Trí thức thừa thiên huế trong công cuộc kháng chiến chống pháp (1945 – 1954)

Trí thức thừa thiên huế trong công cuộc kháng chiến chống pháp (1945 – 1954).

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: LỊCH SỬ VIỆT NAM

MÃ SỐ: 60.22.54

ĐỀ TÀI:

TRÍ THỨC THỪA THIÊN HUẾ TRONG

CÔNG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP 1945 - 1954

TÁC GIẢ: LÊ HOÀI NAM NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS.TS BÙI THỊ TÂN HỘI ĐỒNG BẢO VỆ: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HUẾ

NĂM BẢO VỆ: 2010

LÊ HOÀI NAM © Copyright 2010

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, nhân sĩ, trí thức Việt Nam luôn giữ vai trò quan trọng và có những ñóng góp xứng ñáng cho ñất nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau

Thừa Thiên Huế trước Cách mạng tháng Tám 1945 là Kinh ñô, trung tâm chính trị

- xã hội của cả nước, là nơi tập trung các cơ quan ñầu não của chế ñộ quân chủ phong kiến, của thực dân Pháp, phát xít Nhật có nhiều tầng lớp trí thức sinh sống, học tập và làm việc

Sau khi thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta, tin tưởng vào sự lãnh ñạo của

Đảng, vào lãnh tụ cách mạng Hồ Chí Minh, hầu hết các nhân sĩ, trí thức Thừa Thiên Huế ñược giác ngộ cách mạng Họ ñã rời bỏ cuộc sống êm ấm, tiện nghi nơi ñô thành ñi vào

các chiến khu, chấp nhận mọi gian lao, thiếu thốn cùng Đảng và nhân dân thực hiện sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc

Từ những lý do trên chúng tôi quyết ñịnh chọn vấn ñề “Trí thức Thừa Thiên Huế trong công cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954)” làm ñề tài luận văn Thạc sĩ của

mình

LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Kể từ khi ñất nước giành ñược ñộc lập năm 1945 ñến nay, ở nước ta ñã có nhiều công trình nghiên cứu về trí thức Việt Nam nói chung và trí thức Thừa Thiên Huế nói riêng

Năm 1958, Đảng Lao ñộng Việt Nam cho xuất bản cuốn “Chính sách của Đảng Lao ñộng Việt Nam ñối với trí thức”, chỉ ra những chính sách của Đảng ñối với trí thức

trong sự nghiệp cách mạng Trong tác phẩm này Hồ Chí Minh - lãnh tụ của Đảng cộng sản, của Nhà nước - ñã có nhiều bài viết, bài nói nêu cao vai trò của trí thức trong sự nghiệp cách mạng Gần hai mươi năm sau (năm 1976), nhà xuất bản Sự Thật ñã tập hợp,

bổ sung và xuất bản với nhan ñề “Về vấn ñề trí thức và cách mạng”

Tác phẩm “Ký ức và cảm nghĩ” xuất bản năm 1960 của Đảng Xã hội Việt Nam,

mặc dù chỉ là một tập hợp các bài nhật ký, ký ức, hồi ký, nhưng ñã phản ánh ñược những suy nghĩ và tư tưởng của trí thức Việt Nam trong những chặng ñường tham gia hoạt ñộng kháng chiến chống Pháp

Có thể nhận thấy, ña số những ấn phẩm về vai trò, cuộc ñời sự nghiệp của trí thức Việt Nam nói chung và Thừa Thiên Huế nói riêng ñều ñược xuất bản dưới hình thức hồi

ký Một trong số những hồi ký, hồi ức lịch sử tiêu biểu có thể kể ñến như: Quê hương và Cách mạng, của Hoàng Anh xuất bản năm 1990; Giải phóng quân Huế, xuất bản năm 1994; Đường vào khoa học của tôi của giáo sư Tôn Thất Tùng, xuất bản năm 2000;

Người lính già Đặng Văn Việt chiến sĩ ñường số 4 anh dũng, xuất bản năm 2001; Tố Hữu – Nhớ lại một thời, xuất bản năm 2002; Đào Duy Anh với Nhớ nghĩ chiều hôm, xuất bản năm 2003; Kỷ niệm về một mái trường Tư thục ở Huế: trường Thuận Hóa của Ban liên lạc cựu học sinh trường Thuận Hóa, xuất bản năm 2006; Từ triều ñình Huế ñến chiến khu Việt Bắc, của Phạm Khắc Hòe, xuất bản năm 2007; Trường Thanh niên tiền tuyến Huế

1945 - một hiện tượng lịch sử, xuất bản năm 2008, Các hồi ký trên ñã ñề cập ñến những

hoạt ñộng của trí thức Thừa Thiên Huế trước, trong cách mạng tháng Tám 1945 ở Huế và tham gia cuộc kháng chiến, kiến quốc 1945 - 1954

Bên cạnh ñó có những tác phẩm nghiên cứu về những cá nhân cụ thể như: Tôn Thất Tùng - cuộc ñời và sự nghiệp, xuất bản năm 1997; Hồ Đắc Di - cuộc ñời và sự nghiệp, xuất bản năm 1999; Đặng Văn Ngữ - cuộc ñời và sự nghiệp, xuất bản năm 2000;

Tố Hữu người cộng sản kiên trung nhà văn hóa tài năng của Nguyễn Khoa Điềm, xuất bản năm 2004; Nguyễn Khánh Toàn - năm tháng, cuộc ñời, xuất bản năm 2005

Trong ñó, ñáng lưu ý nhất là hai tác phẩm Bác Hồ với nhân sĩ trí thức, của tác giả Trần Đương xuất bản năm 2005 và cuốn Những người trong Hoàng tộc nhà Nguyễn ñi theo cụ Hồ của Nguyễn Văn Khoan xuất bản năm 2010, ñã tập hợp những bài viết về các

nhà trí thức Việt Nam trong giai ñoạn 1945 - 1954, ñặc biệt là những trí thức xuất thân từ Hoàng tộc Nguyễn tham gia cuộc kháng chiến, kiến quốc Ngoài việc tập hợp khá ñẩy ñủ các trí thức giai ñoạn này, tác phẩm ñã khắc họa một cách ñầy ñủ và nổi bật chân dung các nhà trí thức từ những ñóng góp của họ trên nhiều lĩnh vực khác nhau, qua ñó ñánh giá vai trò của tầng lớp này ñối với những thắng lợi của cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

và xây dựng ñất nước

Ngoài ra, trên các tạp chí chuyên ngành như: tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Huế Xưa

và Nay, Xưa và Nay, Sông Hương, ñã ñăng tải rất nhiều bài viết, công trình nghiên cứu,

ñề tài khoa học bàn về các trí thức cụ thể, vai trò của họ trong kháng chiến, bối cảnh lịch

sử,… Ở một số bài viết thể hiện những quan ñiểm nhìn nhận và tiếp cận khác nhau, tuy nhiên ít nhiều ñều thống nhất trong việc ñánh giá vai trò, những ñóng góp của các trí thức trong một giai ñoạn lịch sử quan trọng của dân tộc

Như vậy, qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu trên có thể nhận thấy rằng, chưa

có công trình nào nghiên cứu về vấn ñề Trí thức Thừa Thiên Huế trong công cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954)

MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN

* Mục ñích của luận văn

- Tìm hiểu một cách có hệ thống sự tham gia của ñội ngũ trí thức Thừa Thiên Huế trong công cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954)

- Đánh giá vai trị của đội ngũ trí thức đối với cuộc kháng chiến chống Pháp, từ đĩ rút ra bài học kinh nghiệm cho việc sử dụng trí thức trong sự nghiệp Cơng nghiệp hĩa - Hiện đại hĩa đất nước hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu quá trình chuyển biến của trí thức Thừa Thiên Huế từ đầu thế kỷ XX

đến Cách mạng tháng Tám 1945, để thấy được sự chuyển biến về tư tưởng cũng như hành

động của trí thức trong bối cảnh cách mạng dân tộc đang diễn ra

- Làm rõ hoạt động của trí thức Thừa Thiên Huế trong cơng cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954)

- Đánh giá vai trị của trí thức Thừa Thiên Huế trong cơng cuộc kháng chiến, kiến quốc 1945 - 1954, từ đĩ rút ra bài học kinh nghiệm cho sự lãnh đạo của Đảng nhằm phục

vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu

Việc xác định trí thức là ai cĩ ý nghĩa quan trọng đối với việc luận bàn đến việc nghiên

cứu và chọn đối tượng nghiên cứu cho luận văn Hiện nay, cĩ rất nhiều định nghĩa về trí thức

cả ở Việt Nam và trên thế giới được hàng trăm nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Cho nên,

để chọn ra một định nghĩa, hay khái niệm về trí thức bao hàm đầy đủ các tiêu chí về trí thức

trong một giai đoạn lịch sử cụ thể là rất khĩ Nhất là tầng lớp trí thức Việt Nam, luận văn tiếp cận nghiên cứu lại trưởng thành trong xã hội thuộc Pháp từ năm 1945 trở về trước Vì vậy,

đối tượng nghiên cứu của luận văn bao gồm:

+ Về tiêu chí trí thức: là tầng lớp những người lao động trí ĩc, cĩ trình độ học vấn, cĩ

sáng tạo đặc biệt, dự đốn được thay đổi thời cuộc, cĩ đĩng gĩp lớn cho xã hội và là những người nổi tiếng

+ Về con người: Đội ngũ trí thức Thừa Thiên Huế tham gia trong cơng cuộc kháng

chiến chống Pháp (1945 - 1954) bao gồm:

Thứ nhất, những trí thức là gốc người Thừa Thiên Huế học tập, làm việc trên mọi vùng

miền của đất nước trực tiếp tham gia kháng chiến, kiến quốc 1945 - 1954

Thứ hai, những trí thức từ những tỉnh thành trong cả nước về Huế sinh sống, làm việc,

hoạt động cách mạng từ trước năm 1945 cho đến khi kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp năm 1954

- Phạm vi nghiên cứu

Về khơng gian, luận văn tập trung nghiên cứu các hoạt động của trí thức Thừa

Thiên Huế gắn liền với cuộc kháng chiến, kiến quốc diễn ra trên phạm vi tồn quốc

Về thời gian, từ năm 1945 ñến năm 1954

NGUỒN TƯ LIỆU

Để thực hiện luận văn này, chúng tôi sử dụng nhiều nguồn tư liệu khác nhau bao

gồm:

-Tài liệu lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh, Thành ủy Huế, các Bảo tàng

- Hồi ký của các ñồng chí lãnh ñạo, các nhà trí thức ñã từng tham gia hoạt ñộng

trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc 1945 - 1954

-Các văn kiện của Trung ương Đảng, Chính phủ, Hồ Chí Minh toàn tập và Lịch sử

Đảng bộ ñịa phương ñể tìm hiểu về chính sách của Đảng ñối với trí thức

-Công trình, bài nghiên cứu của các nhà khoa học có liên quan ñã xuất bản, công

bố trên các sách, báo, tạp chí nghiên cứu chuyên ngành

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thực hiện luận văn này, chúng tôi chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử, kết hợp với phương pháp logic Luận văn sử dụng phương pháp luận Mác xít, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan ñiểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về trí thức Khi xử lý tài liệu chúng tôi

sử dụng phương pháp thống kê, phân tích, so sánh, tổng hợp, kết hợp với khảo sát thực tiễn, trực tiếp tiếp cận nhân chứng ñể làm sáng tỏ những vấn ñề cần nghiên cứu

ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

- Đề tài là công trình nghiên cứu có hệ thống và tương ñối toàn diện về hoạt ñộng của trí thức Thừa Thiên Huế trong công cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện chống thực dân Pháp (1945 – 1954)

- Đề tài cung cấp tư liệu quan trọng cho các nhà nghiên cứu quan tâm ñến chủ ñề trí thức Đồng thời bổ sung nguồn tư liệu quan trọng về quá trình tham gia hoạt ñộng cách mạng của các nhà trí thức trong lịch sử Thừa Thiên Huế và ñất nước giai ñoạn 1945 -

1954

- Kết quả của luận văn là cơ sở cho việc giáo dục truyền thống ñấu tranh cách mạng cho thế hệ trẻ về những tấm gương trí thức cách mạng ñi trước Đồng thời, thành công của ñề tài cũng sẽ rút ra bài học kinh nghiệm góp phần cho Đảng Cộng sản Việt Nam xây dựng, sử dụng trí thức vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước theo Nghị quyết Trung ương 7, khóa X ñề ra

Nội dung tóm tắt các chương chính của luận văn

CHƯƠNG 1: TRÍ THỨC THỪA THIÊN HUẾ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

1.1 Bối cảnh lịch sử Thừa Thiên Huế ñầu thế kỷ XX

1.1.1 Bối cảnh chính trị - kinh tế

Từ cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp ñã hoàn thành công cuộc bình ñịnh về mặt quân

sự, ñồng thời bắt tay vào công cuộc khai thác thuộc ñịa ở Việt Nam ñã tác ñộng và làm thay ñổi tình hình kinh tế, văn hóa và xã hội một cách sâu sắc

Chính trị

Huế cuối thế kỷ XIX nửa ñầu thế kỷ XX ñã mất vai trò lãnh ñạo vào tay thực dân

Pháp Năm 1898, Pháp ra thông tư: Từ nay trên vương quốc An Nam không còn tồn tại hai chính quyền nữa, mà chỉ có một chính quyền duy nhất thôi - ñó là chính quyền thống trị của thực dân Pháp Bộ máy quan lại Nam triều từ trung ương ñến làng xã trở thành tay

sai cho ñế quốc thực dân, bóc lột các tầng lớp nhân dân Chúng chia nước ta làm 3 kỳ với

3 hình thức cai trị khác nhau nhằm chia rẽ dân tộc, gây thành kiến giữa các vùng miền Mọi hành ñộng yêu nước ñều bị bóp nghẹt

Kinh tế

Thực dân Pháp ñẩy mạnh khai thác thuộc ñịa trên quy mô lớn từ ñầu thế kỷ XX ñã làm cho cơ cấu kinh tế Việt Nam có những chuyển biến quan trọng theo phương thức tư bản chủ nghĩa Cùng với việc khai thác thuộc ñịa, hệ thống giao thông ñường bộ, ñường sắt ñược người Pháp cho xây dựng thuận tiên cho việc lưu thông, trao ñổi hàng hóa Đồng thời người Pháp cho xây dựng nhiều khu ñô thị mới làm cho bộ mặt ñô thị Huế có thay

ñổi, mang dáng dấp của những ñô thị hiện ñại phương Tây

1.1.2 Bối cảnh văn hóa - xã hội

Văn hóa

Để dễ bề cai trị nhân dân ta, thực dân Pháp thi hành chính sách "làm cho dân ngu

dễ trị", không cho nhân dân ta học hành Giáo dục ñược chính quyền Pháp xem như là một vũ khí ñắc lực phục vụ cho ý ñồ thực dân Mục ñích của nền giáo dục thực dân là

nhằm nô dịch và ñồng hóa nhân dân Việt Nam

Xã hội

Từ những thay ñổi về kinh tế, chính trị, văn hóa ñã làm cho xã hội Huế phân tầng một cách sâu sắc Ngoài những giai cấp nông dân, quan lại phong kiến, quý tộc, giơ ñây

có thệm các giai cấp: công nhân, tư sản, tiểu tư sản và cả người Tây cùng sinh sống, dẫn

ñến xã hội bị phân hoá sâu sắc

Tóm lại, tình hình kinh tế - xã hội Thừa Thiên Huế ñầu thế kỷ XX mang những nét

ñặc trưng của một xã hội thuộc ñịa Đó là có sự cấu kết chặt chẽ giữa thực dân và phong

kiến từ trung ương ñến ñịa phương Quyền lực tập trung vào tay Khâm sứ Trung Kỳ

1.2 Quá trình chuyển biến của tầng lớp trí thức Thừa Thiên Huế ñầu thế

kỷ XX

1.2.1 Trí thức dưới chế ñộ giáo dục thực dân Pháp

Cuộc khai thác thuộc ñịa lần nhất (1897 - 1914), thực dân Pháp tiến hành một cuộc cải cách mới trong giáo dục bằng cách mở rộng hệ thống trường phổ thông Pháp - Việt,

hệ thống trường nghề và hệ thống trường Đại học Ở Huế, thực dân Pháp cho thành lập một số trường nhằm ñào tạo ra ñội ngũ trí thức Tân học phục vụ cho công cuộc khai thác

thuộc ñịa như: trường Quốc học Huế (1896), Canh nông Huế (1898), Bách công Huế (1899), Pháp - Việt Đông Ba (1905), trường Hậu bổ (1911), trường Đồng Khánh (1917)

Kết quả, người Pháp ñã ñào tạo nên một tầng lớp trí thức có kiến thức chuyên trên nhiều lĩnh vực phục vụ cho công cuộc cai trị thuộc ñịa của thực dân Pháp Thế nhưng, chính tầng lớp trí thức tân học lại ñặt dấu chấm hết sự cai trị của thực dân Pháp tại Việt Nam và

Đông Dương

1.2.2 Tinh thần dân tộc của giới trí thức trẻ từ nhà trường thực dân

Đến những năm 20 của thế kỷ XX ñã hình thành một tầng lớp trí thức Tây học ñông ñảo ở Việt Nam Nho học ñã lụi tàn Tây học ñã thắng thế Nhưng với ý thức dân

tộc mạnh mẽ, những học sinh Tây học ñã ñứng lên ñấu tranh chống Pháp, giải phóng dân tộc Thế hệ ñó ñược ñánh dấu bởi những tên tuổi như Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Trần Phú ñã làm sụp ñổ nền giáo dục và chế ñộ thực dân Sự ra ñời của tầng lớp trí thức tân học ñã tác ñộng mạnh mẽ ñến quá trình chuyển ñổi vị thế của các tầng lớp trí thức Việt Nam nói chung và Thừa Thiên Huế ñầu thế kỷ XX

1.3 Hoạt ñộng của trí thức Thừa Thiên Huế trong sự nghiệp giải phóng dân tộc ñầu thế kỷ XX ñến Cách mạng tháng Tám 1945

1.3.1 Đấu tranh giải phóng dân tộc của tầng lớp trí thức Nho học

Phong trào giải phóng dân tộc ñầu thế kỷ XX của tầng sĩ phu yêu nước tiến bộ lãnh

ñạo ñã phát triển lên một bước mới, nhưng bị phân thành hai khuynh hướng với hai ñường lối “Bạo ñộng” và “Duy tân” Đại diện tiêu biểu cho hai ñường lối cứu nước là Cụ

Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh tác ñộng mạnh ñến phong trào giải phóng dân tộc,

ñỉnh cao là phong trào Đông Du và phong trào chống thuế ở Trung Kỳ (4-1098) Năm

1916, phong trào cách mạng giải phóng dân tộc ở Thừa Thiên Huế tiếp tục phát triển dưới

sự lãnh ñạo của Thái Phiên và Trần Cao Vân Nhưng, các cuộc ñấu tranh chống Pháp ở Huế ñã trải qua hơn nửa thế kỷ dưới sự lãnh ñạo của các lớp sĩ phu yêu nước lãnh ñạo và

ñại diện ñều bị thất bại Nhiệm vụ giải phóng dân tộc bây giờ ñặt lên vai ñội ngũ trí thức

trẻ theo con ñường tân học

1.3.2 Trí thức Thừa Thiên Huế tiếp thu con ñường cứu nước theo cách mạng vô sản

Sự thất bại trên con ñường giải phóng dân tộc của các thế hệ sĩ phu ñi trước ñó buộc tầng lớp trí thức tân học phải ñi tìm tòi, thể nghiệm một con ñường cứu nước mới Con ñường ñó ñã ñược nhà trí thức cách mạng vĩ ñại Nguyễn Ái Quốc tìm ra theo con

ñường cách mạng vô sản theo tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin Con ñường cách mạng ñó,

ñã ảnh hưởng sâu sắc ñến phong trào cách mạng Việt Nam những năm thập niên 30 thế

kỷ XX, ñặc biệt ñối với tầng lớp trí thức tân thời lúc bấy giời Vì vậy, vào những năm

1925 - 1930 nhiều tổ chức cách mạng do tầng lớp trí thức lãnh ñạo lần lượt ra ñời: Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, Tân Việt cách mạng Đảng Đến nửa cuối năm 1929

nhiều tổ chức Cộng sản ra ñời: Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng,

Đông Dương Cộng sản Đảng Ngày 3-2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra ñời trên cơ sở

hợp nhất các tổ chức Cộng sản ở Việt Nam Ở Thừa Thiên Huế ñến tháng 4 - 1930, Tỉnh

Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thừa Thiên Huế ñược thành lập

1.3.3 Trí thức Thừa Thiên Huế trong thời kỳ giành chính quyền 1930 - 1945

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra ñời, trên phạm vi cả nước phong trào cách mạng diễn ra sôi nổi Các cao trào cách mạng liên tiếp ra ñời, tập hợp ñông ñảo lực lượng quần chúng nhân dân tham gia dưới sự lãnh ñạo của Đảng Trong ñó tầng lớp trí thức tiếp tục ñóng vai trò quan trọng trên tất cả các mặt ñấu tranh, từ lãnh ñạo phong trào cách mạng ñến các hoạt ñộng ñấu tranh chính trị, báo chí, văn hoá văn nghệ, nghị trường, biểu tình bãi khoá qua các cao trào cách mạng: 1930 - 1931, 1936-1939 và cao trào các mạng 1939-1945

Cách mạng tháng Tám 1945 diễn ra, ñông ñảo trí thức Thừa Thiên Huế làm việc cho chính quyền thực dân Pháp, phát xít Nhật ñã ñược Đảng giác ngộ cach mạng, họ ñã tập hợp dưới ngọn cờ giải phóng dân tộc của Đảng cùng nhân dân thực hiện sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc 1945-1954

CHƯƠNG 2: TRÍ THỨC THỪA THIÊN HUẾ TRONG CÔNG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP (1945 - 1954)

2.1 Tình hình Thừa Thiên Huế sau Cách mạng tháng Tám - 194

Đất nước ñược ñộc lập, chính quyền cách mạng dân chủ nhân dân ñã chính thức ra ñời, tại Thừa Thiên Huế chính quyền cách mạng nhân dân cũng ñược thiết lập Qua bao

năm ñấu tranh hy sinh gian khổ, chế ñộ thực dân thống trị ngót trăm năm ñã bị ñánh ñổ,

nhân dân Thừa Thiên Huế từ cuộc ñời nô lệ trở thành chủ nhân của quê hương, tự quyết

ñịnh lấy vận mệnh của mình Khí thế cách mạng của những ngày giành chính quyền ñã

giục giã lôi cuốn toàn dân từ già, trẻ, gái, trai, từ thành phố ñến thôn, làng, phấn khởi tham gia cách mạng, tham gia các hoạt ñộng xây dựng chế ñộ mới

Bên cạnh những thuận lợi to lớn trên, chính quyền cách mạng vừa mới thành lập phải ñương ñầu với muôn vàn khó khăn, thử thách: nhân dân ñói kém, hơn 90% nhân dân

bị mù chữ, nạn thù trong giặc ngoài bao vây ñất nước sau ngày khi giành ñược nền ñộc lập Quân giặc trở lại xâm lược ñất nước, buộc nhân dân ta tiếp tục chiến ñấu ñể bảo vệ chính quyền, bảo vệ nền ñộc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân

2.2 Quan ñiểm, chính sách tập hợp trí thức tham gia kháng chiến, kiến quốc của Đảng

Quan ñiểm, chính sách chung ñối với trí thức

Kế thừa truyền thống văn hiến của dân tộc và vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin về trí thức và công tác trí thức, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam luôn ñề cao vai trò của trí thức trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đảng Cộng sản Việt Nam và Hồ Chí Minh nêu lên quan ñiểm: Trí thức gắn với cách mạng, với cái mới, cái tiến bộ Trí thức là vốn quý báu của dân tộc Ở nước khác như thế, ở Việt Nam càng như thế, "cách mạng rất cần trí thức và chính ra chỉ có cách mạng mới biết trọng trí thức Vì thế, từ buổi ñầu của nhà nước công - nông, giữa muôn vàn khó khăn, thử thách ñông ñảo trí thức ñã ñi theo Bác Hồ, ñi theo cách mạng, nhiều vị

có mặt trong Chính phủ do Hồ Chí Minh ñứng ñầu, tham gia tích cực vào công cuộc kháng chiến chống Pháp (1945-1954)

Đối với trí thức Hoàng tộc Nguyễn

Cách mạng tháng Tám 1945 thành công mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc, trong bản Tuyên ngôn ñọc tại Quảng trường Ba Đình Hà Nội ngày 2 - 9 - 1945, Chủ tịch

Hồ Chí Minh tuyên bố: "Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị Dân ta ñã ñánh ñổ xiềng xích thực dân gần 100 năm nay ñể xây dựng nên nước Việt Nam ñộc lập, dân ta lại

ñánh ñổ chế ñộ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế ñộ dân chủ cộng hòa" Rõ ràng ñối tượng cách mạng nước ta theo con ñường Hồ Chí Minh không chỉ là chế ñộ thực dân

mà cả chế ñộ phong kiến Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, trước khi nói ñến lợi ích nhân dân, phải giải quyết quyền cơ bản của dân tộc Vì vậy, ñối với con cháu và trí thức Hoàng tộc

Nguyễn, cũng không nằm ngoài quy luật ñó Trong công cuộc kháng chiến chống Pháp

(1945-1954), Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh có ñiều kiện tập hợp con cháu, trí thức

Hoàng tộc Nguyễn vào công cuộc kháng chiến, kiến quốc

2.3 Trí thức tham gia kháng chiến, kiến quốc 1945 - 1954

2.3.1 Trí thức tham gia hệ thống chính trị

Trong bộ máy Chính phủ cách mạng ở Trung ương

Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng và Chính phủ nhiều trí thức Thừa Thiên Huế có mặt trong bộ máy Chính phủ cách mạng như: Cố vấn tối cao Vĩnh Thuỵ (vua Bảo Đại),

cụ Huỳnh Thúc Kháng, ông Phạm Khắc Hoè, Luật sư Phan Anh, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Khánh Toàn, cùng Chính phủ lãnh ñạo kháng chiến, kiến quốc

Trí thức trong bộ máy chính quyền ở Thừa Thiên Huế

Ở Thừa Thiên Huế nhận thức ñược những khó khăn thách thức ñang diễn ra, chính

quyền cách mạng kêu gọi tầng lớp trí thức phát huy tinh thần dân tộc cùng Đảng và nhân dân gánh vác việc nước Nhiều trí thức Đảng giác ngộ cách mạng ñứng trong hàng ngũ ñấu tranh giải phóng dân tộc như: Tôn Quang Phiệt, ông Trần Thanh Chữ, Lê Khánh Khang, ông Bửu Tiếp, ông Nguyễn Tài Đức, bác sĩ Nguyễn Kinh Chi, ông Đoàn Trọng Truyến, Trân Đăng Khoa, tham gia lãnh ñạo chính quyền cách mạng ở ñịa phương

Sự có mặt của các nhân sĩ trí thức Thừa Thiên Huế trong Chính phủ trung ương và

ñịa phương góp sức xây dựng, lãnh ñạo toàn dân thực hiện cuộc kháng chiến, kiến quốc

1945 - 1954 ñi ñến thắng lợi cuối cùng

2.3.2 Trí thức tham gia lực lượng vũ trang

Thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta, toàn thể dân tộc Việt Nam nhất tề nổi dậy chiến ñấu chống lại kẻ thù bằng cuộc kháng chiến trường kỳ Trong lực lượng vũ trang nhân dân, trí thức Thừa Thiên Huế có những ñóng góp quan trọng trên các mặt từ giữ chức lãnh ñạo cao nhất cho tới việc sản xuất vũ khí phục vụ chiến trường kháng chiến Đa

số, trí thức Thừa Thiên Huế tham gia lực lượng vũ trang xuất từ trường Thanh niên tiền tuyến - ngôi trường ñược thành lập bởi chính phủ Trần Trọng Kim Với những ñại diện

tiêu biểu như: Bộ trưởng Quốc phòng Phan Anh, Tạ Quang Bửu, các tường lĩnh như

Đoàn Huyên, Cao Văn Khánh, Đặng Văn Việt

2.3.3 Trí thức tham gia y tế kháng chiến

Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta là cuộc kháng chiến toàn diện diễn

ra trên các mặt trận từ quân sự cho tới văn hóa giáo dục Vì vậy, y tế trong thời kỳ này cũng là một mặt trận kháng chiến ñấu tranh chống lại bệnh tật, ñem lại sức khỏe cho toàn dân, vì cuộc sống của nhân dân

Đội ngũ trí thức Thừa Thiên Huế tham gia trên mặt trận y tế kháng chiến có những ñóng góp quan trọng trên cả phưởng diện lãnh ñạo và phục vụ y tế kháng chiến Với

những tên tuổi như: Giáo sư Hồ Đắc Di, Giáo sư Tôn Thất Tùng, Giáo sư Đặng Văn Ngữ, Giáo sư Tôn Nữ Ngọc Toản, bác sĩ Lê Đình Thám, bác sĩ Nguyễn Kinh Chi