Nghệ thuật diễn tả tâm trạng người cung nữ trong cung oán ngâm khúc của nguyễn gia thiều

Các ý kiến khác nhau về nghệ thuật xây dựng tác phẩm, cũng nh nghệ thuật miêu tả tâm trạng ngời cung nữ trong Cung oán ngâm“thân phận cái khúc của Nguyễn Gia Thiều.” + Dơng Quảng Hàm, Vi

độ đa thê Ngời cung nữ sau khi bị bắt vào cung phải sống một cuộc đời rất

én ba nghìn”, và vì bản chất chơi hoa cho rữa nhị dần rồi thôi“thân phận cái ” của vuachúa; làm sao tất cả mọi ngời trong số họ đều đợc vua chúa lu ý tới Tuyệt

khúc” của Nguyễn Gia Thiều ra đời trên cơ sở những thực tế thảm thơng

của chế độ đó

Cùng với bản dịch Chinh phụ ngâm “thân phận cái ” - Đoàn Thị Điểm, Cung oán“thân phận cái

Ngâm khúc” của Ôn Nh Hầu Nguyễn Gia Thiều đợc coi là hai hạt ngọc

trong tác phẩm văn học chữ Nôm thuộc dòng văn học cổ điển Việt Namgiai đoạn nửa cuối thế kỷ XVIII – nửa đầu thế kỷ XIX Khác với nhữngthế kỷ trớc các tác giả của các tác phẩm song thất lục bát của thế kỷ XVIII

đa thể thơ này vào chức năng phản ánh nội dung tâm trạng có tính chất bi

khúc” đợc đánh giá là những tác phẩm viết theo thể song thất lục bát có

thành tựu nghệ thuật lớn lao nhất đối với sự phát triển của văn học Thôngqua các tác phẩm ấy lần đầu tiên văn học Việt Nam hớng đến tâm t, số phận

của những con ngời cụ thể mà Cung oán ngâm khúc “thân phận cái ” cùng với Chinh“thân phận cái

phụ ngâm” trở thành cái mốc đánh dấu sự đổi mới về lí tởng thẩm mĩ của

thời đại và khơi gợi nhiều cảm hứng mới mẻ cho các nhà thơ, nhà văn sau

Song song với việc khúc ngâm ra đời, tính phi ngã trong văn học cổtruyền bắt đầu đầu bị phá vỡ, để văn học chuyển mình trong một giai đoạnmới rực rỡ, con ngời tồn tại với t cách là cá nhân ngày càng xuất hiện nhiềuhơn, đậm nét hơn trong văn chơng Con ngời trong văn học cổ là con ngời

bị phủ nhận phần cá nhân của nó, cái tôi cá nhân phải kìm nén mọi tìnhcảm, ớc muốn của bản thân để hoà nhập với cái ta của cộng đồng, của xãhội Chính vì vậy cuộc sống con ngời trở nên đơn điệu, tẻ nhạt và khuônsáo Cùng với sự trỗi dậy của con ngời cá nhân, văn học chú ý phản ánh đờisống bên trong của con ngời, với những khát vọng hạnh phúc lứa đôi, vấn

đề quyền sống, quyền hởng hạnh phúc trần thế đợc biểu hiện một cách rõràng, cụ thể, sâu sắc

Viết về đề tài cung nữ , cung oán“thân phận cái ” “thân phận cái ” không phải là hiếm trong vănhọc Chỉ tính riêng khoảng thời gian nửa cuối thế kỷ XVIII văn học ViệtNam đã có trên dới 6 tác phẩm lên án chế độ vô nhân đạo ấy Các nhân vậttrong tác phẩm đã phải trải qua số phận đau khổ; nhng có lẽ không ai có sốphận bi kịch và thảm thơng nh ngời cung nữ của Nguyễn Gia Thiều Tiếngthan của nàng là tiếng nói của con ngời đau khổ nhng thiết tha nguyện cầuhạnh phúc và sớm bị chôn vùi tuổi trẻ nơi cung cấm

Cung oán ngâm khúc

học Việt Nam giai đoạn nửa cuối thế kỷ XVIII – nửa đầu thế kỷ XIX Kể

cũng hiếm có tác phẩm nào nói lên cái khát khao thoả mãn cuộc sống ái ân

Bản thân đã đợc nghe đến tác phẩm từ lâu Ngay từ khi còn là họcsinh THPT đã đợc đọc ở chơng trình văn học lớp 10, nhng cha có điều kiệntìm hiểu kỹ, do đó cha hiểu đúng giá trị của tác phẩm Đây là cơ hội tốtnhất để bản thân đi sâu tìm hiểu khám phá

Cung oán ngâm khúc

trạng một ngời cung nữ” cha đợc tìm hiểu kỹ, cha đợc quan tâm đúng mức,

còn có chỗ để đi sâu tìm hiểu và cần phải bàn đến

Đây là tác phẩm không đợc đa vào giảng dạy trong các buổi họcchính khoá ở trờng THPT, nhng việc lựa chọn đề tài sẽ giúp ích cho chúngtôi rất nhiều trong việc hiểu đợc nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của cáctác giả Văn học Việt Nam trung đại Quá trình hoàn thành luận văn có ýnghĩa thiết thực đối với bản thân trong công tác giảng dạy văn học sau này,

đặc biệt là với việc phân tích những tác phẩm văn học cổ nói chung Cái

Nghệ thuật diễn tả tâm trạng ng

2 Lịch sử vấn đề:

đến nay, ở thời kỳ nào, giai đoạn nào cũng có bài viết về nó, bàn luận,nghiên cứu,… và ca tụng nó và ca tụng nó

2.1 Tên các công trình, chuyên luận viết về Cung oán ngâm khúc :“thân phận cái ”

Phong, H, số 50, 1921

+ Đinh Xuân Hội (khảo đính, chú giải), Cung oán ngâm khúc“thân phận cái ”,NXB H, 1931

+ Nguyễn Văn Hoàn, Lịch sử văn học Việt Nam tập 1, NXB KHXH,

H, 1980, cũng có bài viết bình về nỗi buồn tủi, giận hờn của ngời cung nữkhi bị vua ruồng bỏ

+ Tiếng khóc nhân loại trong tiếng khóc Nguyễn Gia Thiều“thân phận cái ”

Vũ Khiêu

+ Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Cung oán ngâm khúc” – Nguyễn Huệ Chi.

+ Giá trị h “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ảo vô nghĩa của cá nhân con ngời trong Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều” – Trần Đình Sử.

+ Nỗi buồn tủi giận hờn của ng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ời cung nữ” Hoàng Hữu Yên.

2.2 Các ý kiến khác nhau về nghệ thuật xây dựng tác phẩm, cũng nh nghệ thuật miêu tả tâm trạng ngời cung nữ trong Cung oán ngâm“thân phận cái

khúc của Nguyễn Gia Thiều.”

+ Dơng Quảng Hàm, Việt Nam văn học sử yếu “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, xuất bản năm

1950 viết: “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và…Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr ớc đợc nhà vua yêu chuộng, nhng không bao lâu bị chán bỏ, than thở về số phận của mình Lời văn thì rõ là của bậc túc nho uẩn khúc …Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr thật tả hết nỗi đau khổ, bực dọc của một ngời đàn bà còn trẻ mà bị giam hãm trong cảnh lẻ loi, lạnh lùng” [15 – 226].

+ Hoàng Ngọc Phách, Lê Thớc, Vũ Đình Liên (Bình luận, hiệu đích,

chú thích), Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, Bộ giáo dục xuất biên, H, 1957, đã nêu lên đợc nội dung nhân đạo của tác phẩm, đó là: Cung oán ngâm khúc đã “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và diễn tả một cách sâu sắc, mạnh mẽ những nỗi đau khổ của ngời cung nữ nói riêng và phụ nữ nói chung dới chế độ Phong kiến, không những ở Việt Nam mà còn ở tất cả các nớc, giam cầm hàng trăm ngời phụ nữ trong thâm cung để thoả mãn tình dục của chúng đã đợc tác phẩm phơi bày và gián tiếp tố cáo trong khúc ngâm ca này” [15 – 226].

+ Nguyễn Lộc, văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII – nửa cuối

thế kỷ XIX, NXB ĐH và THCN, H, 1978 đã khẳng định: Trong Cung oán “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ngâm khúc tác giả đã đả kích trực tiếp chế độ cung nữ và bọn vua chúa ăn chơi trụy lạc” [15 – 225]

+ Hà Nh Chi trong Việt Nam thi giảng luận “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, NXB tổng hợp Đồng

Tháp, 1994 cũng đã có sự nhận xét đánh giá về con ngời cung nữ

+ ở bài viết thể loại ngâm và Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Thiều” – N.I.Niculin đã khẳng định: Ngâm tập trung vào việc miêu tả “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và con ngời cá nhân riêng lẻ mà số phận của nó do bức tranh toàn cảnh xã hội rộng lớn đợc phản ánh trong tác phẩm quy định” Và ông khẳng định: “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Tác phẩm trớc hết nhằm kể về những tâm trạng buồn đau sầu não nhng trong đó nó cũng nói lên niềm vui, hạnh phúc , có cơn giận dữ và cũng có tia hy vọng” [10 – 93, 94].

+ Đặng Thanh Lê là ngời có khá nhiều bài viết về Cung oán ngâm “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và khúc” và ở SGK văn 10, NXB GD 1998, bà viết: “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và…Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr Ng ời cung phi bị ruồng bỏ đã trải qua những tâm trạng khắc khoải mong chờ, buồn tủi, giận hờn vì tuyệt vọng, buồn tủi và giận hờn đi đến cực độ…Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr” [1 – 153].

+ ở giáo trình văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII nửa đầu “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và – nửa đầu thế kỷ XIX , ” Nguyễn Lộc tìm hiểu bút pháp nghệ thuật trong Cung oán “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ngâm khúc ” là bút pháp có tính chất ớc lệ tợng trng đậm nét

Theo ông, Trong tác phẩm tất cả đều mang màu sắc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ớc lệ từ cách miêu tả sắc đẹp, tài năng của ngời cung nữ, tâm trạng khao khát day dứt của nàng, đến cách miêu tả cách ăn chơi trong cung cấm không có gì là cụ thể xác thực, mà đều đợc phóng đại, đợc mĩ hoá, đợc cách điệu ” [7 –

192].

+ Tiếp tục đề cập đến vấn đề này, Nguyễn Thuý Hồng trong công

trình Hai hệ thống ngôn ngữ trong câu thơ Cung oán ngâm khúc của “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Nguyễn Gia Thiều” khẳng định: Bên cạnh việc miêu tả cụ thể chi tiết bằng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ngôn ngữ thuần Việt …Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr thì Nguyễn Gia Thiều dùng nhiều từ láy trong tác phẩm (94 từ) ” Theo Nguyễn Thuý Hồng… và ca tụng nó Hệ thống từ láy của tác phẩm “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

đã biểu đạt rất nhiều sắc thái tâm t, khi thì tê tái , lúc âm thầm, khi thì “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” bâng khuâng chính các từ láy đó giúp độc giả thấy đ

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”…Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr ợc mức độ sâu hay nông của tâm t nhân vật” [10 – 136].

Và Nguyễn Thuý Hồng cũng không quên nêu lên hình ảnh thiên “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và nhiên trong tác phẩm là thiên nhiên đợc thẩm thấu qua tâm trạng nhân vật ngời cung nữ bị bỏ rơi sầu khổ, một thiên nhiên mang đậm tình ngời” [10 – 136].

+ Hoàng Hữu Yên thì cho rằng: Cung oán ngâm khúc là tiếng nói “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

độc thoại vang lên đầy ai oán, khi thẫn thờ da diết và cuối cùng là nỗi bực bội giận hờn thì tác giả mợn bút pháp tả cảnh ngụ tình Ngòi bút lách vào những miền sâu thẳm của tâm t, ý nghĩa của nhân vật …Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr” [18 – 193]

Trải qua một thời gian tìm hiểu, phát hiện những tài liệu có ý nghĩaphục vụ cho đề tài, chúng tôi nhận thấy rằng đã có nhiều công trình nghiên

cứu tác phẩm Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” Nhng nhìn chung cha có công trình

nào đi sâu vào tìm hiểu nghệ thuật diễn tả tâm trạng ngời cung nữ trong

Cung oán ngâm khúc

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Ôn Nh Hầu Nguyễn Gia Thiều nh một công

trình nghiên cứu khoa học có hệ thống hoàn chỉnh, mà ngời ta chỉ đề cập sơlợc hoặc tổng quát về vấn đề đó khi đi vào phân tích giá trị nghệ thuật củatác phẩm Nh vậy, ở phơng diện nghệ thuật diễn tả tâm trạng ngời cung nữ

trong Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là một phơng diện quan trọng nhng cha đợc

giới nghiên cứu quan tâm đúng mức Điều này vừa là khó khăn, vừa làthuận lợi cho chúng tôi trong quá trình hoàn thành luận văn Khó khăn vì sự

ít ỏi về tài liệu thì việc xác định hớng đi của đề tài thì quả thật không dễdàng gì, tài liệu ít chúng tôi khó có thể tham khảo các cách viết, các quanniệm của nhiều ngời để lựa chọn ý tởng hay Mặt khác, chính vì sự khókhăn đó buộc chúng tôi phải tự cố gắng để phát huy khả năng, năng lựcsáng tạo của bản thân mình

Mặc dù nghệ thuật diễn tả tâm trạng ngời cung nữ trong khúc ngâmcha đợc giới nghiên cứu khảo sát một cách đầy đủ có hệ thống khoa học.Song những bài viết chúng tôi tham khảo đã đợc nêu lên những vấn đề cốtlõi của đề tài Từ những công trình ấy chúng tôi tập hợp đợc nhiều ý kiếnhết sức quý báu để trên cơ cở đó phát triển đề tài sâu rộng hơn, toàn diệnhơn Quá trình tiến hành nghiên cứu đề tài này chúng tôi mới có dịp đi sâutìm hiểu khám phá một cách có hệ thống trực tiếp và toàn diện Với sự nỗlực hết mình chúng tôi mong sao luận văn sẽ góp phần không nhỏ để giúp

ngời đọc có đợc cái nhìn khái quát, sâu sắc khi đến với tác phẩm Cung “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và oán ngâm khúc” của Nguyễn Gia Thiều.

Đây chỉ là luận văn tốt nghiệp của một sinh viên mới bắt đầu tìm tòi,thể nghiệm trên con đờng nghiên cứu khoa học Dù đã cố gắng hết mình,

sự góp ý giúp đỡ của các thầy – cô giáo trong khoa và các bạn

3 Phơng pháp nghiên cứu

Cung oán ngâm khúc

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là tác phẩm kết tinh nhiều thành công, sáng

trạng ngời cung nữ” là phơng diện thành công nhất Hêghen từng nói:

Ph

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ơng pháp tơng ứng với đối tợng”, để có cách tiếp cận với vấn đề sâu sắc

hơn, khoa học hơn, chính xác hơn chúng tôi sử dụng những phơng phápnghiên cứu sau:

- Phơng pháp phân tích

- Phơng pháp liệt kê

- Phơng pháp bình giảng

- Phơng pháp so sánh, đối chiếu… và ca tụng nó

Tất cả những phơng pháp trên đây đều đợc quán triệt theo quan điểmlịch sử: Một tác phẩm văn học không những là con đẻ của nhà văn, của một

tế xã hội nhất định Cho nên tìm hiểu mảnh đất sinh ra nó đã trở thành điềukiện cơ bản đảm bảo cho việc phân tích, đánh giá tác phẩm chính xác Vìvậy, khi nghiên cứu tác phẩm văn học dù ở phơng diện hình thức hay nộidung cũng phải trả tác phẩm đó nó về nơi phát sinh ra nó.

4 Giới hạn đề tài

Đến với tác phẩm Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” chúng ta có thể tìm hiểu

trên nhiều phơng diện, khía cạnh khác nhau Nhng ở đây với đề tài nàychúng tôi tập trung đi sâu vào khai thác nghệ thuật diễn tả tâm trạng ngời

cung nữ trong Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Nguyễn Gia Thiều Có nghĩa là

tác giả sử dụng để làm nổi bật những trạng thái tâm hồn, cảm xúc nhân vậtngời cung nữ

Phần Nội dung

1 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.1 Tác giả Nguyễn Gia Thiều (1741 – 1798)

Ôn Nh Hầu – Nguyễn Gia Thiều biệt hiệu Hi Tôn Tử và Nh ýThiền, đợc phong tớc hầu Ôn Nh nên thờng gọi là Ôn Nh Hầu Nguyễn GiaThiều

Nguyễn Gia Thiều sinh năm 1741, ở làng Liễu Ngạn, tổng Liễu Lâm,huyện Siêu Loại, phủ Thuận Thành, xứ Kinh Bắc (nay là huyện ThuậnThành, tỉnh Bắc Ninh), trong một gia đình đại quý tộc, có nhiều ngời làm t-ớng, làm quan cho triều đình

Ông thân sinh của Nguyễn Gia Thiều là Nguyễn Gia C, một võ quancao cấp đợc phong tớc hầu Mẹ Nguyễn Gia Thiều là công chúa QuỳnhLiên Con gái An Đồ Vơng Trịnh Cơng Nguyễn Gia Thiều gọi chúa TrịnhDoanh đang cầm quyền lúc bấy giờ là cậu một, và là con cô cậu với chúaTrịnh Sâm

Từ nhỏ Nguyễn Gia Thiều đã bộc lộ t chất thông minh, đĩnh ngộ.Ngoài văn chơng ông còn theo võ và tinh thông kiếm Năm 19 tuổi, ông đ-

ợc tuyển dụng vào trong cung làm chức hiệu Uý Quan Binh Mã, do lậpnhiều công nên đợc phong tớc Ôn Nh Hầu

Thế nhng, vốn là con ngời phóng khoáng, có tâm hồn nghệ sĩ, ôngkhông mấy chuyên chú vào triều đình mà lại thích nghiên cứu văn chơng,

nhau ngâm phong ngợi nguyệt, không màng lắm chuyện công hầu nên dần

đã góp phần vào làm suy yếu chế độ Phong kiến lúc bấy giờ Bên cạnh đócòn có sự phát triển trong một chừng mực nhất định của nền kinh tế hànghoá Điều đó góp phần làm suy yếu t tởng xã hội Phong kiến lúc bấy giờ

Có thể nói cha bao giờ chế độ Phong kiến, giai cấp Phong kiến ViệtNam lại bộc lộ bản chất tiêu cực, phản động của nó một cách trắng trợn, lộliễu và toàn diện nh lúc này Trong sinh hoạt đạo đức, đây là lúc xuất hiệnnhững bạo chúa khét tiếng tàn ác, ô dâm, lộng quyền nh Trịnh Giang (1722– 1740), Trịnh Sâm (1767 – 1782), những quyền thần chuyên vơ vét củadân nh Trơng Phúc Loan ở đàng Trong, những hoàng thân quí thích đángghê sợ nh Đặng Mậu Lân ở Đàng Ngoài

Nguyễn Gia Thiều từng đợc nuôi nấng trong cung từ nhỏ đến lớn.Khi làm quan cũng giữ chức vụ trong phủ Chúa, cuộc sống trụy lac của giaicấp Phong kiến lộ liễu hơn bao giờ hết Ngoài Đặng Thị Huệ ngời cung phisùng ái của Trịnh Sâm, Nguyễn Gia Thiều còn đợc biết về chế độ cung tầntrong cung vua Lê chúa Trịnh Chính điều này ảnh hởng lớn trong các sángtác của Nguyễn Gia Thiều

Mặt khác giai đoạn nửa cuối thế kỷ XVIII – nửa đầu thế kỷ XIXcũng là giai đoạn rực rỡ nhất của văn học dới chế độ Phong kiến Những

định sự phát triển nền văn học Việt Nam thế kỷ XVIII, và đây cũng là giai

đoạn phát triển rực rỡ với những tác giả nổi tiếng và những tác phẩm đạt

đến giá trị cổ điển, trong đó không thể không kể đến tác giả Ôn Nh Hầu

Nguyễn Gia Thiều với tác phẩm Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

* Về sáng tác:

Nguyễn Gia Thiều có hai tập thơ chữ hán là Ôn Nh “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và thi tập” có đến

nghìn bài (hiện không tìm thấy)

Phần viết bằng chữ Nôm, ngoài Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” - là tác phẩm nổi tiếng nhất, Nguyễn Gia Thiều còn có Tây Hồ thi tập “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” và Tứ “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Trai thi tập” hiện cũng chỉ còn vài ba bài chép trong Tạp ký “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Lý Văn

thông và thơng xót cho số phận của họ Hơn nữa trong tâm t giữa kẻ hồng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và nhan bạc phận” với ng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ời tài tử thăng trầm” dờng nh đồng điệu một nỗi

niềm cay đắng trớc cuộc đời đầy đau khổ, bế tắc Nguyễn Gia Thiều chọnngời cung nữ làm nhân vật thể hiện t tởng nghệ thuật của mình và ông viết

Cung oán ngâm khúc

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” dới hai sự thôi thúc, vừa muốn tố cáo tính chất vô

nhân đạo của chế độ cung nữ trong xã hội Phong kiến, vừa muốn qua đó

bộc bạch tâm sự của bản thân về cuộc đời và ông đã đem đến cho văn ch “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

-ơng một tiếng nói gay gắt, quyết liệt” (Nguyễn Lộc) về hiện thực cuộc đời

ngời cung nữ

1.2 Tác phẩm Cung oán ngâm khúc“thân phận cái ”

Cung oán ngâm khúc

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là một trong những tác phẩm có giá trị trong

kho tàng văn học Việt Nam và là tác phẩm giữ vị trí chủ yếu trong sựnghiệp sáng tác của Nguyễn Gia Thiều

Hai chữ Cung oán “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” tức là sự oán hờn nơi cung cấm của các cung phi, cung tần đã đợc Vua yêu rồi lại ghét bỏ Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là

khúc ngâm về nỗi oán hờn của ngời cung nữ mà Ôn Nh Hầu đã mợn tìnhcảnh này để phản ánh những bất công của chế độ Phong kiến, đồng thời nóilên tâm sự, thân phận của chính mình

Chế độ cung tần là một trong muôn vàn tai hoạ để doạ ngời phụ nữthời phong kiến Chế độ này có từ lâu ở Châu á, ARập, Ba T có chế độ Ha– rem của chế độ Hồi giáo Trung Quốc là một nớc mà quy mô của chế độ

cung tần đạt đến mức phi thờng Đời Tần Thuỷ Hoàng, đời Minh Hoàng

đều có đến hàng nghìn cung nữ

ở Việt Nam chế đôh cung tần có từ đời tiền Lê Đến đời Trịnh sốcung nữ bị bắt vào chắc phải nhiều hơn, vì ngoài cung vua còn có phủ Chúa.Trịnh Giang, Trịnh Sâm đều là những tay ăn chơi khét tiếng

Trong văn học cổ (Trung Quốc cũng nh Việt Nam) đề tài cung oán làmột đề tài phổ biến, chỉ riêng khoảng thời gian trớc – sau nửa cuối thế kỷ

XVIII đã xuất hiện một loạt tác phẩm nh Cung oán quốc âm thi “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Nguyễn Bạch Liên, Cung oán thi tập “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Vũ Trinh, Cung oán thi “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Nguyễn Huy Lợng, Cung oán thi “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của Nguyễn Hữu Chỉnh tất cả đến… và ca tụng nó.mấy trăm bài Nhng có lẽ không có tác phẩm nào nói đến cuộc đời của ngời

cung nữ một cách bi đát, giận dữ và đầy đủ nh Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của

Nguyễn Gia Thiều

Cung oán ngâm khúc

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là tác phẩm trữ tình trờng thiên gồm 356 câu

diễn biến tâm trạng của ngời cung nữ sau những tháng ngày hạnh phúcngắn ngủi bên vua phải chịu một cuộc sống cô đơn, đợi chờ, buồn tủi vì bịnhà vua ruồng bỏ Tác phẩm viết về nỗi oán hờn của ngời cung nữ trớc sự

đối xử ghẻ lạnh “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của đấng chí tôn “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” Lời than ấy bắt đầu trong một đêm

thu lạnh Ngời cung nữ đau đớn vì cuộc sống cô đơn nơi cung cấm Nànghồi tởng lại thời trẻ tuổi hồn nhiên với ý thức về sắc đẹp kiêu sa và tài năngvợt bậc của mình Rồi nàng đợc tuyển vào cung, ngời cung nữ kiêu hãnhthuật lại khoảng thời gian hạnh phúc, đợc vua yêu dấu Nhng nàng bị ruồngrẫy, lãng quên một cách tàn nhẫn, ngời cung nữ sống âm thầm với nỗi thất

vọng, nhớ tiếc thời vàng son “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” đã qua Và hi vọng đợi chờ bóng xe vua với

bất bình Đó là một cuộc đời bế tắc, mòn mỏi, cô đơn nơi cung quế lạnh

cung nữ quay về mơ màng, khắc khoải chờ ngày đợc vua đoái thơng trở lại

Chủ đề chính của Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là số phận của ngời cung

nữ Ngời cung nữ trong tác phẩm là một con ngời rất thiết tha với cuộcsống, khát khao hạnh phúc yêu đơng, tình yêu đôi lứa Khi bị ruồng rẫy,nàng luyến tiếc hạnh phúc với tất cả tấm lòng thèm khát tội nghiệp Văn

học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX bùng nổ “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” đề tài

tình yêu và số phận ngời phụ nữ Các nhân vật nữ trong tác phẩm thờng trảiqua một cuộc đời đau khổ Nhng không có ai trong số họ có số phận bi kịch

và thảm thơng nh ngời cung nữ của Nguyễn Gia Thiều Tiếng than của nàng

là tiếng nói của con ngời đau khổ thiết tha nguyện cầu hạnh phúc nhng sớm

bị chôn vùi tuổi trẻ và khát vọng nơi cung cấm

Giá trị nhân văn của tác phẩm chính là sự lên án, tố cáo chế độ cungnữ dã man của bọn vua chúa đã giam cầm, giết chết tuổi trẻ, tài sắc của biếtbao nhiêu phụ nữ dới chế độ Phong kiến Tác phẩm góp thêm tiếng nói tốcáo, lên án xã hội Phong kiến bất công tàn bạo, đồng thời cũng góp thêmtiếng nói mạnh mẽ đòi cho con ngời đợc quyền yêu đơng, đợc thoả mãncuộc sống ái ân Phải thừa nhận rằng hiếm có tác phẩm nào nói đến cái khátkhao thoả mãn cuộc sống ái ân chồng vợ vừa tào bạo, vừa mạnh mẽ và có

tính chất nhục cảm nh Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Có thể nói Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là tiếng than, tiếng kêu thơng của ngời cung nữ luôn thiết tha nguyện cầu hạnh phúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” nhng lại sớm bị chôn

vùi tuổi trẻ nơi cung cấm Thông qua những dòng tâm trạng đó, NguyễnGia Thiều đã phơi bày sự thật về cuộc sống xa hoa, trụy lạc của vua chúa

thời bấy giờ, tác phẩm đã lên tiếng tố cáo chế độ cung tần đỉnh cao nhất “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

và dã man nhất của chế độ đa thê” (Đặng Thanh Lê), đồng thời góp thêm

một tiếng nói mạnh mẽ đòi quyền hạnh phúc cho con ngời trong cuộc đời

Đó chính là giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm

2 Nghệ thuật diễn tả tâm trạng ngời cung nữ

2.1 Tả cảnh ngụ tình:

Trong quan niệm của ngời Phơng Tây, thiên nhiên bao giờ cũng tồntại khách quan, ngoài con ngời, là đối tợng trực giác để con ngời khám phá,chinh phục, chiếm lĩnh Chính vì thế, họ miêu tả thiên nhiên với t cách làmột khách thể tách biệt với thế giới nội tâm của con ngời

ở Phơng Đông thì ngợc lại, do hoàn cảnh sống, trí tuệ của ngời

Ph-ơng Đông đã ảnh hởng đến cách cảm nhận về thiên nhiên Không biết từbao giờ thiên nhiên và con ngời đã gắn bó mật thiết, hoà quyện với nhau.Thiên nhiên là ngời bạn, là nơi để con ngời gửi gắm nỗi niềm thầm kín củamình; và cao hơn thiên nhiên là phơng tiện để các nhà văn, nhà thơ diễn tảtâm trạng nhân vật Thiên nhiên luôn gắn bó mật thiết, hoà quyện với conngời, là nơi để con ngời gửi gắm những u t, phiền muộn cũng nh làm khuâykhoả nỗi lòng con ngời

Đã từ rất lâu, thiên nhiên trở thành phơng tiện đắc lực và quan trọngtrong việc phản ánh nội tâm con ngời Nó trở thành thiên nhiên của tâm

trạng, thiên nhiên trữ tình, biết đau khổ, buồn – vui, day dứt, băn khoăncùng nhân vật.

Ngay từ thế kỷ XV, nhà thơ Nguyễn Trãi đã tìm đến thiên nhiên đểbày tỏ đối với cuộc sống, với xã hội đơng thời:

Non lạ n

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ớc tiên làm dấu

Đất phàm cõi tục tránh xa”

Ông đến với thiên nhiên, coi thiên nhiên nh là ngời bạn vỗ về, chia sẽnỗi buồn cùng ông:

Cò nằm Hạc lặn nên bầu bạn

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

ấp ủ cùng ta nặng cái con ”

Nh vậy thủ pháp tả cảnh ngụ tình “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” trong thơ đã có từ trớc, thông

qua việc tả cảnh để tác giả gửi gắm tình cảm, tâm sự của mình, thiên nhiênhoà quyện gần gũi với con ngời, có sự tơng ứng với con ngời, nỗi niềm conngời tràn ra cảnh vật, cảnh vật nói hộ tâm trạng con ngời

Bớc sang thế kỷ XVIII, tính phi ngã trong văn học cổ truyền bị phá

vỡ, con ngời cá nhân xuất hiện Lần đầu tiên văn học Việt Nam hớng đếntâm t, số phận của những con ngời cụ thể, riêng biệt, văn học lúc này chú ýphản ánh đời sống bên trong của con ngời Cùng với sự chuyển mình củavăn học, thiên nhiên lúc này đi vào thơ ca không chỉ để tỏ chí, tỏ lòng, haychỉ để thể hiện thái độ của tác giả trớc cuộc đời, trớc xã hội Thiên nhiênlúc này xuất hiện với t cách vừa là đối tợng thẩm mĩ, vừa để thực hiện chứcnăng thi pháp Nghĩa là thiên nhiên bắt đầu đợc tồn tại với t cách là một hệthống ngôn ngữ nghệ thuật riêng biệt, góp phần thể hiện nội tâm sâu kíncủa con ngời Bấy giờ thiên nhiên góp phần thể hiện, nói hộ tâm trạng nhânvật Tả cảnh không chỉ để tỏ chí, tỏ lòng, tức cảnh sinh tình, mà lúc nàythiên nhiên đi vào văn học nh là một tiếng nói riêng để bộc lộ nội tâm nhânvật Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình là một trong những biện pháp quan trọng

để diễn tả tâm trạng nhân vật ngời cung nữ trong Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

của Nguyễn Gia Thiều

Đến với Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, ta thấy tác giả vừa kế thừa hệ thống

thi pháp cổ ấy, vừa có sự cách tân đã tạo nên nét riêng, độc đáo ở đây, tácgiả sử dụng thiên nhiên nh một thứ ngôn ngữ nghệ thuật đặc biệt để chuyểntải tâm t, tình cảm của ngời phụ nữ Điều đó dễ nhận ra khi đọc khúc ngâmchúng ta khó bắt gặp chi tiết, hình ảnh miêu tả ngoại hình, tính cách củanhân vật ngời cung nữ, mà chủ yếu là gắn liền nhân vật với thiên nhiêntrong cung cấm, qua đó làm nổi lên tâm trạng bế tắc, cô đơn, buồn chán,

thất vọng của ngời cung nữ Nàng hầu nh không quan hệ với ai, mà chỉ mộtmình đối diện với lòng mình trớc bức tranh thiên nhiên rộng lớn Đến vớikhúc ngâm, ngời đọc chỉ bắt gặp hình ảnh ngời cung nữ nhỏ nhoi, đơn chiếctrong những đêm mùa thu cô đơn, lạnh lùng nơi cung cấm với tâm trạngbuồn tủi, giận hờn và hoàn toàn bế tắc Chính vì thế thiên nhiên đã gópphần hết sức quan trọng trong việc khắc hoạ nỗi lòng ngời cung nữ Tiếng

nói thiên nhiên trở thành tiếng nói nội tâm, là tiếng nhạc lòng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của ngời

cung nữ trẻ nhng sớm phải chịu cảnh đơn lẻ trong hạnh phúc lứa đôi

Khi diễn tả tâm trạng ngời cung nữ, tác giả không chỉ trực tiếp sửdụng ngôn ngữ thông thờng để miêu tả các trạng thái, cảm xúc con ngời,

mà thông qua thiên nhiên đợc mô tả, ngời đọc có thể cảm nhận đợc thế giớinội tâm phong phú của con ngời Thiên nhiên – tiếng lòng của con ngời;

thiên nhiên trong Cung oán ngâm khúc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là ngôn ngữ riêng để nói lên tâm

trạng ngời cung nữ, nó hoà quyện thống nhất với nỗi lòng con ngời Cảnhgợi tình và tình phủ lên cảnh, gán cho cảnh những nỗi lòng của con ngời

Thiên nhiên chỉ xuất hiện khi tâm trạng nhân vật có nhiều điều khóbộc lộ, khó diễn đạt Lúc đó tâm hồn con ngời nh muốn tràn ra khỏi mình,hoà lẫn vào một cái khác Đại thi hào Nguyễn Du đã từng viết:

Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Ngời buồn cảnh có vui đâu bao giờ ”Bức tranh thiên nhiên trong tác phẩm nh có linh hồn Có tiếng nói, vàmỗi cảnh khác nhau thì đợc gắn với nỗi lòng, những cảm xúc, những trạngthái tâm hồn khác nhau của ngời cung nữ

Ban đầu, khi mới đợc tuyển vào cung vua, ngời cung nữ sung sớnghạnh phúc và rất đỗi tự hào về điều đó Niềm vui, niềm hạnh phúc đó củangời cung nữ nh lây lan sang cảnh vật; cảnh vật, thiên nhiên nh reo cời cùngnàng:

Sân đào lí giâm lồng man mác

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Nền đỉnh chung nguyệt gác mơ màng”

Dới con mắt của nàng, cảnh vật tất cả đều có tâm hồn và nh đang hânhoan chào đón nàng, sung sớng hạnh phúc với nàng:

Khoa th

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ợc dợc mơ mòng thụy vũ

Đoá hải đờng thức ngủ xuân tiêu Cành xuân hoa chúm chím chào Gió đông thôi đã cợt đào ghẹo mai”

Thời gian ngời cung nữ đợc kề cận đấng chí tôn “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” là những ngày

tuyệt đẹp và hạnh phúc Nguyễn Gia Thiều quả là thành công khi mô tảcảnh tợng tng bừng, lộng lẫy trong cung cấm qua một đêm vui:

Xiêm ghê trọ tả tơi tr

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ớc gió

áo vũ kia lấp ló trong trăng Sanh ca mấy khúc vang lừng Cái thân Tây Tử lên chừng điện Tô ”Những câu thơ tả cảnh cho thấy bút pháp nghệ thuật của tác giả vợt

ra ngoài khuôn khổ của văn chơng Phong kiến Đây không chỉ là vẻ đẹp củangời cung nữ mà đằng sau những từ ngữ đầy tính gợi hình đó là cả tâm hồnchơi vơi hân hoan trong muôn niềm hạnh phúc của nàng trong đêm vui

Nàng đã thật hạnh phúc bên cửu trùng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” trong những ngày đầu vào cung:

Đệm hồng thuý thơm tho mùi xạ

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Bóng bội hoàn lấp ló trăng thanh Mây ma mấy giọt chung tình

Đình trầm hơng khoá một cành mẫu đơn ”

Tất cả những từ chỉ cảnh vật nh thơm tho , lấp ló “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, để nói lên sự… và ca tụng nó.rộn ràng, niền hạnh phúc, sung sớng hân hoan của ngời cung nữ khi đợc tận

hởng giây phút hạnh phúc bên đấng chí tôn “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” – chồng nàng.

Những ngày đầu ở cạnh quân Vơng, đợc nhà vua thơng yêu, chiềuchuộng, ngời cung nữ thực sự mãn nguyện, sung sớng, hạnh phúc Dới ánhmắt của nàng, cảnh vật trong vờn Thợng Uyển - lâu đài hạnh phúc cũng nh

đang say đắm chứa chan tình yêu:

V

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ờn Thợng Uyển khúc trùng thanh dạ Gác Lâm xuân điệu ngả đình hoa Thừa ân một giấc canh tà

Tờ mờ nét ngọc lập lòa vẻ son ”

và nàng tự nhủ lòng mình: Cũng cam một tiếng thuyền quyên với đời “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Không chỉ có con ngời yêu nhau, say đắm nhau mà cảnh vật xungquanh cũng có tình với nhau, hoà quyện vào nhau thành từng cặp từng đôi:

Tranh tỉ dực nhìn

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và a chim nọ

Đồ liên chi lần trỏ hoa kia Chữ đồng lấy đó mà ghi Mợn điều thất tịch mà thề bách niên ”Thế nhng cung vua, phủ chúa là nơi có đến hàng trăm nghìn ngời con

gái đẹp, là nơi Muôn hồng nghìn đoá đua t “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ơi ” Nhà vua chỉ quan tâmchăm sóc ngời cung nữ trong một trời gian rất ngắn, sau đó nhà vua đã chán

nản, bỏ rơi nàng Những tháng ngày sống bên cửu trùng nàng đã sung sớnghạnh phúc biết bao để đến khi bị bỏ rơi, ruồng bỏ, một mình trong thâmcung lạnh lẽo, nàng đã thất vọng chán chờng cho số kiếp của mình.

Khi ngồi một mình trong phòng tiêu lạnh lẽo đối diện với chính lòngmình, nàng cung nữ đã nghĩ về cuộc đời mình, số kiếp mình với sự liên t-ởng:

Chiếc thuyền bào ảnh lô xô gập ghềnh

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Sự thất vọng chán chờng đã khiến nàng có ý nghĩ trái ngợc với ban

đầu khi nghĩ về kiếp con ngời:

Lò cừ nung nấu sự đời

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Bức tranh vân cẩu vẽ ngời tang thơng”

Trở lại với những câu thơ đầu khúc ngâm, chúng ta nh có dự cảm về

số kiếp long đong của ngời cung nữ trong cuộc đời, về con ngời trong xãhội cũ; đó là một chế độ xã hội đã đi vào suy tàn, đổ nát:

Đền Vũ tạ nhện giăng cửa mốc

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Thú ca lâu dễ khóc canh dài

Đất bằng bỗng rấp chông gai

Ai đem nhân ảnh nhuốm mùi tà dơng ”Hình ảnh ánh chiều tà ở đây dờng nh đã nhuốm màu lên vạn vật làmcho mọi vật trở nên võ vàng Đây không đơn thuần chỉ là những câu thơ tảcảnh mà đằng sau đó là nỗi lòng con ngời, tâm trạng bế tắc, thất vọng, cô

đơn của con ngời trớc thảm cảnh sụp đổ của vàng son tráng lệ

Trong sự thất vọng, chán chờng do tình cảnh lẻ loi đơn chiếc củamình, thế nhng ngời cung nữ vẫn không nguôi hi vọng đợi chờ bóng nhàvua, nàng tìm đến những nơi đã cùng nhà vua thề non hẹn biển, hy vọngphần nào nguôi đi nỗi nhớ mong đó:

Nào lối dạo v

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ờn hoa năm ngoái ”

Nào lúc tựa lầu Tần hôm nọ

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Một âm thanh (trận gió), một hình bóng (bóng thỏ), cũng làm bừngtỉnh niềm hy vọng le lói thờng trực trong ngời cung nữ:

Đè chừng nghĩ tiếng tiểu đòi

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Nghiêng bình phấn mốc mà nhồi má nheo ”Những cảnh vật đó nói lên niềm hi vọng chờ đợi của ngời cung nữ đãkhiến nàng rơi vào trạng thái hoang tởng Những câu thơ đó vừa thể hiện

tâm trạng bế tắc, hoảng loạn “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” của ngời cung nữ, vừa là thái độ lên án

mạnh mẽ của tác giả đối với chế độ đa thê trong xã hội Phong kiến đơngthời

Ngời cung nữ mong chờ bóng dáng cửu trùng đến để xua đi cái tĩnhmịch cô liêu của màn đêm, để sởi ấm con tim cô đơn, lạnh giá giữa đêm thudài dằng dặc Nhng càng chờ đợi thì càng mất hút, càng chờ đợi, càng hyvọng bao nhiêu thì thất vọng bấy nhiêu Giờ đây nàng thật sự thấm thía nỗicô đơn buồn tủi đến cùng cực Những cảnh vật đẹp đẽ nên thơ đã từngchứng kiến sự sum vầy hạnh phúc, đã từng chứng kiến lời thề non hẹn biển

của bậc chí tôn “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” với nàng tất cả nh… và ca tụng nó đang giễu cợt, mỉa mai nàng, tất cả

trở thành vật cợt ph “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ờng lợi danh ”

Ngòi bút của nhà thơ thật tài tình khi thể hiện sự cô đơn, lẻ loi củanàng trớc thiên nhiên rộng lớn hoang vắng, lặng lẽ và tĩnh mịch Một mình

đối diện với không gian thâm cung rộng lớn, vắng lặng càng nổi bật hơn sựcô quạnh, vò võ, cô đơn nhỏ bé của ngời cung nữ

Thông thờng con ngời ta ai cũng vậy, lúc về đêm là lúc ta sống thậtvới mình nhất, bởi đó là lúc mình có thể cởi bỏ hết tất cả những gì thuộc vềbổn phận, nghĩa vụ để trở về với chính mình, sống với con ngời thực củamình ở đây, ngời cung nữ cũng vậy, nỗi nhớ chồng ban ngày không buôngtha nàng, ban đêm càng ập tới và chính ban đêm là lúc tất cả những gì tíchluỹ trong lòng bị kìm hãm chờ đến lúc tự do, phá vỡ những cái đê ngăn giữnó:

Trong cung quế âm thầm chiếc bóng

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

Đêm năm canh trông ngóng lần lần ”Chúng ta đã từng bắt gặp nỗi lòng trống trải mong ngóng của ngời

chinh phụ trong tác phẩm Chinh phụ ngâm “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” (Đặng Trần Côn - Đoàn Thị

Điểm dịch) khi tiễn đa chồng ra trận để rồi khi đêm về một mình nàng phảichịu cảnh:

Trời hôm tựa bóng ngẩn ngơ

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Trăng khuya nơng gối bơ phờ tóc mai ”Nỗi cô đơn, trống trải của ngời cung nữ ở đây dờng nh đã phủ lên tấtcả cảnh vật xung quanh:

Lầu đãi nguyệt đứng ngồi dạ vũ

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Gác thừa lơng thức ngủ thu phong Phòng tiêu lạnh ngắt nh đồng Gơng ban bẻ nửa, dải đồng xẻ đôi ”Hình ảnh ngời cô phụ ở đây tách ra khỏi sự giao tiếp với mọi ngời,với xã hội và trở về với chính mình, giao tiếp với nội tâm của mình Lúc này

đây ngôn từ của con ngời không đủ khả năng để diễn đạt những cảm xúc,những nỗi lòng tê tái, cô đơn buồn tủi của nàng Thế giới nội tâm vốn là

một thế giới huyền bí, bí ẩn vô thuỷ, vô chung không thể nắm bắt đợc hết.

Nó không phải là thế giới của sự chia cắt rạch ròi mà là sự hợp lu của vô sốcảm nghĩ Nh thế ta mới hiểu vì sao thiên nhiên thờng xuyên xuất hiệntrong cuộc sống cô đơn, lẻ bạn, trống trải của ngời cung nữ Không mộtmối dây liên hệ với bên ngoài, với xã hội, nàng chỉ có thiên nhiên là bạn,luôn hiển hiện bên nàng chứng kiến nỗi cô đơn dày vò, chứng kiến sự buồntủi cùng cực của đời nàng:

Lấy gió mát trăng thanh kết nghĩa

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Mợn hoa đàm đuốc tuệ làm duyên ” Phải thừa nhận rằng bút pháp nghệ thuật tả cảnh ngụ tình “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” mà

Nguyễn Gia Thiều sử dụng đã dựa trên cơ sở truyền thống có sẵn của vănhọc Trung Quốc cũng nh văn học Việt Nam trớc đó ở đây cảnh xen vàotâm trạng của ngời cung nữ để làm nổi bật tâm trạng ấy, nên nhiều khi tácgiả không trực tiếp miêu tả nội tâm nhân vật mà thông qua cảnh vật để gợilên tâm trạng, để nói lên tâm trạng

Tình cảnh cô đơn lẻ loi của ngời cung nữ đợc thể hiện qua câu thơ:

đợi khát khao đằng đẵng, tha thiết của nàng chỉ có gió lọt qua cửa, sơng

gieo vào rèm Gió s “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và – nửa đầu ơng ” lúc này nh khơi sâu, khoét mạnh, bào mòn chút

nghị lực chờ đợi còn sót lại trong lòng nàng Tất cả ghé thăm nàng nh để

c-ời cợt, khiêu khích, thơng hại cho nàng: Lúc này điều ngc-ời cung nữ sợ nhất

là sự cô độc Trong đêm vắng một mùi hơng, một bóng đèn cũng chỉ gợithêm cảm giác u buồn, lạnh lẽo mà thôi:

Ngày sáu khắc tin mong nhạn vắng

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

Đêm năm canh tiếng lắng chuông rền Lạnh lùng thay giấc cô miên

Mùi hơng tịch mịnh bóng đèn thâm u”…Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr

Hình ảnh ngời cung nữ hiện lên yếu ớt, tội nghiệp, nàng nhận ra sựcô đơn đến ghê rợn và tự thấy rằng mình sẽ chết dần chết mòn trong đaukhổ Thời gian chờ đợi hình bóng hạnh phúc của cứ nàng đằng đẵng, da diết

và khứa sâu vào tâm can nàng Nàng ngồi đến từng khắc giờ chờ đợi Ngày

trôi qua đủ sáu khắc “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” không tin tức, đêm trôi qua hết năm canh “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” chỉ

nghe tiếng chuông rền Tiếng chuông vang vọng nh không dứt là âm thanhduy nhất nàng tiếp nhận đợc nhng nó chỉ làm cho không gian bên ngoài trởnên mơ hồ, mênh mang, lạnh lẽo Qua cảm nhận của ngời cung nữ, mùi h-

ơng chỉ làm cho tiêu phòng thêm vắng vẻ, im ắng; ngọn đèn không tỏ chỉlàm cho không gian thêm sâu tối, hiu quạnh Lúc này ngời cung nữ rùngmình ớn lạnh cho thân kiếp mình và bật lên tiếng kêu:

Lạnh lùng thay giấc cô miên

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Căn phòng đã từng là nơi hạnh phúc biết bao, ấm cúng biết bao Giờ

đây chỉ còn lại một mình một bóng nơi phòng không, nàng cảm thấy mình

đơn chiếc, cô độc, góa bụa trớc sự ghẻ lạnh của nhà vua – chồng nàng

H-ơng thơm và ánh sáng chốn nội cung chỉ tăng thêm cảm giác ớn lạnh, sự lẻloi của nàng lúc này mà thôi

Một điều đặc biệt ở đây là không phải chỉ là khi ngời cung nữ bị bỏrơi mới đợc tác giả đặt vào thời gian của khung cảnh buổi đêm để nàng bộc

lộ tâm trạng, mà xuyên suốt tác phẩm, từ lúc đợc nhà vua sủng ái, cũng nh

đã là thân câu chõ “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, ngời cung phi cũng mợn thời gian buổi đêm để kí

thác tâm sự và cảnh ngộ vui, buồn của mình Nào là:

Cái đêm hôm ấy hôm gì

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Bóng dơng lồng bóng đồ mi trập trùng ”

Hay:

Thừa ân một giấc canh tà

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

Tờ mờ nét ngọc, lập loà vẻ son ”

Đấy là ngời cung phi đang sống hạnh phúc với niềm vui và sự thoảmãn cuộc sống ái ân vợ chồng Còn giờ đây thì khi đã bị ruồng bỏ thì cũngthời gian là buổi đêm nhng lại là:

Trong cung quế âm thầm chiếc bóng

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Đêm năm canh trông ngóng lần lần

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Hay:

Khi bóng nguyệt chông chênh tr

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ớc ốc ”

Đó là những đêm cô đơn, ảo não Tâm trạng ngậm ngùi, buồn tủi

đáng sợ của ngời cung phi nh nhuốm lên cảnh vật, tràn ra, lây sang cảnh vậtxung quanh nàng Nàng dờng nh ngày một chìm sâu vào tuyệt vọng, bế tắckhông lối thoát

Nguyễn Gia Thiều đã triệt để khai thác các biện pháp tu từ đảo ngữ:

Để diễn tả sự cô đơn đến cùng cực của ngời cung phi trớc không gianrộng lớn, hoang vu và tịch mịch.

Chúng ta đã từng bắt gặp những đêm dài mong nhớ chồng của chinh

phụ trong Chinh phụ ngâm “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”:

Thức mây đôi lúc nhạt nồng

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Chuôi sao Bắc Đẩu thôi đông lại đoài ”

Hay bao đêm trằn trọc của bà chúa thơ nôm Hồ Xuân Hơng khi nghĩ

về tình duyên lận đận của kiếp ngời:

Tiềng gà văng vẳng gáy trên bom

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Oán hận trông ra khắp mọi chòm ”

(Truyện Kiều – nửa đầu Nguyễn Du)

Liên tởng đến điều đó để thấy đợc rằng các nhà thơ cổ điển thờngchọn thời điểm này để nhân vật trữ tình bộc lộ tâm sự, Nguyễn Gia Thiềucũng trên cơ sở kế thừa đó để góp phần tạo nên bút pháp nghệ thuật tả cảnhngụ tình tuyệt diệu

Ngời cung nữ cảm thấy mình nh đang chết dần chết mòn trong đaukhổ, trong sự chờ mong buồn thơng đến tuyệt vọng, nàng chỉ còn biết cáchthan thở cùng nguyệt, thổ lộ cùng hoa:

Một mình đứng tủi ngồi sầu

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

Đã than với nguyệt, lại rầu với hoa ”

Những cảnh vật, âm thanh ở đây nh: Tin nhạn, tiếng chuông, mùi

hình ảnh tợng trng ớc lệ đợc nhà thơ sử dụng trong tác phẩm, nhng nó cóhiệu quả nghệ thuật cao trong việc diễn tả tâm trạng nhân vật, khắc hoạ tâmtrạng nhân vật với nhiều cung bậc, sắc thái khác nhau, nhà thơ muốn mợncảnh để tả tình Tâm trạng ngời cung phi đợc khắc hoạ rõ nét hơn ở việc sử

dụng điệp ngữ đêm năm canh “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” Phải khó khăn cho nàng lắm trong việc

chờ đợi từng canh giờ trôi qua và thời gian trôi đi nh chà xát tâm can nàng

Đó là nỗi đau của sự dày vò, niềm khắc khoải chờ đợi, tâm trạng buồn tủigiận hờn vì bị ruồng bỏ và nàng oán trách:

Chiều tịch mịch đã gầy bóng thỏ

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và

Vẻ tiêu hao lại võ hoa đèn ” Vắng tanh nào thấy vân mòng

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Hơi thê lơng lạnh ngắt song phi huỳnh ”

Thiên nhiên trong khúc ngâm không còn là thiên nhiên tồn tại mộtcách khách quan nữa mà là thiên nhiên đầy ắp tâm trạng Trong sự cô đơnbuồn tủi, ngời cung phi nhìn khắp gian phòng để tìm lại hơi ấm của chồngmình, tìm lại chút hạnh phúc hiếm hoi mong bù đắp sự trống trải cô quạnhcủa mình Nhng tất cả đều là những hình ảnh đơn điệu, buồn tẻ, trơ trọi:

Gối loan tuyết đóng, chăn cù giá đông

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Hay: “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Phòng tiêu lạnh ngắt nh đồng

Gơng loan bẻ nửa dải đồng xẻ đôi ”

Cảnh vật hiu hắt, vắng vẻ, buồn tẻ nh nhân thêm nỗi buồn, sự cô đơntrống trải trong lòng ngời cô phụ

Việc tác giả sử dụng bút pháp nghệ thuật tả cảnh ngụ tình “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, gắnthiên nhiên, sự vật với tâm trạng ngời cung nữ có thể cha thoát khỏi khuônsáo nghệ thuật thời trung đại, song tình ở đây thì chân thật, chứa chan vàchứa đựng giá trị nhân văn cao cả Mỗi hình ảnh ghi lại một dấu ấn, mộtkhía cạnh tâm trạng ngời cung phi Tuy bề ngoài là có vẻ là miêu tả cảnh t-ợng khách quan của phòng tiêu nơi cung cấm, nhng thực chất đấy là cảnh t-ợng đầy tình cảm u buồn, cô đơn, sầu tủi và cả khắc khoải, hy vọng, mongnhớ ở đây, thiên nhiên mang màu sắc tâm lí chủ quan đợc nhìn từ nội tâmnhân vật Thiên nhiên ấy trở thành tấm gơng phản chiếu nỗi cô đơn tronglòng nàng và càng khắc sâu nỗi buồn, làm thổi bùng lên ngọn lửa khát khao

hạnh phúc trong lòng ngời cung phi, thiên nhiên ấy thở thành cái phông “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

để ngời cung phi thổ lộ nỗi lòng, đó là nỗi lòng cô đơn trống trải của mộtngời phụ nữ, một ngời vợ trẻ đang tuổi xuân phơi phới nhng phải chịu cảnh

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ờng đơn gối chiếc”; và nàng cũng không hề giấu giếm cảm giác thèm muốn đợc gần kề, ôm ấp chồng mình – đấng chí tôn , bậc quân V “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ơng”:

Tình sầu rĩ khôn khuây nhĩ mục

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Chốn phòng không nh giục mây ma ”

Cảnh vật trớc mắt trở thành tấm gơng soi đau đáu vào thân kiếp cô

đơn phải chịu đựng sự dày vò của một khát khao hạnh phúc ái ân chồng vợmỗi khi nghĩ đến cảnh:

Khi tr

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ớng ngọc, lúc rèm ngà ”

Cảnh vật không chỉ là tấm khung giăng mắc tâm trạng, mà còn là

ph-ơng tiện có thể giúp nàng gửi gắm nỗi niềm, tâm hồn, và cả sự thèm khát cótính chất nhục cảm của mình đến bậc quân Vơng

Việc lặp đi lặp lại từ nào “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và …Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr” và bây giờ “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và …Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr” tạo nên ấn tợng rõ nét,

khắc sâu thêm sự chia lìa, sự thực không thể chối bỏ của ngời cung phi là

đã bị nhà vua ruồng rẫy, bỏ rơi Mặc dầu nàng và cửu trùng “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” chỉ cách xa

nhau về khoảng cách tâm lí, còn thực ra thì:

Bóng d

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ơng bên ấy đứng trông bên này ”

Khoảng cách ấy, sự ngăn cách vô hình ấy không bao giờ xoá bỏ đợcnữa càng làm cho nỗi lòng của nàng nhân lên da diết hơn, nóng bỏng hơn,

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ờn thợng uyển hoa cời với nắng ”

Sự nghịch lí ở đây là hoa c “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ời với nắng” cũng nh số kiếp của nàng

vậy Cảnh vật xung quanh đều phi lí và trở nên hoang sơ tiêu điều, vắnglạnh để rồi nàng lại bị chính cảnh vật ấy tác động trở lại, đánh thức khátkhao hạnh phúc ái ân, cảm giác thèm muốn cuộc sống ái ân vợ chồng củangày xa

Cũng nh bất kì ngời phụ nữ nào trên thế gian, ngời cung nữ thật sựhạnh phúc và lấy làm thoả mãn với những ngày sống cạnh chồng mình, đợchởng cuộc sống ái ân vợ chồng đầy đủ, viên mãn Nhng thật bất hạnh cho

nàng, bởi trong cung cấm, nơi muôn hồng nghìn đoá đua t “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ơi”, nên hạnh

phúc đó chỉ đợc tính bằng tháng, bằng ngày Sau đó, nhà vua đã chán nản

và quay ra ruồng bỏ nàng, để nàng phải sống những tháng ngày cô đơntrong thâm cung lạnh lẽo Là một ngời thiết tha với cuộc sống mãnh liệt,khát khao hạnh phúc yêu đơng, tuổi trẻ đang ở độ phơi phới sức xuân, nàng

đã từng đợc cùng nhà vua đắm mình trong bể “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ” hạnh phúc, ái ân vợ chồng,

nên giờ đây khi bị nhà vua bỏ rơi, chứng kiến cảnh:

Mảnh xuân y vẫn sờ sờ dấu phong

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

đã khiến ngời cung nữ bừng dậy hạnh phúc lứa đôi

Cảnh vật trớc mắt nàng tràn trề tình xuân, sắc xuân, cảnh vật nh khơigợi nỗi nhớ mong, đợi chờ của ngời cung nữ Cảnh vật ở đây không còn làngời bạn cùng chia sẻ nỗi niềm với ngời cung nữ nữa, mà nh chứng minhcho sự đối lập giữa quá khứ và thực tại, cảnh vật nh càng khoét sâu thêmnỗi cô đơn trống trải của nàng Đã có lúc nàng so sánh:

Sinh li đòi rất thời ngâu

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và Một năm còn thấy mặt nhau một lần ”

Ngời cung nữ đã có sự so sánh cuộc tình của mình với cuộc tình vợchồng Ngu Lang – Chức Nữ Nàng chấp nhận cuộc sống của một ngời vợcô lẻ, chấp nhận sự xa cách của ngời chồng nhng sự xa cách đó phải có thờigian định lợng Nàng đã thực sự mệt mỏi sống trong chờ đợi, bởi chờ đợicũng chỉ hoài công:

Luống năm năm chực phận buồng không

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”

Trong sự cô đơn buồn tủi đến cùng cực, tất cả trớc mắt không chia sẻ,

đồng cảm với nàng mà trái lại cảnh vật sống động và linh hoạt, giàu sứcsống nh càng dày vò, và gợi cảm giác xác thịt:

Ngọn đèn phòng động đêm x

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và a Chùm hoa tịnh đế trơ trơ cha tàn ”

Hay:

Cảnh hoa lạc nguyệt minh d

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ờng ấy Lửa hoàng hôn nh cháy tấm son”…Tác giả làm ra lời một cung phi có tài có sắc tr

Ngọn đèn đêm động phòng, chùm hoa tịch để còn đó, tại sao con

ng-ời lại nỡ thờ ơ? Những câu hỏi này vang lên không có lng-ời giải đáp nh là lng-ời

lên án bậc chí tôn “Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và ”, nh là sự đả phá vào chế độ đa thê nghiệt ngã đã đày

đoạ thân kiếp ngời phụ nữ, tớc bỏ quyền đợc hởng hạnh phúc lứa đôi – cáiquyền chính đáng của con ngời mà trớc đây văn học cha nói tới

Cảnh vật giờ đây nh đang trêu ghẹo, giễu cợt, mỉa mai ngời cung nữ,làm cho nàng đau xót hơn trong sự vật vã của những đợt sóng tình cảm dộilên, làm cõi lòng tan nát

Cảnh vật đó trở thành tấm gơng phản chiếu nỗi cô đơn khắc khoảichờ đợi đến khô héo trong lòng ngời cung nữ và thổi lên ngọn lửa khát khaohạnh phúc vốn thờng trực, âm ỉ cháy trong lòng nàng

Kìa điểu thú là loài vạn vật

“Mấy vấn đề đặt ra từ hội thảo khoa học về Nguyễn Gia Thiều và