt truyện là một phơng diện của lĩnh vựchình thức nghệ thuật, nó trỏ lớp biến cố của hình thức tác phẩm Chính hệ thốngbiến cố (tức cốt truyện) đã tạo ra sự vận động của nội dung cuộc sống đợc miêutả trong tác phẩm… đề Trong các thể loại văn học, cốt truyện là thành phần quantrọng thiết yếu của tự sự và kịch Cốt truyện tạo ra một trờng hành động cho cácnhân vật và cho phép tác giả thể hiện và lý giải tính cách của chúng, cái dệt nêncốt truyện là hành động của các nhân vật (hành động là sự thể hiện các xúccảm, ý nghĩa, ý định của con ngời vào các hành vi, hoạt động, lời nói, cử chỉ nétmặt… đề của họ)(… đề) Cốt truyện có chức năng quan trọng là bộc lộ các mâu thuẫncủa đời sống, tức là thể hiện xung đột … đề" [113, 114]

Nhà nghiên cứu Ephim Dôbin đã đa ra một định đợc chú ý : "Cốt truyện

là một quan niệm về hiện thực" Nhà lý luận M.B.Khrápchencô phê bình rằng :

"Cốt truyện chỉ thực hiện chức năng hẹp của nó và không thể mang quan niệmcủa nhà văn Cốt truyện không phải là yếu tố duy nhất mang tính quan niệm,nhng rõ ràng nó có nội dung quan niệm của nó" Nhà nghiên cứu

O.M.Phrâyđenbéc trong cuốn sách Thi pháp cốt truyện cũng khẳng định : "Các

cốt truyện hàm chứa một hệ thống thế giới quan, một quan niệm về cuộc đời,tức thể hiện một quan niệm nhất định"

Trên đây, chúng tôi chỉ nêu ra phần nào hình dung đợc sự phức tạp củavấn đề Điểm gặp gỡ trong các quan niệm trên đây trớc hết là ở chỗ, khẳng địnhcốt truyện là một yếu tố chiếm vị trí quan trọng trong các tác phẩm tự sự vàkịch Nó là trờng cho các sự kiện, hành động diễn ra Thông qua đó, tính cáchcủa nhân vật đợc bộ lộ Đặc biệt, nghệ thuật tổ chức cốt truyện là nơi in dấu ấnriêng về phong cách của mỗi nhà văn Cái thúc đẩy diễn biến của cốt truyệnchính là hành động của nhân vật Ngời ta thờng hiểu cốt truyện theo khái niệm

có từ thời cổ đại Hy Lạp với các thành phần : giới thiệu, thắt nút, phát triển, caotrào và mở nút, kết thúc Quan niệm cốt truyện đó đợc đúc kết trớc hết từ nghệthuật kịch, và do đó thờng chỉ thích hợp với kịch Trong một vở kịch, theoArixtốt chỉ có một hành động duy nhất với các quan hệ nhân quả rõ ràng, đẩykịch tới một cao trào và kết thúc Cốt truyện trong tác phẩm tự sự thì khác hẳn,bởi nhà văn xuôi không nhất thiết phải dùng xung đột gay gắt kiểu kịch để thểhiện sự sống Bởi "Cốt truyện không phải là yếu tố tất yếu của mọi loại tácphẩm văn học" [88, 12] Trong văn xuôi, nhiều khi một cuộc chuyện trò, mộtcuộc gặp gỡ cũng thành một truyện ; nhất là đặt văn xuôi nói chung và và thểloại tiểu thuyết nói riêng vào dòng chảy của sự cách tân đổi mới của tiểu thuyếtcuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX

Do sự phát triển của lịch sử và thành tựu của tiểu thuyết hiện thực thế kỷXIX, ở các hình thức tiểu thuyết thế kỷ trớc, việc đặc biệt hớng về tâm lý củanhân vật đã trở thành một hiện tợng đáng chú ý Sự thấu hiểu của con ngời vàlịch sử và đòi hỏi của một thể loại vốn hớng về một hệ thống ý nghĩa giống nhthật, mối liên hệ chặt chẽ giữa tiểu thuyết với cái bình thờng hàng ngày đãkhuyến khích nó đi theo hớng thể hiện tâm lý, đồng thời lấy sự phát triển củatâm lý để kết cấu tác phẩm Zatônxki, một nhà nghiên cứu Liên Xô trớc đây,

trong một công trình nghiên cứu mang tên Nghệ thuật tiểu thuyết thế kỷ XX, đặc

biệt đề cao một xu hớng phát triển trong tiểu thuyết mà ông tạm đặt tên, là tiểuthuyết hớng nội Trong sự giao thoa giữa hai nền văn hoá Đông - Tây ở đất nớc

ấn Độ vào những năm đầu thế kỷ XIX, R.Tagore đã bắt vào cái mạch ấy Tuynhiên, R.Tagore không phải là ngời đầu tiên và duy nhất đón nhận ngọn gió đổimới này, trớc đó phải kể đến B Bankim Chenđra Ông là ngời khởi xớng phongtrào phục hng nền kịch dân tộc kết hợp với những thể cách mới của Tây phơng

Ông cũng là ngời viết tiểu thuyết tâm lý xã hội đầu tiên ở ấn Độ Nhng,R.Tagore là ngời ảnh hởng mạnh mẽ nhất và thể hiện sự cách tân trong nghệthuật tiểu thuyết một cách rõ rệt Trong xu trào đổi mới ấy, cốt truyện đi vàotâm lý là một hớng đi rất hiện đại Cốt truyện tâm lý là cốt truyện đợc thúc đẩyphát triển dựa trên sự vận động phát triển của tâm lý nhân vật Ngời ta còn gọiloại cốt truyện này là "truyện không có chuyện", "Cốt truyện đặc biệt"… đề Tâm

lý là cái bí mật lớn nhất mà hầu hết các nhà văn lớn cần tìm hiểu Trong tâm lý

có cả lịch sử, xã hội Những động thái tâm lý phức tạp là bằng chứng của sự tiếntriển trong trình độ làm ngời R.Tagore là một trong những nhà văn tiêu biểu vàthành công trong hớng tìm vào nội tâm, tìm vào cảnh giác, một nhà văn chútrọng trớc hết đến việc biểu hiện tâm lý với quan niệm và cách thức riêng của

ông Nghệ thuật xây dựng cốt truyện trong tiểu thuyết Nàng Binôdini của

R.Tagore là một ví dụ tiêu biểu cho hớng tìm tòi này

1.1.2 Cốt truyện trong tiểu thuyết "Nàng Binôdini"

Thông thờng, đối với cốt truyện, hệ thống các sự kiện bên ngoài đóng vaitrò hết sức quan trọng: nó tạo nên hình thức vận động của truyện Nhng đếnR.Tagore, với mong muốn khai thác chiều sâu của hiện thực, khai thác thế giớinội tâm sâu kín của nhân vật: "phát giác sự vật ở những bề cha thấy, ở cái bềsâu, ở cái bề sau, ở cái bề xa" (Chế Lan Viên), ông đã tìm cho mình một hớng

đi riêng Tiểu thuyết Nàng Binôdini không có cốt truyện đầy kịch tính và

những tình tiết éo le, ly kỳ Có thể nói, tác phẩm không mấy hấp dẫn ở cái bềngoài, cái gọi là "chuyện", một cốt truyện gọn gàng dựa trên một số sự việc của

đời sống hàng ngày đợc R.Tagore dẫn dắt, đan cài một cách nghệthuật, cũngchỉ có thể xem nh một cái khung hữu hình, một đờng viền rõ nét, một điểm tựa

có thể nắm bắt đợc của thiên tiểu thuyết Bù lại, thế giới nhân vật mà ông khaisinh lại có chiều sâu nội tâm với đầy đủ diễn biến cảm xúc tâm lý Mối nhân vậttrong tác phẩm nh: Binôdini, Mahenđra, Asa, Bihari hiện lên nh một tiểu vũtrụ chứa đầy bí mật đó là kiểu nhân vật tâm trạng Họ sống với những cuộc đấutranh nội tâm gay gắt, với những cơn sóng ngầm va đập dữ dội

Cốt truyện đối với tiểu thuyết truyền thống thực sự là vấn đề quan tâmhàng đầu của nhà văn Đồng thời nó là yếu yếu tố tạo nên cái hay, cái dở, sựhấp dẫn, hay nhàm chán của tác phẩm Vì lẽ đó, có khi chạytheo sự hấp dẫn củacốt truyện, nhà văn đã hi sinh cả nhân vật Thành ra, sự phát triển tính cách ởmột số nhân vật có khi miễn cỡng, giả tạo Cốt truyện chủ yếu đợc dệt nên từhành động của nhân vật Chức năng quan trọng nhất của cốt truyện là bộc lộnhững xung đột hiện thực hay còn gọi là những mâu thuẫn đời sống Với

R.Tagore, trong Nàng Binôdini , ông đã không tìm đến một kiểu cốt truyện nh

vậy Sự kiện, chi tiết bên ngoài chỉ đóng vai trò nh những cái cớ để ông khaithác triệt để những biến thái tâm lý dù là nhỏ nhất trong tâm hồn nhân vật Vì

thế, có thể gọi, cốt truyện trong tiểu thuyết Nàng Binôdini là kiểu cốt truyện

không có chuyện - một dạng cốt truyện mà theo tâm lý nhân vật Nói khác đi,

đó là dạng cốt truyện của dòng tâm trạng Tác giả đã không quan tâm nhiều đếnnhững sự kiện, hành động bề ngoài của nhân vật với t cách là những yếu tố tạo

nên cốt truyện điều này có nguồn gốc sâu xa trong đặc trng văn hoá ấn Độ một nền văn hoá kia coi trọng đời sống tâm linh, hớng tới những giá trị tuyệt

-đối, phổ quát, bỏ qua cái cá biệt cụ thể Đắm chìm trong chiêm nghiệm, suy ttrớc thực tại, khao khát tìm kiếm điều mới lạ, khám phá thế giới tâm hồn conngời là một đặc điểm nổi bật trong t duy ấn Độ góp phần làm nên cái vẻ thuần

bí Là ngời kết tinh nền văn hoá ấn Độ, t duy nghệ thuật R.Tagore đã mang đặctrng t duy ấn Độ Tuy nhiên, tính chất thần bí trong tác phẩm của ông chỉ là lớp

vỏ bề ngoài nh chiếc áo cà sa khoác lên vai ngời trần tục Đọc tác phẩm của R.Tagore, cả thơ, kịch, truyện ngắn và đặc biệt là tiểu thuyết, một điều chúng ta

dễ nhận thấy là ông ít quan tâm đến những vấn đề bản thể vũ trụ Mọi sự tìmkếm, sáng tạo của ông đều hớng về đời sống con ngời, đặc biệt là đời sống tâmlinh Từ điểm nhìn đó, ông đã nghệ thuật hoá t tởng của mình trong sáng tạo màtrớc hết là trong một quan niệm nghệ thuật về con ngời Ông cho rằng:"chúng takhông bao giờ có đợc một quan niệm chân chính về con ngời nếu chúng ta khongchứng tỏ một tinh yêu thơng đối với nó" [195; 13] Để yêu thơng con ngời thì tr-

ớc hết phải hiểu đợc bản chất con ngời nh C Mác từng chỉ rõ: "… đềbản chất conngời không phải là một cái trừu tợng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tínhhiện thực của nó, bản chất con ngời là tổng hoà các mối quan hệ xã hội" Vậycách nào cho chúng ta hiểu đợc con ngời? R.Tagore - nhà nhân đạo chủ nghĩa vĩ

đại, đã tìm đợc một giải pháp đắc địa nhất đó là qua "việc đào sâu vào những bí

ẩn tâm lý" của con ngời

Khác với phơng Tây, t duy nặng về lý trí, thờng lấy cái khách quan bênngoài để suy xét thế giới xung quanh thì t duy của ngời phơng Đông lại thờngthiên về duy cảm, thờng lấy cái chủ quan của mình để suy xét thế giới Chính vìvậy, nếu ngời phơng Tây a hành động "khởi thuỷ là hành động", "hành động làtất cả, danh vọng không nghĩa lý gì", (J.Goethe, 1749 - 1832) thì ngời phơng

Đông lại a trầm t mặc tởng Điều này thể hiện ngay trong cách t duy và sáng tạonghệ thuật của các nhà văn Hành động bên ngoài có vai trò quan trọng trongcác tác phẩm của Dostoievski, Dickens, Bulgakov, Sholokhov… đề là một nhà tâm

lý sâu sắc có sức tiên tri, không ngần ngại thăm dò cả bản năng, tiềm thức, nửa

ý thức trong lòng ngời, trong Tội ác và trừng phạt Dostoievski rất coi trọng

hành động của nhân vật Có thể nói, hành động là tiền đề cho mọi mạch chảy

tâm lý trong Tội ác và trừng phạt, dặc biệt là tiền đề cho cuộc đấu tranh nội tâm

gay gắt trong tâm hồn nhân vật trung tâm - chàng thanh niên Raxcolnicov Chỉqua hành động phạm tội giết mụ chủ hiệu cầm đồ của Raxcolnicov, Dostoievski

đã dựng lên một cuốn tiểu thuyết nổi tiếng "khảo sát tâm lý của một tội ác"

Chính vì vậy, cốt truyện trong Tội ác và trừng phạt rất gay cấn và đầy kịch tính.

Mâu thuẫn bị đẩy đến đỉnh điểm khi Raxcolnicov quyết định giết ngời Cốttruyện tâm lý đợc phát triển từ chính hành động này.

Trong Nàng Binôdini, R.Tagore đã xây dựng song song hai cốt truyện:

Cốt truyện sự kiện bên ngoài là điểm tựa cho sự phát triển của cốt truyện tâm lýbên trong ở luận điểm này, chúng tôi xin đề cập tới giá trị nghệ thuật của kiểu

cốt truyện đơn giản trong tiểu thuyết Nàng Binôdini của R.Tagore đồng thời

cũng gián tiếp bàn đến vai trò của cốt truyện tâm lý trong việc thể hiện tâm lýnhân vật Hơn nữa, đây cũng là sự lựa chọn độc đáo và táo bạo mà không phảinhà văn nào cũng đủ bản lĩnh, trình độ và tài năng sáng tạo để có thể xử lýthành công nh R.Tagore

Cốt truyện trong tiểu thuyết Nàng Binôdini có thể tóm tắt trong vài dòng

ngắn ngủi và không nhiều sự kiện phức tạp, đặc biệt là những sự kiện đột biếnlớn lao, bất ngờ và kịch tính Chúng ta có thể tóm tắt cốt truyện của tác phẩmnày nh sau :

Bà Railasmi - mẹ của Mahenđra định cới nàng Binôdini - một cô gái xinh

đẹp, thông minh, có học vấn cho con trai mình Lúc đầu Mahenđra từ chối, saunhận lời, nhng đến ngày cới thì chàng quyết định không lấy Binôdini NàngBinôdini sau đó đã lấy một ngời họ hàng xa của bà Railasmi và ít lâu sauBinôdini trở thành goá phụ khi còn rất trẻ Thời gian trôi đi, vì bị mọi ngời thúc

ép, Mahenđra đã quyết định lấy asa - cháu gái của bà thím chàng - bất chấp sựphản đối của mẹ Sau khi cới, bà Railasmi vì bất mãn với con trai và con dâu đã

bỏ về quê ở đây, bà đã gặp lại Binôdini Bà rất quý Binôdini và quyết định đanàng theo khi trở về Calcutta Tất cả mọi ngời đều bị sắc đẹp, trí thông minh vàhọc vấn của Binôdini chinh phục, kể cả Mahenđra - ngời đã từng chối bỏ nàng.Binôdini tìm cách quyến rũ Mahenđra để trả thù cho sự đối xử của Mahenđra

đối với nàng trớc kia Binôdini lại yêu Bihari - bạn thân của Mahenđra nhngkhông đợc đáp lại; nàng rất đau khổ Trong khi đó, Mahenđra lại say mê vàtheo đuổi nàng Cuối cùng, lá th của Binôdini gửi cho Mahenđra cự tuyệt tìnhcảm của chàng bị Asa bắt gặp ; mọi chuyện bị phát hiện Bị mọi ngời căm ghét,cuối cùng, không còn con đờng nào khác Binôdini đành chấp thuận theoMahenđra ra đi mặc dù không yêu chàng Sau một thời gian tìm cách chiếm

đoạt Binôdini không đợc, Mahenđra chán nản và quyết định trở về với Asa.Còn Binôdini, mặc dù đợc Bihari hiểu và yêu nhng nàng quyết định dồn tâm trívào việc tu tâm vì nàng chợt nhận ra rằng: “Tôn giáo và xã hội sẽ chẳng dungthứ cho nó”[330; 31]

Câu chuyện chỉ có thế, song bao vấn đề trong đời sống tinh thần của ngời

ấn Độ đợc đặt ra ; nhất là những khát vọng đợc hạnh phúc, đòi quyền giải

phóng tự do cá nhân của ngời phụ nữ ra khỏi những ràng buộc của lễ giáophong kiến hủ lậu là điều mà R.Tagore - nhà cải cách xã hội muốn bàn đếntrong cuốn tiểu thuyết của mình Cốt truyện đơn giản thực ra là cái cớ, là phơngcách để nhà văn đi vào khai thác thật sâu, thật đậm, thể hiện thật tập trung vàphong phú thế giới nội tâm của nhân vật Kiểu tổ chức cốt truyện đơn giản, gọn

nhẹ, không ôm đồm của R.Tagore trong Nàng Binôdini nh một đòn bẩy nâng

kích sự phong phú, phức tạp, đa diện và đa thanh trong chủ đề, t tởng của tácphẩm Sự cô gọn trong tổ chức cốt truyện chính là sự mở ra đến không cùngchiều sâu của thế giới nội tâm của nhân vật với đầy những suy nghĩ, trăn trở,day dứt Các sự kiện thờng xuất hiện với t cách là nguyên nhân, là nguồn gốccảu những cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật Nhân vật bộc lộ thái độ,tình cảm, t tởng của mình chủ yếu qua hành vi, cử chỉ, nét mặt, lời nói… đề vànhất là qua độc thoại nội tâm Ngay ở đầu tác phẩm, sự kiện con chim Koenchết trong hoàn cảnh bà Railasmi - mẹ Mahenđra đã bỏ về quê, bà Annapunacũng đi khỏi không ai chăm sóc con chim, nó nh một điềm gở báo hiệu những

điều không hay khiến tâm lý Asa rất lo sợ :"Asa tái mặt trớc cảnh tợng đó.Những nhón tay nàng tê cứng, vòng hoa để dở dang, những bông hoa nằm thành

đống… đề" (tr.82) Hay sự xuất hiện của Bihari với những lời châm chọc đem đếncảm giác khó chịu cho Asa Việc Asa năn nỉ chồng gặp Binôdini là tiền đề chotác giả đi sâu lý giải tâm lý của Mahenđra Tại sao Mahenđra lại tránh gặpBinôdini ?"không phải là Mahenđra không tò mò muốn gặp Binôdini, thực ra

đôi khi sự tò mò đã nghiêng sang phía hăng hái Nhng anh lại sợ chính sự hănghái đang dờng nh còn mơ hồ trong anh Anh tự hào về sự nghiêm chỉnh trongtình yêu của mình (… đề) Anh tự hào với mình về sự khó tính và trớc sau nh mộttrong tình yêu của mình Đối với tình bạn với Bihari cũng nh vậy Sự trung thành

đã choán hết chỗ của những ngời bạn khác Khi một ai đó bắt đầu có cử chỉ làmthân anh liền chỉnh ngay và sau đó lại khoe khoang với Bihari, lại mắng nhiếc,chế giễu anh chàng không may ấy, và lại hãnh diện bày tỏ sự khắt khe của mìnhtrong việc giao du với đám ngời tầm thờng, trần tục… đề (tr66, 67) Qua sự kiện này

đã bộc lộ bản chất con ngời Mahenđra : luôn ảo tởng về chính sự siêu phàm củamình nhng thực ra chỉ là một con ngời bình thờng nh bao con ngời khác : biếtrung động trớc cái đẹp và biết tránh xa cái xấu, có những phút cao thợng, cónhững lúc bị dục vọng thấp hèn lấn át… đề nhng quan trọng là cuối cùng con ngời

phải biết tự thức tỉnh mình trở về với bản chất tốt đẹp của mình Trong Nàng

Binôdini còn rất nhiều những sự kiện có tính chất gợi mở cho sự phát triển tâm

lý nhân vật nh vậy Chẳng hạn, sự kiện Binôdini từ chối gặp Mahenđra cũng làmột tiền đề, điểm tựa cho những suy nghĩ, là chìa khoá cho dòng độc thoại nộitâm trong Mahenđra : "Mahenđra tức giận : lòng sĩ diện bị động chạm Sao con

mụ đàn bà này lại dám khớc từ làm quen ! Nó đã coi ta là một trong cái lũ tầmthờng chăng ? Chẳng nhẽ nó không hiểu rằng nếu Mahenđra này mà cứ nh nhữngthằng khác thì gã đã tin nó từ lâu rồi ? Chỉ mỗi việc ta không thèm làm nh thếcũng thừa đủ cho nó hiểu ra về ta, nó tất phải biết ta khác những kẻ khác nh thếnào" (tr.69) Việc Mahenđra tránh không gặp Binôdini cũng khiến nàng khó hiểu: "Vậy thì sự làm ngơ này nghĩa là làm sao ? Làm nh nàng chỉ là thứ đồ đạc trongnhà ấy ! Chẳng nhẽ nàng không là ngời, không là đàn bà sao ? Chỉ cần anh tahiểu nàng, anh ta nhất định sẽ thấy sự khác nhau trời biển giữa nàng với con béChănni quý hoá của anh ta" (tr.69) Sự lạnh lùng, tự kiêu của Mahenđra làm choBinôdini bị tổn thơng, nàng cảm thấy bị coi thờng, nàng quyết tâm quyến rũMahenđra, quyết đánh đổ sự kiêu ngạo của kẻ một thời đã chối bỏ nàng Nhngthực chất, Binôdini cũng chỉ là một ngời phụ nữ đáng thơng, nàng cần có tìnhyêu, nàng khao khát hạnh phúc nh một ngời lữ hành đi trên sa mạc cần một bóngcây để có thể nghỉ ngơi chốc lát, cần một chút nớc để thoả cơn khát đang cháyhọng Sự kiện Mahenđra đi trực đêm ở bệnh viện và phải ở lại phòng nghiên cứucạnh trờng một thời gian tởng nh là một sự kiện bình thờng đối với một sinh viên

y khoa, nhng lại trở thành một sự kiện tâm lý đối với Mahenđra Mahenđra thựcchất là đi chạy trốn tình cảm của mình, chạy trốn lực hút ma quỷ từ Binôdini.Nhng cuối cùng, Mahenđra đã phải "đầu hàng" trớc sức quyến rũ của Binôdini

Có thể nói, cốt truyện sự kiện (cốt truyện bên ngoài) đơn giản tạo điều kiện chonhà văn dồn bút lực vào khám phá chiều sâu tâm hồn con ngời Cốt truyện tâm lý

trong tiểu thuyết Nàng Binôdini đợc xây dựng trên cơ sở miêu tả những cuộc đấu

tranh nội tâm của nhân vật, đặc biệt ở hai nhân vật chính của tác phẩm làBinôdini và Mahenđra Những cuộc gặp gỡ, những thái độ, cử chỉ của Binôdiniluôn tạo ra mạch ngầm đấu tranh t tởng trong Mahenđra, và ngợc lại Chẳng hạn,việc Mahenđra rời nhà vào ở trong bệnh viện với lý do trực đêm khiến cho

"Binôdini băn khoăn không biết có chuyện gì", "không hiểu đó là niềm kiêu hãnh

bị tổn thơng hay là giận dỗi ? Hay chỉ là sợ thôi nhỉ ? Hãy để xem anh ta bỏ đi

đ-ợc bao lâu" (tr.106) Sự cự tuyệt của Binôdini đối với Mahenđra cũng làm chochàng suy nghĩ : "Phải chăng mình là kẻ vô nghĩa đến thế ? - Anh tự hỏi - Sao cô

ta lại dám đối xử với mình nh đối với con sâu, cái kiến, trong khi cô ta chỉ có mỗimình mình che chở? " (tr.225)

Cốt truyện dờng nh không có gì đặc biệt, ngoài việc tác giả đi vào thểhiện cuộc đời của Binôdini - một ngời phụ nữ bất hạnh nh bao ngời phụ nữ kháctrong xã hội ấn Độ bấy giờ Nàng khao khát hạnh phúc và căm giận cho sốphận của mình đến mức đố kị trớc hạnh phúc của ngời khác Nàng tìm mọi cáchquyến rũ Mahenđra - ngời trớc kia đã từ chối lấy nàng để lấy Asa - một "con béxinh đẹp nhng ngốc nghếch" để thoả mãn sự hận thù trong nàng Cuối cùng,

nàng đã thực hiện đợc mục đích của mình Nhng cái cuốn hút, hấp dẫn độc giảchính là cốt truyện tâm lý của tác phẩm Các nhân vật của R.Tagore luôn tự đấutranh với chính mình, tự phân thân mình ra thành hai cá thể có tiếng nói độclập, phê phán lẫn nhau, soi chiếu vào nhau Điều này tạo nên sự phức hợp, đathanh trong tiểu thuyết của R.Tagore - một dấu hiệu của sự cách tân, đổi mớitrong nghệ thuật tiểu thuyết của ông vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX Sự độc đáo của R.Tagore chính là ở chỗ, nhà văn đặt nhân vật chông chênhgiữa thiện - ác, cao thợng - thấp hèn, đáng thơng - đáng giận, … đề để miêu tả tâm

lý nhân vật Nhân vật Binôdini chẳng hạn Nàng là nạn nhân của những hủ tụcphong kiến có từ rất lâu đời trong xã hội ấn Độ nhng cũng chính nàng trở thành

kẻ phá hoại hạnh phúc của ngời khác Nhng trong nàng không giản đơn chỉ có

sự hận thù, căm ghét, đố kỵ mà trớc hết và hơn hết nàng là một ngời phụ nữ

đang khát thèm hạnh phúc Nàng đau khổ cho những mâu thuẫn đang giằng xétrong tâm hồn mình Nhiều khi nàng rơi vào sự bế tắc, tuyệt vọng, không biếtmình đang muốn gì và đang làm gì ? "Không biết có ngời đàn bà nào khổ sở

nh ta không ? Ta muốn chết đi hay muốn đập phá đây ? Ta là kẻ đi săn hay làcon thú bị săn hở trời ? Ước gì ta biết đợc nhỉ ?" (tr.107) Mahenđra cũng vậy

Là một con ngời kiêu ngạo, luôn tin mình là một ngời siêu việt, không giốngnhững ngời khác, Mahenđra luôn phải chống chọi với những ham muốn tầm th-ờng trong mình Nhiều khi, R.Tagore để cho Mahenđra tự phân thân mình rathành hai con ngời tự đối thoại với chính mình: một con ngời tự nhận mình là kẻtội lỗi, xấu xa, ngay lập tức con ngời kia phủ nhận cho mình là kẻ nghiêm túctrong tình bạn và tình yêu Mahenđra đã sống trong cuộc đấu tranh nội tâm gaygắt Con ngời này luôn giằng xé lẫn nhau : "Sao mình lai hét to nh thế và dữ dội

đến thế rằng mình không hề quan tâm đến Binôdini làm gì ? Đúng là mìnhkhông yêu cô ta, nhng việc tuyên bố rằng mình không hề quan tâm đến cô ấythì thật là tàn nhẫn quá Những lời nh vậy sẽ làm tổn thơng đến phụ nữ ghê gớmlàm sao ! Tất nhiên là mình không thể nói với cô ấy là mình yêu, nhng mình ớcgì đợc bày tỏ để cô ấy hiểu, một cách lờ mờ và trực tiếp, rằng mình thực cóquan tâm đến cô ấy Sẽ không hay nếu để cô ấy ấp ủ một ý nghĩ cay đắng và sailầm rằng cô ấy không có nghĩa lý gì với mình cả" (tr.137, 138) Cứ nh vậy,nhân vật luôn sống trong sự day dứt, dằn vặt, khổ đau về tinh thần Nhng quacuộc đấu tranh nội tâm ấy, con ngời đã tự "thanh lọc" mình, tự hoàn thiện mình

Đó là bức thông điệp mà R.Tagore muốn gửi đến ngời đọc

Cốt truyện men theo dòng tâm lý là một đặc điểm tiêu biểu của tiểu

thuyết Nàng Binôdini thể hiện một kiểu t duy nghệ thuật - t duy hớng nội của R.Tagore Trong tập truyện ngắn Mây và Mặt trời, dạng cốt truyện này đợc sử dụng rất phổ biến Trong truyện Mây và Mặt trời, tâm trạng nhân vật

Xasibuxan chủ yếu đợc R.Tagore thể hiện qua dòng suy tởng của nhân vật này.Những suy nghĩ, tâm t của Xasibuxan kéo dài từ kia chuẩn bị vụ kiện cáo tai hạichống lại quan toà, từ vụ kiện này đến khi trông thấy sự tàn nhẫn của viên quanAnh giết một ngời ấn đang nghiền gia vị, và khi anh phải đi tù và đợc ra tù.Dòng suy tởng chảy dài theo từng bớc chân và suốt cả cuộc đời nhân vật này, làmbật nổi những trạng thái tâm lý phức tạp trong chiều sâu nội tâm nhân vật tạo nênnhững xung đột nội tâm gay gắt : vừa tủi nhục, vừa phẩn nộ trớc những kẻ ngoạixâm và bọn tay sai bán nớc Xasibuxan ý thức đợc kiếp sống của ngời dân nô lệ

và ý thức đợc bản chất tàn bạo của những kẻ ngoại xâm đã cớp đi quyền sống,quyền hởng hạnh phúc của con ngời

Rõ ràng, cốt truyện đơn giản, ít tình tiết là một sự lựa chọn nghệ thuật củaR.Tagore, góp phần làm nên dấu ấn phong cách, một cá tính sáng tạo độc đáocủa ông Và đây cũng là một xu hớng hiện đại hoá văn xuôi với sự ra đời củadòng văn xuôi trữ tình trong những năm cuối của thế kỷ XIX ở Việt Nam, sángtác của Thạch Lam, Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh … đề đã nằm trong dòng mạch này

1.2 Thể hiện tâm lý nhân vật qua tình huống truyện

1.2.1 Giới thuyết khái niệm

Tìm hiểu các dạng thức tình huống đặt ra trong sáng tác là một công việccần thiết trong quá trình tìm hiểu phong cách nghệ thuật của nhà văn Bởi "Đôikhi ngời ta nghĩ ra đợc một tình thế xây ra câu chuyện thật hay và vì thế là coixong một nửa" (Nguyễn Minh Châu) Và có thể nói, tình huống không cần đếnnhững mâu thuẫn gay gắt nh kịch, nhng nó là cái cớ chắc chắn, hết sức cụ thể

và mang tính riêng, ở đó cốt truyện và nhân vật nơng tựa vào nhau để thực hiện

đắc lực tất cả ý định của tác giả Yếu tố tình huống đóng vai trò quan trọng nhvậy, nhng, trong phạm vi t liệu có thể bao quát đợc chúng tôi thấy khái niệmtình huống ít đợc đề cập đến trong các sách lý luận văn học

Trong cuốn Phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu, NXB Khoa học

xã hội, ở trang 123 tác giả Tôn Phơng Lan có định nghĩa :"Tình huống là bốicảnh đặc biệt mà tác giả tạo ra để triển khai cốt truyện, để nhân vật hành động,suy nghĩ" Đây là một định nghĩa ở mức độ khái quát nhất về thuật ngữ tìnhhuống Và chúng tôi cũng coi đây là cơ sở để triển khai luận điểm này

Đối với tác phẩm tự sự, tình huống là một yếu tố không thể thiếu Cùngvới sự kiện, tình huống góp phần xây dựng nên cốt truyện, thúc đẩy cốt truyệnphát triển Tinh huống trở thành phơng tiện giúp nhà văn miêu tả chiều sâu của

đời sống tâm linh con ngời, để trình bày quan điểm của mình về đời sống dớidạng thẩm mĩ Đặc biệt đối với những tác phẩm thiên về thể hiện tâm lý nhân

vật thì dờng nh yếu tố tình huống lại càng không thể vắng mặt Bởi lúc này,hành động của nhân vật không còn là điểm mấu chốt của cốt truyện nữa vàcũng không còn là mối quan tâm hàng đầu của nhà văn Vậy yếu tố nào giúpcốt truyện đợc duy trì nếu đó không phải là các tình huống truyện ở đây,chúng tôi muốn khu biệt bàn đến yếu tố tình huống trong kiểu "tiểu thuyết hớngnội" (chữ dùng của nhà nghiên cứu Zatônxki), tiểu thuyết tâm lý xã hội mà tác

phẩm Nàng Binôdini của R.Tagore là đối tợng khảo sát của chúng tôi.

1.2.2 Nghệ thuật tạo tình huống trong tiểu thuyết “Nàng Binôdini”

Là "hiện thân của văn hoá ấn Độ" , "Ngôi sao sáng của văn học phục hng

ấn Độ", R.Tagore luôn kiếm tìm một sự thể nghiệm của chính mình trong nghệthuật, không ngừng kiếm tìm những hình thức nghệ thuật mới nhằm thể hịên đợcnhiều nhất, sâu sắc nhất tinh hoa của văn hoá ấn Độ - văn hoá của thế giới tâmlinh huyền bí Trong quá trình kiếm tìm không mệt mỏi ấy, R.Tagore đã bắt vàomạch của sự đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết ở châu Âu đang chảy vào đất nớc ấn

Độ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX ở tiểu thuyết Nàng Binôdini , một trong

những đặc điểm nổi bật của tác phẩm này là R.Tagore đã sử dụng rất tài tình một

hệ thống các tình huống nhằm khám phá tâm lý nhân vật ở những thời khắc bấtngờ, ngẫu nhiên nhất, nói cách khác, các nhân vật, đặc biệt là nhân vật trung tâmBinôdini đợc đặt trong tình huống với nhiều dạng khác nhau Nhờ đó, qua mỗitình huống, tính cách, tâm trạng nhân vật đợc hiện lên một cách tự nhiên Nhữngngõ ngách trong tâm lý nhân vật với những biến thái nhỏ nhặt nhất cũng đợckhám phá, tạo nên một sức hấp dẫn riêng cho tác phẩm

Phân chia ra các dạng tình huống khác nhau, trên thực tế chúng tôi quanniệm đây chỉ là một việc làm tơng đối Mọi hoạt động sáng tạo của nhà vănchung quy lại đều nhằm diễn tả sự vận động của nhận thức, nhằm đa lại mộtnhận thức về t tởng, về thẩm mỹ mới cho ngời đọc Việc phân chia này, vì thế,chủ yếu vẫn là thao tác cần thiết để tìm hiểu các phơng tiện biểu hiện nghệthuật, nói lên cái nhìn độc đáo của sáng tác của nhà văn trong việc tiếp cận vàthể hiện hiện thực cuộc sống

1.2.2.1 Tình huống thắt nút

Đọc tiểu thuyết Nàng Binôdini dễ dàng nhận thấy sự phong phú đa dạng

của các loại tình huống Trong đó, tình huống thắt nút có vai trò rất quan trọng,

nh một sự khởi đầu

Nh trên đã nói, trong Nàng Binôdini cốt truyện sự kiện rất đơn giản,

không kịch tính, gay cấn nhng bù lại tác phẩm hay là ở chiều sâu tâm lý của cácnhân vật đợc khám phá qua cốt truyện tâm lý Khi hành động không còn là đối

tợng quan tâm hàng đầu của các nhà văn khi sáng tạo tác phẩm thì yếu tố tìnhhuống lại phải đóng vai trò trọng tâm duy trì cái "cốt" mà yếu tố hành động để

lại Cốt truyện tâm lý trong tiểu thuyết Nàng Binôdini đợc triển khai từ những

tình huống thắt nút : cuộc gặp gỡ tình cờ, ngẫu nhiên giữa bà Railasmi - mẹ củaMahenđra với Nàng Binôdini xinh đẹp - ngời trớc đây là con dâu "hụt" của bànơi làng quê trong hoàn cảnh éo le : bà Railasmi không thích cô con dâu Asa vì

sự ngốc nghếch, vụng về ; Tình huống Asa nhặt đợc lá th của Binôdini gửi choMahenđra nhằm cự tuyệt tình yêu của chàng

Vậy thế nào là tình huống thắt nút ?

Tình huống thắt nút là bối cảnh đặc biệt mà tác giả tạo ra để triển khai cốttruyện, là mấu chốt của những diễn biến tâm lý của các nhân vật Từ cách tìnhhuống đó, nhà văn có điều kiện đi sâu vào phát hiện bản chất tính cách của nhânvật Đó đợc xem là các bớc thử thách đối với nhân vật Đặt nhân vật trong nhữngtình huống có tính chất bớc ngoặt ấy, nhân vật phải trăn trở, dằn vặt suy nghĩ tìmcách giải quyết Và đó là lúc nhà văn có cơ hội quan sát sự biến chuyển trongtâm lý nhân vật Nếu nhân vật bị bao bọc trong một "không khí vô trùng" thì

không bao giờ chúng ta có thể biết đợc bản chất thực của nhân vật Trong Nàng

Binôdini, R.Tagore đã đặt nhân vật vào những tình huống thắt nút nh vậy giúp

nhà văn khám phá sâu sắc thế giới bí ẩn sâu kín của con ngời

Quả thực, nếu không có cuộc gặp giữ tình cờ giữa bà Railasmi và NàngBinôdini ở thôn quê và việc bà quyết định đa Binôdini theo khi trở về Calcutta

thì chúng ta không có tác phẩm Nàng Binôdini Bởi mọi chuyện chỉ đợc bắt

đầu từ khi Binôdini xuất hiện Sự xuất hiện của Nàng Binôdini giữa căn nhà ởCalcutta lâu nay vốn ngột ngạt, tù túng đã đem lại sinh khí mới cho nơi đây.Nhng cũng từ đó dông bão đã nổi lên trong tình yêu hạnh phúc của Mahenđra

và Asa Binôdini đến không chỉ với mục đích đi theo để giúp đỡ bà Railasmi,

mà màng mang theo cả sự khát khao hạnh phúc của ngời phụ nữ bị giam hãmtrong những tập tục lạc hậu của lễ giáo ấn Độ và lòng hận thù đối với kẻ mànàng cho là đã đem bất hạnh đến cho nàng là Mahenđra - ngời đã từ chối lấynàng trớc kia Rất tinh tế và nhạy cảm trong vấn đề phản ảnh, R.Tagore hiểuthấu tâm lý của ngời phụ nữ Chỉ có ngời nào hiểu và thật sự thông cảm chohoàn cảnh của ngời phụ nữ ấn Độ - ngời chịu thiệt thòi nhất, chịu số phận bấthạnh nhất thì mới khám phá đợc những khổ đau, khắc khoải ẩn trong vẻ bềngoài nhẫn nhịn, cam chịu của họ R.Tagore đã đi "khảo sát tâm lý" của một

trong rất nhiều những số phận nh thế trong tác phẩm Nàng Binôdini của mình.

Đó là nhân vật Nàng Binôdini Xinh đẹp, sắc sảo, có học vấn và thông minh,

đáng lẽ nàng phải có cuộc sống hạnh phúc nhng oái oăm thay nàng lại toàn

"h-ởng" những "quả đắng" của đời Lấy chồng do mối mai và trở thành goá phụkhi còn rất trẻ, không tài sản, không con cái, nàng sống âm thầm ở một làngquê nghèo nàn : "Cái ao tù phủ đầy váng xanh dày, suốt ngày đêm chỉ nghetiếng hú của chó hoang Cảnh vật thực là ủ ê" (Lời nhận xét của nhân vậtBihari), trong nàng luôn âm ỉ niềm khao khát một lần đợc yêu, đợc hạnh phúcnhng phong tục lạc hậu đối với một ngời phụ nữ goá chồng không cho phépnàng thực hiện điều đó Nàng tò mò, ham muốn đợc biết : "Mahenđra là ngời

nh thế nào Asa trông ra sao, tình yêu của họ hình thù thế nào và sâu sắc đến

đây" (tr.47) Tình yêu và hạnh phúc là điều tất cả mọi ngời cần và có quyền đợchởng, nhng với Binôdini nó lại trở thành niềm mơ ớc, thành sự "hồi hộp tò mò"muốn biết Sống trong môi trờng ấy, niềm khao khát hạnh phúc của Binôdini đãtrở thành sự đố kỵ đối với hạnh phúc của đôi vợ chồng trẻ Mahenđra và Asa ;

Nó nh một đập nớc lớn nó đang ầm ào nổi sóng và có thể phá bờ bất cứ lúc nào.Nàng đã bớc vào gia đình của Mahenđra trong tâm thế ấy và chuyện gì phải đến

đã đến Mahenđra là một con ngời dễ thay đổi, không có lập trờng, luôn tựhuyễn hoặc về sự siêu việt của chính mình : mình không phải là một kẻ tầm th-ờng, luôn chung thuỷ trong tình yêu, chính chắn trong tình bạn R.Tagore đã đặt

ra tình huống để thử thách nhân vật đó là để cho Mahenđra gặp và phải lòngBinôdini Cốt truyện lại đợc đẩy thêm một bớc Nó tạo cơ hội cho nhà vănkhông chỉ "khảo sát tâm lý" nhân vật Binôdini mà còn thăm dò, khám phá, khảosát tâm lý của Mahenđra - kẻ lâu nay luôn sống trong "không khí vô trùng" Vàbản chất thật của con ngời Mahenđra đợc "phanh phui" trớc các nhân vật khác

và ngời đọc Đây đợc xem là tình huống thắt nút của tác phẩm, bởi từ đây nhânvật tự nhận chân đợc bản chất của mình nhng luôn cố che dấu, phủ nhận nó, dẫn

đến những cuộc đấu tranh t tởng, những xung đột gay gắt trong nội tâm nhânvật Mahenđra không còn sống bình thờng, vô t, vô tâm nh trớc đợc nữa, bởichàng chợt nhận ra rằng mình không phải là kẻ siêu việt, bậc thánh thần mà là

kẻ bình thờng thậm chí tầm thờng, xấu xa vì đã phụ bạc vợ Đặt Mahenđra vàotình huống này, R.Tagore có điềukiện khám phá chiều sâu tâm hồn của nhânvật với cái vẻ bên ngoài lạnh lùng, kiêu ngạo trớc Binôdini, nhng bên trong làmột cuộc đấu tranh gay gắt nhằm níu giữ một chút mảnh vỡ cuối cùng của lòng

tự trọng, của danh dự mà lâu nay Mahenđra tự khoác lên mình Nhà văn nh soithấu tâm can của nhân vật, "không phải là Mahenđra không tò mò muốn gặpBinôdini, thực ra đôi khi sự tò mò đã nghiêng sang phía hăng hái Nhng anh lại

sợ chính sự hăng hái đang dừng nh còn mơ hồ trong anh Anh tự hào về sựnghiêm chỉnh trong tình yêu của mình Trớc kia anh đã từ chối không lập gia

đình chỉ vì sự quấn rối sự độc quyền của mẹ trong tình cảm của anh Giờ đâyanh cũng lo ngại hệt nh vậy khi giữ gìn sự độc quyền của Asa và do đó anh thấy

miễn cỡng chấp nhận ngay với chính mình sự quan tâm về những ngời đàn bàkhác Anh tự hào với mình về sự khó tính và trớc sau nh một trong tình yêu củamình" (tr.67) "Lần này cũng vậy, Mahenđra thấy đầu óc cố hữu của mình luôn

bị khuấy động bởi nỗi tò mò và mong muốn trớc hình ảnh một ngời đàn bà bí

ẩn, anh thấy hổ thẹn với chính minh vì đã hạ bệ thần tợng của mình Chính vìvậy anh đã bực bội một cách chính đáng và thúc ép mẹ đa Binôdini đi khỏi nhà"(tr.67) Mahenđra sống trong sự giằng co quyết liệt, một bên là tình yêu đối vớiAsa, danh dự của một ngời đàn ông quý tộc và một bên là dục vọng thấp hènmuốn tạm thời neo đậu ở một bến bờ mới trong chốc lát Cứ nh vậy, nhân vậtMahenđra sống trong sự hỗn loạn của tinh thần, sự bất ổn của lơng tâm : "Cáitĩnh lặng của buổi tối yên ả, vị hấp dẫn, ngọt ngào của sự yên ổn không bị ràngbuộc, những làn gió xuân mơn trớn và viễn cảnh về sự đầu hàng của Binôdinilàm anh bồn chồn vì mong đợi và sợ hãi Bứt rứt anh nhảy bổ ra khỏi ghế, vội vãtắt đèn, cài then cửa chính và cửa chớp rồi vào giờng nằm" (tr.156) "Đến chíngiờ tối có tiếng gõ cửa Giọng Binôdini vọng từ ngoài vào : - Anh ơi, em đembữa tối cho anh đây Mở cửa nào Mahenđra nhảy khỏi giờng, lao ra mở cửa.Nhng khi tay anh vừa chạm vào then cửa anh bỗng co lại sợ hãi và rũ xuốngsàn" (tr.157) Cốt truyện tâm lý bị đẩy đến đỉnh điểm khi Asa tình cờ bắt gặp lá

th của Binôdini gửi cho Mahenđra cự tuyệt tình cảm của chàng Mọi chuyện bịphát hiện R.Tagore đã đặc tất cả các nhân vật vào một tình thế gay cấn buộc họphải lựa chọn một cách giải quyết mà không thể sống bình thờng, yên ả (mặc

dù là vẻ bên ngoài) đợc nữa Việc làm sai trái của Mahenđra bị "phanh phui",cái mặt nạ của sự lạnh lùng, kiêu ngạo đeo trên ngời Mahenđra bị lật tẩy Nhcon thú bị đảy vào đờng cùng, Mahenđra đã lộ ra là một kẻ nhẫn tâm, ích kỷ,anh ta đã rủ bỏ tất cả : một bà mẹ đau yếu hết lòng chăm sóc anh, một ngời vợtrẻ yếu đuối hết lòng yêu anh để chạy theo dục vọng thấp hèn Binôdini đau đớnnhận ra mình không yêu Mahenđra mà yêu Bihari, nhận ra mình đã tự rơi vàocái bẫy của chính mình giăng ra cho kẻ khác Còn Asa thì sụp đổ hoàn toàn.Lâu nay, nàng đã tôn thờ một kẻ không xứng đáng với lòng tin yêu của nàng :

"Đọc xong lá th, Asa thấy đất dới chân nh sụt xuống, tất cả cơ bắp và thần kinh

nh không còn chế ngự đợc nữa Nàng thấy bức bối nh không đủ khí để thở, nhmặt trời đã thu lại hết ánh sáng trong mắt nàng Nàng quờ quạng bám vào tờngvào lng ghế trớc khi gục xuống bất tỉnh Khi vừa hồi tỉnh, nàng cố đọc lọc bức

th nhng đầu óc quá mụ mẫm không còn hiểu gì nữa Nàng thấy những bức th

đen xịt đang nhảy múa trớc mắt nàng Cái gì đã xảy ra vậy ? Nó xảy ra nh thếnào nhỉ ? Nh vậy có nghĩa là chấm hết mọi chuyện chăng ? Nàng nên làm gì ?Phải gặp ai đây ? Trốn chạy đi đâu ? Nàng không thể biết, không thể chịu nổi

Nh một kẻ đang chết đuối vung tay quờ quạng bám vào không khí, nàng cố lấy

hết sức lực bám víu vào một chỗ dựa nào đó, vào bất cứ chỗ nào"(tr 204) Asa

đã rơi vào sự tuyệt vọng ; khi lòng tin bị đổ vỡ thì dờng nh tất cả đều trở nên vônghĩa Asa - ngời con gái xinh đẹp, ngây thơ, trong sáng thuở nào giờ đây đang

đau đớn tột bậc Ngời mà nàng đặt lòng tin yêu nhất, ngời mà nàng xem là chỗdựa duy nhất cho mình đã phản bội nàng Đó là sự xúc phạm ghê gớm đối vớiAsa : "Giờ đây nàng nhất quyết từ bỏ vị thần mà nàng đã tôn thờ thật thành tâmtrớc kia và nhất quyết thả trôi cái hình tợng ấy trong dòng sông mê đắm đenngòm của Binôdini nh những tín đồ Hindu thả tợng nữ thần Duga xuống sôngvậy( ) Mahenđra của Binôdini dờng nh là một kẻ xa lạ đối với Asa, còn tệ hơncả một kẻ xa lạ nữa Không có hình ảnh của một kẻ xa lạ nào lại làm nàng xấu hổ

đến nh vậy" (tr.264, 265) Trong Asa nhờng chỗ cho sự kính trọng, quy phục đốivới chồng là một "cảm giác kinh tởm đến buồn nôn xâm chiếm lấy nàng" BàRailasmi trớc tình huống này thì cảm thấy nhục nhã, tức giận đối với đứa con

bà đã nâng niu, chiều chuộng, mà vì nó bà có thể hy sinh tất cả, giờ đây đứa con

đó đã dám bỏ bà, bỏ vợ nó để chạy theo "con quỷ Binôdini" Bà đau đớn nhận

ra chỉ có Asa mới là đứa con dâu tốt của bà Đối với Bihari thì tình huống nàyxảy ra là cơ hội để anh có thể nhìn nhận lại bản thân mình, thấy rằng "cả quãng

đời trớc đây của anh đã trôi qua thật dễ dàng, thoải mái Giờ đây, đối với Bihari,

đó là quãng đời anh đã để phí hoài biết bao nhiêu (… đề) Anh thấy thật khủngkhiếp nếu nh lại sống phần lớn quãng đời mình nh một cái bóng củaMahenđra… đề" (tr.299)

Qua những phân tích trên, chúng ta có thể thấy dạng tình huống thắt nút,

đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện tâm lý nhân vật Tạo dựng nhữngtình huống có tính chất bớc ngoặt, đầy kịch tính, R.Tagore muốn khám pháchiều sâu tâm lý nhân vật ở phần sâu kín nhất, bản năng nhất của con ng ời.Những giằng xé va đập trong sâu thẳm tâm hồn nhân vật đã có sức ám ảnhmạnh mẽ đối với ngời đọc Đó là hiệu ứng tâm lý mà tình huống truyện đã gópphần mang lại

1.2.2.2 Tình huống nhận thức - lựa chọn

Nhận thức - lựa chọn là một dạng tình huống đợc R.Tagore sử dụng khá

nhiều trong tiểu thuyết Nàng Binôdini Ông đã đặt nhân vật của mình vào

những hoàn cảnh khácnhau và để cho nó hành động trong nhiều mối liên hệ nổi

và chìm, có thể sẽ thế này mà cũng có thể khác (về mặt hình thức) nhng thực rabắt nó phải nhận thức tình thế của mình và lựa chọn con đờng thoát ra khỏi tìnhhuống đó nh một tất yếu phải nh thế Bakhtin khi nghiên cứu thi pháp tiểuthuyết đã khẳng định : "Hình thức nghệ thuật đợc hiểu đúng nghĩa không trìnhbày các nội dung có sẵn, đã tìm thấy, mà lần đầu tiên cho phép tìm thấy trong

cái nội dung ấy" Chúng ta có thể nhận thấy điều này khá rõ ở các tình huống

nhận thức - lựa chọn trong Nàng Binôdini của R.Tagore.

Quá trình nhận thức - lựa chọn của nhân vật Mahenđra rất phức tạp,quanh co Trớc mỗi tình huống mới đặt ra, Mahenđra lại xem xét và gần nh phủnhận toàn bộ sự nhận thức, lựa chọn trớc đó của mình ở nhân vật này, trạngthái cảm xúc cũng mang màu sắc bi kịch, sợ hãi, căm giận, tiếc nuối, đau đớn… đề

Và sự lựa chọn bị đẩy đến đỉnh điểm khi Mahenđra đầu hàng hoàn cảnh để tiếptục bị đoạ đày và đau khổ, đầu hàng hoàn cảnh nhng vẫn không buông xuôihoàn toàn mà vẫn day dứt, vật vã vì sự đầu hàng ấy Trớc sự quyến rũ củaBinôdini, Mahenđra hoàn toàn có thể thoát ra khỏi lực hút ấy, nhng bản tính củamột con ngời dễ thay đổi, không vững lập trờng, tham lam khám phá cái mới lạkhiến chàng chấp nhận tham gia vào cuộc chơi mà Binôdini đã bày ra Tìnhhuống Mahenđra trốn chạy dục vọng thấp hèn đang âm ỉ trong mình bằng việc

đến ở bệnh viện và ở đây chàng đã nhận ba lá th của Asa gửi nhng thực chất là

do Binôdini viết đã đặt Mahenđra vào cuộc đấu tranh nội tâm gay gắt : "Anhngồi phịch xuống ghế và đọc lại th thêm một lần nữa Cứ mỗi lần đọc xong anhlại cảm thấy thêm một chút rung động thầm kín của sự hãnh diện và hứng khởi.Anh cố hết sức để tởng tợng rằng những gì anh đang đọc là thực của Asa nhng

đành chịu Ngay khi vừa đọc qua vài dòng, nỗi ngờ vực rất mực cám dỗ lại bồnglên nh bọt bia xoá mờ ngay hình ảnh Asa Anh ngây ngất trớc viễn cảnh củamột cuộc tình đang tới, lúc ẩn lúc hiện, kiềm chế và bột phát, độc hại và ngọtngào, một cuộc tình vừa có nghĩa là đầu hàng lại vừa là thách thức… đề" (tr.110).Mahenđra vẫn ý thức đợc hoàn cảnh mà mình mắc phải, vẫn có thể thoát ra nh-

ng lại không muốn thoát bởi sự ích kỷ, tham lam đã chế ngự anh Anh tự nhủ:

"Ta hiểu ta lắm chứ, ta không thể làm gì hại cho nàng Nàng có thể yêu ta màkhông phơng hại gì Nàng sẽ đợc an toàn bên ta vì trái tim ta đã mãi mãi đập vìAsa rồi Nhng phải nh nàng dấu thân vào chốn khác thì ai biết tai hoạ gì sẽ đếnvới nàng ! " "Anh cảm thấy anh có một trách nhiệm bắt buộc phải giữ Binôdinibên mình mà không đợc để mình bị quyến rũ" (tr.144) Mahenđra tìm mọi cáchbiện hộ cho sự lựa chọn của mình, mà tồi tệ hơn là anh cho mình có quyền làmtổn thơng tình cảm ngời khác (Asa) và cho mình là một ngời cứu rỗi tâm hồn,

số phận của Binôdini Khi bị Binôdini cự tuyệt sau khi đã bỏ cả gia đình theonàng, Mahenđra có dịp kiểm nghiệm lại tình cảm của mình, về nỗi nhục nhãcủa kẻ bỏ nhà, lời trách móc cay đắng về hành động về đạo lý, tất cả những cáirách việc eo xèo của một cuộc sống bê tha, hủ bại Đây là một tình huống kiểunhận thức - lựa chọn quý giá giúp Mahenđra tự thức tỉnh chính mình :"Sự thật

là anh đang một mình quằn quại nhẫn nhục với lòng tận tụy vô nghĩa lý d ới gót

chân một ngời đàn bà đã ngoảnh mặt đi với anh và đã dậm xuống bùn nhơ lòng

tự trọng của anh quả thật là một chuyện điên rồ( ) Giờ đây anh thấy thật khóhiểu cái gì đã làm anh lê lết trong cảnh nhục nhã thế này "(tr.321) Thật khókhăn, nhng cuối cùng Mahenđra cũng nhận ra : "Ta hơn hẳn Binôdini ở mọi ph-

ơng diện (… đề) Thế thì vì cớ gì ta lại phải lẽo đẽo theo cô ta nh một kẻ hành khất

đáng khinh, lại phải ngày đêm lặn ngụp trong ê chề hèn hạ nh vậy ? Con quỷnào đã gieo vào óc ta những ý muốn dại dột kỳ quặc đến vậy nhỉ ? Bỗng nhiênBinôdini dờng nh chỉ là một ngời đàn bà nh bao ngời đàn bà khác" (tr.321).Tình huống nhận thức - lựa chọn giúp R.Tagore khám phá đợc mọi biến tháitrong tâm lý của nhân vật Để có thể nhận ra đợc đâu là hạnh phúc đích thựccủa mình R.Tagore đã để cho Mahenđra trải qua những hoàn cảnh éo le buộcnhân vật phải lựa chọn : một là cứ sống vất vởng, lang thang, nhục nhã theo bớcchân của Binôdini nh một kẻ hành khất, hai là trở về với gia đình nơi có ngời

mẹ già đang ốm nặng và ngời vợ trẻ hết mực thuỷ chung cần có chỗ dựa Cuốicùng, qua quá trình tự vấn lơng tâm, đấu tranh nội tâm gay gắt, Mahenđra đãtìm đợc sự trở về đúng đắn của nhân cách - Đó là sự trở về với gia đình Hành

động theo bổn phận, lẽ tự nhiên đó là con đờng giúp con ngời vợt qua những

đớn đau trăn trở, tìm đến sự giải thoát trong tinh thần, t tởng T tởng triết lý đó

đã đợc R.Tagore nghệ thuật hoá trong tác phẩm của mình

1.2.2.3 Tình huống ngẫu nhiên, tình cờ

Tiến hành khảo sát tiểu thuyết Nàng Binôdini, chúng tôi nhận thấy một đặc

điểm nổi bật là nhiều tình huống diễn ra một cách ngẫu nhiên, tình cờ Tính chấtnày cũng hắt bóng lên bề mặt ngôn từ Phần lớn các tình huống xảy ra đều không

đợc báo trớc, nó thờng đợc mở đầu bằng những từ : “đột nhiên”, “bỗng nhiên”,

“chợt”, “đúng lúc đó” Tất cả diễn ra đều dựa trên những thay đổi đột biến, bấtngờ, không định trớc của các nhân vật : Đột nhiên Mahenđra tuyên bố không lấyBinôdini nữa ; đúng lúc ấy Mahenđra xuất hiện, đúng lúc ấy bà Railasmi bớc vào;Bihari bỗng nhiên bỏ trờng học; "Nàng định lao ra khỏi phòng thì Mahenđra vộichộp lấy hai bàn chân nàng và ghì chặt trong hai bàn tay anh bỗng nhiên họ thấymột bóng ngời đổ dài trên sàn Mahenđra buông tay và nhìn lên Bihari đang đứngsừng sững"… đề Các sự việc diễn ra hết sức bất ngờ giống nh đến lúc đó nó mới độtngột, bỗng nhiên, hay chợt xảy đến vậy Về điểm này, R.Tagore có nhiều khácbiệt so với Dostoievski

Là một nhà văn tiêu biểu của chủ nghĩa hiện thực Nga nói riêng và thếgiới nói chung, Doistoievski rất tôn trọng lôgíc khách quan, đặc biệt là trong

nghệ thuật tạo tình huống Trong tác phẩm Tội ác và trừng phạt, tình huống

Raxcolnicov giết ngời không phải ngẫu nhiên, đột biến mà là kết quả của một

quá trình đấu tranh nội tâm, sự chuẩn bị và duyệt thử nhiều lần ViệcRaxcolnicov giết ngời là do sự dồn ép của hoàn cảnh và sự thử nghiệm t tởngcủa bản thân.

R.Tagore quan niệm, nhà văn cốt nhất phải đi sâu vào tâm hồn mình, tìmthấy những tính tình và cảm giác thành thực : tức là tìm thấy tâm hồn của mọingời qua tâm hồn của chính mình, đi đến chỗ bất tử mà không tự biết và "quatâm hồn ta chúng ta có thể đoán biết đợc tâm hồn mọi ngời Chính vì lấy bảnthân để soi chiếu hiện thực nên nhiều khi R.Tagore đã nắm bắt đợc những biếnthái tinh tế nhất của con ngời, sự "lỡng hoá" trong mỗi cá nhân Hiện thực mànhà văn quan tâm, đặt lên hàng đầu, là hiện thực tâm trạng, khai thác tận cùngnhững cảm xúc, quan niệm của tâm hồn mình để khám phá thế giới Hay nói

đúng hơn, cảm xúc tâm trạng của nhà văn bao giờ cũng xuất phát từ thế giớihiện thực, nhng đợc biểu hiện qua bút pháp lãng mạn, làm cho R.Tagore vừagần gũi với các nhà hiện thực, vừa mang vóc dáng lãng mạn, trữ tình ViệcR.Tagore sử dụng nhiều tình huống ngẫu nhiên, tình cờ để khám phá tâm lýnhân vật mang đậm dấu ấn chủ quan của nhà văn Dờng nh, R.Tagore muốn đặtnhân vật của mình vào những tình huống bất ngờ, không báo trớc khiến nhânvật bị động, "giật mình", từ đó có thể bộc lộ bản chất, con ngời thật của mình.Không ngụy biện, không bị che dấu bởi các mặt nạ, con ngời bên trong bị đem

ra ánh sáng Trong Nàng Binôdini, việc bà Railasmi tình cờ gặp Binôdini ở thôn

quê là một sự sắp đặt của nhà văn R.Tagore đã tạo cơ hội cho tất cả các nhânvật có dịp thử thách chính mình, đây cũng chính là chìa khoá hé mở cánh cửa

tâm lý vốn bí ẩn của nhân vật Tình cờ Asa bắt gặp lá th của Binôdini gửi cho

Mahenđra cự tuyệt tình cảm của chàng và mọi chuyện bị phát hiện Đến lúc nàyAsa mới tỉnh ngộ, lâu nay mình "nuôi ong tay áo" và đau đớn nhận ra mình bịlừa gạt, bỏ rơi Nếu, R.Tagore không xếp đặt lá th ấy rơi vào tay Asa thì liệu cácnhân vật sẽ tồn tại nh thế nào ? Qua quá trình sống trong những mâu thuẫn,xung đột nội tâm gay gắt, đặt ra tình huống ấy, nhà văn muốn các nhân vậtbuộc phải lựa chọn cách giải quyết, tìm cách thoát ra khỏi hoàn cảnh mà mìnhrơi vào Chính sự bất ngờ ấy mới gây sự đột ngột, sự đứt gẫy trong tâm trạngcủa nhân vật Chiếc mặt nạ đạo đức, lạnh lùng, kiêu ngạo của Mahenđra rơixuống, nhân vật "lộ nguyên hình" là kẻ tầm thờng, ích kỷ, nhẫn tâm Binôdini

đau đớn, tủi nhục, ân hận vì mình đã rơi vào bẫy của chính mình Asa tuyệtvọng, mọi tình cảm yêu thơng, thành kính đối với chồng biến mất, nhờng chỗcho sự tủi hổ, khinh bỉ đối với Mahenđra Bihari căm giận bỏ đi, đau khổ trớc

sự tan vỡ hạnh phúc của Mahenđra và Asa, đau đớn đến cùng cực khi biết ngời

mà chàng yêu quý là một kẻ xấu xa… đề Khi bị Binôdini cự tuyệt một cách quyếtliệt Mahenđra đã có một cuộc đấu tranh, phân tích nội tâm căng thẳng, và

chàng đã quyết định "Ta sẽ về nhà hôm nay và sẽ thu xếp để Binôdini ở nơi nào

mà cô ta thích Ta sẽ đợc tự do" Nhng khi tình cờ bắt gặp "cảnh tợng Binôdiningồi im nh tợng dới chân Bihari" thì dờng nh quyết định tởng nh chắc chắn ấy

đã bị lung lay, nghiênh ngả Một quyết định mới đã đợc đa ra ngay :"Không,Mahenđra không thể từ bỏ Binôdini đợc Anh có thể từ bỏ đợc miễn là cô takhông rơi vào tay ai" Trớc những tác động ngẫu nhiên của hoàn cảnh, tâm lýcủa Mahenđra lại thay đổi Không có một lập trờng vững chắc, Mahenđra luônsống trong một sự mâu thuẫn, bất ổn với bản thân mình Cứ nh vậy, trong tácphẩm của mình , R.Tagore đặt ra rất nhiều tình huống ngẫu nhiên, tình cờ nhằmkhai thác mọi khía cạnh tâm lý của các nhân vật, và quả thật, nghệ thuật tạotình huống dạng này của R.Tagore đã giúp ông rất nhiều trong cách nhìn vàphản ánh thế giới nội tâm của con ngời

Xây dựng một cốt truyện đơn giản về sự kiện mà phức tạp về tâm lý kếthợp với sáng tạo các tình huống để thể hiện tâm lý nhân vật là một đặc điểm nổibật trong phong cách nghệ thuật R.Tagore trong cuộc hành trình đổi mới nghệthuật tiểu thuyết

Chơng 2thể hiện tâm lý nhân vật qua kết cấu không-thời gian Nghệ thuật

“Tìm hiểu thời gian, không gian nghệ thuật của hình tợng văn học chính

là tìm hiểu cách cảm nhận cuộc sống một cách nghệ thuật và thẩm mỹ trong

đó” [7; 9 ] Nói cách khác, kết cấu không-thời gian trong tác phẩm cũng gópphần làm rõ quá trình tâm lý, hoặc thể hiện sự hoà hợp, hoặc tơng phản với tâmtrạng nhân vật Nó tồn tại trong chủ thể toàn vẹn của tác phẩm nhng cũngmang ý nghĩa độc lập tự thân ý nghĩa độc lập tự thân ở đây gắn liền với yếu tốthẩm mỹ của tác phẩm

Việc tổ chức không - thời gian trong tiểu thuyết Nàng Binôdini của

R.Tagore thờng theo rất sát quá trình phát triển tâm lý của nhân vật Nó gần

nh bầu khí quyển bao quanh tác phẩm và đợc phản chiếu qua lăng kính chủquan của nhân vật “Nh vậy, chính là ở ngời, tâm hồn ta ơi, ta đo không gianthời gian ta không đo những bản thân vật thể ta đo những ấn tợng màchúng để lại ở tâm hồn” [118; 9] Cái mà Gurevich gọi là “ấn tợng” ở đây cóthể hiểu một cách cụ thể hơn là tính tâm lý của kết cấu không-thời gian Điềunày, chúng ta sẽ bàn đến qua sự phân chia một cách tơng đối hai phần riêngbiệt: không gian tâm lý và thời gian tâm lý

2.1 Nội cảm hoá không gian nghệ thuật :

"Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tợng nghệ thuậtthể hiện tính chỉnh thể của nó ( ) không gian nghệ thuật chẳng những cho thấycấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tợng trng, mà còn cho thấyquan niệm về thế giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả hay của một giai đoạn vănhọc [135; 12] Nghệ thuật tổ chức không gian trong tác phẩm mang đậm dấu ấnphong cách nghệ thuật của nhà văn

Ngay từ bé, trong suy nghĩ của R.Tagore đã có sự phân cách giữa hai thếgiới : Thế giới bên trong và thế giới bên ngoài R.Tagore cảm thấy cuộc đờimình không thể bó hẹp trong khung cửa sổ đợc "Hằng ngày nhìn ra ngoài, thấynhững ngời nghèo khổ tắm rửa dới bến sông Hằng Hà, cậu bé đã cảm thấy mùi

vị chua chát và âm thanh độc điệu của cuộc đời Nhìn những ngời cảnh sát đánh

đập tù trên đờng phố, cậu đã xúc động vội chạy vào mách mẹ để hỏi cho ra lẽ.Nhìn những lá dừa và cỏ hoa trong vờn cấy lấp lánh dới ánh mặt trời ban mai,cậu đã nghe nh có tiếng gì xa xăm, trong sáng đang gọi cậu đến một nơi nàophóng khoáng, đẹp đẽ hơn

Cậu đã xem song cửa sổ nh là giới hạn giữa những cái gọi là bên trong vàbên ngoài Bên trong bị bó buộc, bên ngoài đợc tự do ý niệm đó đã theo đuổiR.Tagore đi vào trong sáng tạo nghệ thuật của ông, chi phối đến cách tổ chức ,kết cấu tác phẩm của ông Một trong những phơng diện nổi bật thể hiện có ýniệm ấy là tổ chức không gian nghệ thuật

Nghệ thuật miêu tả tâm lý của R.Tagore có khuynh hớng khai thác nhữngxung đột nội tâm trong tâm hồn nhân vật Nhân vật hầu nh triền miên trongnhững dòng độc thoại nội tâm Do vậy, có thể nói không gian nổi bật trong tiểu

thuyết Nàng Binôdini là không gian đợc nội cảm hoá - không gian tâm tởng Tuy

nhiên, nh trên đã nói: Mỗi nhân vật phải tồn tại trong một không gian nhất định,

cụ thể, đó là môi trờng sống của họ ở đây, chúng tôi khảo sát yếu tố không gian

nghệ thuật trong tiểu thuyết Nàng Binôdini với t cách là trên phơng diện nghệ

thuật cơ bản để mô tả tâm lý nhân vật của R.Tagore

2.1.1 Không gian hẹp và trạng thái tâm lý khủng hoảng

Từ những thế kỷ xa xa, trong cái vô tận của một thiên nhiên hoang sơ, đầyhăm dọc và luôn luôn biến động, ngời ấn Độ đã suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống

và bản ngã của mình Từ đó họ cho rằng, chỉ bằng tinh thần, những sinh linh nhỏ

bé và yếu ớt nh con ngời mới trở thành mạnh mẽ và vĩ đại Vì vậy, điều quan tâmchủ yếu đối với một con ngời, theo tinh thần ấn Độ, chính là đời sống tâm linh,khát vọng hớng tới một sự giác ngộ và siêu thoát vĩnh viễn, chứ không phải là đờisống vật chất phù phiếm của hình hài và những mãn nguyện khoảnh khắc củahình hài Sống thiên về suy tởng hơn là hành động, ngời ấn Độ luôn luôn muốnhớng tới một không gian rộng để có thể thoả sức trong những suy ngẫm cao siêu

để hớng tới một sự giải thoát Đối với, không gian hẹp là không gian của sự tù

túng, kìm hãm, của đời sống vật chất tầm thờng Trong tiểu thuyết Nàng

Binôdini không gian căn nhà ở Calcutta tiêu biểu cho đặc điểm không gian này.

Có thể nói, tất cả các nhân vật chính trong tác phẩm này nh: Binôdini, Mahenđra,

asa, Bihari đều gắn bó với không gian này

Ngôi nhà ở Calcutta của Mahenđra đã trở thành nỗi ám ảnh đối với cácnhân vật Đặc biệt với nhân vật Asa, ngôi nhà ấy nhà là "những cái nhà ngụcbằng gạch và bê tông" nhốt tất cả sự tơi trẻ, niềm vui và cuộc sống của nàngtrong đó Ngôi nhà đã trở thành nhà tù đối với tất cả những ngời phụ nữ ấn Độ.với hok, lấy chồng là thuộc về chồng Họ ra đờng phải trùm khăn bịt mặt, hạnchế tiếp xúc với tấ cả mọi ngời Trong ngôi nhà ở Calcutta, Asa luôn sống trongmột tâm trạng căng thẳng, phất phỏng lo âu bởi sự dè chừng, khắt khe của mẹchồng Bà Railasmi xem nàng nh cái gai trớc mắt, đi đâu, làm gì nàng cũngphải giữ gìn bởi sự theo dõi của mẹ chồng Cũng trong ngôi nhà ấy, nàng chịusức ép của cả hai phía: chồng và mẹ chồng Mang trong mình t tởng mới củanhững thanh niên ấn Độ đầu thế kỷ, Mahenđra muốn "cải tạo" vợ theo cách củamình, còn bà Railasmi thì luôn xét nét nàng, bắt nàng tuân thủ theo những lềthói, tập tục xa cũ Cả hai phía, nàng không biết nên theo bên nào dẫn đến trongASa luôn có sự giằng xé, nàng sống trong khổ, âm thầm chịu đựng Căn nhà

đang sống luôn màng lại cảm giác về sự yếu kém, vụng về trong ASa: "Nhà cửatanh bành lộn ẩu Những ngời hầu biếng nhác với công việc Ngời hầu gáikhông đến và nhắn rằng cô ta khó ở Ngời đầu bếp bắt đầu rợu chè và không aibiết hắn ở đâu ( ) Mọi căn phòng trong nhà đều lộn xộn Khó mà tìm ngay đợcmọi đồ vật khi cần đến Những dụng cụ phẫu thuật trên bàn Mahenđra thế nào

lại thấy ở dới bếp dùng để cắt rau để rồi sau đó biến mất có trời mới biết ở đâu.

Vở ghi bài giảng y khoa của Mahenđra đợc lấy làm quạt khi nhóm bếp rồichẳng bao lâu biến thành tro tàn Những chuyện đó làm Mahenđra rất thích thúnhng Asa cảm thấy càng chán nản hơn Đối với cô gái đáng thơng ấy thả nổimọi công việc là một điều thật h đốn, xấu xa, không thể coi là niềm vui thích đ-ợc" (tr.51) Trong ngôi nhà ấy, Asa sống nh một vật sở hữu riêng củaMahenđra, là " một con búp bê xinh đẹp nhng ngốc nghếch" trang hoàng chongôi nhà vốn đã tù túng, buồn tẻ; là đối tợng cho bà Railasmi giày vò, choBihari châm chọc, cho Binôdini làm trò chơi, cho Mahenđra mơn trớn ASasống trong cam chịu, nhẫn nhục, có ý thức phản kháng cũng chỉ là những tiếnglắp bắp khẽ qua mạng che mặt ASa chết dần, chết mòn trong không gian tùngục ấy

Căn nhà với Binôdini đã từng là biểu tợng cho khát vọng về mái ấm gia

đình hạnh phúc ở đó, ngời từng đợc hởng những cảm giác ngọt ngào về tình yêuhạnh phúc nhng giờ đây đã trở thành nỗi ám ảnh, chẳng khác nào một nhà tù:

"Căn nhà không còn là niềm thú vị với nàng Tâm hồn đang khao khát tình yêucủa nàng giờ đây đã mất nguồn kích thích bằng việc ngắm nhìn và xúi bẩy tấntuồng yêu đơng của cặp vợ chồng trẻ, dù chu tấn tuồng ấy gây đau đớn cho ngờixem nhng nó vẫn kích thích đợc dục vọng âm ỉ và những khao khát đến cuồngnộ" (tr.106) Sống trong không gian ấy, nhân cách của Binôdini đang rơi vào sựtha hoá", những dục vọng thấp hèn, những trò đóng kịch xấu xa luôn đeo bámtâm trí nàng Cũng trong ngôi nhà, Binôdini luôn phải đấu tranh, chạy trốn sựtheo đuổi quyết liệt của Mahenđra Nàng không đợc sống thực với con ngời củamình, luôn phải giả tạo, phải tính toán để quyến rũ Mahenđra

Với Bihari, ngôi nhà này đã ghi dấu bao kỷ niệm tốt đẹp về một tình bạnvới Mahenđra và tình mẹ con với bà Railasmi trong tâm khảm chàng nhng ấn t-ợng cuối cùng để lại trong Bihari là cảm giác nặng nề "vì cái không khí hoangtàn và ủ dột đọng lại khắp nơi trong căn nhà đã bị chủ nó bỏ rơi" (tr.302,303).Bớc vào ngôi nhà ấy là cả một cuộc đấu tranh nội tâm gay gắt trong Bihari, bởi:

" Bihari bị một ý nghĩ dày vò: mình sẽ giáp mặt với Asa thế nào đây? khi bớcqua cổng, anh cảm thấy nặng nề vì cái không khí hoang tàn ( ) chân anh lê đi

nh bị cùm tựa nh miễn cỡng phải vào nhà trong" (tr.303) Là ngời luôn hy sinhvì ngời khác, Bihari thấy khổ tâm khi bớc vào căn nhà ấy là chàng phải chứngkiến cảnh: "ASa buồn thảm và co rúm lại vì tủi hổ phải giơ mặt trần trụi ra trớc

sự dè bỉu của mọi ngời, ngời đàn bà đã bị tớc mất lòng kiêu hãnh sâu xa nhất ởmột ngời đàn bà bị Mahenđra ruồng rẫy và vứt bỏ bãi rác của lòng thơng hại vàtọc mạch của ngời khác" (tr 303)

Còn với ngời chủ của căn nhà này thì nh thế nào?

Với Mahenđra, đã có thời nó là tổ ấm hạnh phúc của chàng Trong ngôinhà ấy,chàng đã đợc sinh ra và lớn lên, đợc nâng niu, chiều chuộng; sống nhữngngày vui vẻ, đầm ấm với asa Nhng cuối cùng “chàng cảm thấy căn phòngngập ngụa tội lỗi của mình, cảm thấy nỗi ê chề phủ kín lấy chàng” (tr.122).Không gian hẹp của căn nhà đã trở thành "Không gian cám dỗ" đối vớiMahenđra; bởi sự quyến rũ của Binôđini phủ khắp căn nhà ở đâu cũng có dấúncủa nàng: từ bữa ăn cho đến giấc ngủ, từ chiếc khuy áo cũng do Binôdini sửasoạn, đến phòng ngủ của Mahenđra và Asa cũng do bàn tay của Binôdini trangtrí và ngay cả Asa, ngời vợ mà hằng đêm Mahenđra ôm ấp cũng đậm dấu ấn củaBinôdini sửa soạn, đến phòng ngủ của Mahenđra và Asa cũng do bàn tay củaBinôdini trang trí và ngay cả Asa, ngời vợ mà hằng đêm Mahenđra ôm ấp cũng

đậm dấu ấn của Binôdini Cứ nh vậy, trong mọi việc nhỏ nhặt hàng ngày, bất kể

nó liên quan đến việc ăn uống hay rơng hòm, công việc hay giải trí củaMahenđra, anh đều cảm thấy có bàn tay thu vén của Binôdini Đôi dép lê trongnhà mà anh đi là do Binôdini đan, chiếc khăn quàng len hàng ngày quấn quanh

cổ anh nh bàn bay vuốt ve mơn trớn là do nàng móc Thậm chí ở Asa, khi nàng

đến với anh buổi tối khi vừa tắm rửa sạch sẽ thơm tho trang điểm lộng lẫy, nớchoa thoang thoảng anh cũng cảm thấy rõ ràng có bàn tay của Binôdini" (tr.79).Không gian ấy trở thành ngục tù đối với Mahenđra Chàng luôn sống trong sựdày vò, cắt rứt của lơng tâm, luôn phải đấu tranh với chính mình để giữ lấy danh

dự, nhng cuối cùng Mahenđra đã phải đầu hàng một cách nhục nhã trớc dục vọngthấp hèn Sống trong ngôi nhà luôn có sự hiện diện của Binôdini, Mahenđra đãtrở nên cáu gắt, ích kỷ, nhỏ nhen Chàng rơi vào trạng thái tâm lý khủng hoảngcực độ, chàng đã phải chạy trốn khỏi ngôi nhà ấy về làng quê, rồi đến bệnh việnnhng rồi cuối cùng chàng đã phải trở về nơi mình đã ra đi

Chúng ta thấy hiện lên thấp thoáng đằng sau những ngôi nhà ấy là cănphòng “ủ dột” của họ hàng Grăngđê trong tác phẩm của Banzắc Nơi ở củanhững con ngời “ủ dột”, tù đọng, thiếu ánh sáng trong một thành phố “ủ dột”.Tuy nhiên, với R.Tagore, cảm giác đem đến cho ngời đọc không chỉ là “ủ dột”

mà còn bứt rứt, ngột ngạt, tù túng và không lối thoát Chính tại không gian này

đã diễn ra sự giao tranh căng thẳng, gay gắt trong nội tâm của các nhân vật.Ngôi nhà ấy đã chứng kiến sự va chạm, đối đầu giữa các nhân vật: Mahenđra -Bihari, asa - Bihari, Binôdini - Bihari, Mahenđra - Binôdini, asa - Binôdini Vìvậy, nó trở thành nơi “không thể chịu đựng đợc” đối với các nhân vật NgờiTrung Quốc có câu: “Ngời có nhân thì lên núi, kẻ có chí thì xuống biển” Cảmquan về không gian vì vậy luôn là một phần tất yếu của cuộc sống Sự di

chuyển trong không gian đồng thời cũng là sự biến đổi trạng thái tâm lý bêntrong của con ngời.

Không gian ngôi nhà trong tiểu thuyết Nàng Binôdini là một điểm sáng

thẩm mỹ trong nghệ thuật thể hiện tâm lý cuả R.Tagore Nó không chỉ phản

ánh phơng thức sinh hoạt và hoàn cảnh sống của các tầng lớp ngời trong xã hội

ấn Độ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX mà còn làm nổi bật nét tâm lý bất ổn, tù

đọng và khủng hoảng của lớp thanh niên ấn Độ đang trong tình trạng mòn tù củanhững ràng buộc của lễ giáo xã hội và tình trạng lệ thuộc của đất nớc

Khắc hoạ không gian hẹp trong tác phẩm, R.Tagore muốn nói đến "hiệnthực trần trụi", hiện thực "dới đất" và ảnh hởng của nó đến tâm lý con ngời Qua

đó, R.Tagore còn muốn nói tới không khí ngột ngạt, tù túng bức bối của một

đất nớc ấn Độ khi cha đợc giải phóng

Nh vậy, không gian không chỉ tồn tại xung quanh nhân vật mà còn ởtrong sự thể nghiệm của mỗi cá nhân Đặc thù của không gian vi mô - không

gian hẹp trong tiểu thuyết Nàng Binôdini là một không gian đồng tâm: tâm lý

tù đọng và khủng hoảng của nhân vật đều phát xuất ở chính trong không giannày Khả năng giải quyết mâu thuẫn trong đời sống nội tâm của nhân vật tiềm

ẩn ở một không gian khác - không gian vĩ mô (không gian rộng)

2.1.2 Không gian rộng và khả năng giải toả tâm lý

Theo quan niệm của ngời ấn Độ, thiên nhiên là nơi di dỡng tinh thần,giúp con ngời vợt thoát ra khỏi những trói buộc của đời sống vật dụng, thiênnhiên là nơi giúp con ngời giải toả những phiền muộn, giằng xé trong tâm hồn,trở về với sự trong trẻo, nguyên sơ Hoà hợp với thiên nhiên đã trở thành mộtnguyên tắc, một triết lý sống mang đậm màu thiền của ngời ấn Độ Điều nàycàng đặc biệt có ý nghĩa trong thời hiện đại, khi xã hội ấn Độ ngày càng bị đô

thị hoá, trong lối sống xô bồ, gấp gáp của phơng Tây Đọc tiểu thuyết Nàng

Binôdini, chúng tôi nhận thấy, bên cạnh một không gian chật chội, tù đọng vây

bọc con ngời là sự hiện diện của một không gian rộng, góp phần giải toả tâm lýnhân vật, đó là những làng quê yên ả, những dòng sông êm đềm, những cánhrừng tĩnh lặng… đề Sau đây chúng tôi sẽ đi vào phân tích vai trò của một số hìnhthức không gian ấy trong việc thể hiện tâm lý nhân vật

2.1.2.1 Không gian làng quê

Ngời phơng Đông thích không gian rộng lớn - không gian vũ trụ, bởi trongkhông gian đó con ngời đợc bay bổng, giải thoát khỏi sự kiềm toả của cuộc sống.Tìm về làng quê với R.Tagore cũng là cách bày tỏ một quan điểm sống Có lầnR.Tagore đợc mời sang Anh du lịch, ông dự định đi trong một thời gian dài, nhng

khi đặt chân lên nớc Anh, chứng kiến sự phân biệt giàu nghèo trong xã hội, sự hàonhoáng bên ngoài và sự bất bình đẳng, tệ nạn xã hội trong lòng xã hội nớc Anh,R.Tagore đã ngay lập tức trở về ấn Độ, dù cho ấn Độ đang còn nghèo đói nhng đóvẫn mãi mãi là ngời mẹ hiền trong ông Đi nhiều và sống ở nhiều, R.Tagore đãthất vọng trớc lối sống ồn ào, xô bồ trớc cuộc sống thị thành trong sự xâm lăng củalối sống phơng Tây Rừng núi, làng quê trở thành đích đi và đến của tâm hồn, ngòibút sáng tạo nghệ thuật của R.Tagore.

Trong Nàng Binôdini, khi các nhân vật linh cảm mình sắp rơi vào bi kịch,

không thể chống chọi đợc với dục vọng cá nhân thấp hèn thì họ phải chạy trốnkhỏi không gian ấy và làng quê là cái đích cho cuộc chạy trốn đó Chính vìvậy, trong tiểu thuyết R.Tagore, không gian làng quê có khả năng giải thoát chonhân vật trong cuộc đấu tranh nội tâm rất lớn Từ ngôi nhà tù đọng, yếm khíkhông tránh khỏi sự va chạm, xung đột, các nhân vật bớc ra ngoài, tiến lên mộtkhông gian chan hoà ánh áng Lúc này, không gian mới thực sự mang tính chất

mở, thực sự là không gian rộng, đợc nâng lên tầm vũ trụ Hiện thực trần trụi, sựngột ngạt, bế tắc trong tâm lý đợc giải toả Bà Railasmi - mẹ của Mahenđra vìbực tức trớc thái độ quan tâm quá lộ liễu của Mahenđra đối với vợ đã quyết

định về quê để trút bỏ sự bức bối đó Về quê có nghĩa là bà không phải chứngkiến những điều “chớng tai gai mắt” trong ngôi nhà này nữa, mặc dù bà khônglấy gì làm thiết tha với việc này lắm Cuộc sống chịu áp lực nặng nề từ cả haiphía: sự vô tâm của cô cháu gái dẫn đến sự sỉ vả, dằn vặt của bà Railasmi, khiến

bà Annapuna đã không chịu đựng đợc nữa, đành phải rời bỏ ngôi nhà của mình

để về Kasai, rũ bỏ cuộc sống trần tục trong việc “hầu hạ bởi Đức ngài thiêngliêng” Đau đớn, dằn vặt, tự khinh bỉ mình khi bị dục vọng thấp hèn chiến thắng,Mahenđra cảm thấy căn phòng ngập ngụa tội lỗi của mình, cảm thấy nỗi ê chềphủ kín lấy chàng, nhân vật đã tìm đến làng quê nh một sự giải thoát mình rakhỏi mọi cám dỗ Mahenđra đã đi Kasai Không gian bình lặng của làng quê

nh liều thuốc hữu hiệu làm dịu đi cơn đau tội lỗi đang bùng phát trong nội tâmMahenđra “Cuộc xung đột nội tâm vừa bắt đầu bùng lên tàn phá ở Cancutta đãlui dần Đợc ở bên bà thím dịu dàngngoan đạovà rất đỗi yêu thơng này, thầnkinh rối loạn của anhdịu xuống và khi xem bà làm việc anh rất đỗi ngạc nhiênthấy sao mà nhngx công việc lao đọng đời thờng lại giản dị và nhiều niềm vui

đến thế Những điều phiền muộn, lo lắng trớc đây của anh dờng nh trở thành lốbịch Binôdini không là gì hết Anh thậm chí còn không thể nhớ lại các đặc

điểm của cô một cách rõ nét nữa” (tr.132)

Không gian miền quê cũng chính là nơi mà Binôdini và Bihari chạy trốnkhỏi cơn bão lòng của mình, chạy trốn khỏi những xung đột đáng tiếc xảy ra