Tài liệu Luận văn tốt nghiệp "Những thách thức và cơ hội đối với ngành Dệt - May khi Việt Nam tham gia Tổ chức Thương Mại Thế giới" doc

1.1.1.2 Các chức năng và nguyên tắc cơ bản của GATT Hiệp định chung về thuế quan và thương mại được thành lập nhằm tạo ra một cơ sở đảm bảo về pháp lý, góp phần phát triển kinh tế, thư

………… o0o…………

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

Những thách thức và cơ hội đối với ngành Dệt - May khi Việt Nam tham gia

Tổ chức Thương Mại Thế giới

LỜI MỞ ĐẦU

Trong hoạt động kinh tế sôi động ngày nay, mỗi quốc gia, mỗi khu vực đều

nỗ lực tham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế nhằm khai thác tiềm năng để phát triển kinh tế, tìm cho mình một vị trí vững chắc trong bức tranh kinh tế toàn cầu trong giai đoạn phát triển mới của thế giới ở Thế kỷ XXI

Nhận thức rõ vấn đề này, những năm qua, chúng ta đã kiên trì tiến hành công cuộc "đổi mới" với phương châm "Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước" và thu được những thành tựu đáng khích lệ và việc Việt Nam tham gia đầy

đủ vào ASEAN và APEC là một bằng chứng tiêu biểu Trên đà phát triển phù hợp với quy luật chung và vì sự phát triển lâu dài của đất nước, sau ASEAN mục tiêu của chúng ta sẽ là hội nhập vào WTO Diễn đàn thương mại lớn nhất hiện nay, nơi chúng ta có điều kiện gia nhập thực sự vào đời sống kinh tế thế giới và

đã tiến hành những thủ tục ban đầu để gia nhập

Để có thể thực hiện những mục tiêu trên, cùng với nhiều ngành kinh tế mũi nhọn khác, ngành Dệt - May thực sự là chiếc cầu nối Việt Nam với thế giới Nhờ phát huy những thế mạnh sẵn có trong nước và tận dụng những thuận lợi bên ngoài ngành Dệt - May không chỉ có vị trí then chốt trong giai đoạn hiện nay mà ngay cả khi chúng ta tham gia vào WTO, hội nhập thế giới sâu sắc hơn Hơn thế nữa, sản phẩm của ngành thuộc loại nhạy cảm trong thương mại quốc tế, có rất nhiều các vấn đề phức tạp phát sinh cần giải quyết khi kinh doanh mặt hàng này Trong khuôn khổ hạn hẹp của khóa luận này tôi cố gắng tìm hiểu "Những thách thức và cơ hội đối với ngành Dệt - May khi Việt Nam tham gia Tổ chức Thương Mại Thế giới

Nội dung của khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Tổ chức thương mại Thế giới và Hiệp định đa sợi

Chương 2: Thực trạng hoạt động của ngành dệt-may Việt nam trong những năm qua

Chương 3: Định hướng đẩy mạnh xuất khẩu và năng lực cạnh tranh của hàng dệt – may việt nam

Mặc dù đã có 3 năm trang bị kiến thức tại trường Đại học Ngoại thương và

có một số kinh nghiệm nhất định trong thực tế kinh doanh xuất nhập khẩu Song khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong các thầy cô và những ai quan tâm đóng góp ý kiến

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trường Đại học Ngoại thương, Công ty XNK tổng hợp Vạn xuân - BQP, Bộ Thương mại, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Vinatex, các doanh nghiệp XNK hàng dệt-may Và đặc biệt là thầy giáo hướng dẫn Tiến sĩ Nguyễn Hữu Khải đã giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

CHƯƠNG I

TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO)

VÀ HIỆP ĐỊNH ĐA SỢI

1.1 TÍNH TẤT YẾU CỦA SỰ RA ĐỜI TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI

1.1.1 Hiệp định chung về thuế quan và thương mại - tiền thân của Tổ chức Thương mại Thế giới

1.1.1.1 Bối cảnh ra đời của GATT

Sau hơn 7 năm chính thức hoạt động, Tổ chức Thương mại Thế giới đã có những đóng góp bước đầu vào sự phát triển của nền thương mại thế giới và từng bước tỏ rõ sự thích ứng với vai trò của một cơ quan điều tiết mậu dịch quốc tế Đạt được như vậy một phần cũng vì Tổ chức Thương mại Thế giới đã kế thừa và phát huy các thành quả mà các tổ chức tiền thân của nó là Hiệp định chung về thuế quan và thương mại đã tạo được Do đó, để hiểu sâu hơn về Tổ chức Thương mại Thế giới không thể không nghiên cứu về GATT

Nhìn lại lịch sử ta nhận thấy phải đến cuối thế kỷ XIV, đầu thế kỷ XV thị trường thế giới mới bắt đầu được hình thành rõ nét Thời gian sau đó cho đến chiến tranh thế giới lần thứ II mặc dù thị trường thế giới liên tục phát triển song chưa có Hiệp định thương mại đa biên nào điều chỉnh Thời gian này, các cường quốc kinh tế đồng thời cũng là các cường quốc quân sự thường chủ động sử dụng chiến tranh để phân chia lại thị trường

Kể từ sau năm 1945, với cục diện thế giới mới và thắng lợi của phe Đồng minh trong Chiến tranh thế giới lần thứ II, nước Mỹ có ý đồ thiết lập lại các thể chế chính trị, kinh tế có lợi cho mình Đồng thời, nhiều nước khác cũng có nhu cầu xây dựng các cơ chế mới để điều chỉnh mối quan hệ quốc tế, duy trì hoà bình, ổn định, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài Trong bối cảnh đó, hàng loạt tổ chức lớn của thế giới được ra đời: Liên hợp quốc (UN) được thành lập; về tiền tệ có Quỹ tiền tệ Quốc tế ra đời; về tài chính có Ngân hàng thế giới (WB); về thương mại là Hiệp định chung về thuế quan và thương mại

Cụ thể, từ năm 1945, song song với việc chuẩn bị thành lập Tổ chức thương mại quốc tế (ITO), 23 nước đã tiến hành 123 cuộc thương lượng kéo dài với các nỗ lực nhằm đơn giản hoá các thủ tục, không ngừng nhằm giảm bớt hàng rào thuế quan, tạo môi trường thương mại quốc tế tự do Kết quả ngày 30/10/1947 Hiệp định chung về thuế quan và thương mại được ký kết, có hiệu lực từ 1/1/1948 Buổi đầu thành lập GATT chỉ có 23 nước thành viên nhưng đến cuối năm 1994, tổ chức này đã quy tụ được 129 nước thành viên và nhiều tổ chức liên chính phủ, chiếm trên 90% kim ngạch thương mại của thế giới

1.1.1.2 Các chức năng và nguyên tắc cơ bản của GATT

Hiệp định chung về thuế quan và thương mại được thành lập nhằm tạo ra một cơ sở đảm bảo về pháp lý, góp phần phát triển kinh tế, thương mại thế giới với 3 chức năng cơ bản sau:

+ Là một luật lệ kinh tế chung được các bên nhất trí để điều tiết mọi hoạt động thương mại của các nước tham gia ký kết

+ Là một diễn đàn thương lượng để thực hiện tự do hoá môi trường kinh doanh quốc tế, không ngừng tăng cường và hoàn chỉnh các luật lệ mà Hiệp định

1 Không phân biệt đối xử trong thương mại bằng cách dành cho nhau quy chế đãi ngộ "Tối huệ quốc"

2 Thiết lập một cơ sở ổn định cho thương mại thế giới thông qua việc thương lượng và thực hịên nghiêm túc các thoả thuận về thuế

3 Quyền "Khước từ" và khả năng có hành động cấp thiết, không thực hiện một số nghĩa vụ trong thời hạn nhất định khi có lý do chính đáng về kinh tế và thương mại

4 Bảo hộ mậu dịch bằng công cụ thuế quan là chính Không tăng cường bảo hộ, có cơ chế thương lượng hiệu quả để gỡ bỏ dần mọi rào cản thương mại

5 Khuyến khích việc cạnh tranh công bằng, cho phép đánh thuế đối kháng, thuế chống bán phá giá, hoặc chống trợ cấp nếu bị thiệt hại do sản phẩm của nước khác bán phá giá hay trợ cấp gây ra

6 Quan hệ "có đi có lại" bằng cách yêu cầu lẫn nhau những nhượng bộ tương tự nhằm khuyến khích mở cửa thị trường

7 Ưu tiên đặc biệt cho các nước đang phát triển, ví dụ như Hệ thống ưu đãi phổ cập GSP, các ưu đãi trong việc tiếp cận thị trường, không phải "có đi có lại " với các nước phát triển

8 Công nhận các dàn xếp thương mại khu vực và sự hoà nhập chặt chẽ hơn các nền kinh tế quốc gia thông qua các liên kết khu vực này Tuy nhiên, thuế hay các quy định điều chỉnh thương mại của các thành viên trong nhóm đối với các nước không phải là thành viên không được hạn chế hơn những gì đã áp dụng trước khi nhóm được thành lập

1.1.2 SỰ RA ĐỜI TẤT YẾU CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI

Bên cạnh những thành công, GATT cũng gặp không ít trở ngại và còn nhiều lĩnh vực hoạt động chưa có hiệu quả Thắng lợi của GATT trong việc cắt giảm thuế quan, cùng một loạt nhân nhượng kinh tế trong những năm 70, 80 đã khiến các chính phủ đưa ra các hình thức bảo hộ khác như tự nguyện hạn chế xuất khẩu, trợ cấp sản xuất, trợ cấp xuất khẩu, tăng cường các biện pháp kiểm dịch, nâng cao tiêu chuẩn hàng hoá nhập khẩu

Xu hướng quốc tế hoá đầu tư quốc tế và trao đổi dịch vụ ngày càng tăng đang là mối quan tâm lớn của nhiều nước và đồng thời liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng liên tục của thương mại hàng hoá thế giới thì lại không được GATT điều chỉnh

Thậm chí ở một số lĩnh vực tuy đã được đưa ra xem xét nhưng còn nhiều

lỗ hổng đặc biệt là nông nghiệp và dệt may Thể chế của GATT và hệ thống giải quyết tranh chấp cũng bị một số nước thành viên chỉ trích

GATT đứng trước thách thức mới khi thương mại thế giới trở nên phức tạp hơn nhiều so với những năm 1940 Chưa bao giờ tính chất quốc tế của nền kinh

tế thế giới được thể hiện rõ nét như ngày nay Quá trình phân công lao động quốc

tế được nâng cao và có ảnh hưởng rộng khắp, dẫn đến sự bùng nổ của hoạt động thương mại quốc tế, dưới nhiều sắc thái đa dạng Cùng với thương mại là vận tải, thanh toán, đầu tư, du lịch, viễn thông quốc tế tăng trưởng với tốc độ chóng mặt

Thực tế nêu trên đã dẫn đến một đòi hỏi tất yếu là phải cải cách GATT để

có một cơ chế mạnh hơn điều tiết thương mại thế giới, tăng cường và mở rộng

hệ thống đa biên này Đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, vòng đàm phán Urugoay mở ra với một trong những kết quả quan trọng là Tuyên bố MaraKesh

do 104 nước ký ngày 15/4/1994 tại MaraKesh (Marốc), có hiệu lực từ ngày 1/1/1995, quy định thành lập Tổ chức Thương mại Thế giớí để thay thế GATT

Có thể nói Tổ chức Thương mại Thế giới là hiện thân cho kết quả của vòng đàm phán Urugoay và là sự kế thừa của GATT nhưng chặt chẽ hơn về tổ chức, ràng buộc hơn về phạm vi, mức độ và khối lượng thương mại được điều chỉnh

Với thể chế tương đối lỏng lẻo của GATT, các nước thành viên có thể lựa chọn một số hiệp định trong một vòng thương lượng, thực hiện nghĩa vụ được hưởng quyền lợi do hiệp định đó đem lại Nhưng đối với Tổ chức Thương mại Thế giới tất cả các nước thành viên phải chấp nhận và thực hiện tất cả các hiệp định đã được thoả thuận trong vòng đàm phán Urugoay trừ hệ thống các hiệp định thương mại đa phương Về phương diện pháp lý, Tổ chức Thương mại Thế giới là một tổ chức quốc tế, như các tổ chức quốc tế khác, quyết định của nó có tính chất ràng buộc đối với các nước thành viên Còn GATT là một hiệp định nêu những nguyên tắc chung đã được thoả thuận cụ thể Nói cách khác, GATT dựa trên cơ sở Ad- hoc gồm các vòng thương lượng hơn là một cơ chế thường trực

Do vậy, WTO có thể thúc đẩy các nước thực hiện nghĩa vụ hiệu quả hơn

GATT chủ yếu chỉ điều chỉnh thương mại hữu hình còn WTO đảm nhận trách nhiệm lớn hơn, bắt đầu quá trình điều chỉnh tự do hoá thương mại, dịch vụ

quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến thương mại và các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại Đây là đòi hỏi cấp bách vì thực tế những lĩnh vực này ngày càng trở nên quan trọng hơn trong cơ cấu thương mại quốc tế, đặc biệt đối với các nước phát triển tỷ trọng này thường chiếm khoảng 65 - 70% thu nhập quốc dân

Thông qua cơ chế xem xét định kỳ chính sách thương mại của các nước thành viên WTO sẽ đưa hệ thống chính sách kinh tế, thương mại của các nước thành viên vào một thể hài hoà, thống nhất nâng cao tính trong sáng, rõ ràng và

sự hiểu biết lẫn nhau trong môi trường mậu dịch toàn cầu

Điểm mới nữa là WTO sẽ phối hợp nhiều hơn, chặt chẽ hơn với Liên hợp quốc, Ngân hàng thế giới và Quỹ tiền tệ quốc tế gắn kết các vấn đề thương mại với tài chính, tiền tệ quốc tế, tạo điều kiện cho việc phát triển toàn diện quan hệ kinh tế quốc tế

Sau hơn 14 năm kể từ ngày thành lập, GATT mới có trên 23 nước thành viên Sau gần 46 năm hoạt động, Tổ chức này mới có 129 nước tham gia, chiếm trên 90% thương mại quốc tế Nhưng Tổ chức Thương mại Thế giới thì chỉ 6 tháng sau khi thành lập đã có hơn 132 nước gia nhập Theo dự tính trong vòng 3 năm tới số thành viên sẽ lên tới 145 nước chiếm gần 100% giá trị mậu dịch thế giới.1

Trước đây trong cơ chế của GATT, các nước "lớn" thường ngăn cản hay trì hoãn việc thi hành các quyết định của Ủy ban giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế khi chúng không có lợi cho họ Nhưng đối với WTO, các quy định

về giải quyết tranh chấp thương mại chặt chẽ, mạnh mẽ hơn nên các nước có tiềm lực mạnh cũng có ít khả năng trì hoãn việc khám xét và thi hành quyết định liên quan đến tranh chấp thương mại

1.2 GIỚI THIỆU CHUNG WTO

1.2.1 CÁC CHỨC NĂNG NGUYÊN TẮC CHỦ ĐẠO TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI

Có cùng mục tiêu chung với GATT trước đây là thiết lập và củng cố môi trường thương mại tự do, lành mạnh trên toàn thế giới nên Tổ chức Thương mại

Thế giới cũng có các nguyên tắc cơ bản giống với Hiệp định chung về thuế quan

và thương mại trước kia , đó là:

+ Không phân biệt đốỉ xử

+ Bảo hộ bằng công cụ thuế

+ Khuyến khích cạnh tranh công bằng

+ Tạo lập cơ sở ổn định cho thương mại thế giới

+ Quyền" khước từ" và khả năng có hành động cấp thiết

+ Quan hệ "Có đi, có lại"

+ Ưu tiên cho các nước phát triển

Với tư cách là tổ chức thương mại lớn nhất từ trước đến nay, kế thừa và được tăng cường khả năng hơn GATT, WTO đảm nhận các chức năng chính sau đây:

+ Quản lý và giám sát việc thực thi các hiệp định thương mại đa biên + Giải quyết các tranh chấp thương mại

+ Hợp tác cùng các tổ chức quốc tế khác tham gia vào việc hoạch định chính sách kinh tế toàn cầu

1.2.2 BỘ MÁY TỔ CHỨC VÀ CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI

Để thực thi đầy đủ, kịp thời cảc trọng trách nêu trên, WTO có một hệ thống pháp lý bao trùm lên Hiệp định GATT 1947, đồng thời với 12 Hiệp định kèm theo về thương mại hàng hoá các lĩnh vực riêng, Tổ chức thương mại thế giới mặc nhiên công nhận giá trị pháp lý của khoảng 2000 hiệp định và thoả thuận đã được thông qua trong thời kỳ GATT tồn tại

Trong cơ cấu của WTO cơ quan cao nhất là Hội nghị cấp Bộ trưởng, bao gồm đại diện của cả các nước thành viên, được triệu tập ít nhất 2 năm 1 lần Hội nghị này quyết định tất cả các vấn đề liên quan đến mọi hiệp định thương mại đa biên

Tuy nhiên công việc hàng ngày của WTO sẽ do một số cơ quan chức năng giải quyết; chủ yếu là Đại hội đồng bao gồm tất cả các thành viên của WTO, có

nhiệm vụ làm báo cáo cho Hội nghị cấp Bộ trưởng giải quyết các công việc thường nhật, Đại hội đồng nhóm thành 2 Ủy ban: Ủy ban đánh giá chính sách thương mại để đánh giá thường xuyên các chính sách thương mại của từng nước thành viên và Ủy ban giải quyết các tranh chấp để giám sát các thủ tục giải quyết tranh chấp

Đại hội đồng cũng chia sẻ trách nhiệm thành 3 Hội đồng:

- Hội đồng về thương mại hàng hoá

- Hội đồng về thương mại dịch vụ

- Hội đồng về sở hữu trí tuệ có liên quan đến thương mại Trực thuộc mỗi Hội đồng trên có các cơ quan chuyên môn

Ba ủy ban khác được Hội nghị Bộ trưởng thành lập và có nhiệm vụ báo cáo lên Đại hội đồng, đó là:

- Ủy ban về thương mại và phát triển

- Ủy ban về cán cân thanh toán

- Ủy ban về ngân sách

Mỗi hiệp định trong 4 hiệp định đa phương của WTO có các cơ quan quản

lý riêng của mình với nhiệm vụ báo cáo lên Đại hội đồng

Giúp việc cho bộ máy nêu trên là Ban thư ký Ban này có trụ sở tại Geneva, Thụy Sỹ, nơi đặt trụ sở chính của WTO Ban thư ký có khoảng 450 nhân viên, đứng đầu là Tổng giám đốc được chọn theo nguyên tắc nhất trí Dưới Tổng giám đốc có Phó Tổng giám đốc (4 người ), Giám đốc các Ban chuyên trách do Tổng giám đốc đề nghị và được Đại hội đồng thông qua

Ngân sách của WTO vào khoảng 150 triệu USD (năm 2001) do các nước thành viên đóng góp theo tỷ lệ nhất định trong tổng giá trị hoạt động thương mại của chính mình Một phần ngân sách của WTO được dùng để duy trì hoạt động của trung tâm thương mại Quốc tế

1.2.3 NHỮNG THÀNH TỰU CHÍNH TRONG QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI

Tổ chức Thương mại Thế giới đã chính thức đi vào hoạt động được hơn

10 năm, trên cơ sở kế thừa và mở rộng về nhiều mặt Hiệp định chung về thuế quan và thương mại trước kia trong 10 năm hoạt động với tư cách của một tổ chức thương mại đa biên lớn nhất thế giới, WTO đã làm được nhiều việc không nhỏ, tỏ rõ sự thích ứng của mình trong vị trí mới Thậm chí nhiều người đã coi

Tổ chức này như một liên hợp quốc về kinh tế

Sau một năm chuyển đổi cùng tồn tại với GATT và một thời gian hoạt động độc lập, đến nay WTO đã đứng vững và bắt đầu đi vào những năm tiếp theo một cách vững chắc mà không để xẩy ra một biến động lớn Đây là kết quả quan trọng nhất bởi lẽ 129 nước thành viên, chiếm tới hơn 90% giá trị thương mại của một thế giới hiện đại hết sức sôi động thì việc duy trì việc hoạt động kinh doanh quốc tế không phải là dễ Không những thế, hai năm đầu tiên của WTO còn được ghi nhận từng mức tăng giá trị mậu dịch thế giới tới 100 tỷ USD Danh sách 21 chính phủ ( trong đó có Việt Nam) đang ở những giai đoạn khác nhau của quá trình gia nhập WTO cũng cho thấy phần nào kết quả hoạt động của tổ chức này

Về các nội dung hoạt động cụ thể, WTO đã kế thừa xứng đáng GATT thậm chí còn hiệu quả hơn trong một số lĩnh vực Trước hết phải kể đến việc giải quyết các tranh chấp thương mại Ngay từ khi thành lập các bên ký kết đã đạt nhiều hy vọng vào chức năng giải quyết tranh chấp của WTO sau khi được bổ sung nhiều quyền hạn cũng như thay đổi về cơ chế so với thời kỳ kém hiệu quả của GATT trước kia Nếu như trước thời GATT các cường quốc kinh tế thường gây áp lực đối với việc giải quyết tranh chấp hay cố tình trì hoãn việc thi hành phán quyết thì với các quy định mới tình trạng đó sẽ khó tái diễn Thực tế là chỉ trong 3 năm WTO đã thụ lý hơn 60 hồ sơ tranh chấp Một đặc điểm về các bên tham gia tranh chấp là bên cạnh những"gương mặt" quen thuộc như Mỹ, EU, Nhật, Canada, các nước đang phát triển bắt đầu xuất hiện nhiều hơn, tiêu biểu như Brasil, Ấn Độ, Mehico, Singpore, Thái Lan Điều này cho thấy vị trí ngày càng quan trọng của các nền kinh tế đang phát triển nói chung trong kinh tế thế giới Và phải chăng cơ chế giải quyết hiệu quả của WTO đã tạo cơ hội để những

"kẻ yếu" này lên tiếng bảo vệ quyền lợi cho mình ? Thành công còn thể hiện ở sự

đa dạng của các vấn đề tranh chấp, từ việc áp dụng biện pháp kiểm dịch động thực vật đến các thủ tục cấp giấy phép hay hàng rào kỹ thuật đối với sản phẩm nhập khẩu hoặc bán phá giá hàng hoá, trợ cấp hàng nông sản, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ

Nếu giải quyết tranh chấp là nội dung nóng hổi thì việc điều tiết thương mại hàng hoá lại là nội dung chính, truyền thống từ GATT, nay vẫn chiếm vị trí quan trọng trong hoạt động của WTO Hai năm qua các Ủy ban của WTO đã giám sát việc thực hiện các Hiệp định của vòng đàm phán Urugoay, soạn thảo và

đệ trình hàng loạt văn bản mới liên quan để củng cố môi trường pháp lý cho thương mại hữu hình trên thế giới, đặc biệt là các văn bản liên quan đến các hạn chế số lượng, và các biện pháp phi thuế quan Kể từ mười năm lại đây WTO cũng bắt đầu đưa dần 2 lĩnh vực "nhạy cảm" vẫn từng nằm ngoài khuôn khổ các nguyên tắc chung của GATT trước đây và hệ thống chung đó là hàng dệt may và nông nghiệp Tuy là những vấn đề phức tạp có tác động lớn đến quyền lợi sống còn của nhiều nước lại được điều chỉnh bằng các hiệp định song phương trong thời gian dài (từ vòng đàm phán Tokyo, 1974) nhưng việc hợp nhất các lĩnh vực này dưới sự điều chỉnh của WTO đã được các nước hưởng ứng

Về các thành công của WTO không thể không nói đến lĩnh vực lần đầu tiên được điều chỉnh một cánh chính thức là dịch vụ, với hai thị trường nổi cộm

là tài chính và viễn thông Thắng lợi rõ nét nhất là thoả thuận đạt được về thị trường thông tin viễn thông quốc tế ký hồi 2/1997 và việc Nhật Bản mở cửa thị trường bảo hiểm trị giá tới gần 400 tỷ USD, chấm dứt tình trạng phân biệt đốỉ với nguyên tắc cơ bản của GATT cũng như WTO lâu nay Các thị trường hàng hải, dịch vụ chuyên ngành cũng được xúc tiến ở các cấp độ khác nhau

Ngoài các lĩnh vực quan trọng nêu trên WTO còn triển khai đồng thời nhiều nội dung khác liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ các biện pháp tự vệ, các hoạt động đầu tư liên quan đến thương mại, bốn hiệp định đa phương, công tác đào tạo, trợ giúp kỹ thuật cho các nước thành viên WTO cũng đã tạo được mối quan hệ mới với các tổ chức quốc tế lớn như Liên hợp quốc, Quỹ tiền tệ thế giới, Ngân hàng thế giới, tạo ra cơ chế hành động thống nhất trong điều hành kinh tế

thế giới, đồng thời khẳng định tính tổ chức lâu dài của WTO so với tính tạm thời của GATT trước kia

Triển khai được nhiều công tác và thu được kết quả bước đầu song WTO còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục giải quyết Ngay như công tác giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, dù đã cải tiến nhiều nhưng một số trường hợp phức tạp thì Ủy ban giải quyết tranh chấp vẫn tỏ ra chậm chạp, như tranh chấp giữa Mỹ và Nhật trong thị trường phim ảnh, hay giữa Tây Ban Nha và Canada về đánh bắt

cá hoặc về luật Helms-Berton của Mỹ chống Cuba Trong điều kiện mới, Ủy ban giải quyết tranh chấp bắt đầu có tình trạng quá tải, ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả hoạt động

Lĩnh vực quyền sở hữu trí tuệ thì chưa tiến được bao nhiêu, trong khi khắp nơi người ta phàn nàn về nạn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tưởng chừng có thể dẫn tới các cuộc chiến tranh thương mại quy mô thế giới như trường hợp của Trung Quốc và Mỹ, hay Mỹ và Nhật

Tuy đã đầu tư khá nhiều công sức nhưng có lẽ hồ sơ ít khả quan nhất của WTO là quan hệ thương mại - phát triển và thương mại môi trường, có thể thấy một số nước thành viên của WTO là các nước đang phát triển nhưng vị trí của họ vẫn chưa cải thiện là bao, trừ một số nước đang phát triển lớn như Trung Quốc,

Ấn Độ, Mehico, Brasil Phần lớn còn lại, nhất là các nước Châu Phi tham gia rất hạn chế vào đời sống kinh tế thế giới so với tiềm năng của họ, hay có tham gia thì phải chịu nhiều thiệt thòi Tương tự, vấn đề môi trường được đề cập nhiều trong các vấn đề hội nghị toàn cầu cũng như khu vực, nhưng vẫn còn thiếu nhiều biện pháp thực tế hữu hiệu trong khi hàng hoá càng được sản xuất dồi dào bao nhiêu thì lượng chất thải công nghiệp, chất thải tiêu dùng càng lớn, tài nguyên thiên nhiên bị khai thác càng nhiều bấy nhiêu

Thời gian tới WTO sẽ còn giải quyết không ít nhiệm vụ khó khăn Cơ bản nhất là tiếp tục thực thi các Hiệp định của vòng đàm phán Urugoay, các tuyên bố của Hội nghị Bộ trưởng tại Singapore, các quyết định và giải thích kèm theo Bàn bạc và thống nhất về tương lai các nội dung còn chưa triệt để như thương mại và đầu tư, chính sách cạnh tranh, nông nghiệp dệt may Vấn đề thương mại

và môi trường còn tiếp tục phải thảo luận, vì trong khi chưa có một hệ thống tiêu chuẩn chung về môi trường có liên quan về thương mại thì các nước vẫn còn dùng vấn đề này như một biện pháp phi thuế quan để bảo hộ hay phân biệt đối xử trong buôn bán

1.3 HIỆP ĐỊNH ĐA SỢI VÀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN

1.3.1 Nội dung chính

Khi GATT được thành lập năm 1947, chưa có hiệp định nào liên quan đến hàng dệt may Nhưng chỉ đến cuối thập niên 50, sản phẩm nhạy cảm này đã phát triển không ngừng Trên thị trường thế giới tình hình trở nên sôi động và các nước đã chủ động tìm đến hàng loạt hiệp định ngắn hạn rồi dài hạn để thu xếp thị trường hàng dệt may Đặc biệt là đối với một số nước phát triển, đứng trước sức ép ngày càng tăng của các sản phẩm rẻ hơn từ các nước đang phát triển làm cho hoạt động buôn bán hàng dệt bị lệch khỏi các quy tắc cơ bản của GATT, làm sai lệch cạnh tranh và thương mại thông thường Trước thực tế đó, đầu thập niên

60, lĩnh vực dệt may đã được bàn đến trong khuôn khổ GATT nhưng như một trường hợp ngoại lệ, theo các quy tắc đàm phán riêng Trên cơ sở các thoả ước song phương giữa các nước và đặc điểm tình hình, dưới sự giám sát của GATT, Hiệp định về mậu dịch quốc tế hàng dệt còn gọi là Hiệp định đa sợi đã được ký năm 1973 và có hiệu lực từ 01/01/1974

Về cơ bản Hiệp định này cho phép các nước phát triển thông qua các hiệp định song phương hay các hành động đơn phương áp đặt hạn ngạch đối với hàng dệt may nhập khẩu từ các nước đang phát triển MFA có giá trị hiệu lực đối với các nước tham gia ký kết chứ không phải là hiệp định bắt buộc với tất cả các nước thành viên GATT /WTO

Mục tiêu tổng quát của MFA là :

+ Mở rộng và tự do hoá thương mại quốc tế

+ Chống lại tình trạng rối loạn thị trường

+ Tạo thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, xã hội của các nước đang phát triển

Hàng dệt may theo quy định của MFA chỉ giới hạn ở "vải, sợi và các sản phẩm từ bông, len, sợi nhân tạo" Lần gia hạn trước đây Hiệp định đa sợi có quy định thêm lanh, tơ lụa pha sợi gai

Nội dung chính của Hiệp định đa sợi có thể tóm tắt qua các điều khoản chủ yếu nhất như sau :

+ Điều 1 : Các biện pháp hạn chế đặc biệt trong thương mại quốc tế về

hàng dệt may có thể được áp dụng trong một số thời gian hạn chế

trong thời gian một năm nếu việc nhập khẩu đó gây ra tình trạng rối loạn thị trường, trừ khi nước xuất khẩu chấp nhận một giải pháp hợp lý khác

những mặt hàng cụ thể và với nước xuất khẩu những mặt hàng gây ra rối loạn thị trường đó

* MFA còn cho phép nước nhập khẩu áp dụng điều 3 chỉ khi họ đáp ứng được các yêu cầu nghiêm ngặt của việc "Chứng minh tình trạng rối loạn thị trường" Phụ lục A của Hiệp định đa sợi quy định rõ ràng "Việc xác định tình hình rối loạn thị trường phải dựa trên những thiệt hại nghiêm trọng đối với nhà sản xuất nội địa hoặc nguy cơ rõ ràng của các thiệt hại" MFA cũng quy định các thiệt hại phải được xác định trên cơ sở xem xét tình hình kinh tế của một ngành kinh tế nội địa cụ thể và "Việc tăng nhanh, khối lượng lớn hàng nhập khẩu một cách rõ ràng (có thể xác định được) chứ không phải dựa theo phỏng đoán, lập luận hay khả năng ít xảy ra."

* Điều 3 cũng quy định về cơ chế "Tham vấn" khuyến khích các nước thành viên tổ chức các cuộc họp song phương thảo luận về thương mại hàng dệt may

* Theo điều 3 nếu một nước nhận thấy trên thực tế hàng dệt may nhập khẩu đang gây rối loạn thị trường nước mình thì đầu tiên phải yêu cầu có cuộc tham vấn với các nước xuất khẩu có liên quan

* Khi cuộc thảo luận đi đến thoả thuận thì các bên phải xây dựng thoả thuận này theo quy định ở phụ lục B Theo đó "mức hạn chế số lượng ban đầu sẽ

không thấp hơn mức nhập khẩu hay xuất khẩu thực tế của sản phẩm đó trong thời gian 12 tháng, kết thúc vào 2 tháng trước khi đưa ra yêu cầu tham vấn" Phụ lục B cũng quy định rằng mức nới lỏng các hạn chế nhập khẩu bình quân hàng năm không được thấp hơn 6% Một nước nhập khẩu có thể áp dụng mức thấp hơn nhưng trong trường hợp đặc biệt

* Hiệp định đa sợi còn quy định về tính linh hoạt trong sử dụng hạn ngạch Nước xuất khẩu có thể cho phép mở rộng hạn ngạch đã được phân bổ đối với nhóm sản phẩm cụ thể trong thời gian nhất định theo một trong các cách sau :

- Chuyển hạn ngạch không dùng hết của một nhóm sản phẩm sang nhóm sản phẩm khác đã dùng hết hạn ngạch; tỷ lệ cho phép là 7%

- Sử dụng trước hạn ngạch của năm tiếp theo; tỷ lệ cho phép là 5%

- Sử dụng trước hạn ngạch của năm trước; tỷ lệ cho phép là 10% Các nước nhập khẩu có thể áp dụng tỷ lệ thấp hơn trong trường hợp đặc biệt, nhưng tỷ lệ Swing không được thấp hơn 5%

+ Điều 4: Cho phép các nước thành viên điều tiết thương mại hàng dệt

may của mình thông qua các hiệp định song phương mà không có nghĩa vụ phải dành các quy định tương tự cho các đối tác thương mại khác

Việc quản lý thực hiện MFA do Ủy ban dệt tiến hành Ủy ban này gồm đại diện của các bên ký kết Hiệp định đa sợi và do Tổng giám đốc GATT làm chủ tịch Ủy ban này sẽ thành lập cơ quan giám sát hàng dệt để theo dõi trực tiếp tình hình thực thi MFA

1.3.2 Tình hình thực hiện hiệp định đa sợi

Trong thực tế thi hành Hiệp định đa sợi MFA các nước thường đạt được các Hiệp định song phương khác nhau đối với các nước khác nhau Tuy nhiên, hạn ngạch quy định trong các Hiệp định song phương thường được phân theo 3 cấp Mức tổng cộng hay là mức hạn chế xuất khẩu của một nước hàng năm Trong hạn ngạch tổng cộng này có hạn ngạch theo nhóm hàng và theo từng sản phẩm cụ thể

Các sản phẩm không thuộc 3 cấp hạn ngạch trên thì được điều tiết bởi mức tham vấn tính trong Hiệp định song phương, nếu cần có thể được cấp hạn ngạch

bổ sung

Trong nhiều trường hợp các Hiệp định song phương cho phép áp dụng nội dung linh hoạt trong sử dụng hạn ngạch, chuyển hạn ngạch không dùng hết giữa các nhóm sản phẩm, carryforward hay carryover hạn ngạch không dùng hết giữa các năm dương lịch

Qua thực tế điều tiết thương mại hàng dệt may từ năm 1974 đến năm 1994 Hiệp định đa sợi đã được gia hạn 4 lần vào các năm 1981, 1986, 1993 và cho đến nay đã có hơn 40 nước tham gia vào ký kết và thực hiện Hiệp định đa sợi, giá trị xuất khẩu năm 1994 của các nước tham gia MFA đạt 136 tỷ USD, chiếm 80% thương mại dệt may thế giới (gồm cả thương mại nội bộ EU) Phạm vi điều chỉnh của MFA không ngừng được mở rộng cả về nhóm hàng và nước tham gia Với quy định ban đầu là các hạn chế số lượng MFA đã được các nước áp dụng chuyển thành biện pháp tự nguyện hạn chế xuất khẩu một cách có hệ thống thông qua gần 100 Hiệp định song phương

Pakistan * * * * *

Srilanka * * * * * *

Tổng 29 19 22 6 7 16 99

(Nguồn : Current Situation of World Textile Industry, Japan Ministry of

Trade and Industry)

Có thể nói MFA đã tạo cho các nước phát triển một cơ chế quốc tế hiệu quả hơn để đối phó với tình trạng phá vỡ thị trường hàng dệt, bảo hộ sản xuất Mặt khác nó cho phép các nước đang phát triển thâm nhập phần nào vào thị trường ngày càng tăng của các nước phát triển và tạo ra sự mở rộng của thị trường dệt may

Dù điều 3 quy định rằng các biện pháp hạn chế chỉ được áp dụng đối với những mặt hàng cụ thể và với nước xuất khẩu những mặt hàng gây ra rối loạn thị trường đó Nhưng trên thực tế chúng đã mở rộng và đang điều tiết toàn bộ thương mại hàng dệt may thế giới

Điều quan trọng nhất là các quy định của MFA đã vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc cơ bản không phân biệt đối xử của GATT bằng việc cho phép các nước đặt ra các hạn chế thương mại thông qua các Hiệp định song phương hay các hành động đơn phương Hơn thế nữa, rất khó quản lý việc áp dụng MFA trong các Hiệp định song phương mang nặng tính chất phân biệt đối xử vì chúng còn phụ thuộc nhiều vào các lý do chính trị Do vậy, có thể nói nhiều năm qua MFA đã tồn tại như vừng sáng mờ, một ngoại lệ của GATT

Trên thực tế, MFA cũng đã không giúp cải thiện đáng kể nền công nghiệp đang giảm dần sức cạnh tranh do chi phí cao ở các nước phát triển dù có bảo hộ chúng Vì nhìn tổng thể, khi thống nhất áp dụng hạn ngạch cả nước xuất khẩu và nước nhập khẩu đã liên kết với nhau để kìm hãm sự tự do hoá thị trường, là điều tối kỵ đối với mọi ngành công nghiệp Yêu cầu đặt ra hiện nay là phải nhất thể hoá thương mại hàng dệt may theo các nguyên tắc chung của GATT/WTO hay

đặt lĩnh vực này dưới sự điều chỉnh của hệ thống thương mại thế giới Như vậy không những tăng cường sức mạnh cho WTO mà còn tạo ra cơ hội tự do hoá hoàn toàn một trong những thị trường sôi động nhất của mậu dịch hàng hoá thế giới Nhiều nước phát triển vì lợi ích của mình đã không nhất trí với mục tiêu mà mong muốn duy trì hạn chế số lượng theo quy định của MFA Điển hình là Mỹ

và Châu Âu đều khuyến khích một cơ chế "tăng dần" (Growing-up) nghĩa là áp dụng MFA cho tất cả các sản phẩm dệt may và gia hạn Hiệp định đa sợi cho đến khi việc áp dụng hạn ngạch giảm bớt tính bảo hộ Tuy nhiên, do sự đấu tranh quyết liệt của phần lớn các nước thành viên GATT/WTO đã đạt được Hiệp định

về hàng dệt may quyết định chính thức đưa hàng dệt may vào khuôn khổ của Tổ chức thương mại thế giới

1.4 HIỆP ĐỊNH VỀ HÀNG DỆT - MAY TẠI VÒNG ĐÀM PHÁN URUGUAY

1.4.1 Tóm tắt Hiệp định

Như đã trình bày ở trên, từ những năm 70, do tính nhạy cảm mà mặt hàng dệt may được điều chỉnh riêng theo Hiệp định đa sợi như một ngoại lệ của GATT Nhưng từ vòng đàm phán Urugoay với sự lớn mạnh về nhiều mặt của GATT và sự ra đời của Tổ chức Thương mại Thế giới các nước thành viên đã nhất trí đưa hàng dệt may vào khuôn khổ điều tiết chung theo các nguyên tắc chung của GATT/WTO như các mặt hàng khác Quyết định này đã được cụ thể hoá bằng Hiệp định về hàng dệt may (Agreement on Textile và Clothing - sau đây gọi tắt là ATC) có hiệu lực từ ngày 1/1/1995 tức là đồng thời với sự ra đời

Tổ chức Thương mại Thế giới và chấm dứt khi toàn bộ các sản phẩm dệt may được đưa vào tự do hoá hết (Cụ thể là đến 1/1/2005)

Bắt đầu từ đây các hoạt động trao đổi trên thị trường dệt may thế giới sẽ chịu sự điều chỉnh của qui phạm pháp luật mới này Kể cả khi không còn hiệu lực thì Hiệp định ATC cũng vẫn để lại những ảnh hưởng nhất định đối với hình thái của thị trường dệt may thế giới sau này Do vậy phần tiếp theo của khóa luận giới thiệu tóm tắt nội dung của Hiệp định ATC cũng là những yêu cầu mà Việt Nam

sẽ phải tuân thủ khi tham gia WTO

Hiệp định ATC gồm có 9 điều và một danh mục các mặt hàng dệt may thuộc điều chỉnh đã được phân theo hệ mã HS 6 số (Hệ thống mã hoá và phân loại hàng hoá hài hoà của Ủy ban hợp tác hải quan quốc tế thông qua ngày 14/6/1983 có hiệu lực từ 1/1/1997

Để giám sát và điều chỉnh quá trình thực hiện Hiệp định ATC, Ban giám sát sản phẩm dệt may sẽ được thành lập (gọi tắt là TMB), TMB là cơ quan đặc trách giải quyết mọi vấn đề phát sinh trong khi thực hiện Hiệp định ATC, TMB bao gồm chủ tịch và 10 đại diện luân phiên của các nước thành viên TMB sẽ báo cáo cho hội đồng thương mại hàng hoá của WTO, cơ quan chịu trách nhiệm đánh giá hoạt động của Hiệp định ATC trước khi kết thúc từng giai đoạn của quá trình hoà nhập

Nội dung quan trọng nhất của Hiệp định là điều khoản về các hạn chế số lượng và chương trình chuyển tiếp sản phẩm dệt may vào khuôn khổ WTO

Trong vòng 60 ngày kể từ ngày Hiệp định ATC có hiệu lực các nước thành viên phải thông báo tất cả các hạn chế về số lượng của mình theo các Hiệp định song phương đã ký cho Ban giám sát hàng dệt may Các hạn chế về số lượng bao gồm toàn bộ các hạn chế mà nước thành viên áp dụng trước ngày Hiệp định ATC

+ Ngày 1/1/1995 các nước thành viên phải tự do hoá thêm ít nhất 16% tổng khối lượng sản phẩm dệt may nhập khẩu năm 1990 của mình

+ Ngày 1/1/1998 các nước thành viên phải tự do hoá thêm ít nhất 17% tổng khối lượng sản phẩm dệt may nhập khẩu năm 1990 của mình

+ Ngày 1/1/2002 các nước thành viên phải tự do hoá tiếp ít nhất 18% tổng khối lượng sản phẩm dệt may nhập khẩu năm 1990 của mình

+ Ngày 1/1/2005, toàn bộ sản phẩm còn lại phải được tự do hoá

Các sản phẩm đưa ra để hoà nhập phải được lựa chọn từ danh mục hàng hoá đã được chia theo 4 nhóm chính là : sợi, vải, phụ liệu dệt và hàng may sẵn kèm Hiệp định ATC

Cùng lúc với việc thực hiện chương trình chuyển tiếp, các hạn chế đang áp dụng theo các Hiệp định song phương (trong khuôn khổ MFA) có hiệu lực từ trước ngày 1/1/1995 Hàng năm phải được nới lỏng theo các tỷ lệ tương ứng như sau :

+ Giai đoạn 1 (1995-1998): tỷ lệ nới lỏng hạn chế thấp nhất 16%/năm + Giai đoạn 2 (1998-2002): tỷ lệ nới lỏng hạn chế thấp nhất 25%/năm + Giai đoạn 3 (2002-2005): tỷ lệ nới lỏng hạn chế thấp nhất 27%/năm Sau thời hạn 10 năm nêu trên, các quy định hạn chế nhập khẩu theo MFA trước kia hay không theo quy định của GATT sẽ bị loại bỏ hoàn toàn

Nếu một nước thành viên không thông báo bảo lưu quyền áp dụng các biện pháp tự vệ khẩn cấp thì các sản phẩm dệt may coi như đã hoàn toàn được đưa vào GATT 1994 Vì vậy, nước thành viên này không phải thực hiện các nghĩa vụ lập chương trình 3 giai đoạn đưa 16,17,18% khối lượng sản phẩm dệt may năm

1990 vào GATT 1994

Hiệp định ATC cũng quy định về các biện pháp tự vệ khẩn cấp cho các nước thành viên Điểm quan trọng là các điều khoản này chỉ áp dụng đối với các sản phẩm chưa đưa vào GATT

Theo đó, các biện pháp tự vệ khẩn cấp cũng được áp dụng giống nguyên tắc của GATT là theo từng sản phẩm chứ không theo mã HS

Điều 6: Quy định các biện pháp tự vệ khẩn cấp của Hiệp định ATC này

không áp dụng cho :

- Sợi dệt tay của các nước đang phát triển; các sản phẩm làm bằng tay từ các loại sợi này

- Các loại sản phẩm dệt may thủ công truyền thống (được định nghĩa rõ trong Hiệp định ký giữa 2 bên)

- Các sản phẩm làm từ lụa thuần tuý

- Các sản phẩm từng buôn bán với số lượng lớn như : túi sách, thảm trải chân, thảm đay, cói

Các biện pháp tự vệ khẩn cấp chỉ được áp dụng trên cơ sở:

+ Một sản phẩm đang được nhập khẩu với số lượng tăng lên, gây ra hay đe dọa gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất trong nước hoặc các sản phẩm trong nước cạnh tranh trực tiếp

+Việc gây ra hay đe dọa gây ra thiệt hại nghiêm trọng phải được chứng minh rằng đó là hậu quả của việc tăng số lượng nhập khẩu chứ không phải bởi các yếu tố khác như thay đổi công nghệ hay do sự thay đổi thị hiếu khách hàng Khi xác định thiệt hại của một sản phẩm, nước thành viên chỉ ra mức độ ảnh hưởng của các sản phẩm nhập khẩu đó đối với một ngành công nghiệp cụ thể, và phải được phản ánh qua các chỉ số kinh tế như sản lượng, công suất sử dụng thiết bị, mức tồn kho, thị phần, lương công nhân Không được xác định một yếu tố hoặc tổng hợp các yếu tố trên để ra quyết định

Hiệp định ATC cho phép không áp dụng biện pháp tự vệ khẩn cấp đối với sản phẩm xuất khẩu của các nước thành viên mà sản phẩm xuất khẩu của họ đã chịu hạn chế theo Hiệp định này

Khi áp dụng các biện pháp tự vệ, các biện pháp cụ thể sẽ được cân nhắc để bảo vệ quyền lợi của các nước xuất khẩu

+ Các nước kém phát triển sẽ được đối xử đặc biệt ưu đãi hơn so với những đối xử dành cho nhóm các nước phát triển thành viên

+ Các nước xuất khẩu với số lượng nhỏ so với nhóm các nước thành viên khác hay các nước xuất khẩu có tổng số chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng nhập khẩu vào một nước thành viên sẽ được đối xử hoàn toàn khác biệt ưu đãi hơn so với các nước khác

Việc áp dụng các biện pháp tự vệ khẩn cấp phải bảo đảm nguyên tắc không phân biệt đối xử, không gây cản trở đối với thương mại quốc tế

Các nước tiến hành các biện pháp tự vệ khẩn cấp phải tham vấn các nước thành viên bị ảnh hưởng của các biện pháp đó theo một trình tự do Hiệp định ATC quy định

Thời hạn áp dụng các biện pháp tự vệ khẩn cấp cũng được quy định rõ + Tối đa là 3 năm và không được gia hạn thêm

+ Hoặc cho tới khi các sản phẩm bị hạn chế được đưa vào GATT (tuỳ theo thời hạn nào đến trước)

Nếu các biện pháp tự vệ khẩn cấp phải kéo dài hơn 1 năm thì mỗi năm phải nới lỏng với tỷ lệ nhỏ nhất là 6%

Ngoài ra, Hiệp định ATC còn yêu cầu các nước thành viên thực hiện các nguyên tắc chung như mở cửa thị trường, không phân biệt đối xử trong thương mại của GATT /WTO Cụ thể như :

- Mở cửa thị trường dệt may thông qua các biện pháp giảm thuế, loại bỏ các hàng rào phi thuế quan, thuận lợi hoá các thủ tục hải quan, thủ tục hành chính

Theo Hiệp định ATC về mở cửa thị trường thì mức thuế đối với hàng dệt may sẽ giảm 12% so với mức trung bình hiện nay trong vòng 10 năm

- Áp dụng các biện pháp, chính sách tạo điều kiện cho một nền thương mại công bằng

- Không phân biệt đối xử đối với hàng dệt may

Các hoạt động của các nước thành viên liên quan tới các quy tắc nói trên phải thông báo cho TMB, trong trường hợp cần thiết phải thông báo cho các cơ quan của WTO và các nước thành viên

Trong trường hợp một nước thành viên phát hiện một nước thành viên khác không tuân thủ các nguyên tắc chung trên cũng như quyền và nghĩa vụ theo Hiệp định ATC này thì có quyền đưa vấn đề ra các cơ quan hữu quan của WTO

và thông báo cho TMB

1.4.2 Tình hình thực hiện Hiệp định ATC trong thời gian qua

Tính đến nay Hiệp định về hàng dệt may của vòng đàm phán Uruguay (ATC) đã có hiệu lực được hơn 7 năm Trong thời gian này, nhiều nước thành viên WTO đã tích cực thực hiện những yêu cầu của giai đoạn 1 quá trình hoà nhập trở lại mậu dịch hàng dệt may theo các nguyên tắc chung của GATT /WTO hay nói cách khác là tự do hoá thương mại hàng dệt may thế giới

1.4.2.1 Về danh mục đưa vào tự do hoá

Theo quy định tại các khoản 6 và 7, điều 2 giai đoạn 1 của quá trình hoà nhập các nước thành viên phải chọn trong danh mục hàng hoá kèm theo 90 Hiệp định những chủng loại sản phẩm chiếm ít nhất 16% khối lượng nhập khẩu hàng dệt may năm 1990 nước mình để thực hiện tự do hoá Trong thời gian thực hiện vừa qua ta thấy nổi lên các nước và khu vực : Canada, EU, Na Uy, Mỹ đã thông báo danh mục của mình sớm nhất vào ngay ngày 1/11/1994 (chỉ sau ngày ký Tuyên bố Marakesh thành lập WTO có 6 tháng 15 ngày) Và cho đến hết tháng 11/1996 thì đã có 143 nước và khu vực đưa ra danh mục sản phẩm dệt may của mình sẽ tự do hoá trong giai đoạn I

Bảng 2: Tỷ lệ sản phẩm được tự do hoá của các nước tính đến hết 11/2000.

(Tên nước tính theo thứ tự bảng chữ cái tiếng Anh)

TT Tên nước Tỷ lệ sản phẩm được tự do hoá so với khối lượng

25 Nicaragua 16,64 ( Nhập khẩu Dệt-May)

35 Slovenia 16,06 ( Nhập khẩu năm 1992)

(Nguồn : Báo cáo của Đại hội Đồng tại Hội nghị Bộ trưởng 2000 của WTO)

Ngoài các nước nêu trên, Ban giám sát sản phẩm dệt may còn đang tiếp tục

xác nhận các báo cáo của Israel, Myanmar, Saint Kitts và Nevils đưa tổng số các

nước và khu vực đã thông báo lên 47 TMB cũng đã chích thức xác nhận các

danh mục hàng hoá của các nước đạt yêu cầu về số lượng, chủng loại đã nêu

trong Hiệp định Tuy nhiên có một số lấy một thời gian mốc để tính giá trị sản

phẩm khác 1990 như CH Czech ( từ 1993), Hungary (92)

Qua tổng kết, không có nước thành viên nào áp dụng khoản 10, điều 2 để

tự do hoá sản phẩm dệt may của mình trước khi thông báo theo thời hạn quy

định

Nhìn chung, các danh mục sản phẩm đều được các nước đặc biệt là các

nước phát triển “lựa chọn” cẩn thận nên dù nhiều nhưng phần lớn sản phẩm lại

không phải đối tượng áp dụng các hạn chế trước kia Trên thực tế, mới chỉ có mặt

hàng găng tay lao động do Canađa đưa ra là loại đã từng bị hạn chế nhập khẩu

Hơn thế nữa các sản phẩm đưa vào tự do hoá ở giai đoạn này chủ yếu là

loại bỏ giá trị gia tăng (Value - added) thấp thuộc nhóm vải sợi trong khi nhóm

hàng may sẵn có tỷ trọng thấp hơn nhiều Do vậy, có thể thấy rằng giai đoạn I

của quá trình hoà nhập sẽ không có nhiều ý nghĩa về thương mại Nhiều nước đã

kiến nghị danh mục sản phẩm được tự do hoá phải kết hợp cả sản phẩm có và

không áp dụng hạn chế trước kia, Các sản phẩm nhạy cảm và không nhạy cảm, đặc biệt là sản phẩm may mặc

Từ thực tế nêu trên thì triển vọng mở cửa thị trường tạm thời nhờ vào việc nới lỏng 16% hạn chế số lượng hàng năm trong giai đoạn I, theo quy định tại khoản 13 và 18 của điều 2 của Hiệp định

1.4.2.2 Về các Hiệp định song phương trong khuôn khổ MFA

Khoản 1 điều 2 của hiệp định ATC quy định tất cả các hạn chế số lượng ở các Hiệp định song phương có hiệu lực từ trước ngày 1/1/1995 trong khuôn khổ Hiệp định đa sợi (MFA) trước kia phải được thông báo chi tiết cho TMB (về khối lượng, tỷ lệ tăng hàng năm, điều khoản mềm dẻo của hạn ngạch ) Đến nay, đã có

EU, Canada, Mỹ, Nauy thông báo về các hạn chế này Đồng thời TMB cũng đã nhận và xử lý các ý kiến có liên quan đến các thông báo nêu trên từ Colombia, Hongkong và Macao, (về thông báo của Mỹ): Hàn Quốc (về thông báo của Canada, EU, và Mỹ)

1.4.2.3 Về việc các biện pháp hành chính trong thực hiện các hạn chế

Khoản 17 điều 2 quy định các thoả thuận song phương và phù hợp với yêu cầu của Hiệp định về các biện pháp hành chính trong khi thực thi Hiệp định giữa các nước liên quan phải được thông báo đầy đủ cho TMB Các biện pháp hành chính liên quan đến hệ thống kiểm soát xuất khẩu có thể là thủ tục cấp giấy phép xuất khẩu, quản lý hoạt động xuất khẩu, các điều khoản mềm dẻo của hạn ngạch cho đến nay đã có thỏa thuận của Marituis với Mỹ và giữa Canada với Bangladesh được xác nhận Một số thông báo tương tự khác đang được xem xét

1.4.2.4 Về việc áp dụng các biện pháp tự vệ:

Theo điều 6 của Hiệp định, các nước có quyền áp dụng các biện pháp tự

vệ hạn chế nhập khẩu đối với những sản phẩm do Hiệp định điều chỉnh và chưa được tự do hoá trong trường hợp có thiệt hại hay nguy cơ thiệt hại Nếu như vậy nước nhập khẩu phải tham vấn các nước thành viên liên quan và thông báo cho TMB trước khi áp dụng đơn phương các biện pháp tự vệ (Theo khoản 10, điều 6) hoặc đi đến một thoả thuận về biện pháp tự vệ cần thiết (theo khoản 9 điều 6) Hiện nay đã có 7 nước quyết định không sử dụng quyền áp dụng các biện pháp tự

vệ, 51 nước thành viên khác bảo lưu quyền này Trong thời gian thi hành Hiệp

định vừa qua các biện pháp tự vệ đã được áp dụng như sau:

+ Các biện pháp tự vệ được các nước đơn phương áp dụng: 23 lần

+ Các biện pháp tự vệ thoả thuận áp dụng theo khoản 8, điều 6: 8 lần

Cùng với các trường hợp nêu trên, phía Mỹ còn một lần tham vấn Brasil về

áo ngoài làm bằng len cho nam và (Category 434) vào ngày 26/4/95 nhưng

không đưa ra biện pháp tự vệ

Như vậy chỉ có 2 nước đã áp dụng biện pháp tự vệ là Mỹ (áp dụng với 14

nước thành viên trong 25 trường hợp) và Brasil với hai nước thành viên trong 7

trường hợp Thời gian cụ thể như sau:

Bảng 3: Thời gian và số lần các nước yêu cầu được áp dụng biện phảp tự vệ

Ngoài ra TMB còn được Hồngkông thông báo về yêu cầu tham vấn Thổ Nhĩ Kỳ theo khoản 4, điều 4 Quy tắc giải quyết tranh chấp và khoản 1 điều 22 của GATT 1994 liên quan đến việc Thổ Nhĩ Kỳ đơn phương áp đặt hạn chế số lượng đối với hàng loạt sản phẩm dệt may nhập khẩu từ Hồng Kông từ 1/1/996 Tóm lại, Hiệp định ATC đã được các nước thành viên hưởng ứng tích cực

và dù có xuất hiện một số trở ngại trong quá trình thực hiện thì Hiệp định này cũng vẫn đang đi dần vào thực tiễn với những tác động cụ thể

1.4.3 Tác động của hiệp định ATC đối với môi trường kinh doanh dệt - may quốc tế

Một điều dễ nhận thấy là hiệp định ATC đã bắt đầu làm thay đổi căn bản môi trường kinh doanh hàng dệt may thế giới, một môi trường mà từ hàng chục năm nay luôn tồn tại các rào cản thương mại một cách công khai dưới sự bảo trợ của hiệp định đa sợi Những dấu hiệu mới này tất nhiên sẽ theo hướng tự do hoá thị trường, đặc biệt kích thích xuất khẩu của các nước đang phát triển vào các nước phát triển sau khi các vật cản đã được dỡ bỏ hoàn toàn

Nhìn sâu hơn thì các nước đang phát triển Châu Á sẽ được lợi từ Hiệp định mới ký nhiều hơn so với các nước châu Mỹ Latinh hay Châu Phi Bởi lẽ các khu vực này phải chịu các hạn chế của MFA nhiều hơn, Châu Á ít bị ràng buộc bởi các hạn ngạch ngặt nghèo của các Hiệp định ATC theo những cách khác nhau Nhìn chung các nước mới phát triển mạnh gần đây như Indonesia, Malaysia, Philippines sẽ "hào hứng " hơn các nước đi trước như Hàn Quốc, Đài Loan, Hongkong

Viện kinh tế Công nghiệp và Thương mại Hàn Quốc đã đưa ra những dự đoán về tác động của Hiệp định ATC đối với sản xuất và trao đổi hàng dệt may thế giới như sau:

Tóm lại, Hiệp định ATC đã được các nước thành viên hưởng ứng tích cực

và dù có xuất hiện một số trở ngại trong quá trình thực hiện thì Hiệp định này cũng vẫn đang đi dần vào thực tiễn với những tác động cụ thể

Bảng 4: Dự đoán các tác động của hiệp định ATC đối với sản xuất và

thương mại hàng - dệt may thế giới

Đơn vị tính: %

Tên nước Biến đổi về giá trị sản lượng Biến đổi về giá trị XNK

Indonesia 54,19 461,01 Malaysa 53,13 274,82 Singapore 37,28 122,30 Philippines 25,83 183,14

Canada -18,58 200,17

(Nguồn: Trích dự đoán thị trường dệt may thế giới – Viện Kinh tế Công nghiệp

và Thương mại Hàn Quốc )

Từ một vài năm trở lại đây đã thấy rõ sự chuyển dịch sản xuất từ các nước

"đàn anh" sang các nước mới ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam thông qua

đầu tư nước ngoài hay gia công xuất khẩu Và tại nơi mới, ngành Dệt - May

nhanh chóng trở thành một ngành công nghiệp mũi nhọn, đóng vai trò quan trọng

trong chiến lược phát triển của các nước này Như vậy,bằng các quy định tiến tới

xoá bỏ các rào cản bấy lâu nay, Hiệp định về hàng dệt may (ATC) đã mở ra một

thời kỳ mới cho sự phát triển của ngành, không chỉ tại các nước đang phát triển

mà cả trên quy mô toàn cầu

Muốn tận dụng được cơ hội này, cách duy nhất mang tính chiến lược là nghiên cứu kỹ năng lực sản xuất thực tế của ngành Dệt - May Việt Nam mà đề

ra các định hướng phù hợp

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH DỆT - MAY

VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM QUA

2.1 GIỚI THIỆU VỀ NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM

2.1.1 Nét chung của ngành dệt may xuất khẩu Việt Nam

Đối tượng nghiên cứu của chương này là thực trạng xuất khẩu và năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam xuất khẩu trong những năm qua Tuy nhiên để có thể phân tích được đầy đủ tình hình xuất khẩu và cạnh tranh đó, đề tài không thể không trình bày tóm lược tình hình sản xuất, bởi lẽ sản xuất là cơ sở hình thành xuất khẩu và năng lực cạnh tranh trong xuất khẩu theo nguyên tắc : sản xuất - tiêu thụ trong nước - xuất khẩu và cạnh tranh trong xuất khẩu

So với nhiều ngành khác, ngành dệt may ở Việt Nam là ngành công nghiệp truyền thống có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển Từ khi đổi mới, ngành dệt may không ngừng phát triển cả về qui mô, năng lực sản xuất, trình độ công nghệ trang thiết bị, ngày một tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng sản phẩm Cho đến nay, sản phẩm dệt may Việt nam đã đáp ứng được phần lớn nhu cầu trong nước và có khả năng xuất khẩu lớn sang các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Bắc Mỹ Việc xuất khẩu hàng dệt may đã đem lại một khoản ngoại tệ rất đáng kể để đổi mới và nâng cấp toàn bộ trang thiết bị công nghệ của ngành dệt may Chỉ tính riêng trong bốn năm gần đây (1999 - 2002), xuất khẩu của ngành dệt may đã mang về cho đất nước trên 8,3 tỉ USD, chỉ thấp hơn mức kim ngạch dầu thô nhưng đứng đầu tất cả các ngành xuất khẩu chế biến trong cả nưóc Ngành dệt may không chỉ đem lại nguồn tích luỹ cho đất nước mà còn góp phần quan trọng giải quyết việc làm, mang lại thu thập cho người lao động, tạo sự ổn định kinh tế, chính trị, xã hội Nước ta có dân số đông, nguồn lao động dồi dào, người Việt Nam lại có truyền thống cần cù và rất sáng tạo Mặt khác, giá cả sinh

hoạt thấp, chi phí lao động hạ, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng dệt may có ưu thế cạnh tranh Đặc điểm của ngành dệt may không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, quay vòng vốn nhanh, đội ngũ công nhân lành nghề có thể sản xuất được những sản phẩm chất lượng cao nếu được đào tạo tốt Hơn nữa, Việt nam còn có vị trí địa lý

và cảng khẩu rất thuận lợi cho việc chuyên chở hàng hoá bằng đường biển nên giảm được chi phí vận tải Hệ thống cảng biển Việt Nam nói chung đều gần kề đường hàng hải quốc tế nên có thể hành trình theo tất cả các tuyến đi Bắc Á, Đông Á và Nam Á - Thái Bình Dương, đi Trung Cận Đông, châu Âu, châu Phi, châu Mỹ Từ cảng Sài Gòn đến đường hàng hải quốc tế thường chỉ mất ba giờ hành trình với 40 hải lý Việt Nam cũng nằm trong khu vực các nước xuất khẩu lớn hàng dệt may như Trung Quốc nên ngành công nghiệp Việt Nam đang là một thị trường hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài

Có thể nói, phát triển ngành dệt may Việt Nam là phát huy tối đa những lợi thế hiện nay để phát triển kinh tế, thực hiện thành công mục tiêu công nghiệp hoá

- hiện đại hoá đất nước

2.1.2 Đánh giá tổng quát khả năng sản xuất trong nước

Xét trên tổng thể, hiện nay, giá trị sản phẩm của ngành dệt may đang chiếm gần 9% tổng giá trị của toàn ngành công nghiệp Việt Nam, trong đó ngành dệt chiếm 4,7%, ngành may chiếm 4,3% Điều đó khẳng định rõ vị trí của ngành dệt may trong cơ cấu các ngành công nghiệp

Tổng 12.941,4 17.675,2 20.996,9 20.549,6 24.719,0

Nguồn : Niên giám thống kê 2001 - Năm Thống kê

Bảng thống kê trên cho thấy, dệt và may đạt giá trị sản xuất gần tương

đương nhau Tuy nhiên, trong xu hướng phát triển hiện nay, ngành may đang

tăng trưởng nhanh hơn, đặc biệt là may công nghiệp xuất khẩu Trên thực tế,

ngành dệt trong nước mặc dù đã rất cố gắng nhưng vẫn chưa đủ khả năng đáp

ứng nhu cầu của ngành may cho nên chúng ta vẫn phải nhập ngoại khá nhiều

Theo số liệu của Tổng Công ty Dệt may Việt Nam, tình hình sản xuất của ngành

dệt may Việt Nam được đánh giá qua sản lượng sợi, sản lượng dệt, và sản lượng

may của các doanh nghiệp dệt may như sau :

Bảng 6: Năng lực sản xuất của ngành dệt may

Các loại

Sản lượng sợi (tấn)

Vải dệt (1000m2)

Đan kim (100kg)

Sản phẩm đan thoi (1000 chiếc)

Sản phẩm đan kim (1000 chiếc)

Tổng cộng

1 2 3 4 5 6 7 Doanh

Qua số liệu trên, có thể nói, tình hình sản xuất của ngành dệt may nước ta

đã có những bước trưởng thành rõ rệt Thực vậy, sản lượng sợi dệt năm 1991 mới chỉ đạt 40.000 tấn, đến năm 1997 đã là 69.000 tấn và đến năm 2002 đã lên tới con số trên 100.000 nghìn tấn Điều đó cho thấy, khả năng sản xuất sợi, nguyên liệu cung cấp cho các công ty may đã tăng đáng kể Tuy nhiên, ngành dệt vẫn phải nâng cao hơn nữa năng lực cạnh tranh của mình, không chỉ bằng lòng với việc cung cấp cho các doanh nghiệp may trong nước như hiện nay Trong ngành dệt may, các cơ sở sản xuất tuy đã được phân bổ trong cả nước nhưng tình hình phân bố đó vẫn chưa thực sự hợp lý

Hiện nay, Tổng Công ty Dệt may Việt Nam có hơn 40 doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập (tham gia sản xuất từ kéo sợi, dệt vải đến các khâu may mặc), một công ty tài chính, 4 xí nghiệp cơ khí, 2 công ty liên doanh, 2 viện nghiên cứu ứng dụng và 3 trường đào tạo kinh tế kỹ thuật, 2 công ty dịch vụ thương mại ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, các chi nhánh ở Đà Nẵng và Hải Phòng Xét trên cả nước, ngành dệt may Việt Nam hiện có gần 250 cơ sở sản xuất dệt và 500 cơ sở sản xuất may, có cả doanh nghiệp quốc doanh và ngoài quốc doanh, phân bố chủ yếu ở các thành phố lớn như thành phố Hồ Chí Minh,

Hà Nội, Đà Nẵng

Khu vực ngoài quốc doanh, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân, hộ cá thể những năm gần đây vẫn đang tăng nhanh về số cơ sở và giá trị sản phẩm Điều đó tạo thế phát triển cho ngành dệt may Việt Nam Điều đáng chú ý là số lượng nhân công thu hút vào ngành may hiện nay lên tới khoảng nửa triệu người, chiếm 20% lực lượng lao động trong ngành công nghiệp chế biến của Việt Nam (trong đó 80% là nữ) Về trình độ văn hoá và chuyên môn kỹ thuật của ngành, trình độ lao động phổ thông còn chiếm đa số với 66%, trong khi công nhân lành nghề chỉ chiếm 28,6% Bên cạnh đó, lực lượng lao động có trình độ trung cấp và đại học, lực lượng chủ chốt để phát triển ngành dệt may cả về kỹ thuật sản xuất và kỹ thuật nghiệp vụ thương mại quốc tế còn rất thấp, hiện chỉ chiếm có 5,5% Trong khi ở các nước khác, con số này là 15 - 20% Như vậy, toàn ngành dệt may nước

ta đang còn thiếu 30.000 lao động có tay nghề cao, trong đó cần 400 kỹ sư công nghệ giỏi

2.1.3 Tóm lược tình hình công nghệ của ngành dệt may Việt Nam

Những năm gần đây, trang thiết bị ngành dệt may đã tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng, từ máy đạp chân C22 của Liên Xô (cũ), máy 8322 của Đức đến máy Juki của Nhật và FFAP của CHLB Đức Sự cố gắng lớn nhất của Tổng Công ty Dệt May Việt Nam vừa qua là việc đầu tư cải tạo, nâng cấp và thay thế hàng loạt thiết bị, điển hình là trang bị tự động Auto-leveller máy ghép, máy ống

và hệ thống chải bông để tận dụng gần 500.000 cọc sợi chưa có điều kiện thay thế ở các nhà máy kéo sợi

Vừa qua, Tổng công ty cũng thay thế trên 4.000 máy dệt khổ hẹp, thiếu hệ

tự động và không đảm bảo chất lượng sản phẩm, đồng thời đổi mới toàn bộ thiết

bị hồ mắc đánh ống nhằm đáp ứng cho máy dệt hiện đại tốc độ cao, khổ rộng Thiết bị dệt kim cũng được đổi mới 55% để sản xuất đồng bộ các mặt hàng cao cấp Số 45% còn lại cũng được nâng cấp, bổ sung để hoàn thiện dây chuyền sản xuất

Để đáp ứng yêu cầu chất lượng sản phẩm cao, công nghệ may cũng nhanh chóng được nâng cấp, các dây chuyền may được bố trí theo qui mô vừa phải (25 máy), sử dụng 34 - 37 lao động gọn nhẹ và có nhân viên kiểm tra thường xuyên,

có khả năng chấn chỉnh sai sót ngay và thay đổi mẫu mã sản phẩm Khâu hoàn tất được lắp đặt các thiết bị đóng túi, súng bắn nhãn, máy dò kim Công nghệ tin học cũng được ưu tiên đưa vào những khâu sản xuất chính ở một số doanh nghiệp

Cùng với những cố gắng trên, mặt hạn chế điển hình nhất của ngành dệt may Việt Nam hiện nay là năng suất lao động còn thấp, giá thành sản phẩm cao, mẫu mã cải tiến còn chậm Nguyên nhân chính của tình trạng này là do trình độ công nghệ chưa cao và chưa đồng bộ, tổ chức sản xuất chưa hợp lý, chưa khai thác tốt công suất của dây chuyền công nghệ Bên cạnh đó, năng lực thiết kế mẫu

"mốt" và kỹ thuật may công nghiệp còn yếu, khâu cắt chưa được hiện đại hoá,

còn dùng phương pháp thủ công So với công nghệ của các nước Trung Quốc, Thái Lan, trình độ công nghệ của Việt Nam còn lạc hậu khoảng 5 - 7 năm, phần mềm điều khiển lạc hậu từ 15 - 20 năm Thời gian qua ngành may mới chỉ khai thác được khoảng 50 - 60% năng lực sản xuất Nhìn chung, trong ngành dệt may Việt Nam hiện nay, trang bị đã được nâng cao so với chính chúng ta trước đây, song vẫn còn thua kém nhiều nước đang phát triển trong khu vực như Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia

2.1.4 Cơ cấu sản phẩm của ngành dệt may Việt Nam

Ngành dệt may Việt Nam, cũng như các nước khác, được chia ra làm 2 tiểu ngành cơ bản là dệt và may Trước hết, sản phẩm dệt Việt Nam thường bao gồm những sản phẩm chính như dệt thường, dệt kim, dệt len, dệt lụa, dệt gấm, dệt thổ cẩm Trên thực tế các sản phẩm dệt độc đáo, riêng có của Việt Nam thường là dệt thủ công từ các chất liệu tự nhiên đặc sắc như dệt lụa tơ tằm, dệt thổ cẩm đã tạo nên những loại vải nổi tiếng như lụa Vạn Phúc (Hà Đông), vải thổ cẩm Mai Châu (Hoà Bình) Tuy nhiên, những sản phẩm thủ công này chủ yếu

để giới thiệu nghề truyền thống Việt Nam, vì chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong toàn ngành dệt Phần lớn hàng dệt xuất khẩu của Việt Nam vẫn là các sản phẩm dệt công nghiệp của Công ty dệt Hà Nội, Công ty dệt 8-3, Công ty dệt kim đông xuân, Công ty dệt Nam Định Các loại sản phẩm dệt chủ yếu từ sợi OE (dành cho đan kim, sợi cọc thường), vải dệt thường và vải đan kim Bảng số liệu sau đây cho biết sản lượng sợi của sản phẩm dệt :

Bảng 7: Cơ cấu sản phẩm dệt của Tổng Công ty Dệt May Việt Nam (đến 2/8/2002)

2 Vải

* Vải dệt (1000m2)

* Đan kim (kg)

159.774 13.000

Nguồn : Tổng Công ty Dệt may Việt Nam (Vinatex)

Bảng số liệu trên cho thấy, sản phẩm vải dệt chiếm tỷ trọng lớn hơn sản

phẩm vải đan kim, sợi OE chiếm tỷ trọng nhỏ hơn Nhu cầu thị trường hiện nay

đang mở rộng sản phẩm đan kim, đặc biệt là thị trường Bắc Mỹ Do đó sản phẩm

sợi OE để dệt đan kim đang được chú trọng phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu lớn

của thị trường xuất khẩu hiện nay

Thứ hai là cơ cấu sản phẩm hàng may Ngành may phong phú hơn về cơ

cấu sản phẩm vì đây mới là chủng loại xuất khẩu chính của hàng dệt may Việt

Nam Trước đây, các sản phẩm may công nghiệp chủ yếu là các loại quần áo bảo

hộ lao động, quần áo thường dùng ở nhà hay đồng phục học sinh Cho đến nay,

cơ cấu sản phẩm đã có sự thay đổi sâu sắc theo hướng đa dạng về chủng loại và

mẫu mã nhằm đáp ứng được yêu cầu của thị trường thế giới Các sản phẩm

thường xuyên được mở rộng, gồm cả quần áo thể thao, quần áo jean, complet,

Jacket v.v Ngay cả sản xuất phụ liệu may cũng đã có nhiều tiến bộ đáng kể về

chủng loại và chất lượng Các sản phẩm như chỉ khâu, khoá kéo, mex, bông tấm,

nút nhựa cũng được mở rộng Dưới đây là cơ cấu sản phẩm may chủ yếu của

Việt Nam hiện nay ;

Bảng 8: Cơ cấu một số sản phẩm may chủ yếu trong 9 tháng đầu năm 2002

6 Quần áo khác 4.648

Tổng 49.100

Nguồn : Tổng công ty Dệt may Việt Nam (Vinatex)

Như vậy, có thể nói, trong số những mặt hàng xuất khẩu chính, phần lớn

sản phẩm may xuất khẩu của ta vẫn là hàng dệt kim (40%), áo sơ mi (22%) và

quần áo các loại Do nhiều khâu thao tác thủ công nên năng suất trong ngành may

Việt Nam còn thấp so với các nước Khâu thiết kế tạo "mốt" còn yếu nên phần

lớn là may gia công hoặc theo mẫu đặt hàng của nước ngoài Nhìn chung, các sản

phẩm dệt may mang nhãn mác của Việt Nam vẫn còn rất ít trên thị trường quốc

tế

2.1.5 Khái quát thị trường tiêu thụ trong nước

Thị trường dệt may nội địa Việt Nam có xu hướng mở rộng nhanh trong

những năm gần đây, bởi lẽ dân số Việt Nam hiện nay là 80 triệu người, mức sống

của người dân cũng từng bước được nâng cao Khi cái ăn về cơ bản đã đủ, người

ta chú trọng hơn đến cái mặc, không chỉ là mặc ấm mà còn là mặc đẹp Tuy

nhiên, gần 70% dân số Việt Nam là tầng lớp nông dân với mức sống trung bình

và trung bình thấp Chính vì thế, để khai thác thị trường nội địa, cơ cấu sản phẩm

cần phải đa dạng hơn nhằm đáp ứng được nhu cầu của mọi tầng lớp dân cư

Theo đánh giá của Bộ Thương mại và Vinatex, chúng ta hiện có thể đáp

ứng được khoảng 80% nhu cầu nội địa Khoảng 10% được phép nhập khẩu nhằm

thoả mãn nhu cầu của tầng lớp có thu nhập cao, gồm các loại quần áo "mốt", thời

trang cao cấp của Mỹ, Anh, Ý, Nhật, Hàn Quốc

Theo Bộ Thương mại, vấn đề nổi cộm hiện nay là trên 10% nhu cầu còn lại

đang bị cuốn hút bởi hàng ngoại nhập khẩu trái phép Nghiêm trọng nhất là tình

trạng nhiều hàng Trung Quốc, Thái Lan được nhập lậu trốn thuế, giá bán rất thấp,

cho nên làm khuynh đảo cả hàng nội địa ngay tại sân nhà

Nguyên nhân chính của tình trạng này là :

- Hoạt động quản lý thị trường của ta chưa đủ mạnh, mặc dù đã có những

cố gắng nhưng chưa thường xuyên và triệt để

- Những hàng nhập lậu thường rất đa dạng và hấp dẫn về mẫu mã, giá bán

lại rất rẻ cho nên đã thu hút được nhiều người tiêu dùng Việt Nam có thu nhập

thấp

- Bản thân hàng dệt may của ta, chất lượng tuy tốt hơn nhưng giá còn cao

và chưa phong phú về phẩm cấp

- Không ít doanh nghiệp dệt may Việt Nam, do quá tập trung vào mục tiêu

xuất khẩu nên đã bỏ ngỏ thị trường nội địa

Năm 2002, Vinatex tiếp tục mở rộng thị trường tiêu thụ nội địa, tiếp tục

giành thêm nữa khách hàng trong nước đã một thời gian bị bỏ quên Mục tiêu đến

năm 2005 của Vinatex là phát triển 2002 đại lý tiêu thụ trên toàn quốc, thu hút

hơn nữa khách hàng trong nước tiêu thụ 50% sản phẩm của Tổng Công ty

2.2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY CỦA VIỆT NAM

NHỮNG NĂM QUA

2.2.1 Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam

2.2.1.1 Tổng quát về kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam những

năm qua

Như ở chương I đã đề cập, trong thương mại quốc tế về hàng dệt may, cơ

cấu sản phẩm bao gồm nhiều chủng loại rất phong phú và đa dạng Như vậy việc

thống kê hàng trăm chủng loại một cách chi tiết là nội dung rất phức tạp Do đó

người ta thường tính tổng quát kim ngạch xuất khẩu chung của các loại sản phẩm

dệt may hàng năm Bảng dưới đây sẽ phản ánh tổng quát tình hình đó

1995 850 -

Nguồn: Báo cáo tổng kết của Bộ Thương mại, năm 2001

Từ bảng số liệu thống kể trên, có thể rút ra một số nhận xét chủ yếu sau:

- Một là, trong suốt 8 năm qua (1995 - 2002), kim ngạch xuất khẩu hàng

dệt may của Việt Nam vẫn liên tục tăng, năm sau đều vượt năm trước, tuy mức

tăng không giống nhau qua từng năm nhưng động thái tăng trưởng quán xuyến

đó đã chỉ xu hướng phát triển xuất khẩu dệt may của Việt Nam ổn định hơn hẳn

so với tình hình xuất khẩu dệt may của cả thế giới

- Hai là, trong xu hướng tăng trưởng liên tục đó, đáng chú ý hơn cả là hai

điểm sáng nổi bật vào hai năm 1996 và 2002 với mức tăng trưởng kỷ lục là

35,3% và 38,2% Đó cũng là điều rất khó đạt được trong thương mại hàng hóa

thế giới suốt nhiều năm qua

- Ba là, đối lập với những mức tăng kỷ lục trên, mức tăng thấp nhất là hai

năm 1998 và 2001 với 7,4% và 5,1% Như đã nêu ở chương 1, đó cũng là thời

điểm do ảnh hưởng xấu của khủng hoảng tài chính châu Á (1997- 1998) và sự

kiện khủng bố 11- 9 ở Mỹ (2001) đã làm cho kinh tế, thương mại thế giới biến

động, theo đó kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may thế giới giảm sút Trong khi đó,

xuất khẩu dệt may Việt Nam vẫn tăng

- Bốn là, nhìn chung cả giai đoạn trên, kim ngạch xuất khẩu năm 2002

gấp 3,2 lần so với năm 1995, tốc độ tăng bình quân đạt 19,3%/năm

2.2.1.2 Phân tích cụ thể tình hình xuất khẩu hàng dệt may trong năm 2002