Nghệ thuật chiến dịch việt nam trong chiến tranh chống pháp, chống mỹ 1945 1975

Giả thuyết khoa học Sau khi nghiên cứu thành công, đề tài này sẽ giúp cho chúng ta hiểu đợc sự hình thành, phát triển và những nét độc đáo, đặc sắc của Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam qua

Khoa giáo dục quốc phòng

********************

Hồ sỹ danh

Khóa luận tốt nghiệp

đề tài: nghệ thuật chiến dịch việt nam trong chiến tranh chống pháp,

chống mỹ 1945 - 1975 ngành: giáo dục quốc phòng

Trờng Đại học Vinh Khoa giáo dục quốc phòng

********************

Khóa luận tốt nghiệp

đề tài: nghệ thuật chiến dịch việt nam trong chiến tranh chống pháp, chống

mỹ 1945 - 1975 ngành: giáo dục quốc phòng

Giáo viên hớng dẫn: Thợng tá Phùng Đình Cẩn

Sinh viên thực hiện : Hồ Sỹ Danh

Lớp : 47A- GDQP

Môc lôc

Trang

Lêi c¶m ¬n !

PhÇn më ®Çu 1

Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nghÖ thuËt chiÕn dÞch

viÖt nam trong chiÕn tranh chèng ph¸p,

I.2 Đờng lối chiến tranh nhân dân của Đảng và sự chỉ đạo trực tiếp, chặt chẽ của cơ quan chiến lợc là yếu tố cơ bản quyết định sự hình thành và phát triển của nghệ thuật chiến dịch .8

I.3 Nghệ thuật chiến dịch hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa tinh hoa truyền thống đánh giặc của dân tộc, tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn chiến tranh, kết hợp với việc học tập và vận dụng đúng đắn kinh nghiệm của các nớc anh em .11

I.4 Nghệ thuật chiến dịch hình thành và phát triển trên cơ sở tận dụng yếu tố thiên thời, địa lợi của địa lý quân sự Việt Nam .15

II Các bớc hình thành và phát triển nghệ thuật chiến dịch

III.4 Chiến dịch phòng ngự .50

III.5 Chiến dịch chống càn có tính chất phản công .52

III.6 Chiến dịch phòng không .53

Chơng 2:

Những nội dung chủ yếu của nghệ thuật chiến dịch việt nam trong chiến tranh chống pháp, chống mỹ

I.2 Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam quán triệt t tởng tích cực, chủ động kiên quyết, liên tục tiến công địch .59

I.3 Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam mang tính tổng hợp ngày càng cao .562

II những vấn đề có tính quy luật của sự hình thành và phát triển nghệ thuật chiến dịch

65

II.1 Nghệ thuật chiến dịch hình thành và phát triển theo yêu cầu của chiến lợc và trên cơ sở sự phát triển của lực lợng vũ trang nhân dân gồm ba thứ quân .65

II.2 Chiến dịch phát triển từ quy mô nhỏ đến lớn và kết hợp các quy mô, từ phát triển tuần tự đến các bớc nhảy vọt .67

II.3 Chiến dịch và nghệ thuật chiến dịch hình thành và phát triển trên cơ sở sự phát triển của phơng thức tác chiến tập trung chính quy, kết hợp chặt chẽ tác chiến chính quy với tác chiến du kích và đấu tranh chính trị, nổi dậy của quần chúng .68

III Những nét độc đáo, đặc sắc của Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam trong chiến tranh chống Pháp chống Mỹ 1945-1975

III.5 Chỉ đạo chiến thuật trong chiến dịch .75

Kết luận

77

đề xuất 78

Tài liệu tham khảo 79

ý kiến chân tình để tôi hoàn thành khoá luận.

Do điều kiện và thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên không tránh khói những thiếu sót.

Vâỵ tôi rất mong đợc sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn bè đồng nghiệp.

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2010 Tác giả: Hồ Sỹ Danh

Trải qua những cuộc khởi nghĩa vũ trang để giành lại độc lập tự do cho đất nớc, các cuộc chiến tranh chống lại các thế lực xâm lợc để bảo vệ Tổ quốc, dân tộc

ta đã hình thành và ngày càng phát triển một nền nghệ thuật chiến dịch Việt Nam rất độc đáo, đặc sắc và u việt Chính sự độc đáo, đặc sắc đó của nghệ thuật chiến dịch Việt Nam đã góp phần làm nên những chiến công hiển hách vang dội lịch sử của dân tộc, làm cho quân thù luôn bị động, bất ngờ chuyển mạnh thành yếu và cuối cùng đi đến thất bại nặng nề Trong các cuộc chiến tranh ấy, lịch sử dân tộc Việt Nam lại ca khúc ca khải hoàn khi đánh thắng thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lợc Điều đó đã chứng minh cho cả thế giới thấy rằng dân tộc việt Nam, nhân dân Việt Nam tuy nhỏ bé nhng không dễ gì đánh bại, nghệ thuật quân sự Việt Nam, đặc biệt là nghệ thuật chiến dịch đã phát triển lên thành nghệ thuật quân sự Việt Nam u việt và hiện đại không một thế lực nào có thể đánh thắng nổi, nét độc

đáo, đặc sắc ấy thể hiện một cách đầy đủ trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nớc của nhân dân ta

Thực tiễn 30 năm chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ đã khẳng định vai trò

và vị trí quan trọng của nghệ thuật chiến dịch trong chiến tranh và trong nghệ

chiến tranh thì đi đôi với phát triển chiến tranh nhân dân rộng khắp, nhất định phải

tổ chức và thực hành các hoạt động tác chiến, tiêu diệt và làm tan rã lớn quân địch Nghệ thuật chiến dịch là khâu có tính chất quyết định, thực hiện yêu cầu do chiến lợc đề ra Sự hình thành và phát triển nghệ thuật chiến dịch là quy luật phát triển khách quan của chiến tranh nói chung của đấu tranh vũ trang nói riêng và nghệ thuật của nó là nghệ thuật quân sự

Lý luận và thực tiễn Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam không những là một cống hiến quan trọng đối với phong trào đấu tranh vũ trang của nhân dân ta mà còn góp phần giáo dục truyền thống đánh giặc của cha ông đối với thế hệ trẻ Chính vì vậy mà tôi lựa chọn đề tài này để tìm hiểu những nét độc đáo, đặc sắc của “ Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam”, đồng thời bổ sung vào nguồn kiến thức giúp tôi phong phú về nội dung khi giảng dạy môn học Giáo dục quốc phòng

II Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của “ Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam” trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ (1945 - 1975)

- Tìm hiểu những nội dung chủ yếu của “ Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ (1945 - 1975)”

- Tìm hiểu những nét độc đáo, đặc sắc của “ Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam” trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ (1945 - 1975)

- Nghiên cứu đề tài có thể làm tài liệu tham khảo và làm cơ sở để giảng dạy môn “Giáo dục Quốc phòng” sau này

III Nhiệm vụ nghiên cứu

Để làm sáng tỏ mục đích nghiên cứu, đề tài cần tập trung giải quyết các nhiệm vụ trọng tâm sau:

Thứ nhất: Tìm hiểu nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển “Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam” trong chiến tranh chống pháp, chống Mỹ (1945- 1975)

Thứ hai: Tìm hiểu nghiên cứu những nội dung chủ yếu của “Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam” trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ (1945 - 1975)

Thứ ba: Nghiên cứu những nét độc đáo, đặc sắc của “Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam” trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ (1945 - 1975).

IV Phơng pháp nghiên cứu

- Sử dụng phơng pháp nghiên cứu thông qua việc thu thập tài liệu, các kênh thông tin quân đội

- Sử dụng phơng pháp hệ thống để thể hiện đầy đủ quá trình hình thành và phát triển của nghệ thuật chiến dịch Việt Nam

V Giả thuyết khoa học

Sau khi nghiên cứu thành công, đề tài này sẽ giúp cho chúng ta hiểu đợc sự hình thành, phát triển và những nét độc đáo, đặc sắc của Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử đồng thời giúp chúng ta hiểu thêm về nghệ thuật quân sự Việt Nam trong quá trình dựng nớc và giữ nớc, đặc biệt là trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nớc (1945 - 1975) Đây sẽ là nguồn tài liệu trợ giúp chúng ta khi giảng dạy môn Giáo Dục Quốc Phòng chuyên ngành:

Đờng lối Quốc phòng An ninh –

Nghệ thuật chiến dịch việt nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống

Mỹ đã hình thành và phát triển trong những điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi cuộc chiến tranh, gắn liền với những đặc điểm của đất nớc và con nguời Việt Nam, với tinh hoa truyền thống dân tộc Việt Nam Những điều kiện ấy đã chi phối và tạo nên những sắc thái riêng biệt của sự hình thành và phát triển nghệ thuật chiến dịch Việt Nam

I.1 Nghệ thuật chiến dịch của ta hình thành và phát triển trong điều kiện chiến tranh giải phóng dân tộc chống lại những kẻ thù xâm lợc có quân đông, trang bị vũ khí nhiều và hiện đại, trên cơ sở của chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện.

Trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ, kẻ thù của chúng ta là những đế quốc hùng mạnh có tiềm lực về kinh tế và quân sự lớn hơn ta gấp nhiều lần,

có đội quân xâm lợc nhà nghề với số lợng đông, trang bị vũ khí nhiều và hiện đại,

đ-ợc tổ chức và huấn luyện chặt chẽ Đặc biệt trong chiến tranh xâm lđ-ợc thực dân mới của đế quốc Mỹ (1954- 1975), chúng còn tổ chức, trang bị và huấn luyện đội quân nguỵ đông đảo làm một lực lợng tác chiến chiến lợc bên cạnh đội quân viễn chinh Chúng sử dụng tất cả các quân chủng, Lục quân, Không quân, Hải quân, những ph-

ơng tiện chiến tranh tối tân có uy lực lớn và tính cơ động cao Trên đất liền, chúng luôn chiếm u thế với ta về hoả lực pháo binh, không quân, xe tăng, thiết giáp và sức cơ động Đế quốc Mỹ còn sử dụng máy bay chiến lợc B52 ném bom rải thảm với c-ờng độ cao và khi cần thiết thì trực tiếp chi viện cho Lục quân tác chiến trên bộ Chúng đa ra thử nghiệm trên chiến trờng Việt Nam những loại vũ khí kỹ thuật mới (chỉ trừ vũ khí hạt nhân) và đa vào sử dụng một loại lục quân mới nhất trên thế giới:

Kỵ binh không vận Chúng thi hành nhiều âm mu, chủ trơng và biện pháp tác chiến chiến lợc tàn bạo, xảo quyệt, kết hợp sức mạnh huỷ diệt của bom đạn với các thủ

đoạn nham hiểm về chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội

Nhân dân ta kháng chiến chống xâm lợc trong hoàn cảnh của một nớc vốn là thuộc địa, nửa phong kiến đứng lên giành độc lập, kinh tế còn kém phát triển Lực l-ợng vũ trang ta đợc xây dựng và trởng thành dần từng bớc từ không đến có, từ nhỏ

đến lớn, với trang bị lúc đầu chủ yếu là lấy đợc của địch và vũ khí thô sơ tự tạo Về sau đợc sự giúp đỡ của các nớc xã hội chủ nghĩa anh em chủ yếu là Liên Xô và Trung Quốc, lực lợng vũ trang của ta đã đợc trang bị vũ khí tơng đối hiện đại Nhng nói chung cả trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chúng ta đều kém địch

về số lợng quân đội tập trung và đặc biệt là về trang bị kỹ thuật hiện đại

Song dân tộc ta vốn có truyền thống chống ngoại xâm rất oanh liệt, nhân dân

ta giàu lòng yêu nớc, chiến tranh của ta là chính nghĩa Vì vậy chúng ta có u thế tuyệt

đối về chính trị, tinh thần so với quân địch Để chống lại sức mạnh sắt thép của chúng, chúng ta có sức mạnh của toàn dân đoàn kết chống giặc, cứu nớc, kế thừa đợc truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm trong hàng chục thế kỷ của dân tộc

Điều kiện về so sánh lực lợng giữa ta và địch nh trên đã chi phối sự hình thành

và phát triển nghệ thuật chiến dịch của ta trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ Để tiến hành chiến tranh, ngay từ đầu chúng ta không có một quân đội tổ

chính quy đợc tổ chức, trang bị và huấn luyện đầy đủ, mà phải vừa đánh vừa xây dựng dần từng bớc, từ tác chiến phân tán du kích tiến lên tác chiến tập trung, chính quy với quy mô ngày càng lớn Điều đó đã giải thích vì sao trong cả hai cuộc kháng chiến, chiến dịch đã không xuất hiện ngay trong những ngày đầu chiến tranh.

Trong kháng chiến chống Pháp, nhân dân ta phải bắt đầu cuộc chiến đấu chống xâm lợc khi giành đợc độc lập cha bao lâu, chính quyền cha đợc cũng cố, kinh

tế nghèo nàn kiệt quệt, lực lợng vũ trang đợc xây dựng và phát triển từ những đội du kích nhỏ lẻ, trang bị kém cỏi, kinh nghiện còn thiếu Cán bộ quân sự phần đông trởng thành từ trong phong trào cách mạng, kiến thức quân sự và trình độ tổ chức chỉ huy còn rất hạn chế Trong những điều kiện nh vậy, lực lợng vũ trang ta lúc đầu chỉ có thể tổ chức những trận đánh để giam chân, tiêu hao, tiêu diệt nhỏ quân địch chống lại các cuộc hành quân tiến công của dịch, giữ gìn và bảo vệ lực lợng ta, tiến lên thực hành những đợt hoạt động tác chiến nhằm thực hiện những nhiệm vụ do chiến lợc đề

ra Chỉ đến cuối năm 1947, khi ta xây dựng đợc các trung đoàn, tiểu đoàn chủ lực của

Bộ và các khu, trang bị vũ khí đợc tăng cờng, đã có một ít kinh nghiệm chiến đấu, khả năng tác chiến của bộ đội và trình độ tổ chức chỉ huy của cán bộ đợc nâng lên thì lúc ấy chiến dịch đầu tiên – chiến dịch phản công Việt Bắc mới xuất hiện

Trong kháng chiến chống Mỹ, chúng ta đã có một nửa nớc hoàn toàn giải phóng, quân đội ta ở miền Bắc đã đợc xây dựng tiến lên chính quy và hiện đại, song

do những điều kiện lịch sử và bối cảnh quốc tế lúc bấy giờ chúng ta không chủ trơng

đa bộ đội chủ lực ở miền Bắc vào miền Nam chiến đấu ngay từ đầu Để chống lại chiến trạnh xâm lợc thực dân mới của kẻ thù, với sự chi viện lớn của miền Bắc, đồng bào ta ở miền Nam đã đi từ đấu tranh chính trị tiến lên đấu tranh vũ trang, từ khởi nghĩa từng phần phát triển thành chiến tranh cách mạng Các lực lợng vũ trang đợc xây dựng từng bớc từ lực lợng chính trị, từ các đội du kích, tự vệ vũ trang phát triển

thành những đơn vị tập trung Chỉ đến cuối năm 1964, đầu năm 1965, kế thừa và phát huy những kinh nghiệm của cuộc kháng chiến chống Pháp, với lực lợng vũ trang tại chỗ đã trởng thành cùng với một số đơn vị đa từ miền Bắc vào, chúng ta xây dựng đ-

ợc các trung đoàn chủ lực có trang bị vũ khí tốt hơn và trình độ tác chiến đã tiến bộ rõ rệt, thì mới có cơ sở để tổ chức các chiến dịch quy mô nhỏ, vừa đầu tiên ở Bình Giã,

Ba Gia, Đồng Xoài

Trong cuộc chiến tranh chống phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ ở miền Bắc, lực lợng phòng không- không quân của ta lúc đầu còn nhỏ bé, phải vừa chiến đấu, vừa xây dựng và phát triển dần từng bớc, chống lại một kẻ địch rất mạnh là không quân hiện đại của đế quốc Mỹ, nên chiến dịch cũng không xuất hiện ngay trong thời kỳ đầu chiến tranh Chúng ta cũng phải bắt đầu bằng những trận chiến đấu, tiến lên tổ chức các đợt tác chiến phòng không để đánh địch, bảo vệ các mục tiêu, bảo vệ nhân dân Phải đến cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của dịch, khi đế quốc

Mỹ mở cuộc tập kích đờng không chiến lợc vào Hà Nội, Hải Phòng những ngày cuối tháng 12 năm 1972 thì lúc ấy chúng ta cũng mới có điều kiện tổ chức chiến dịch phòng không quy mô lớn, đánh bại thủ đoạn chiến lợc này của địch, thực hiện yêu cầu do chiến lợc đề ra

Chống lại một kẻ địch có u thế về số lợng quân đội tập trung và đặc biệt là có trang bị kỹ thuật hơn hẳn ta, một yêu cầu tất yếu đối với cuộc kháng chiến chống xâm lợc của nhân dân ta là phải tiến hành một cuộc chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện, lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn, lấy vũ khí thô sơ, tơng đối hiện đại chống lại vũ khí hiện đại của địch

Thực tiễn khó khăn trong chiến tranh làm nảy sinh sự sáng tạo Chính phải lấy

ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn về nhiều mặt chiến lợc mà nghệ thuật chiến dịch Việt Nam trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ đã phát triển phong phú và giải quyết

đúng đắn, thành công nhiều vấn đề về tổ chức và thực hành chiến dịch nh: phát huy cao độ yếu tố chính trị – tinh thần, lấy chất lợng cao của ta thắng số lợng đông của dịch, phát huy sức mạnh tổng hợp của 3 thứ quân, của mọi binh chủng, mọi lực lợng, kết hợp nhiều hình thức đấu tranh và biện pháp tác chiến với cách đánh sáng tạo dùng

mu lừa địch, lấy kế dụ địch, tạo thế ta, phá thế dịch, phân tán chia cắt lực lợng của

địch để tập trung u thế tiêu diệt chúng ở mọi nơi và vào lúc quyết định, vận dụng nhiều cách đánh sáng tạo nhằm phát huy sở trờng của ta, hạn chế chỗ mạnh và khoét sâu vào chỗ yếu của địch, đánh bại các chiến thuật và biện pháp tác chiến chiến lợc chủ yếu của địch trong từng giai đoạn chiến tranh

I.2 Đờng lối chiến tranh nhân dân của Đảng và sự chỉ đạo trực tiếp, chặt chẽ của cơ quan chiến lợc là yếu tố cơ bản quyết định sự hình thành và phát triển của nghệ thuật chiến dịch.

Là một nớc nhỏ luôn phải đơng đầu với những thế lực xâm lợc lớn mạnh và hung bạo, dân tộc ta đã sớm xây dựng và không ngừng phát triển truyền thống tốt đẹp

“ cả nớc chung sức, trăm họ là binh” và hình thành “ thế trận làng nớc” để chống ngoại xâm Trong lịch sử ông cha ta đã tiến hành thắng lợi những cuộc khởi nghĩa và chiến tranh thực sự mang tinh nhân dân để giải phóng dân tộc và bảo vệ đất nớc

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, kế thừa và phát huy truyền thống đánh giặc của dân tộc, vận dụng sáng tạo, học thuyết quân sự của chủ nghĩa Mác- Lê nin vào thực tiễn Việt Nam, Đảng ta và chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ

đầu đã xác định, quan điểm, t tởng quân sự đúng đắn sáng tạo, đề ra và không ngừng phát triển, hoàn chỉnh đờng lối chống xâm lợc đúng đắn, sáng tạo, độc lập tự chủ Đó

là đờng lối chiến tranh nhân dân mà những nội dung chủ yếu là: động viên và tổ chức toàn dân đánh giặc, lấy lực lợng vũ trang nhân dân gồm 3 thứ quân làm nòng cốt,

đánh địch trên tất cả các mặt trận chính trị, kinh tế, văn hoá, ngoại giao Vận dụng

kết hợp nhiều hình thức đấu tranh, cơ bản nhất là đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị tiến công với nổi dậy trên cả 3 vùng chiến lợc: rừng núi, nông thôn, đồng bằng và thành thị, kết hợp nhiều phơng thức và quy mô tác chiến, cơ bản nhất là kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy, đánh cài xen kẽ với địch, ở cả trớc mặt và sau lng địch, không phân tuyến thực hành chiến lợc tiến công theo phơng châm đánh lâu dài, càng đánh càng mạnh dựa vào sức mình là chính.

Bác hồ chỉ đạo tác chiến ở mặt trận đông khê 1950

Chiến tranh nhân dân phát triển cao là nền tảng và điều kiện không thể thiếu

để chiến dịch và nghệ thuật chiến dịch của ta hình thành và phát triển Đó là nguồn

động viên sức ngời sức của để xây dựng lực lợng 3 thứ quân càng lớn mạnh, đặc biệt

là bộ đội chủ lực – lực lợng nòng cốt để tiến hành các chiến dịch Mặt khác có thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp liên tục tiến công, tiêu hao, căng kéo lực lợng

địch, buộc chúng phải sa lầy, lúng túng đối phó ở nhiều nơi và bộc lộ những chỗ yếu, chỗ sơ hở, thì nghệ thuật chiến dịch mới có điều kiện và thời cơ thuận lợi để phát huy

quyền chủ động, tập trung lực lợng đánh tiêu diệt quân địch ở chiến trờng và bằng cách đánh do ta lựa chọn.

Đờng lối chiến tranh nhân dân của Đảng còn chỉ ra cho nghệ thuật chiến dịch phơng hớng phát triển đúng đắn: dựa chắc vào nhân dân, phát huy sức mạnh tổng hợp của ba thứ quân, kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, giữa tiến công và nổi dậy, kết hợp giữa tác chiến tập trung của lực lợng chủ lực cơ động và tác chiến rộng khắp của các lực lợng vũ trang địa phơng, kết hợp đánh lớn, đánh vừa

và đánh nhỏ, đánh tiêu diệt và đánh tiêu hao

Chiến tranh chống xâm lợc của ta là chiến tranh toàn dân, toàn diện, hoạt động quân sự trên chiến trờng đặc biệt là các chiến dịch lớn, có liên quan chặt chẽ đến đấu tranh chính trị, đấu tranh ngoại giao, đến sản xuất và đời sống của nhân dân trong chiến tranh Thế chiến lợc chung của chiến tranh nhân dân tạo thế và thời cơ thuận lợi

để tổ chức và thực hành các chiến dịch Ngợc lại thắng lợi của chiến dịch lại góp phần làm chuyển biến cục diện chiến tranh, củng cố và phát triển thế chiến lợc chung Chính vì vậy trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, nghệ thuật chiến dịch của ta luôn luôn đợc sự chỉ đạo trực tiếp, sát sao của cơ quan chiến lợc cả về chủ trơng, phơng hớng, phơng châm tác chiến, tổ chức chỉ huy và tạo thế, tạo thời cơ, chuẩn bị chiến trờng, bảo đảm vật chất cho chiến dịch Mặt khác, cũng do lực lợng

vũ trang nhân dân ta hình thành và phát triển từ nhỏ đến lớn, đội ngũ cán bộ ta trởng thành dần từng bớc về trình độ tổ chức, chỉ huy chiến dịch trong khi đó nhiệm vụ và yêu cầu mà chiến lợc đề ra cho chiến dịch, rất cao nên sự chỉ đạo trực tiếp của cơ quan chiến lựơc là rất cần thiết để bảo đảm thắng lợi của chiến dịch, nhất là các chiến dịch có ý nghĩa quan trọng về chiến lợc

Trong kháng chiến chống Pháp, chiến dịch đầu tiên- chiến dịch Việt Bắc Thu

Đông năm 1947 – do Bộ tổng chỉ huy trực tiếp điều hành mà không thông qua cơ

quan chỉ huy chiến dịch Trong các chiến dịch lớp tiếp sau ( Biên Giới – Hoà Bình, Tây Bắc, Điện Biên Phủ) tuy có tổ chức bộ chỉ huy và các cơ quan chỉ đạo, chỉ huy chiến dịch, nhng vẫn do Tổng t lệnh trực tiếp làm T lệnh chiến dịch, các cán bộ của cơ quan chiến lợc đợc điều xuống để tổ chức các cơ quan chỉ đạo, chỉ huy các chiến dịch Một số chiến dịch nhỏ thì do Bộ Tổng t lệnh chỉ định cán bộ chỉ huy hoặc do các Quân khu ( liên khu) trực tiếp tổ chức và điều hành Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, với đội ngũ cán bộ đã đợc rèn luyện trởng thành về nghệ thuật chiến dịch, các chiến dịch trong thời kỳ đầu đều do các Bộ t lệnh chiến trờng, mặt trận Quân khu

tổ chức chỉ huy, có sự chỉ đạo và tăng cờng cán bộ của cơ quan chiến lợc Từ giai

đoạn đánh thắng “ Chiến tranh cục bộ” của Mỹ cho đến khi kết thúc chiến tranh, một

số chiến dịch trên các hớng chiến lợc quan trọng do Bộ trực tiếp tổ chức và chỉ huy, các chiến dịch khác thì do các Quân khu tổ chức chỉ huy dới sự chỉ đạo của Bộ

Thực tiễn hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đã chứng minh, sự chỉ

đạo chặt chẽ và đúng đắn của cơ quan chiến lợc là một yếu tố cơ bản quyết định thành công của các chiến dịch và sự phát triển của nghệ thuật chiến dịch; những chiến dịch giành đợc thắng lợi lớn, những thời kỳ nghệ thuật của chiến dịch phát triển thuận lợi và đạt đến đỉnh cao đều là nhờ cấp chiến lợc đã chỉ đạo sáng suốt, xác định hớng mở chiến dịch đúng, đề ra mục đích, yêu cầu chiến dịch và phơng châm, t tởng chỉ đạo tác chiến thích hợp, chỉ đạo việc tổ chức, xây dựng lực lợng, triển khai thế trận chiến lợc và phối hợp chiến trờng chặt chẽ, chu đáo Ngợc lại, những chiến dịch không thành công hay kết quả bị hạn chế, những thời kỳ nghệ thuật chiến dịch bị chững lại không phát triển đợc thì trong nhiều nguyên nhân có một nguyên nhân quan trọng là sự chỉ đạo chiến lợc có sai sót, nh xác dịnh hớng mở chiến dịch không phù hợp với điều kiện so sánh lực lợng địch – ta ( ba chiến dịch tiến công ở trung du

và đồng bằng Bắc Bộ Xuân – Hè 1951), đề ra yêu cầu quá cao vợt quá khả năng

thực tế ( Tổng tiến công và nổi dậy Xuân năm 1968), chỉ đạo chuyển hớng cha nhạy bén, kịp thời khi tình hình địch, tình hình ta đã có những thay đổi lớn ( Sau thắng lợi tết Mậu Thân 1968 và cuối chiến dịch tiến công Trị – Thiên 1972) Những sai sót này đều xảy ra sau khi ta giành đợc thắng lợi rất lớn Từ đó một bài học sâu sắc đợc rút ra là: Thắng lợi càng lớn thì càng phải tỉnh táo, nhận thức sự phát triển mới của tình huống chiến lợc hai bên, thấy hết chỗ mạnh, chỗ yếu, thuận lợi, khó khăn của ta

và địch để đề ra quyết định chuyển hớng hoạt động cho chính xác, tiến lên giành thắng lợi lớn hơn

I.3 Nghệ thuật chiến dịch hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa tinh hoa truyền thống đánh giặc của dân tộc, tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn chiến tranh, kết hợp với việc học tập và vận dụng đúng đắn kinh nghiệm của các nớc anh em.

Trải qua hàng ngàn năm đấu tranh dựng nớc và giữ nớc, chiến đấu và chiến thắng những lực lợng xâm lợc lớn mạnh, dân tộc ta không những có truyền thống quật cờng chống ngoại xâm mà còn xây dựng và phát triển một nền nghệ thuật quân

sự u tú mang bản sắc Việt Nam Nghệ thuật đánh giặc của tổ tiên ta dựa trên cơ sở

đúc kết kinh nghiệm các cuộc chiến tranh cứu nớc và giữ nớc của dân tộc, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những t tởng quân sự tiến bộ của nớc ngoài

Trong nền nghệ thuật đánh giặc của dân tộc, mặc dù ở các thời đại trớc cha có khái niệm chiến dịch và tất nhiên cũng cha thể có sự tổng kết lý luận nghệ thuật chiến dịch, nhng trong thực tiễn, ông cha ta đã tổ chức và thực hành những trận đánh lớn

mà ngày nay chúng ta có ít nhiều cơ sở để có thể gọi đó là những “ chiến dịch” hoặc

“ cuộc giao chiến lớn” mang tính chất chiến dịch với nhiều loại hình khác nhau: tiến công, phản công, phòng ngự

Năm 1075 – 1077, để bảo vệ đất nớc chống mu đồ xâm lợc của nhà Tống, Lý Thờng Kiệt đã thực hành một chiến dịch “ tiến công để phòng ngự” sang đất địch vào các châu Ung, Khâm, Liêm, đánh phá một loạt đồn trại và căn cứ xuất phát tiến công của địch Sau đó ông tổ chức “ chiến dịch phòng ngự” trên tuyến sông Nh Nguyệt( Sông Cầu), vừa dựa vào trận địa và chớng ngại tự nhiên để cản địch, vừa tiến hành hàng loạt đợi tập kích, phản kích bằng cả bộ binh, kỵ binh và thuỷ binh đánh vào bên sờn và phía sau quân địch, tạo thời cơ chuyển sang phản công, tiến công bẻ gãy hoàn toàn cuộc tiến công xâm lợc của quân Tống Phòng ngự về chiến dịch của

Lý Thờng Kiệt đã thể hiện đầy đủ t tởng phòng ngự tích cực “ phòng ngự thế công”

Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên lần thứ hai (1285) sau nhiều trận vừa chặn địch vừa cơ động để tiêu hao và phân tán, dàn mỏng lực lợng địch, Trần Hng

Đạo và các Vua Trần đã tổ chức và thực hành một “ chiến dịch phản công” xuất sắc, với các đòn then chốt Hàm Tử, Chơng Dơng- Thăng Long, Tây kết, Vạn kiếp, đánh bại hoàn toàn cuộc tiến công xâm lợc của 50 vạn quân Nguyên

Trận Chi Lăng- Xơng Giang của nghĩa quân Lam Sơn năm 1427 với tài năng

tổ chức của Lê Lợi- Nguyễn Trãi cũng có thể đợc coi là một “ chiến dịch” với hàng loạt trận chiến đấu kế tiếp nhau và mối liên hệ mật thiết với nhau theo một ý định và

kế hoạch thống nhất từ việc bao vây kiềm chế quân địch ở Đông Quan, hạ các thành luỹ trên các trục đờng từ Đông Quan lên biên ải để cắt đứt liên lạc giữa quân tiếp viện

và quân đồn trú, đến hàng loạt trận đánh chặn địch từ Pha Luỹ đến Ai Lu để dụ chúng vào “ tử địa” Chi Lăng, cuối cùng kết thúc bằng trận then chốt Xơng Giang, tiêu diệt gọn đạo quân Viên Đông 10 vạn tên của Liễu Thăng

Trận đại phá 20 vạn quân Thanh xâm lợc, giải phóng Thăng Long (1789) của Quang Trung Nguyễn Huệ có thể xem là một mẫu mực về tổ chức và thực hành “ chiến dịch” tiến công thần tốc, với năm cánh quân tiến công từ nhiều hớng vào hệ

thống phòng ngự của địch, với các trận then chốt Hạ Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa và đòn thọc sâu đánh thẳng vào đại bản doanh của Tôn Sỹ Nghị trong kinh thành Thăng Long.

Truyền thống là di sản vô giá, cần phải đợc trân trọng, giữ gìn và kế thừa, phát triển trong những điều kiện mới Tuy nhiên chiến tranh chống xâm lợc của nhân dân

ta ngày nay khác hẳn các cuộc chiến tranh mà tổ tiên đã tiến hành ở các thời đại trớc

về tính chất xã hội, về trình độ phát triển khoa học kỹ thuật quân sự, về phơng thức tiến hành chiến tranh Vì vậy chỉ trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn, nghệ thuật chiến dịch mới phát triển đúng đắn, sáng tạo và đáp ứng đợc yêu cầu của chiến tranh Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chính là nhờ đã coi trọng việc rút kinh nghiệm sau từng trận, từng đợt chiến đấu và sơ kết, tổng kết kinh nghiệm sau từng chiến dịch, từng giai đoạn mà nghệ thuật chiến dịch của ta đã hình thành và phát triển từ không đến có, từ thấp đến cao, từ cha hoàn chỉnh đến ngày càng hoàn chỉnh cả về lý luận và thực tiễn

Trong kháng chiến chống Pháp, từ kinh nghiệm các trận đánh và đợt tác chiến

đầu tiên đã nảy sinh nhận thức về sự cần thiết của hình thức tác chiến chiến chiến dịch và khái niệm đầu tiên về chiến dịch đã ra đời Khái niệm ban đầu ấy còn thô sơ, phải trải qua những kinh nghiệm thực tiễn trong hai cuộc kháng chiến mới dần dần đ-

ợc bổ sung những nhận thức mới về mối liên kết giữa trận đánh, về vị trí, ý nghĩa của các trận đánh lớn then chốt quyết định, về kết hợp đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị trong chiến dịch để đi đến khái niệm tơng đối hoàn chỉnh và có nội dung khoa học tơng đối chặt chẽ ngày nay

Tơng ứng với sự phát triển về nhận thức, lý lụân, nghệ thuật tổ chức chỉ đạo và

điều hành chiến dịch cũng tiến lên không ngừng, ngày càng đợc bổ sung, hoàn thiện trên cơ sở những bài học rút ra từ thực tiễn Tổng kết kinh nghiệm phải kịp thời và

nhất là phải trên tinh thần tự phê bình và tự phê bình nghiêm túc, với thái độ khách quan, khoa học, dám nhìn thẳng vào sự thật, vạch ra sai lầm, thiếu sót và kiên quyết sửa chữa thì nghệ thuật chiến dịch mới phát triển đi lên không ngừng Đã có những chiến dịch và cả những thời kỹ nghệ thuật chiến dịch phát triển chậm, chững lại hay thậm chí có bớc thụt lùi Kinh nghiệm của các chiến dịch nhỏ, chiến dịch lớn, kinh nghiệm thành công hay thất bại đợc đúc kết dần và góp phần tạo ra bớc nhảy vọt của các chiến dịch sau này

Tuy nhiên việc kế thừa và phát huy truyền thống, kinh nghiệm đã có hoàn toàn không thể phủ định sự cần thiết phải học tập có chọn lọc những kiến thức, kinh nghiệm quân sự tiên tiến của thế giới, đặc biệt là các nớc xã hội chủ nghĩa anh em và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn Việt Nam Điều đó giúp cho ta tránh khỏi phải đi đ-ờng vòng, mò mẫm để phát hiện, tìm tòi những vấn đề đã đợc giải quyết trong quá khứ Từ năm 1950, tiếp thu kinh nghiệm của giải phóng quân Trung Quốc, chúng ta

đã tháo gỡ đợc một số khó khăn, đặc biệt là đánh địch trong công sự vững chắc và có thêm những kiến thức về tổ chức, chỉ huy chiến dịch nên nghệ thuật chiến dịch đã

có bớc phát triển nhanh hơn và giành thắng lợi ngày càng lớn Hoà bình đợc lập lại trên miền Bắc, chúng ta có điều kiện nghiên cứu, học tập rộng rãi lý luận nghệ thuật quân sự cũng nh kinh nghiệm tác chiến của quân đội Liên Xô, Trung Quốc và các n-

ớc chủ nghĩa xã hội khác Tuy có lúc chúng ta có phạm phải máy móc giáo điều,

nh-ng cần khẳnh-ng định rằnh-ng việc học tập kinh nh-nghiệm của các quân đội anh em là đúnh-ng

đắn và cần thiết, giúp cho cán bộ ta nhanh chóng nắm vững khoa học quân sự hiện

đại, nâng cao trình độ tổ chức chỉ huy tác chiến hiệp đồng binh chủng với quy mô ngày càng lớn Những kinh nghiệm ấy đợc vận dụng đúng đắn, biết xuất phát từ kinh nghiệm và truyền thống của dân tộc ta phù hợp với những điều kiện thực tế của lực l-

ợng vũ trang ta đã góp phần đa đến thắng lợi của các chiến dịch trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nh vậy, thực tiễn hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đã chứng minh: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kế thừa và phát triển truyền thống đánh giặc của dân tộc, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn cuộc chiến đấu của quân và dân ta, học tập, vận dụng sáng tạo kinh nghiệm quân sự của nớc ngoài là một điều kiện rất quan trọng

để nghệ thuật chiến dịch của ta phát triển nhanh chóng, vững chắc, vừa mang tính hiện đại vừa thể hiện đầy đủ bản sắc dân tộc Đó là quá trình đấu tranh chống những khuynh hớng lệch lạc: giáo điều, rập khuôn, máy móc, bảo thủ kinh nghiệm chủ nghĩa

chiến dịch của ta phát triển sáng tạo và đánh thắng mọi kẻ địch, dù chúng có quân

đông và đợc trang bị rất hiện đại

Đặc điểm về điều kiện địa lý nớc ta là rừng núi chiếm 2/3 diện tích, phần còn lại là trung du và đồng bằng giáp biển Vùng rừng núi có nhiều rừng rậm, núi cao, địa hình hiểm trở, đờng sá ít, phần lớn là độc đạo, khó đi, sông suối nhiều, mùa ma nớc

lũ dâng cao làm tắc nghẽn giao thông, dân c sống rải rác trong các thung lũng hẹp Trung du là vùng đệm giữa vùng rừng núi và đồng bằng, có nhiều đồi núi thấp và rừng cây tha, xem kẽ với làng mạc, đồng ruộng.Vùng đồng bằng địa hình bằng phẳng, trống trải, dân c đông đúc, sống tập trung trong các làng mạc, thị trấn, thành phố, có mạng lới đờng sá phát triển, nhiều sông ngòi, tiện cho việc quan sát, cơ động bằng phơng tiện cơ giới và phát huy hoả lực của không quân, pháo binh Song đồng bằng nớc ta phần lớn là đồng ruộng cấy lúa nớc, có nhiều mơng máng kênh rạch, ao

hồ, đầm lầy, bị hệ thống sông ngoài ngang dọc chia cắt nên việc cơ động và triển khai lực lợng lớn binh khí kỹ thuật gặp không ít khó khăn trở ngại Với những đặc điểm trên, đất nớc ta hầu nh không có loại “ địa hình trung bình” nh ở nhiều nớc khác hoặc

có thì cũng rất ít ở một số vùng trung du và giáp ranh

Nớc ta ở vùng nhiệt đới, khí hậu khắc nghiệt, thời tiết diễn biến phức tạp, ma nắng, nóng lạnh thất thờng và không đồng đều trong cả nớc Nói chung thời tiết nớc

ta chia thành hai mùa: mùa khô và mùa ma Hai mùa ấy diễn biến sớm muộn khác nhau giữa hai miền Nam, Bắc

Địa hình và thời tiết, khí hậu là những yếu tố tự nhiên tác động đến cả hai bên đối chiến, nhng những điều kiện địa lý của nớc ta thuận lợi cho ta mà không thuận lợi cho địch Trong lịch sử ông cha ta đã biết lợi dụng thế thiên hiểm của non sông đất nớc để tiêu diệt địch làm nên những chiến công lừng lẫy ở Nh Nguyệt, Bạch Đằng, Vạn Kiếp, Chi Lăng, Rạch Gầm, Xoài Mút

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, để đánh thắng kẻ địch có quân đông, đợc trang bị hiện đại, có hoả lực mạnh, sức cơ động cao, chúng ta đã chọn chiến trờng rừng núi là chính để mở các chiến dịch lớn nhằm tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng đất đai Vùng rừng núi nớc ta với địa hình hiểm trở luôn luôn là nỗi kinh hoàng đối với mọi quân đội xâm lợc ở đây, chúng dễ bị đánh bất ngờ, bị chia cắt, bị bao vây, cô lập, khó chi viện, ứng cứu cho nhau, sức mạnh hoả lực và khả năng cơ

động, tiếp tế hậu cần cũng bị hạn chế Còn ta với u thế tuyệt đối về chinh trị – tinh thần của quân đội cách mạng, có thể vợt qua mọi khó khăn gian khổ cơ động triển khai lực lợng, hình thành thế trận đánh địch bằng cách đánh do ta lựa chọn Tuy nhiên trong kháng chiến chống Mỹ, do điều kiện phát triển mới của binh khí, kỹ thuật hiện đại của quân đội Mỹ – vùng rừng núi không còn giữ nguyên hiện trạng có lợi cho ta hoặc không còn là nơi bất khả xâm phạm và do ta hoàn toàn làm chủ nh trong chống Pháp

Thực tiễn hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đã chứng minh điều kiện của ta phải lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn, đánh với một kẻ địch có u thế lớn về trang bị kỹ thuật thì việc chọn chiến trờng rừng núi làm địa bàn chủ yếu của tác chiến chiến dịch là đúng đắn, thích hợp, bảo đảm cho nghệ thhuật chiến dịch của

ta phát triển vững chắc và giành thắng lợi Trong kháng chiến chống Pháp, 82% các chiến dịch đợc tiến hành ở chiến trờng rừng núi Đã có lúc ( 1951) ta chuyển hớng

mở chiến dịch ở trung du và đồng bằng thì không hoàn thành nhiệm vụ chiến dịch, nghệ thuật chiến dịch không phát triển đợc Chỉ sau khi rút kinh nghiệm, chọn trở lại

mở chiến dịch ở miền núi thì nghệ thuật chiến dịch mới có điều kiện phát triển đi lên

và giành thắng lợi lớn Trong kháng chiến chống Mỹ, 60% chiến dịch đợc tiến hành ở vùng rừng núi, trong đó hầu hết các chiến dịch tiến công và phản công với đối tợng tác chiến là quân Mỹ đều diễn ra ở vùng rừng núi Ngay trong cuộc Tổng tiến công

chiến lợc Xuân năm 1975, địa bàn chọn để mở chiến dịch đầu tiên cũng ở vùng rừng núi ( nam Tây Nguyên), sau đó với thế, lực và thời cơ mới, hớng tiến công đợc chuyển xuống đồng bằng và đô thị.

II các bớc hình thành và phát triển nghệ thuật chiến dịch

Xuất phát từ những yêu cầu chủ yếu nói trên, chiến dịch và nghệ thuật chiến dịch Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đã hình thành và phát triển từng bớc từ không đến có, từ thấp lên cao, từ cha hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ phát triển tuần tự đến những bớc nhảy vọt, đợc đánh dấu bằng những mốc lớn trong từng cuộc chiến tranh

II.1 Trong kháng chiến chống Pháp

Chiến dịch phản công Việt Bắc - Thu Đông 1947 đánh dấu sự ra đời của chiến dịch trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc Kể từ khi quân và dân Nam Bộ bắt đầu đứng lên kháng chiến ( 23-9-1945) đây là lần đầu tiên chúng ta tổ chức và thực hành một chiến dịch gồm nhiều trận đánh trên một không gian rộng lớn, dới sự chỉ đạo, chỉ huy thống nhất của Bộ Tổng chỉ huy nhằm thực hiện nhiệm vụ do chiến lợc đề ra

Bản đồ tác chiến chiến dịch việt bắc - thu đông 1947

Sự ra đời của chiến dịch vào thời điểm này là bớc phát triển tất yếu của đấu tranh vũ trang trong kháng chiến chống Pháp, đánh dấu sự tiến bộ, trởng thành vợt bậc của các lợng vũ trang nhân dân ta.

Những ngày đầu kháng chiến, lực lợng vũ trang ta còn rất non trẻ, thiếu thốn

về mọi mặt, cả vũ khí trang bị lẫn kinh nghiệm chiến đấu, vừa mới tổ chức đã phải

b-ớc vào cuộc chiến đấu chống xâm lợc Vốn tri thức quân sự của đội ngũ cán bộ khá nghèo nàn, phần lớn chủ yếu là những kinh nghiệm đánh du kích thời tiền khởi nghĩa, qua thực tế chiến đấu đợc bổ sung thêm, một phần là những kinh nghiệm tiếp thu đợc

từ các cựu binh sỹ quân đội Pháp, Nhật đứng trong hàng ngũ cách mạng Trong nhận thức của phần đông cán bộ ta lúc đó cha có khái niệm chiến dịch, càng không thể có trình độ và khả năng tổ chức, điều hành một chiến dịch Vì vậy lẽ đơng nhiên là ta chỉ

có thể thực hành các trận đánh nhỏ tiến lên tổ chức thành những đợi tác chiến nhằm tiêu hao lực lợng địch, kìm chân và ngăn chặn từng bớc cuộc tiến công của chúng,

thực hiện nhiệm vụ do chiến lợc đề ra cho từng mặt trận Song chính từ các đợt tác chiến ấy đã nảy sinh ra mầm mống của chiến dịch: nhiều trận đánh đợc tiến hành

đồng thời hay kế tiếp trong một không gian và thời gian nhất định, dới sự chỉ đạo, chỉ huy thống nhất của từng mặt trận

Đến trớc Thu- Đông năm 1947, những tiền đề cho chiến dịch đầu tiên ra đời

đã xuất hiện Từ sự phán đoán dự kiến âm mu và khả năng hành động của địch trong thu đông tới, một yêu cầu chiến lợc đặt ra: phải đánh bại bằng đợc cuộc tiến công quy mô lớn của địch, bảo vệ vững chắc căn cứ địa cách mạng của cả nớc, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch và làm thất bại mu đồ “ đánh nhanh, thắng nhanh” của chúng

Đứng trớc yêu cầu chiến lợc nói trên và qua thực tiễn các đợt tác chiến trứơc đó, chúng ta từng bớc nhận ra sự cần thiết phải có một hình thức tác chiến cao hơn đạt hiệu quả chiến đấu lớn hơn mới có thể đáp ứng đợc yêu cầu chiến lợc Từ đó, lần đầu tiên trong kháng chiến chống Pháp, việc chuẩn bị cho một chiến dịch đợc đề ra ( trong chỉ thị ngày 15 tháng 9 năm 1947 của Thờng Vụ Trung ơng Đảng) và khái niệm chiến dịch đợc nêu lên với định nghĩa là “ Một loạt trận chiến đấu với một binh lực cụ thể, trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm giải quyểt một số mục

đích, yêu cầu chiến đấu nhất định” Khái niệm ban đầu ấy còn đơn giản và cha đầy

đủ nhng đã khẳng định đợc vị trí quan trọng của chiến dịch, là tiền đề lý luận cho sự hình thành chiến dịch và nghệ thuật chiến dịch

Mặt khác những điều kiện và khả năng thực tế tổ chức và thực hành chiến dịch cũng đã xuất hiện Gần một năm sau ngày Toàn Quốc kháng chiến, ta đã nhen nhóm

đợc phong trào chiến tranh du kích và xây dựng đợc thế trận chiến tranh nhân dân, tuy cha hoàn thiện và đều khắp, làm nền cho thế trận chiến dịch Chủ lực của ta sau những trận đọ sức đầu tiên vẫn đợc vẹn toàn và còn phát triển lên gồm một số Trung

đoàn, Tiểu đoàn chủ lực của Bộ và các Khu, vũ khí trang bị đợc tăng cờng một bớc,

tuy cha nhiều Trình độ tổ chức chỉ huy chiến đấu của cán bộ có tiến bộ nhất định, đã

có khả năng tác chiến tập trung với quy mô Tiểu đoàn và Trung đoàn Đó là tiền đề vật chất cho chiến dịch ra đời

Chiến dịch đầu tiên đã thể hiện rõ những t tởng chỉ đạo cơ bản của nghệ thuật chiến dịch Việt Nam: nắm vững t tởng tiến công, dùng hành động tiến công để đánh bại cuộc tiến công của địch chứ không dàn quân ra phòng ngự, giữ đất chờ địch; quán triệt quan điểm chiến tranh nhân dân, đẩy mạnh chiến tranh du kích, kết hợp giữa tác chiến rộng khắp của lực lợng Dân quân Du kích nhằm kìm chân, tiêu hao, phân tán lực lợng địch với các trận đánh của các tiểu đoàn chủ lực tiêu diệt từng bộ phận quân

địch Nghệ thuật tổ chức và điều hành chiến dịch cũng đạt đợc những thành tựu bớc

đầu với những biểu hiện khá sắc sảo: Phân tích đánh giá đúng chổ yếu của địch ( hai gọng kìm) ; xác định đúng mục tiêu chủ yếu ( bẻ gãy từng gọng kim) chọn đúng h-ớng, khu vực tác chiến chủ yếu để lập thế trận chiến dịch Vận dụng cách đánh thích hợp, khéo nghi binh lừa địch kết hợp giữa đánh địch với bảo vệ căn cứ, bảo toàn lực l-ợng để kháng chiến lâu dài

Với nghệ thuật chiến dịch đúng đắn, sáng tạo nh trên, cộng với tinh thần dũng cảm, mu trí của bộ đội và nhân dân và địa thế hiểm yếu của núi rừng Việt Bắc, ta đã nhanh chóng giành quyền chủ động từ thế bị bất ngờ, bị động lúc đầu, liên tiếp tiêu hao, tiêu diệt địch và hãm chúng vào thế lúng túng, bị động cuối cùng phải chấp nhận

sự phá sản của một cuộc hành binh đầy tham vọng

Tất nhiên ở bớc hình thành còn nhiều bỡ ngỡ và mò mẫm, nghệ thuật chiến dịch không tránh khỏi những nhợc điểm và thiếu sót Nổi lên là vấn đề nắm địch,

đánh giá và dự kiến không đúng khả năng, thủ đoạn hành động của địch, dẫn đến chuẩn bị cha chu đáo, dự kiến phơng án tác chiến cha sát, cha cụ thể nên lúc đầu bị bất ngờ, bị động trớc cuộc tiến công của địch.Tác chiến chiến dịch còn mang nặng

tính phân tán, đánh du kích, tiêu hao mà cha có những trận đánh tiêu diệt gọn từng

đơn vị quân địch Khi địch rút lui còn bỏ nhiều cơ hội tiêu diệt thêm quân dịch để phát triển thắng lợi của chiến dịch Những nhợc điểm thiếu sót nói trên có phần thuộc

về sự chỉ đạo cơ quan chiến lợc, chỉ huy chiến dịch, có phần thuộc về khâu tổ chức thực hiện của các đơn vị, mặt khác cũng phản ánh thực trạng yếu kém về trang bị vũ khí, non nớt về trình độ tổ chức chỉ huy của cán bộ và khả năng chiến đấu của bộ đội

Chiến dịch đầu tiên ra đời đã mở ra một thời kỳ phát triển nghệ thuật chiến dịch cả về bề rộng và bề sâu, với trên 20 chiến dịch quy mô nhỏ và vừa diễn ra trên các chiến trờng cả nớc và có trờng hợp cả trên đất bạn ( chiến dịch Thập vạn Đại sơn

ở biên khu Điền Quế – Việt Quế Trung Quốc, tháng 6 năm 1949 theo đề nghị của

Đảng Cộng Sản Trung Quốc) trong khoảng thời gian đầu từ năm 1948 đến trớc thu

đông năm 1950 Nếu chiến dịch đầu tiên là một chiến dịch phản công thì hầu hết tất cả các chiến dịch trong thời kỳ này là chiến dịch tiến công ( chỉ có một chiến dịch phản công: chiến dịch Sông Lô năm 1949), nghệ thuật chiến dịch chủ yếu là nghệ thuật tiến công

Thời kỳ đầu năm 1948 đến trớc Thu- Đông năm 1950 là thời kỳ tập dợt, tìm tòi và tích lũy kinh nghiệm để phát triển và hoàn chỉnh từng bớc nghệ thuật chiến dịch tiến công, tạo đà cho nhảy vọt sau này.

Bản đồ tác chiến chiến dịch biên giới 1950

Chiến dịch Biên Giới Thu Đông 1950 đánh dấu sự phát triển vợt bậc của nghệ thuật chiến dịch và sự trởng thành lớn mạnh của lực lợng vũ trang nhân dân ta, đặc biệt là của bộ đội chủ lực Lần đầu tiên trong kháng chiến chống Pháp chúng ta đã tiến hành một chiến dịch tiến công với quy mô tơng đơng hai đại đoàn, tác chiến hiệp

đồng binh chủng (tuy còn ở trình độ thấp) nhằm mục đích rất kiên quyết và thực hiện những yêu cầu rất cao do chiến lợc đề ra: tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng một phần biên giới, mở thông đờng giao lu quốc tế, mở rộng và củng cố căn cứ

địa Việt Bắc, tiến lên giành chính quyền chủ động về chiến lợc trên chiến trờng chính Bắc Bộ

Những điều kiện chủ quan lúc này cũng cho phép ta tổ chức và thực hành một chiến dịch quy mô tơng đối lớn đầu tiên trong kháng chiến chống Pháp Chiến tranh

du kích trong vùng tạm chiếm đã phát triển một bớc hình thành thế trận cài xen với

địch, buộc chúng phải phân tán lực lợng đối phó khắp nơi Ba thứ quân của lực lợng

vũ trang nhân dân đợc xây dựng tơng đối hoàn chỉnh, đặc biệt khối chủ lực phát triển nhanh với hai Đại đoàn và 14 Trung đoàn chủ lực, trong đó lực lợng chủ lực trực thuộc Bộ ( 2 đại đoàn và 2 trung đoàn) đã lớn hơn lực lợng cơ động của địch ( 12 tiểu

đoàn) Đợc sự giúp đỡ của giải phóng quân Trung Quốc về trang bị vũ khí và kinh nghiệm chiến đấu, qua tổng kết kinh nghiệm của các chiến dịch, trình độ tổ chức chỉ huy của cán bộ các cấp và khả năng tác chiến của bộ đội đợc nâng lên rõ rệt Nắm vững và kiên quyết thực hiện các phơng hớng “ Lấy đánh địch ngoài công sự làm chính” chiến dịch Biên Giới đã giải quyết thành công nhiều vấn đề về nghệ thuật “

Đánh điểm diệt viện”trong chiến dịch tiến công với những nét nổi bật sau đây:

- Lựa chọn chính xác khu vực tác chiến chủ yếu ( Đoạn Thất Khê- Cao Bằng)

và điểm đột phá mở màn chiến dịch Đông Khê đáp ứng các yêu cầu; là nơi địch tơng

đối sơ hở những điểm yếu mà nếu bị đột phá, toàn bộ thế trận của địch sẽ bị uy hiếp buộc chúng phải ứng cứu từ nơi khác đến, tạo điều kiện cho ta tiêu diệt địch ngoài công sự, đồng thời phù hợp với khả năng chiến đấu của bộ đội ta

- Tập trung u thế lực lợng đến mức cần thiết để bảo đảm đánh chắc thắng trận then chốt mở màn chiến dịch

- Chuẩn bị chu đáo thế trận và phơng án đánh vận động, sử dụng lực lợng mạnh làm nhiệm vụ này ( đại đoàn 308)

- Sau khi diệt điểm nắm chắc và xử lý chính xác các tình huống chiến dịch, xác định đúng các đối tợng tác chiến chủ yếu để lần lợt tập trung tiêu diệt

Tuy nhiên chiến dịch Biên Giới cũng còn một số thiếu sót: tổ chức chỉ huy cha chặt chẽ, bộ đội sẵn sàng chiến đấu cha cao nên khi đánh viện còn bỏ lỡ thời cơ tiêu diệt địch; cha lờng hết sự sụp đổ dây chuyền của thế trận địch do tác động của các

đòn tiến công của ta nên chuẩn bị đánh địch rút chạy không đầy đủ, bỏ lỡ thời cơ phát triển thắng lợi của chiến dịch

Chiến dịch Biên Giới đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và yêu cầu do chiến lợc

đề ra, giành thắng lợi vợt quá dự kiến ban đầu trở thành một mẫu mực thành công về nghệ thuật chiến dịch tiến công đánh điểm – diệt viện Trong suốt hai cuộc kháng chiến, chiến dịch Biên Giới - Thu Đông 1950 đã đạt một trình độ cao về nghệ thuật chiến dịch Trong chiến dịch này sự thắng lợi của chiến dịch đã phát triển thành thắng lợi chiến lợc Thắng lợi chiến dịch đã tạo ra bớc nhảy vọt đột biến về chiến lợc, đã tạo

ra một phản ứng dây chuyền, làm cho địch ở Lạng Sơn, Đình Lập, ta không đánh mà chúng phải bỏ chạy, tạo một rạn nứt về chiến lợc

Thắng lợi của chiến dịch Biên Giới tạo nên một bớc ngoặt trong cục diện chiến tranh, mở ra một thời kỳ mới – thời kỳ ta phát huy quyền chủ động chiến lợc trên các chiến trờng chính, liên tiếp tiến công tiêu diệt địch với quy mô ngày càng lớn và giải phóng những vùng đất đai rất quan trọng

Từ sau chiến dịch Biên Giới - Thu Đông 1950 đến trớc Đông Xuân 1953 –

1954, ta đã mở nhiều chiến dịch tiến công, với quy mô từ một đến ba Đại đoàn trên các chiến trờng chính và nhiều chiến dịch tiến công, phản công, chống càn quét trên các chiến trờng khác Nổi lên là các chiến dịch tiến công Hoà Bình- Đông Xuân ( 1951- 1952), Tây Bắc ( Thu- Đông 1952), Thợng Lào ( 1953), chiến dịch phản công tây nam Ninh Bình ( tháng 10 năm 1953) Các chiến dịch đó đã giành thắng lợi lớn, thực hiện tốt nhiệm vụ do chiến lợc giao cho, góp phần đa nghệ thuật chiến dịch phát triển lên một bớc mới

Song sự phát triển của nghệ thuật chiến dịch ở thời kỳ này không phải luôn luôn theo chiều thuận Đã có những chiến dịch không thành công nh các chiến dịch: Trần Hng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung ( năm 1951) do nhiều nguyên nhân nh: đánh giá địch cha đúng, chọn hớng mở chiến dịch không phù hợp, với phơng châm chiến lợc và khả năng tác chiến của bộ đội ta, chuẩn bị cha chu đáo, tổ chức chỉ huy còn nhiều thiếu sót cả cấp chiến dịch và cấp chiến thuật.

Từ thực tiễn thành công và không thành công của các chiến dịch trong thời kỳ này, chúng ta đã rút ra đợc nhiều kinh nghiệm quý góp phần phát triển và hoàn thiện thêm một bớc nghệ thuật chiến dịch mà những nét nổi bật là:

- Chọn địa bàn và hớng mở chiến dịch đúng đắn nhằm phát huy sở trờng và chỗ mạnh của ta, đánh vào nơi địch yếu và sơ hở Trong điều kiện so sánh lực lợng giữa ta và địch lúc đó, địa bàn tiến công có lợi nhất vẫn là chiến trờng rừng núi

- Phối hợp chặt chẽ giữa chiến trờng chính và các chiến trờng phối hợp, giữa tác chiến chính quy ở khu vực trọng điểm và chiến tranh du kích rộng khắp, kết hợp tiến công địch ở chính diện và đánh bằng quân sự, chính trị ở vùng sau lng địch ( chiến dịch Hoà Bình)

- Tập trung lợc lợng u thế thích hợp, bảo đảm đánh chắc thắng trận đầu mở màn chiến dịch và các trận then chốt tiếp theo

- Vận dụng nhiều cách đánh chiến dịch sáng tạo: đánh điểm – diệt viện; vây hãm triệt tiếp tế, đánh giao thông kết hợp đột phá chính diện với thọc sâu, vu hồi chiến dịch ( chiến dịch Tây Bắc) Nhanh chóng chuyển từ tiến công địch phòng ngự sang đánh địch rút chạy ( chiến dịch Thợng Lào), kết thúc chiến dịch đúng lúc, vừa sức ( chiến dịch Tây Bắc)

- Chuẩn bị chiến trờng chu đáo, tổ chức việc bảo đảm hậu cần cho chiến dịch quy mô lớn và dài ngày ở địa bàn rừng núi

Những thành tựu đạt đợc trong thời kỳ này là cơ sở cho nghệ thuật chiến dịch tiếp tục phát triển đến đỉnh cao ở thời kỳ cuối của cuộc kháng chiến.

Chiến cuộc Đông – Xuân 1953 -1954 mà đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử là bớc phát triển cao nhất của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp Nếu trớc đó ta chỉ mới tiến hành các chiến dịch độc lập, riêng lẻ thì ở thời kỳ này, ta đã mở một loạt chiến dịch đồng thời và kế tiếp trên nhiều địa bàn chiến lợc từ vùng Tây Bắc, Tây Nguyên của Việt Nam đến vùng Thợng Lào, Trung Hạ Lào và đông bắc Căm- Pu- Chia trên đất bạn theo một ý định chiến lợc thống nhất dẫn đến trận quyết chiến chiến lợc cuối cùng ở Điện Biên Phủ

Đến giữa năm 1953, để thoát khỏi sự bị động và phân tán, Bộ chỉ huy Pháp ra sức xây dựng khối cơ động chiến lợc mạnh nhằm đối phó với các cuộc tiến công của

ta và phản công bộ phận, hòng giành lại quyển chủ động trên chiến trờng, đạt tới một thắng lợi có ý nghĩa quyết định để kết thúc chiến tranh Từ kinh nghiệm ở Hoà Bình năm 1951 và Nà Sản năm 1952 địch chủ trơng nhanh chóng tăng cờng binh lực trên các hớng bị uy hiếp để tổ chức phòng ngự bằng tập đoàn cứ điểm, coi đó là biện pháp tác chiến chiến lợc có hiệu lực để chặn đứng các cuộc tiến công của ta

Về phía ta đến trớc Đông – Xuân 1953-1954, thế trận chiến tranh nhân dân

đã phát triển rộng khắp, ba thứ quân đã lớn mạnh lên nhiều, đặc biệt là khối chủ lực gồm 6 Đại đoàn và một số Trung đoàn bộ binh, một Đại đoàn công binh- pháo binh Trải qua nhiều chiến dịch bộ đội chủ lực của ta đã dạn dày kinh nghiệm đánh vận

động, đã quen tác chiến tập trung với quy mô tơng đối lớn Với thế và lực mới, ta đã

có khả năng mở những chiến dịch tiến công trên nhiều hớng Song do địch chiếm u thế về vũ khí, kỹ thuật và khả năng cơ động nên vùng rừng núi vẫn là địa bàn tác chiến thuận lợi nhất đối với chủ lực ta

Từ sự phân tích sâu sắc âm mu của dịch và khả năng của ta chỉ đạo chiến lợc

đã đề ra chủ trơng, kế hoạch tác chiến chính xác: sử dụng một bộ phận chủ lực mở các chiến dịch tiến công vào những hớng địch sơ hở, những khu vực hiểm yếu mà chúng không thể bỏ, buộc địch phải phân tán lực lợng cơ động chiến lợc để đối phó, tạo thời cơ cho ta tập trung lực lợng tiêu diệt trên hớng có lợi nhất, đồng thời đẩy mạnh chiến tranh du kích ở các vùng đồng bằng sau lng địch, tranh thủ cơ hội tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch nếu chúng đánh vào vùng tự do của ta

Trớc thời cơ mới đợc tạo ra, trên cở sở đánh giá đúng chỗ mạnh, chỗ yếu của

địch, chỗ mạnh của ta, cấp chiến lợc đã nhanh chóng hạ quyết tâm: tập trung đại bộ phận chủ lực tinh nhuệ mở chiến dịch tiến công tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, đánh bại cố gắng lớn nhất và biện pháp tác chiến chiến lợc cao nhất của địch tạo

ra sự chuyển biến mới trong cục diện chiến tranh

Chấp hành quyết tâm chiến lợc “ Tiêu diệt toàn bộ quân địch ở Điện Biên Phủ”, nghệ thuật chiến dịch đứng trớc những yêu cầu mới Tiến công trực tiếp vào một tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của địch ở Đông Dơng lúc ấy là sự chuyển biến từ phơng hớng “ tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu” sang đánh thẳng vào chỗ mạnh nhng

có nhiều sở hở của dịch, từ tác chiến vận động và công chiến nhỏ là chủ yếu sang công chiến lớn mang tính chất trận địa, vơn lên đáp ứng những yêu cầu ấy, nghệ thuật chiến dịch của ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ đã đạt tới đỉnh cao trong kháng chiến chống Pháp với những nét nổi bật sau đây:

Một là, xác định đúng đắn phơng châm tác chiến chiến dịch Việc kiên quyết

và kịp thời thay đổi phơng châm chiến dịch từ “ đánh nhanh giải quyết nhanh” sang “

đánh chắc, tiến chắc” là thể hiện quán triệt t tởng đánh chắc, thắng chắc, sự phân tích khách quan khoa học tình hình địch và khả năng thực tế của ta, tinh thần trách nhiệm,

lý trí sáng suốt và lòng dũng cảm của lãnh đạo và chỉ huy chiến dịch

Hai là, xây dựng một thế trận tiến công và bao vây rộng lớn, chia cắt và cô lập

Điện Biên Phủ với các chiến trờng khác, cùng với một thế trận hậu cần trải dài hàng trăm kilomét đảm bảo cung cấp cho chiến dịch

Ba là, phát huy cao nhất sức mạnh hiệp đồng của các binh chủng, tập trung u thế binh hoả lực đánh dứt điểm từng trận then chốt, tiêu diệt từng bộ phận địch, phá

vở từng mảng hệ thống của chúng

Bốn là, vận dụng sáng tạo cách đánh chiến địch dựa vào hệ thống trận địa, thực hành vây hãm kết hợp với đột phá, đánh chiếm các vị trí, khu vực hiểm yếu trong thế trận phòng ngự liên hoàn của địch; kết hợp đánh chính diện với các mũi thọc sâu, luồn sâu tạo thế chia cắt địch, kết hợp các đợt đánh lớn với hoạt động tác chiến thờng xuyên bằng hình thức vây lấn, bắn tỉa ngày càng siết chặt vòng vây, hạn chế đi đến triệt tiếp tế, tiếp viện bằng đờng không của địch, tạo thời cơ thực hành tổng công kích tiêu diệt toàn bộ quân địch

Chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi là một thành công xuất sắc của nghệ thuật chiến dịch Việt Nam Lần đầu tiên trong kháng chiến chống Pháp, ta tiến hành một chiến dịch tiến công trận địa, tiêu diệt và bắt sống toàn bộ quân địch trong một tập đoàn mạnh nhất Đông Dơng hồi đó, giành thắng lợi vang dội và có ý nghĩa chiến lợc góp phần quyết định kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp

Quán triệt sâu sắc đờng lối đấu tranh của Đảng và đợc sự chỉ đạo sát sao của cơ quan chiến lợc, nghệ thuật chiến dịch Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp đã phát triển từng bớc, ngày càng hoàn thiện, bảo đảm hoàn thành tốt nhiệm vụ

và yêu cầu do chiến lợc giao cho Từ chỗ sử dụng lực lợng nhỏ tác chiến còn mang tính chất phân tán tiến lên tổ chức những chiến dịch với quy mô ngày càng lớn, đánh vận động, đánh trận địa bằng phơng pháp hiệp đồng binh chủng, đạt hiệu quả tiêu diệt địch và giải phóng đất đai ngày càng lớn Từ chỗ tiến hành các chiến dịch độc

lập, riêng lẻ tiến lên tổ chức nhiều chiến dịch đồng thời và kế tiếp trong một chiến cuộc theo một ý định thống nhất Đồng thời phát triển chiến dịch trên bề rộng, kêt hợp nhiều quy mô, vừa có những chiến dịch lớn ở chiến trờng trọng điểm và vào thời gian trọng điểm, vừa tiến hành nhiều chiến dịch nhỏ với các loại hình tiến công, phản công, chống càn trên các chiến trờng khắp cả nớc Nghệ thuật chiến dịch đã giải quyết thành công nhiều vấn đề, chọn khu vực hớng mục tiêu chiến dịch, tổ chức và sử dụng lực lợng, xây dựng thế trận xác định phơng châm và cách đánh chiến dịch, chỉ

đạo đánh thắng các trận then chốt, chỉ huy hiệp đồng và bảo đảm vật chất hậu cần cho chiến dịch rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý góp phần xây dựng và phát triển lý luận nghệ thuật chiến dịch Việt Nam

Chiến dịch điện biên phủ

II.2 Trong kháng chiến chống Mỹ

Đặc điểm điều kiện hình thành và phát triển chiến dịch và nghệ thuật chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ có điểm giống cũng nh có điểm khác với cuộc kháng chiến chống Pháp.

Một là, ta đã có một nửa nớc hoàn toàn giải phóng đi lên Chủ Nghĩa Xã Hội Tiến hành chiến tranh xâm lợc miền Nam, đế quốc Mỹ nuôi ý đồ mở rộng chiến tranh ra cả nớc và hai lần tiến hành chiến tranh phát hoại bằng không quân, hải quân

đối với miền Bắc.Chấp hành hai nhiệm vụ chiến lợc cách mạng do Đảng đề ra, nhân dân ta chiến đấu để giải phóng miền Nam và bảo vệ miền Bắc Xã Hội Chủ Nghĩa, hậu phơng lớn của cả nớc; cuộc kháng chiến chống xâm lợc của ta vừa mang tích chất giải phóng dân tộc, vừa có tích chất của chiến tranh bảo vệ Tổ Quốc Để đáp ứng yêu cầu đó, nghệ thật chiến dịch của ta phải nghiên cứu đánh thắng quân Mỹ ở miền Nam, đồng thời phải sẵn sàng đánh bại quân địch nếu chúng mở rộng chiến tranh xâm lợc bằng lục quân ra miền Bắc và đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của chúng ở miền Bắc Trong những điều kiện đó một loại hình chiến dịch mới đã xuất hiện: chiến dịch phòng không

Hai là, khác với thực dân Pháp, đế quốc Mỹ âm mu xâm lợc và thống trị miền Nam nớc ta bằng chính sách thực dân mới Chúng bắt đầu chiến tranh thông qua quân đội ngụy và quân nguỵ do chúng tổ chức, huấn luyện, chỉ huy và yểm trợ về hoả lực, khi quân nguỵ có nguy cơ bị đánh bại hoàn toàn, chúng đa quân Mỹ vào trực tiếp tham chiến Quân Mỹ vào vẫn thua, chúng buộc phải dùng lại quân nguỵ thay thế quân Mỹ tiếp tục chiến tranh xâm lợc bằng vũ khí, tiền bạc, dới sự chỉ huy, yểm trợ của Mỹ Vì vậy cuộc kháng chiến chống Mỹ đã trải qua nhiều giai đoạn, đánh bại những chiến tranh xâm lợc khác nhau của kẻ địch, với những đối tợng tác chiến khác nhau Đó là các giai đoạn: đánh thắng “ Chiến tranh đặc biệt” với đối tợng tác chiến

là nguỵ quân đợc Mỹ trang bị, yểm trở và chỉ huy, đánh thắng “ Chiến tranh cục bộ”

với đối tợng tác chiến là cả quân Mỹ, quân ch hầu và quân ngụy, trong đó quân Mỹ là

đối tợng tác chiến chủ yếu; đánh thắng “ Việt Nam hoá chiến tranh” với đối tợng tác chiến lúc đầu là quân ngụy đợc Mỹ chi viện bằng hoả lực không quân và hải quân, ở thời kỳ cuối của chiến tranh thì chỉ có quân nguỵ với trang bị vũ khí của Mỹ Nghệ thuật chiến dịch của ta phải nghiên cứu phát triển với đặc điểm, điều kiện đó của từng giai đoạn chiến tranh

Để đánh thắng chiến tranh xâm lợc thực dân kiểu mới của đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam, Đảng ta đã tiếp tục phát triển và hoàn chỉnh đờng lối chiến tranh nhân dân với phơng châm “ Hai chân” , “ Ba mũi”, “ Ba vùng”, kết hợp chặt chẽ đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, tiến công với nổi dậy, tiêu diệt địch với giành quyền làm chủ Dới sự lãnh đạo của Đảng, đồng bào ta ở miền Nam đã từng trải và dày dạn kinh nghiệm đấu tranh chính trị, khởi nghĩa đập tan chính quyền địch ở cơ

sở, kết hợp nhuần nhuyễn đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị và binh vận Nh vậy nghệ thuật chiến dịch của ta trong kháng chiến chống Mỹ có điều kiện hết sức thuận lợi để kết hợp tiến công quân sự với đấu tranh chính trị, nổi dậy của quần chúng trong chiến dịch và từ đó đã hình thành một loại hình chiến dịch mới: chiến dịch tiến công tổng hợp

Ba là, từ sau năm 1954, ở miền Bắc ta có gần 10 năm hoà bình để xây dựng vũ trang, đào tạo bồi dỡng cán bộ, huấn luỵên bộ đội Nghệ thuật chiến dịch của ta có

điều kiện nghiên cứu kinh nghiệm của quân đội các nớc anh em, bổ sung những kiến thức về tổ chức và thực hành chiến dịch trong điều kiện hiện đại, đồng thời bớc đầu tổng kết kinh nghiệm các chiến dịch trong kháng chiến chống Pháp Đây là cơ sở rất thuận lợi cho nghệ thuật chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ có bớc đi đầu tiên vững chắc và ngày càng phát triển phong phú