Giáo trình Kinh tế lâm nghiệp – Nhiều tác giả

Giáo trình Kinh tế lâm nghiệp – Nhiều tác giả

CHƯƠNG I

TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ LÂM NGHIỆP

1.1 Vai trò và đặc điểm sản xuất lâm nghiệp

1.1.1 Khái niệm lâm nghiệp

Để đi đến khái niệm về lâm nghiệp, trên thực tế đã có nhiều quan điểm:

- Quan điểm thứ nhất: cho rằng lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất

trong nền kinh tế quốc dân có chức năng xây dựng và quản lý bảo vệ rừng

Với quan điểm này, lâm nghiệp chỉ bao gồm các hoạt động về trồng rừng,chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý, bảo vệ nhằm cung cấp lâm đặc sản, phòng hộ vàbảo vệ môi trường sống cho xã hội Sản phẩm cuối cùng của hoạt động lâmnghiệp là tạo ra rừng thành thục công nghệ; đó chỉ là những sản phẩm tiềmnăng, chưa thành sản phẩm hàng hoá cuối cùng được trao đổi trên thị trường

Như vậy, quan điểm thứ nhất đã bộc lộ một số vấn đề tồn tại :

+ Một là khi đã khẳng định lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất nhưngsản phẩm cuối cùng lại chưa được lưu thông, trao đổi, mua bán trên thị trường

để thu hồi vốn tái sản xuất cho chù kỳ tiếp theo Sản phẩm được khai thác từrừng lại được thống kê, hạch toán vào tổng sản phẩm công nghiệp

+ Hai là về phương diện kỹ thuật lâm sinh thì khai thác và tái sinh có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau Khai thác được xem là một trong những giải pháp kỹ thuậtlâm sinh quan trọng trong tái sản xuất tài nguyên rừng

+ Ba là về phương diện kinh tế - xã hội, mục đích cuối cùng của xây dựngrừng là để sử dụng (khai thác) và chỉ có khai thác mới thu hồi được vốn để táisản xuất mở rộng tài nguyên rừng

+ Bốn là về phương diện quản lý, hiện nay ngành lâm nghiệp đang quản lý cáchoạt động không chỉ thuộc lĩnh vực lâm sinh mà còn cả lĩnh vực khai thác vàchế biến lâm sản

- Quan điểm thứ hai : cho rằng lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất

đặc biệt không chỉ có chức năng xây dựng, quản lý, bảo vệ rừng mà còn có chứcnăng khai thác sử dụng rừng

Như vậy, với quan điểm này khái niệm về lâm nghiệp đã được mở rộng.Sản phẩm cuối cùng của lâm nghiệp đã là sản phẩm hàng hoá được mua bán,trao đổi trên thị trường Quan điểm này đã đề cao vai trò của lâm nghiệp trongnền kinh tế quốc dân và đã coi hoạt động xây dựng và sử dụng rừng là hai giaiđoạn của quá trình tái sản xuất tài nguyên rừng Từ đó đã tạo điều kiện thuận lợi

để lâm nghiệp phát triển toàn diện

Tuy nhiên, quan điểm này đã lồng ghép hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhauvào một ngành sản xuất cũng có những vấn đề khó khăn về công tác tổ chức,quản lý và hạch toán kinh tế Mặt khác, khi nhấn mạnh quan điểm này, có thểngười ta chỉ tập trung vào khai thác bóc lột tài nguyên rừng và ít quan tâm đến

phát triển lâm nghiệp bền vững Do đó, tài nguyên rừng nhanh chóng bị cạn kiệt,đặc biệt trong thời kỳ lâm nghiệp hoạt động trong cơ chế bao cấp.

- Quan điểm thứ ba: xuất phát từ thực trạng quản lý ngành lâm nghiệp và đứng

trên giác độ khép kín của quá trình tái sản xuất thì lâm nghiệp là một ngành sảnxuất vật chất ngoài chức năng xây dựng rừng, quản lý bảo vệ rừng, khai thác vậnchuyển còn bao gồm cả chế biến lâm sản

Như vậy, quan điểm thứ ba tương đối toàn diện hơn hai quan điểm trên.Quan điểm này vừa đảm bảo tính thống nhất trong quá trình tái sản xuất, vừađảm bảo chu trình sản xuất khép kín Tuy nhiên, với quan điểm này đã ghéptoàn bộ các hoạt động có chu kỳ sản xuất, có đối tượng tác động, có công nghệsản xuất hoàn toàn khác biệt vào một ngành cũng đã đặt ra hàng loạt vấn đề cầngiải quyết: đầu tư, tổ chức sản xuất, áp dụng công nghệ, đánh giá hiệu quả và cơchế chính sách để phát triển toàn diện ngành lâm nghiệp

Mặt khác, hiểu theo nghĩa rộng từ khi ghép bộ, lâm nghiệp là lĩnh vựcsản xuất trong ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn Tuy nhiên, quan điểm

có khác nhau cũng không làm suy giảm vai trò của lâm nghiệp trong nền kinh tếquốc dân và đời sống xã hội

Từ những quan điểm trên người ta đã thống nhất đưa ra khái niệm về lâmnghiệp :

Lâm nghiệp là ngành sản xuất vật chất độc lập của nền kinh tế quốc dân

có chức năng xây dựng rừng, quản lý bảo vệ rừng, khai thác lợi dụng rừng, chế biến lâm sản và phát huy chức năng phòng hộ của rừng.

1.1.2 Vai trò của lâm nghiệp trong nền kinh tế quốc dân

Lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt, sản phẩm lâmnghiệp có tác dụng nhiều mặt trong nền kinh tế quốc dân và trong đời sống xãhội Trong Luật bảo vệ và phát triển rừng có ghi “Rừng là tài nguyên quý báucủa đất nước, có khả năng tái tạo là bộ phận quan trọng của môi trường sinhthái, có giá trị to lớn đối với nền kinh tế quốc dân, gắn liền đời sống của nhândân với sự sống còn của các dân tộc”Có thể kể ra đây một số vai trò quan trọng:

a Lâm nghiệp có vai trò cung cấp lâm sản, đặc sản phục vụ các nhu cầu

của xã hội:

- Cung cấp lâm sản, đặc sản phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng xã hội, trước hết là

gỗ và lâm sản ngoài gỗ

- Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp, cho xây dựng cơ bản

- Cung cấp động vật, thực vật là đặc sản phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cáctầng lớp dân cư

- Cung cấp dược liệu quý phục vụ nhu cầu chữa bệnh và nâng cao sức khoẻcho con người

- Cung cấp lương thực, nguyên liệu chế biến thực phẩm phục vụ nhu cầu đờisống xã hội

b Lâm nghiệp có vai trò làm chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường sống, cảnh quan văn hoá xã hội:

- Phòng hộ đầu nguồn, giữ đất, giữ nước, điều hoà dòng chảy, chống xói mònrửa trôi thoái hoá đất, chống bồi đắp sông ngòi, hồ đập, giảm thiểu lũ lụt, hạnchế hạn hán, giữ gìn được nguồn thuỷ năng lớn cho các nhà máy thuỷ điện

- Phòng hộ ven biển, chắn sóng, chắn gió, chống cát bay, chống sự xâm nhậpcủa nước mặn bảo vệ đồng ruộng và khu dân cư ven biển

- Phòng hộ khu công nghiệp và khu đô thị, làm sạch không khí, tăng dưỡngkhí, giảm thiểu tiếng ồn, điều hoà khí hậu tạo điều kiện cho công nghiệp pháttriển

- Phòng hộ đồng ruộng và khu dân cư: giữ nước, cố định phù sa, hạn chế lũ lụt

và hạn hán, tăng độ ẩm cho đất

- Bảo vệ khu di tích lịch sử, nâng cao giá trị cảnh quan và du lịch

c Lâm nghiệp có vai trò tạo nguồn thu nhập và giải quyết công ăn việc làm

cho nhân dân, đặc biệt là đồng bào thuộc vùng trung du miền núi:

- Tài nguyên rừng trước hết là cơ sở vật chất, kỹ thuật chủ yếu quan trọngquyết định đến phát triển lâm nghiệp Tài nguyên rừng là nguồn thu nhập chínhcủa đồng bào các dân tộc miền núi Hiện nay đất lâm nghiệp quản lý gần 60%diện tích tự nhiên và chủ yếu tập trung vào vùng trung du, miền núi, nơi sinhsống chủ yếu của đồng bào các dân tộc ít người

- Địa bàn sản xuất lâm nghiệp là cơ sở quan trọng để phân bố dân cư, điều tiếtlao động xã hội, góp phần xoá đói giảm nghèo cho xã hội

d Lâm nghiệp có chức năng nghiên cứu khoa học:

Đối tượng sản xuất lâm nghiệp là rừng Rừng luôn chứa đựng nhiều vấn

đề bí ẩn cần phải bảo tồn và nghiên cứu, đặc biệt là tính đa dạng sinh học củarừng không chỉ có giá trị trước mắt mà còn có giá trị cho các thế hệ tương lai

1.13 Đặc điểm sản xuất lâm nghiệp

Lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất độc lập trong nền kinh tế

quốc dân, cũng như các ngành kinh tế khác, để hình thành và khẳng định tính tấtyếu khách quan tồn tại và phát triển, mỗi ngành đều có những đặc điểm phảnảnh tính đặc thù của mình Những đặc thù này có tính quyết định đến việc tổchức sản xuất, quản lý sử dụng các nguồn lực của ngành Nghiên cứu các đặcđiểm sản xuất để hoạch định chiến lược phát triển và qua đó đề ra những chiếnthuật (các giải pháp quản lý), khai thác triệt để các nguồn lực nhằm hướng tớimục tiêu hiệu quả kinh tế-xã hội cao nhất

Trong sản xuất lâm nghiệp có những đặc điểm chủ yếu:

a Chu kỳ sản xuất dài: Đây là đặc điểm quan trọng, mang tính đặc thù của

ngành

Chu kỳ sản xuất được tính là khoảng thời gian kể từ khi chuẩn bị đưa cácyếu tố vào sản xuất đến khi tạo ra sản phẩm sẵn sàng tiêu thụ.

Chu kỳ sản xuất là tiêu thức phản ảnh đặc điểm sản xuất của các ngànhsản xuất và chủ yếu là do đối tượng sản xuất quyết định

Đối với lâm nghiệp, đối tượng sản xuất là rừng Khác với đối tượng sảnxuất của các ngành khác, rừng là cơ thể sống, trong đó quần xã cây rừng đóngvai trò chủ đạo và chúng khác biệt với các loài thực vật khác là chu kỳ sinhtrưởng kéo dài và phát triển chậm Nếu tính chu kỳ thành thục tự nhiên phảihàng trăm năm, còn chu kỳ thành thục công nghệ cũng phải hàng chục nămtrong khi đó chu kỳ sản xuất của một số sản phẩm thuộc ngành công nghiệp chu

kỳ chỉ tính bằng giờ, bằng phút và ngay ngành nông nghiệp (trừ một số loài cây

ăn quả và cây công nghiệp), chu kỳ sản xuất cũng chỉ tính bằng ngày, bằngtháng

Do đặc điểm sản xuất dài đã ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình tổ chức

sản xuất, tình hình quản lý, sử dụng các yếu tố nguồn lực trong lâm nghiệp.Trước hết là vốn đầu tư lớn, vốn bị ứ đọng ở sản phẩm dở dang nằm tại rừng,dưới dạng rừng non, rừng chưa thành thục công nghệ, do đó tốc độ chu chuyểnchậm, thời hạn thu hồi lâu và thường hiệu quả đầu tư thấp

Mặt khác, sản xuất lâm nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiênlại diễn ra trong thời gian dài, chắc chắn sẽ có nhiều rủi do, khó bảo vệ thànhquả lao động Đây cũng là điểm kém hấp dẫn các nhà đầu tư bỏ vốn vào kinhdoanh rừng Đặc biệt là sản xuất lâm nhiệp diễn ra trong cơ chế thị trường, giá

cả luôn luôn bị tác động bởi yếu tố thời gian, chi phí cơ hội lớn, người đầu tưkhó có thể dự đoán được kết qủa đầu ra Trong công tác nghiên cứu khoa họccũng gặp phải những cản trở không nhỏ, có những công trình diễn ra trong thờigian dài mới có kết quả, do đó các nhà khoa học ít có cơ hội tự đánh giá tổng kếtcông trình nghiên cứu của mình

Từ những khó khăn cản trở trên, vấn đề cần đặt ra đối với Nhà nước nóichung và đối với các nhà quản lý lâm nghiệp nói riêng là gì ?

Trước hết về phía Nhà nước phải có chính sách đầu tư, hỗ trợ về vốn chophát triển lâm nghiệp, bằng các chương trình dự án và có chính sách cho vayvốn dài hạn với lãi suất ưu đãi cho kinh doanh và phát triển rừng, phải quyhoạch tổng thể đồng bộ và ổn định, đồng thời cần phải có chính sách bảo hiểmcho người làm rừng khi gặp phải rủi ro

Đối với các nhà quản lý, trong sản xuất lâm nghiệp phải xây dựng kếhoạch dài hạn, thận trọng chọn loại cây trồng phủ hợp với từng vùng sinh thái.Xây dựng các mô hình tổ chức phù hợp với đặc điểm sản xuất chu kỳ sản xuấtdài Cần có chính sách đầu tư thoả đáng cho công tác nghiên cứu khoa học vàcông tác nghiên cứu khoa học cần tập trung nghiên cứu để tạo ra các loài câycho năng xuất cao, có khả năng rút ngắn được chu kỳ thành thục công nghệ đểhạn chế sự ảnh hưởng của yếu tố thời gian đối với sản xuất

b Quá trình tái sản xuất tự nhiên xen kẽ với quá trình tái sản xuất kinh tế, trong đó quá tình tái sản xuất tự nhiên đóng vai trò quan trọng và quyết định:

Trước hết cần phân biệt các khái niệm:

- Tái sản xuất là gì ?

Đó là sự lặp đi lặp lại của các hoạt động sản xuất mang tính chu kỳ

Trong sản xuất lâm nghiệp luôn luôn diễn ra hai quá trình xen kẽ, đó làquá trình tái sản xuất tự nhiên và quá trình tái sản xuất kinh tế

Tái sản xuất tự nhiên đó là quá trình sinh trưởng, phát triển của cây rừngbắt đầu từ quá trình gieo hạt tự nhiên, cây rừng nẩy mầm, lớn lên, ra hoa kết quảrồi lại tiếp tục lặp đi lặp lại quá trình đó và tuân thủ theo quy luật sinh học (quátrình tái sinh tự nhiên) Như vậy quá trình tái sản xuất tự nhiên là quá trình táisản xuất hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và tuân theo quy luật sinhhọc mà không cần sự can thiệp của con người

Tái sản xuất kinh tế được hiểu là quá trình lặp đi lặp lại sự phát triển củacây rừng dưới sự tác động của con người như bón phân, làm cỏ (thâm canhrừng, làm giầu rừng) nhằm thoả mãn mục đích nào đó của con người

Do cây rừng luôn luôn chịu ảnh hưởng sâu sắc vào điều kiện tự nhiên nênquá trình tái sản xuất tự nhiên luôn giữ vai trò quan trọng và quyết định Điềunày đặt ra cho công tác quản lý và kỹ thuật phải tôn trọng tự nhiên, phải hiểubiết quy luật tự nhiên khi quyết định các phương án sản xuất để lợi dụng tối đanhững ưu thế của tự nhiên đồng thời cũng phải biết né tránh những bất lợi của tựnhiên đem lại gây cản trở cho sản xuất kinh doanh Mặt khác cũng không thểtrông chờ hoàn toàn vào sự ưu đãi của tự nhiên mà cần phải tuỳ điều kiện cụ thể

để có sự tác động kinh tế nhất định để đẩy nhanh quá trình phát triển

c Tái sinh và khai thác rừng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau:

Tái sinh là quá trình xây dựng rừng (Có hai hình thức tái sinh là tái sinh

tự nhiên và tái sinh nhân tạo)

Khai thác rừng là quá trình lợi dụng rừng, quá trình thu hoạch thành quảcủa quá trình xây dựng rừng

Xét về hình thức thì đây là hai mặt đối lập nhau, song lại thống nhất vàliên quan chặt chẽ với nhau Mục đích xây dựng là để lợi dụng và có lợi dụng,khai thác mới thu hồi được vốn để tái sản xuất cho các chu kỳ tiếp theo Nếuđứng trên góc độ kỹ thuật thì khai thác còn được coi là một trong những giảipháp kỹ thuật quan trọng của tái sinh rừng

Từ đặc điểm này đòi hỏi các nhà quản lý và các nhà kỹ thuật lâm nghiệpphải có giải pháp đúng đắn trong việc xây dựng cân đối giữa khai thác và táisinh để khỏi lạm dụng vào vốn rừng và sử dụng công cụ khai thác hiệu quả trongcông tác tái sinh rừng

d Sản xuất lâm nghiệp tiến hành trên quy mô rộng, chủ yếu hoạt động ngoài trời và trên những địa bàn có những điều kiện tự nhiên phức tạp, điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn :

Đây là đặc thù rất rõ nét của sản xuất lâm nghiệp Hiện nay diện tích đấtlâm nghiệp quản lý khoảng trên 19 triệu ha chiếm gần 60% diện tích tự nhiêntoàn quốc, với 75% diện tích là đồi núi, dốc cao, địa hình chia cắt phức tạp,hiểm trở, đất đai thường bị xói mòn và ngay ở vùng ven biển thì đất lâm nghiệpcũng là những loại đất cát hoặc đất chua mặn không có khả năng canh tác nôngnghiệp Trên các điều kiện tự nhiên đó, hoạt động sản xuất lâm nghiệp lại chủyếu tiến hành ở ngoài trời, cự ly hoạt động ngày một xa nên thu nhập thấp, đờisống của người làm nghề rừng gặp rất nhiều khó khăn

Về mặt xã hội vì điều kiện tự nhiên phức tạp, cơ sở hạ tầng kém pháttriển, nên điều kiện phát triển kinh tế cũng bị hạn chế Mặt khác, nguồn lao độnglâm nghiệp chủ yếu là đân tộc ít người, trình độ dân trí thấp kém, canh tác lạchậu ( du canh, du cư phá rừng làm nương rẫy ) đã ảnh hưởng lớn đến phát triểnlâm nghiệp Đồng thời trên điều kiện địa bàn rộng lớn như vậy rất khó khăn chocông tác quản lý, bảo vệ thành quả lao động, vì vậy tính rủi ro trong sản xuấtlâm nghiệp rất cao

Xuất phát từ đặc thù này, cần phải có sự đầu tư thích đáng cho phát triểnlâm nghiệp và phải nhận thức việc đầu tư cho phát triển lâm nghiệp là đầu tưcho phát triển kinh tế xã hội vùng trung miền núi, một nhiệm vụ chiến lược quantrọng của đất nước

đ Sản xuất lâm nghiệp có tính thời vụ:

Tính thời vụ được hiểu là tình hình sản xuất được tập trung vào mộtkhoảng thời gian nào đó trong năm và lặp đi lặp lại có tính quy luật

Trong sản xuất lâm nghiệp, tính thời vụ là đặc trưng của ngành sản xuấtsinh học, do đặc tính sinh lý, sinh thái của cây rừng, do đòi hỏi của công nghệ(đặc biệt là công nghệ khai thác, vận chuyển) mà tình hình sản xuất diễn ra tậptrung vào một số tháng trong năm, hiện tượng đó gọi là tính thời vụ

Do điều kiện sản xuất phải tập trung nên tình hình tổ chức sản xuất, đặcbiệt là tổ chức về lao động cũng gặp khó nhăn nhất định Để loại bỏ tính thời vụ

là không thể thực hiện được, trong thực tế chúng ta chỉ có thể tìm các giải phápnhằm hạn chế sự ảnh hưởng của nó bằng cách chủ động trước về lao động, vốn,máy móc thiết bị phát triển sản xuất tổng hợp, đa dạng hoá ngành nghề hoặc

áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ để tuyển chọn, lai tạo các giống cây trồngmới có khả năng thích nghi cao, có biên độ sống rộng

e Hoạt động sản xuất lâm nghiệp vừa mang mục tiêu kinh tế vừa mang mục tiêu xã hội.

Xuất phát từ đối tượng của sản xuất lâm nghiệp là rừng, mà sản phẩm củarừng có tác dụng nhiều mặt

Trước hết về mục tiêu kinh tế của sản xuất lâm nghiệp nhằm mục tiêucung cấp nguyên liệu cho công nghiệp, cho xây dựng cơ bản, cung cấp lâm sản,đặc sản phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của xã hội

Về mục tiêu xã hội, trong sản xuất lâm nghiệp còn nhằm mục tiêu phòng

hộ , bảo vệ môi trường sống, bảo vệ di tích lịch sử, cảnh quan văn hoá và cácdanh lam thắng cảnh Mặc dầu hiện nay người ta đã quan tâm nhiều hơn tớigiá trị gián tiếp của rừng( giá trị phi vật thể) song vấn đề đặt ra đối người quản

lý là phải nhận thức đúng đắn và đầy đủ giá trị của rừng mà quan tâm đầu tưnhiều hơn nữa cho phát triển lâm nghiệp Đây cũng là vấn đề thực thi chiến lượcphát triển bền vững của Đảng và nhà nước

g Sản xuất lâm nghiệp vừa mang tính chất hoạt động sản xuất nông nghiệp vừa mang tính chất hoạt động sản xuất công nghiệp và xây dựng cơ bản.

Sản xuất lâm nghiệp có nhiệm vụ trồng cây, gây rừng, chăm sóc, nuôidưỡng, bảo vệ rừng, khai thác, vận chuyển và chế biến các sản phẩm từ rừng

Trong các nhiệm vụ trên, nhiệm vụ trồng cây, gây rừng, chăm sóc, nuôidưỡng và bảo vệ rừng, đây là hoạt động mang tính sinh học và có tính chất hoạtđộng giống như hoạt động nông nghiệp

Nhiệm vụ tiếp theo của sản xuất lâm nghiệp là khai thác, vận chuyển vàchế biến các sản phẩm từ rừng, đây là các hoạt động có tính chất công nghiệp.Ngoài ra, do đặc thù của sản xuất lâm nghiệp là chu kỳ sản xuất dài, vốn hoạtđộng chủ yếu là vốn đầu tư cho xây dựng cơ bản, về hình thức hoạt động vàphương pháp hạch toán đều có nét giống như hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản

Vì vậy, có thể nói hoạt động sản xuất lâm nghiệp vừa mang tính chất củahoạt động sản xuất nông nghiệp vừa mang tính chất công nghiệp và xây dựng cơbản

Từ đặc thù trên, vấn đề đặt ra cho công tác quản lý là vừa phải tuân thủcác quy luật sinh học của sản xuất, áp dụng tiến bộ khoa học và công nghệ trongsản xuất, đặc biệt là công nghệ sinh học Mặt khác cần phải trang bị, đổi mớithiết bị công nghệ cho phù hợp với điều kiện sản xuất, đặc biệt là các phươngtiện vận chuyển trong điều kiện địa hình phức tạp, sản phẩm cồng kềnh

h.Sản xuất lâm nghiệp mang tính xã hội sâu sắc và nhiều thành phần kinh tế tham gia.

Với địa bàn hoạt động gần 60% diện tích tự nhiên toàn quốc là nơi sinhsống của các cộng đồng cư dân mà đặc biệt là đồng bào các dân tộc ít người, nênmọi hoạt động của cư dân địa phương đều ảnh hưởng trực tiếp đến phát triểnlâm nghiệp và ngược lại các hoạt động sản xuất lâm nghiệp đều ảnh hưởng lớnđến đời sống của cư dân địa phương

Từ đặc điểm này đã ảnh hưởng không nhỏ đến công tác tổ chức sản xuất,đặc biệt là công tác quản lý bảo vệ tài nguyên rừng Xuất phát từ đặc thù trên,vấn đề đặt ra cho các nhà quản lý, trước hết phải tôn trọng các phong tục và kiếnthức bản địa Sản xuất lâm nghiệp luôn luôn phải tính đến lợi ích và bảo vệ lợi

ích của cộng đồng địa phương Về phía nhà nước cần có những chính sách cởi

mở để thu hút các thành phần kinh tế, đặc biệt là đồng bào, cư dân địa phươngvào công tác bảo vệ và phát triển rừng Vì vậy, có thể nói sự phát triển củangành lâm nghiệp không thể tách rời sự phát triển tổng hợp về kinh tế văn hoá

xã hội và an ninh quốc phòng của vùng trung du, miền núi

1.2 Tài nguyên rừng Việt Nam.

1.2.1 Khái niệm tài nguyên rừng Việt Nam.

1.2.1.1 Khái niệm tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên thiên nhiên (TNTN) là những yếu tố vật chất của tự nhiên mà

con người có thể nghiên cứu và sử dụng trực tiếp để tạo ra những sản phẩm vậtchất nhằm thoả mãn cho nhu cầu của xã hội

TNTN là bộ phận của môi trường tự nhiên được hình thành và biến đổi doquá trình phát triển của tự nhiên và phải trải qua quá trình lâu dài

Tuỳ theo mục đích nghiên cứu và sử dụng, TNTN có thể phân loại theocác tiêu thức khác nhau:

- Theo tiêu thức trạng thái vốn có của tự nhiên, TNTN được phân thành cácloại: Tài nguyên đất, tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản (than đá, các loạiquặng ), tài nguyên năng lượng, dầu khí

- Theo tiêu thức mối quan hệ với môi trường tự nhiên, TNTN được phân thànhhai nhóm lớn:

+ TNTN vô hạn như năng lượng mặt trời, thuỷ triều, sóng biển, gió

+ TNTN hữu hạn: TNTN hữu hạn không tái tạo như tài nguyên khoáng sản,dầu khí những loại này khai thác đến đâu là hết đến đó không có khả năngphục hồi Vì vậy, việc khai thác, sử dụng loại tài nguyên này phải hết sức tiếtkiệm Đối với những loại quý, hiếm cần phải tìm các loại khác để thay thế Tàinguyên thiên nhiên hữu hạn tái tạo được như: Đất đai, khí hậu, tài nguyênrừng Đối với loại tài nguyên này cần phải có phương pháp sử dụng, khai tháchợp lý để không làm ảnh hưởng đến khả năng tự phục hồi, tự tái tạo của chúng

1.2.1.2 Khái niệm tài nguyên rừng (TNR)

Hiểu theo nghĩa rộng, TNR là một bộ phận của TNTN hữu hạn có khảnăng phục hồi, bao gồm có rừng và đất rừng

 Rừng là quần thể sinh vật (động vật, thực vật, vi sinh vật) và các yếu tố củamôi trường sinh thái (đất, nước, thời tiết, khí hậu, thuỷ văn ) trong đó thực vậtrừng đóng vai trò chủ đạo và mang tính đặc trưng khác biệt với các loại thực vậtkhác về chu kỳ sống, về khả năng cung cấp và bảo vệ môi trường sống )

 Đất rừng trong tài nguyên rừng được chia làm hai loại: Đất chưa có rừng vàđất có cây rừng Đất chưa có rừng cần phải được quy hoạch để gây trồng rừng.Đất có rừng bao gồm đất có rừng trồng và đất có rừng tự nhiên

Mặt khác tài nguyên rừng là một loại tài sản đặc biệt của quốc gia nên đểhiểu TNR cần phải hiểu qua các góc độ khác nhau:

- Dưới góc độ sinh vật học: TNR là khái niệm để chỉ hệ sinh thái thống nhất,hoàn chỉnh giữa sinh vật và ngoại cảnh Theo ATenslay rừng là hệ sinh thái (hệsinh thái rừng) bao gồm hai thành phần: Thành phần sống (động vật, thực vật, visinh vật); thành phần không sống (hoàn cảnh sống, ánh sáng, nhiệt độ, nước )hai bộ phận này có mối quan hệ chặt chẽ và nhân quả với nhau Có thể môphỏng:

Thành phần sống

Hệ sinh thái rừng

Thành phần không sống (hoàn cảnh sống)

- Dưới góc độ kinh tế: TNR là tư liệu sản xuất đặc biệt, chủ yếu của ngành lâmnghiệp Với tư cách là đối tượng lao động, TNR là đối tượng tác động của conngười thông qua việc trồng, khai thác lâm sản cung cấp cho nhu cầu xã hội Với

tư cách là tư liệu lao động, khi tài nguyên rừng phát huy các chức năng phònghộ: giữ đất, giữ nước, điều hoà dòng chảy, chống cát bay, bảo vệ đồng ruộng,bảo vệ khu công nghiệp, bảo vệ đô thị

- Dưới góc độ pháp lý: TNR là tài sản quốc gia do nhà nước thống nhất quản

lý và sử dụng

1.2.2 Hiện trạng tài nguyên rừng Việt Nam.

Việt Nam có diện tích tự nhiên là 32.879.652 ha trải gồm gần 15 vĩ độ (từ

8030’ - 22023’ vĩ độ Bắc) và hơn 7 kinh độ (từ 102010’ - 109020’ kinh độ đông).Khoảng 75% là đồi núi với diện tích đất lâm nghiệp là 19.134.669 ha Nằm trênbán đảo Đông Dương, Việt Nam chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa,địa hình chia cắt phức tạp, trải dài qua nhiều vùng sinh thái khác nhau đã tạo choViệt Nam nguồn tài nguyên phong phú, có tính đa dạng sinh học cao, đã đượcLiên hiệp quốc công nhận là một trong những điểm ưu tiên bảo tồn toàn cầu với

độ đặc hữu cao

Giá trị đa dạng sinh học của rừng Việt Nam rất lớn, đóng vai trò quantrọng như là những trụ cột của bảo tồn ở mức độ sinh cảnh và vùng sinh thái

- Về hệ thực vật: Việt Nam có khoảng 12.000 loài thực vật có mạch, trong đó

đã định được tên 7.000 loài thực vật bậc cao, 800 loài rêu, 600 loài nấm, hơn2.300 loài thực vật đã được sử dụng làm lương thực, thực phẩm, thuốc chữabệnh, lẫy gỗ, lấy tinh dầu, vật liệu xây dựng Tính đặc hữu của hệ thực vật rấtcao, ít nhất là 40% số loài thực vật thuộc loại đặc hữu

Một số loài quý hiếm có ở rừng đặc dụng như: Gỗ đỏ (Afzelia Xylocarpa), Gụmật (Sindora Siamensis), Hoàng liên chân gà (Coptis chinensis), BaKich

(Morinelq officinalis), Hoàng đàn (cupressus terbulosa), Cẩm lai (Dalbergiabariaensis), Pơ mu (Fokiena hodginsis), Thông nước (Glytostrolus pensilis)

Trữ lượng gỗ toàn quốc là 751.468.487m3 trong đó trữ lượng gỗ ở rừng

tự nhiên là 720.890.315m3 chiếm 95,9%, từ rừng trồng là 30.578.1723 chiếm4,1% Phân theo 3 loại rừng:

- Về hệ động vật đã thống kê được 275 loài thú, 826 loài chim, 180 loài bò sát,

80 loài ếch nhái, trên 2400 loài cá, 12.000 loài côn trùng Mức độ đặc hữu rấtcao: 78 loài và phụ loài thú, hơn 100 loài và phụ loài chim, 7 loài linh trưởng và

11 loài chim đặc hữu của Việt Nam Mới phát hiện thêm 4 loài thú lớn như Sao

la (Psendoryx nghetinhénis) 1992, Manh lớn (Megamuntiacus Vuaquangensis)

1993, Manh Trường Sơn, manh nanh (Camintuntiatus - Trasmonensis) 1997.Một số loài quý hiếm như: voi, tê giác, bò rừng, bò tót, trâu rừng, hổ, báo, cu ly,vượn đen, voọc vá, voọc mũi hếch, voọc đầu trắng, sếu cổ trụi, cò quắn cánhxanh, ngan cánh trắng, trĩ, các loại chim và các loại bò sát, rắn rùa và động vậtlưỡng cư Nhìn chung, tài nguyên rừng Việt Nam rất phong phú và đa dạng, cógiá trị cao về cung cấp sản phẩm đáp ứng nhu cầu cho xã hội và giá trị trongcông tác bảo tồn và nghiên cứu khoa học của quốc gia và quốc tế

Tuy nhiên còn một số hạn chế:

- Trong một thời gian dài, diện tích rừng Việt Nam vẫn giảm liên tục (năm

1943 diện tích rừng là 14,3 triệu ha và sau 50 năm diện tích rừng chỉ còn 9,3triệu ha) Trong những năm gần đây, Đảng và nhà nước đã quan tâm phát triểnlâm nghiệp, thông qua các chính sách hỗ trợ bằng các chương trình như chươngtrình 327, chương trình 661 Diện tích rừng đã được tăng lên nhưng khôngđáng kể, có thể minh hoạ qua bảng 01

Bảng 01- Tình hình biến động diện tích rừng và độ che phủ qua các năm

phủ (%)

Bình quân (ha/

1990 8.430 745 9.175 27,8 0,14

- Diện tích rừng phân bố không đều giữa các vùng:

+ Vùng có diện tích trên triệu ha gồm có: Tây Nguyên, vùng Đông Bắc, vùngBắc Trung Bộ

+ Vùng có diện tích từ 1 đến 1,5 triệu ha gồm có: vùng Đông Nam Bộ vàduyên Hải Miền Trung

+ Vùng có diện tích dưới 1 triệu ha bao gồm các vùng còn lại

Vùng tập trung nhiều nhất là vùng Bắc Trung Bộ

- Diện tích rừng của Việt Nam thuộc loại thấp, chỉ đạt khoảng 0,14ha/ người.Trong khi trên thế giới là 0,97ha/ người

- Trữ lượng gỗ của Việt Nam bình quân đầu người còn ở mức độ rất thấp, chỉđạt khoảng 9,8m3/người, trong khi đó mức bình quân của thế giới là 75m3/người

- Tuy diện tích rừng có tăng nhưng chất lượng rừng ngày càng giảm sút Đốivới rừng tự nhiên, loại rừng gỗ loại rừng giàu và trung bình chỉ còn khoảng 1,4triệu ha (chiếm 13% so với tổng diện tích có rừng) trong khi đó diện tích rừng

gỗ nghèo kiệt khoảng 6 triệu ha chiếm 55% tổng diện tích có rừng)

- Đối với rừng trồng tỷ lệ thành rừng thấp chỉ đạt 60 - 70%, năng suất bìnhquân từ 8 đến 10m3/ha/năm và chất lượng kém

- Diện tích đất trống đồi trọc còn khá lớn, khoảng 7.350.082 ha Nạn phá rừngđang diễn ra với tốc độ 0,1 triệu ha mỗi năm, độ phì của đất giảm, xói mòn giatăng

- Độ che phủ dần dần được tăng lên nhưng còn ở mức độ thấp so với khu vực

và thế giới Ở Việt Nam hiện nay độ che phủ là 35,8% trong khi đó ởCampuchia độ che phủ là 60%, Lào 50%, Singapo 70% Đặc biệt ở các vùngxung yếu như Sông Đà độ che phủ mới đạt 12%, Lai châu 13%, Cao Bằng 12%,thậm chí có nơi mới đạt 7%

1.2.3 Nguyên nhân, hậu quả mất rừng và các bài học kinh nghiệm

1.2.3.1 Nguyên nhân mất rừng : Có rất nhiều nguyên nhân, có thể kể một số

nguyên nhân cơ bản sau:

- Mất rừng do chiến tranh, tình trạng gia tăng dân số nhanh

- Mất rừng do du cư và di dân, xây dựng các vùng kinh tế mới

- Mất rừng do nhu cầu của con người về lâm sản gỗ, củi và tình hình khai tháclạm dụng vốn rừng.

- Mất rừng do khai hoang mở rộng diện tích và những cơn sốt về chuyển đổidiện tích đất lâm nghiệp

- Mất rừng do cơ chế chính sách, tổ chức và quản lý lâm nghiệp chưa phù hợpvới mục đích bảo vệ và phát triển rừng

1.2.3.2 Hậu quả của nạn mất rừng : Hậu quả do mất rừng là vô cùng to lớn,

có thể tổng kết một số hậu quả chủ yếu như:

- Mất nước, mất nguồn thuỷ năng, gây hạn hán, lũ lụt và tàn phá các công trìnhkiến trúc, các khu đân cư, khu công nghiệp ảnh hưởng lớn đến sự phát triểncủa nền kinh tế đất nước và đời sống xã hội

- Suy thoái về tính đa dạng sinh học của rừng

- Suy thoái tiềm năng sinh học của đất đai, giảm sút khả năng phòng hộ củarừng

- Khan hiếm gỗ, củi và lâm sản đã xảy ra nghiêm trọng ở nhiều vùng, đặc biệt

là những vùng xa xôi, vùng có thu nhập thấp

- Phục hồi và phát triển rừng rất khó khăn và tốn kém

1.2.3.3 Những bài học kinh nghiệm từ thực tế:

- Chính sách lâm nghiệp cần được xây dựng trên những tình hình chính xác vàphù hợp với quy luật phát triển kinh tế-xã hội của đất nước

- Quản lý rừng, bảo vệ rừng, xây dựng và phát triển rừng là nhiệm vụ cơ bảncủa ngành lâm nghiệp

- Bảo vệ rừng là sự nghiệp của toàn dân

- Cần phát huy cao nhất ưu thế của thiên nhiên nhiệt đới để kinh doanh toàndiện, lợi dụng tổng hợp tài nguyên rừng

- Phải xây dựng lâm nghiệp trở thành một ngành sản xuất vật chất ngày càngphát triển, thực hiện mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững

- Cần xây dựng quan hệ liên ngành trong quá trình xây dựng và phát triển lâmnghiệp

- Cần coi trọng việc nghiên cứu khoa học và ứng dụng thành tựu khoa học vàcông nghệ vào sản xuất lâm nghiệp

- Cần đổi mới các chính sách và cơ chế quản lý lâm nghiệp

- Cần ổn định tổ chức quản lý lâm nghiệp và xây dựng phát triển nguồn nhânlực lâm nghiệp

- Mở rộng hợp tác quốc tế về lâm nghiệp

1.3 Tổ chức quản lý lâm nghiệp Việt Nam

1.3.1.Quá trình hình thành tổ chức lâm nghiệp Việt Nam

Ngày 28 tháng 10 năm 1946, Chính phủ đã ban hành Nghị định số508/BCN thành lập Nha lâm chính thuộc Bộ Canh nông với nhiệm vụ chính là:Quản lý lâm phần, thi hành lâm pháp, thi hành thể lệ săn bắn Đồng thời, Nhànước xoá bỏ những thể chế lâm nghiệp hà khắc của thực dân Pháp và nghiêncứu thể chế lâm nghiệp của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

Quốc hội khoá II kỳ họp thứ nhất ngày 14 tháng 7 năm 1960 đã quy địnhthành lậpTổng cục lâm nghiệp là cơ quan trực thuộc hội đồng Chính phủ Ngày

29 tháng 9 năm 1961 Hội đồng Chính phủ ban hành nghị định số 140 /CP quyđịnh quyền hạn và tổ chức bộ máy của Tổng cục lâm nghiệp

Năm 1991 tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khoá VI đã thông qua nghị quyết về tổchức bộ máy của hội đồng Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, trong đó Tổngcục lâm nghiệp được nâng lên thành Bộ lâm nghiệp

Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khoá IX đã thông qua nghị quyết về việc “ thành lập

Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn trên cơ sở hợp nhất Bộ nông nghiệp vàcông nghiệp thực phẩm, Bộ Lâm nghiệp, Bộ thuỷ lợi” Ngày 1/11/1995, Chínhphủ đã ban hành nghị định số 73/CP “về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổchức bộ máy của Bộ NN&PTNT”, quy định “ Bộ NN&PTNT là cơ quan chínhphủ được thực hiện chức năng quản lý nhà nước về nông nghiệp, lâm nghiệp,thuỷ lợi và phát triển nông thôn”

1.3.2.Nội dung tổ chức quản lý lâm nghiệp

Xét về nội dung tổ chức quản lý lâm nghiệp bao gồm 2 nội dung cơ bản là:Quản lý nhà nước về lâm nghiệp và quản lý sản xuất kinh doanh

1.3.2.1.Quản lý nhà nước về lâm nghiệp

Khái niệm:

- Quản lý nhà nước:

Quản lý nhà nước (hay quản lý của nhà nước đối với đất nước) là toàn bộ cáchoạt động với những phương thức nhất định (chủ yếu là thông qua các biện pháp

về tổ chức và pháp quyền) của bộ máy quản lý nhà nước nhằm tác động lên toàn

bộ mọi mặt của đời sống đất nước về các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội,

an ninh quốc phòng để định hướng, duy trì phát triển và bảo vệ đời sống mọimặt của xã hội và đất nước một cách có hiệu quả nhất trong hoàn cảnh cụ thểnhất định về đối nội và đối ngoại

- Quản lý nhà nước về kinh tế lâm nghiệp.

Quản lý kinh tế: Quản lý kinh tế là một trong những chức năng quản lý quan

trọng nhất của nhà nước

* Quản lý nhà nước về kinh tế: là toàn bộ các hoạt động, các phương thức của

nhà nước tác động lên nền kinh tế quốc dân nhằm phát huy và liên kết mọi tiềmlực của đất nước vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế chung, đảm bảo cácyêu cầu về công bằng, văn minh cho xã hội và bảo vệ môi trường, thực hiện tốtnhất đường lối kinh tế - xã hội và định hướng chính trị của Đảng và Nhà nước

đề ra cho từng giai đoạn, trên cơ sở nắm vững các quy luật khách quan, tình hìnhthực tế và tính chất của thời đại.

* Quản lý Nhà nước về kinh tế lâm nghiệp.

Lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất, là tế bào của nền kinh tế quốc dân

Do đó, khi nói quản lý Nhà nước về mặt kinh tế lâm nghiệp là nói Nhà nướcthực hiện chức năng quản lý kinh tế bằng pháp luật, bằng hệ thống chính sách,bằng các quy định điều hành các quan hệ vĩ mô của ngành lâm nghiệp Hay nóicách khác, quản lý Nhà nước về kinh tế lâm nghiệp là sự quản lý kinh tế ở tầm

vĩ mô bằng những phương thức quản lý của Nhà nước tác động tới nền kinh tếlâm nghiệp ở tầm vĩ mô, những vấn đề có liên quan giữa các phân ngành trongnội bộ ngành lâm nghiệp và các mối quan hệ trong hệ thống tác động đến pháttriển kinh tế trong lâm nghiệp, nhằm phát huy, liên kết mọi tiềm lực trong vàngoài ngành lâm nghiệp để phát triển nền kinh tế lâm nghiệp bền vững và gópphần vào sự phát triển bền vững chung của đất nước

Sự tất yếu phải có quản lý Nhà n ư ớc về kinh tế lâm nghiệp

Quản lý Nhà nước về kinh tế xuất hiện và phát triển là một tất yếu kháchquan Trên thực tế không tồn tại một nền kinh tế nào mà không có sự can thiệpcủa Nhà nước theo nghĩa thuần tuý của nó

- Theo quan điểm khoa học hệ thống nền kinh tế của một nước là một hệ thốngphức tạp, hệ thống đó muốn tồn tại và phát triển nhất thiết phải có một chủ thểquản lý đó là Nhà nước làm chức năng điều khiển với mức độ và phương thứcthích hợp

- Nhà nước luôn luôn là một tổ chức có tính giai cấp và đại diện cho một chế

độ chính trị nhất định Muốn bảo vệ chế độ chính trị đó, Nhà nước nhất địnhphải nắm trong tay quyền quản lý kinh tế

- Cơ chế thị trường có tác dụng giải phóng mọi năng lực sản xuất xã hội Tuynhiên, cơ chế thị trường cũng chứa đựng nhiều khuyết tật, luôn tạo ra sự mất ổnđịnh và thường xuyên phá vỡ các cân đối trong nền sản xuất xã hội, dễ gây lạmphát và thất nghiệp, sản xuất thường lãng phí tài nguyên, xã hội phân cực, tệ nạn

xã hội gia tăng, phân phối của cải xã hội thường bất bình đẳng, sản xuất thường

ít chú ý đến các hoạt động công ích và tình trạng ô nhiễm môi trường ngày cànglớn Vì vậy, Nhà nước phải có trách nhiệm điều chỉnh bằng quyền lực và thựclực kinh tế của mình để cho xã hội phát triển ổn định, trật tự và văn minh

- Trong xu thế toàn cầu nền kinh tế, các nước vừa hợp tác, vừa đấu tranh đểtồn tại và phát triển Do đó, phải có vai trò Nhà nước chỉ đạo hoạt động kinh tếđối ngoại

- Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động thông tin cực kỳ quan trọng Hoạtđộng này phải được Nhà nước đứng ra thực hiện thì mới đảm bảo có hiệu quả

- Trên thực tế cho thấy, nếu duy trì nền kinh tế mà cơ cấu kinh tế chỉ có quốcdoanh và tập thể, cơ chế kế hoạch hoá tập trung thì Nhà nước xem như là một cơquan riêng chỉ huy trực tiếp các hoạt động kinh tế mà bỏ rơi chức năng quản lý

vĩ mô của mình, không phát huy được tính sáng tạo của các chủ thể kinh tế màcòn kìm hãm sự phát triển Khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, các thànhphần kinh tế phát triển rất mạnh song cũng nảy sinh nhiều tiêu cực không chấphành pháp luật Vì vậy, vai trò quản lý Nhà nước về kinh tế càng trở lên cấpbách.

Nội dung quản lý Nhà n ư ớc về lâm nghiệp

Bao gồm hai nội dung:

a Quản lý Nhà nước về rừng và đất lâm nghiệp

Đây là nội dung quản lý Nhà nước đối với tài nguyên rừng với tư cách là quản

lý tài sản quốc gia Theo quyết định số 245/1998/QĐ-TTg ngày 21 tháng 12năm 1998 của Thủ tướng chính phủ thì nội dung quản lý nhà nước về rừng vàđất lâm nghiệp bao gồm:

- Điều tra, xác định các loại rừng, phân định ranh giới rừng, đất lâm nghiệptrên bản đồ và trên thực địa đến các đơn vị hành chính cấp xã, thống kê theo dõidiễn biến rừng, biến động đất lâm nghiệp

- Lập quy hoạch, kế hoạch phát triển rừng và sử dụng rừng, đất lâm nghiệp trênphạm vi cả nước và trên từng địa phương

- Ban hành các văn bản về quản lý bảo vệ và phát triển rừng, sử dụng đất lâmnghiệp và tổ chức thực hiện các văn bản đã ban hành theo thẩm quyền được luậtpháp quy định

- Giao đất lâm nghiệp và giao rừng, thu hồi đất lâm nghiệp và rừng

- Đăng ký, lập và quản lý sổ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Giải quyết các tranh chấp về rừng và đất lâm nghiệp

b Quản lý Nhà nước về nghề rừng, bao gồm các nội dung:

- Xây dựng và ban hành các chính sách, chế độ để phát triển các hoạt động lâmnghiệp

- Tổ chức nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

- Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ

Chức n ă ng quản lý nhà n ư ớc về kinh tế lâm nghiệp

Có nhiều phương pháp phân loại khác nhau tuỳ theo giác độ xem xét khácnhau Thông thường có hai cách phân loại sau:

a Phân loại các chức năng quản lý Nhà nước về lâm nghiệp theo hướng tác động, bao gồm các chức năng sau:

- Tạo môi trường cho sản suất kinh doanh lâm nghiệp:

+ Tạo ra sự ổn định về kinh tế, chính trị- xã hội cho người lao động yên tâmsản xuất kinh doanh

+ Duy trì luật pháp, trật tự an toàn xã hội, thi hành nhất quán các chính sách và

thể chế, ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, điều tiết thị trường

+ Xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống xã hội

+ Tôn trọng tập quán canh tác và phong tục truyền thống của các dân tộc, khôi

phục và thiết lập hương ước xây dựng quản lý, bảo vệ rừng theo hướng phát

triển rừng bền vững

- Dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế phát triển thông qua công cụ kế hoạch

và các chính sách kinh tế

- Hoạch định và thực hiện các chính sách xã hội, đảm bảo thống nhất giữa phát

triển kinh tế với phát triển xã hội nghề rừng

- Quản lý và kiểm soát việc sử dụng tài nguyên, tài sản quốc gia nhằm bảo tồn

và phát triển tài nguyên rừng

b Phân loại các chức năng quản lý Nhà nước theo giai đoạn tác động, bao gồm

các chức năng sau:

- Lập chương trình phát triển xã hội nghề rừng

- Bổ sung, hoàn thiện luật bảo vệ và phát triển rừng và các bộ luật có liên

quan

- Tổ chức thực hiện tốt các luật pháp đã ban hành

- Cải cách hệ thống kinh tế trong ngành lâm nghiệp

- Kiểm tra, giám sát các hoạt động nghề rừng nhằm đảm bảo định hướng cho

sự phát triển

- Chỉnh lý và đề xuất các biện pháp cơ bản để phát triển kinh tế lâm nghiệp,

mở rộng và khai thông môi trường kinh tế đối ngoại trên mọi lĩnh vực của ngành

lâm nghiệp

Phân biệt sự khác nhau giữa quản lý Nhà n ư ớc về lâm nghiệp với quản lý

sản xuất kinh doanh lâm nghiệp Phản ảnh qua bảng 02:

Bảng 02- So sánh giữa quản lý nhà nước và quản lý sản xuất kinh doanh

Bộ máy quản trị doanhnghiệp(Hội đồng quản trị, giámđốc, các phòng chức năng củaDN

Đối tượng

quản lý

-Toàn bộ các bộ phận hợp thànhnền kinh tế quốc dân (các ngànhsản xuất và dịch vụ, các lĩnh vựckinh tế, các vùng các địa phuơng,

- Các bộ phận hợp thành doanhnghiệp

- Các hoạt động của doanh

các thành phần kinh tế, các doanhnghiệp là dơn vị kinh tế cơ sở).-Toàn bộ các hoạt động của nềnkinh tế quốc dân.

nghiệp (hệ thống các yếu tốtrong quá trình sản xuất )

Đảm bảo lợi ích cho các doanhnghiệp trong khuôn khổ củapháp luật

- Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ vớinhà nước và xã hội

đất đai, NS nhà nước, ngân khố

- Chú trọng các lợi ích vật chất

- Các quy trình, quy phạm, cáccông cụ tài chính - kế toán

- Tạo môi trường cho kinh doanh

- Kết hợp điều hoà theo góc độ vĩmô

- Bảo trợ, giúp đỡ trường hợp cầnthiết

-Giám sát và kiểm tra các hoạtđộng kinh tế- xã hội

- Quản lý kinh tế đối ngoại

- Chiến lược và kế hoạch cụ thểcủa doanh nghiệp

- Điều lệ và quy chế nội bộdoanh nghiệp

- Các chính sách khuyến khíchkinh tế của doanh nghiệp

- Tạo môi trường tốt cho doanhnghiệp

- Hạch toán sản xuất kinhdoanh

- Giám sát các hoạt động trongdoanh nghiệp

Hệ thống quản

lý

- Hệ thống chính quyền nhà nước

từ trung ương đến địa phương

Tổng công ty/ Công ty/ Cácdoanh nghiệp thành viên, cácdoanh nghiệp độc lập: doanhnghiệp nhà nước, doanh nghiệp

tư nhân, công ty TNHH, Công

ty hợp danh, Công ty cổ phần

Kinh phí Từ ngân sách nhà nước, chủ yếu là

thuế

Tự hạch toán

1.3.3 Hệ thống kinh tế lâm nghiệp

1.3.3.1 Khái niệm và đặc trưng của hệ thống kinh tế lâm nghiệp

Khái niệm hệ thống kinh tế lâm nghiệp

- Hệ thống? Hệ thống là tập hợp các phần tử có liên hệ với nhau, tác động qualại nhau một cách có quy luật để tạo thành một thể thống nhất để có thể thựchiện được các chức năng và mục tiêu nhất định

Đ ặc tr ư ng của hệ thống kinh tế lâm nghiệp

- Mang tính hỗn hợp, đa dạng và đan xen của nhiều hình thức sở hữu

- Tương ứng với các hình thức sở hữu đã hình thành và phát triển nhiều hìnhthức tổ chức sản xuất kinh doanh, dịch vụ: doanh nghiệp Nhà nước, doanhnghiệp tư nhân, doanh nghiệp tập thể, công ty cổ phần trong đó kinh tế hộ,kinh tế trang trại được thừa nhận là đơn vị kinh tế cơ sở, tự chủ của hệ thốngkinh tế lâm nghiệp nhiều thành phần

- Tất cả các chủ thể kinh tế trong hệ thống kinh tế đều tự chủ kinh doanh theopháp luật, các thành phần kinh tế vừa cạnh tranh vừa hợp tác phát triển

- Cách điều hành các hoạt động kinh tế chủ yếu được tiến hành theo cơ chế thịtrường, kết hợp với các kế hoạch định hướng và hệ thống chính sách kinh tế vĩ

mô của Nhà nước

- Một số các doanh nghiệp lâm nghiệp chủ yếu trồng và quản lý rừng phòng

hộ, rừng đặc dụng với tư cách là doanh nghiệp công ích, nguồn vốn hoạt độngchủ yếu của nguồn vốn ngân sách

- Hệ thống kinh tế lâm nghiệp là những tổ chức kinh tế hoạt động trog lĩnh vựcsản xuất, dịch vụ nhưng chúng hoạt động không chỉ với tư cách là đơn vị kinh tế

mà còn với tư cách là những tổ chức xã hội

1.3.3.2 Hệ thống sản xuất kinh doanh lâm nghiệp

- Hệ thống tổ chức sản xuất kinh doanh lâm nghiệp là một tập hợp gồm phân

hệ chủ thể quản trị (Tổng công ty, công ty và các doanh nghiệp thành viên) và

hệ thống bị quản trị: các công ty (Nếu chủ thể quản trị là Tổng công ty), cácdoanh nghiệp (nếu chủ thể quản trị là công ty), các bộ phận của quá trình sảnxuất kinh doanh (nếu doanh nghiệp là chủ thể quản trị)

* Chủ thể sản xuất kinh doanh lâm nghiệp

- Các doanh nghiệp (theo Luật doanh nghiệp) gồm có:

+ Doanh nghiệp Nhà nước

+ Doanh nghiệp tư nhân

+ Công ty trách nhiệm hữu hạn

1.3.4 Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

1.3.4.1 Phân công lao động xã hội và sự hình thành các ngành chuyên môn hoá trong lâm nghiệp

Sản xuất luôn luôn diễn ra trong không gian và theo thời gian nhất định Nóiđến không gian là nói tới sự phân công lao động xã hội

Xét về hình thức, phân công lao động xa hội có 3 loại:

- Phân công chung: là sự phân chia nền sản xuất xã hội thành các ngành lớn:công nghiệp, nông nghiệp,lâm nghiệp, giao thông vận tải

- Phân công đặc thù: từ những ngành lớn lại phân chia thành các ngành độclập

Ví dụ ngành nông nghiệp lại phân chia thành ngành trồng trọt và chăn nuôi Quá trình phân công lao động ngày càng sâu sắc đã hình thành các ngànhchuyên môn hoá hẹp hơn Ví dụ trong chế biến lâm sản đã hình thành các phânngành như ngành chế biến bằng cơ giới, phân ngành chế biến hoá học

- Phân công cá biệt, là sự phân công diễn ra ngay trong nội bộ doanh nghiệp

1.3.4.2 Khái niệm cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

Cơ cấu là một khái niệm dùng để chỉ vị trí của các bộ phận (các phần tử)chiếm trong tổng thể nghiên cứu về một tiêu thức nào đó Thông thường để phảnảnh cơ cấu ngành người ta dùng chỉ tiêu tỷ trọng Tỷ trọng là một chỉ tiêu tươngđối phản ánh sự so sánh giữa các mức độ của bộ phận (hoặc phần tử) với toàn bộmức độ của tổng thể nghiên cứu về một tiêu thức nào đó

Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp là số lượng các bộ phận hợp thành của kinh tế lâmnghiệp và mối quan hệ tỷ lệ giữa các bộ phận hợp thành đó trong quá trình táisản xuất Hay cơ cấu kinh tế lâm nghiệp là một phạm trù kinh tế gồm nhiều yếu

tố, nhiều bộ phận có quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, tạo thành cấu trúc bêntrong của nền kinh tế lâm nghiệp được sắp đặt theo một tỷ lệ nhất định, trongnhững điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể

Với khái niệm trên, phạm trù cơ cấu kinh tế lâm nghiệp không chỉ phản ảnhmặt lượng mà còn phản ảnh mặt chất, đó là mối quan hệ qua lại giữa các bộphận hợp thành, nó tạo ra cấu trúc bên trong của nền kinh tế lâm nghiệp

Xác định cơ cấu kinh tế lâm nghiệp chính là giải quyết mối quan hệ tương tácgiữa những yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất theo từng thờigian và những điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể Các mối quan hệ trong cơ cấukinh tế lâm nghiệp phản ánh trình độ phát triển phân công lao động xã hội củaquá trình chuyên môn hoá, hợp tác hoá.

+ Xác định cơ cấu kinh tế lâm nghiệp hợp lý quyết định đến sự thành bại,tốc độ và hiệu quả phát triển lâm nghiệp

+ Xác định cơ cấu kinh tế lâm nghiệp hợp lý sẽ có quyết định đầu tư hợp

lý, tạo điều kiện để thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của ngành, khai thác vàphát huy tốt nhất các nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của cácvùng

1.3.4.3 Nội dung cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

C ơ cấu ngành:

Sự phân công lao động xã hội theo ngành là cơ sở hình thành cơ cấungành Cơ cấu ngành kinh tế lâm nghiệp là số lượng các phân ngành hợp thànhkinh tế lâm nghiệp và mối quan hệ tỷ lệ giữa các phân ngành trong ngành kinh

tế lâm nghiệp Cơ cấu ngành kinh tế lâm nghiệp được phân thành ba ngành:

- Phân ngành trồng rừng

- Phân ngành khai thác, vận chuyển

- Phân ngành chế biến lâm sản

Trong mỗi phân ngành lại có thể chia nhỏ thành các tiểu ngành như trongchế biến lâm sản, người ta lại có thể chia thành tiểu ngành chế biến cơ giới, tiểungành chế biến hoá học

Các chỉ tiêu thường được sử dụng để đánh giá đặc điểm, vị trí của cácngành trong ngành lâm nghiệp:

- Tỷ trọng của mỗi phân ngành trong ngành lâm nghiệp theo các tiêu thức:giá trị sản xuất, vốn đầu tư, lao động

- Tỷ trọng các loại rừng

- Tốc độ phát triển của mỗi phân ngành

- Tỷ lệ diện tích khai thác so với tái sinh

- Tỷ lệ khối lượng gỗ khai thác so với khối lượng gỗ đã qua chế biến.Ngoài ra người ta còn dùng cơ cấu liên ngành: nông-lâm - ngư

tập trung hiệu quả cao, căn cứ vào lợi thế so sánh của mỗi vùng, đồng thời coitrọng phát triển chuyên môn hoá kết hợp với phát triển tổng hợp Trong lâmnghiệp đã hình thành các vùng và tiểu vùng chuyên môn hoá sản xuất lâm sảnhàng hoá: vùng nguyên liệu giấy sợi, vùng gỗ trụ mỏ

C ơ cấu thành phần kinh tế

Cơ cấu thành phần kinh tế là nội quan trọng của quá trình chuyển dịch cơcấu kinh tế lâm nghiệp Thực hiện chiến lược phát triển kinh tế nhiều thành phầncủa Đảng và Nhà nước, trong ngành lâm nghiệp đã có các thành phần kinh tếtham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh lâm nghiệp như:

- Kinh tế quốc doanh

- Kinh tế tập thể

- Kinh tế tư nhân, kinh tế hộ

- Kinh tế tư bản nhà nước

Trong đó, kinh tế hộ là đơn vị kinh tế tự chủ, lực lượng trực tiếp tạo ra sảnphẩm lâm nghiệp

1.3.4.4 Đặc trưng cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp bao gồm các đặc trưng:

- Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp mang tính khách quan và được hình thành do

sự phát triển sản xuất và phân công lao động xã hội chi phối Vì vậy cần phảitôn trọng tính khách quan khi xây dựng cơ cấu kinh tế lâm nghiệp Tuy nhiên,vai trò của con người không thể vì thế mà mất đi khả năng chi phối quá trìnhchuyển dịch cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

- Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp mang tính lịch sử và xã hội nhất định Quátrình phát triển kinh tế thường trải qua và gắn với từng mốc thời gian (lịch sử)nhất định và quá trình giai đoạn phát triển thường tương ứng với nó là sự hìnhthành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế thích ứng

- Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp không ngừng vận động, biến đổi, phát triểntheo hướng ngày càng hợp lý, hoàn thiện và có hiệu quả Lực lượng sản xuấtcàng phát triển, khoa học công nghệ càng cao, phân công lao động xã hội càng

tỷ mỷ và sâu sắc thì cơ cấu kinh tế cũng ngày càng hoàn thiện Cần nhận thứcrằng sự vận động, biến đổi cơ cấu kinh tế lâm nghiệp luôn luôn gắn liền với sựvận động, biến đổi không ngừng của các yếu tố, các bộ phận trong nền kinh tếquốc dân

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế lâm nghiệp là một quá trình đặc biệt phải coitrọng các giải pháp chính sách để định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

* Những vấn đề cần tập trung nghiên cứu, giải quyết:

- Xác định số lượng các phân ngành, vị trí, qui mô, tốc độ, bước đi và mốiquan hệ giữa các phân ngành trong quá trình tái sản xuất Tất cả các vấn đề đó

phải được thể hiện trong chiến lược phát triển về quy hoạch, kế hoạch hoá địnhhướng và tổ chức lại sản xuất lâm nghiệp.

- Cần chú ý phát triển những hoạt động có lợi thế so sánh nhằm phát huycác tiềm năng sẵn có và tạo cơ sở cho phát triển các hoạt động khác

- Cần có chính sách và biện pháp nhằm sử dụng nguồn lao động và vốn cóhiệu quả, phát triển các hình thức liên doanh, liên kết, khuyến khích nghiên cứukhoa học và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất

1.3.4.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

Nhóm nhân tố thuộc điều kiện tự nhiên:

Thuộc nhóm này gồm có: vị trí địa lý, điều kiện đất đai, khí hậu, tàinguyên rừng Đây là các nhân tố trực tiếp quyết định đến sự hình thành vàchuyển dịch cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

Nhóm các nhân tố kinh tế xã hội

Thuộc nhóm này gồm có các nhân tố: Thị trường, hệ thống chính sách vĩ

mô, vốn, kết cấu hạ tầng, sự phát triển của các khu công nghiệp và đô thị hóa.Đặc biệt trong lâm nghiệp các nhân tố tác động mạnh đó là chính sách vĩ mô và

cơ sở hạ tầng (đường giao thông)

Nhóm các nhân tố thuộc về tổ chức và kỹ thuật

Thuộc nhóm nhân tố này bao gồm: Các hình thức tổ chức sản xuất, sựphát triển khoa học và công nghệ, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất

1.3.4.6 Phương hướng và biện pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế lâm nghiệp

Ph ươ ng h ư ớng chung chuyển dịch c ơ cấu kinh tế lâm nghiệp

Đẩy mạnh việc trồng, khoanh nuôi, phủ xanh và sử dụng đất trống, đồitrọc gắn liền với phân bố lao động vùng trung du, miền núi, thực hiện định canh,định cư, ổn định đời sống của các dân tộc Mọi đất rừng đều có người làm chủtrực tiếp, kể cả rừng kinh tế, rừng phòng hộ và các khu bảo tồn thiên nhiên Kếthợp lâm nghiệp với nông nghiệp, gắn với công nghiệp khai thác và chế biến,kinh doanh tổng hợp đất rừng

Các giải pháp cụ thể chuyển dịch c ơ cấu kinh tế lâm nghiệp

* Chuyển dịch cơ cấu ngành:

- Phải xây dựng một hệ thống cây xanh (rừng và cây công nghiệp dàingày) từ các vùng miền núi phía Bắc, dọc theo dải Trường Sơn và vùng venbiển

- Hình thành và phát triển hệ thống lâm - nông - ngư phù hợp với điềukiện sinh thái từng vùng

- Khuyến khích trồng cây đặc sản, cây ăn quả đan xen trong rừng phònghộ

- Khoanh giữ những thảm cỏ và cây bụi để chăn nuôi đại gia súc.

- Tìm loài cây trồng thích hợp để trồng rừng phòng hộ ven biển

- Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật để lợi dụng tổng hợp tài nguyên rừng vànâng cao chất lượng sản phẩm chế biến lâm sản

- Chú trọng phát triển kết cấu hạ tầng để phục vụ sản xuất và đời sống(đường xá và phát triển dịch vụ nông thôn )

* Chuyển dịch cơ cấu vùng lãnh thổ

- Hình thành và phát triển các vùng sản xuất lâm nghiệp tập trung có tỷ lệhàng hoá cao

- Tập trung phủ xanh đất trống vùng phòng hộ đầu nguồn và ven biển.Thành lập các đơn vị sản xuất thích hợp để khoanh nuôi, bảo vệ rừng phòng hộ,rừng đặc dụng Chú trọng giao rừng cho các hộ gia đình quản lý bảo vệ

- Khuyến khích trồng cây phân tán, đặc biệt ở địa phương không có rừng

* Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế

- Thu hút các thành phần kinh tế tham gia vào việc xây dựng và phát triểntài nguyên rừng Chuyển các đơn vị quốc doanh sang làm chức năng dịch vụ(đầu vào, đầu ra cho các thành phần kinh tế) Kinh tế hộ trở thành đơn vị cơ sở,

tự chủ trong sản xuất kinh doanh lâm nghiệp Trên cơ sở phát huy mạnh mẽ kinh

tế hộ, khuyến khích các hình thức hợp tác giữa các thành phần kinh tế dựa trênnguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi

- Từng bước cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước

- Tổ chức lại sản xuất đối với các doanh nghiệp Nhà nước

1.4 Phát triển lâm nghiệp

1.4.1 Khái niệm về phát triển

Phát triển nói chung và phát triển lâm nghiệp nói riêng, hiểu theo nghĩachung nhất là một quá trình nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho con ngườibằng cách phát triển sản xuất, thay đổi quan hệ sản xuất và phát triển các điềukiện văn hoá - xã hội

Để làm rõ khái niệm về phát triển ta cần làm rõ phạm trù tăng trưởng vàphát triển

Tăng trưởng và phát triển đôi khi được coi là đồng nghĩa nhưng thực rachúng có liên quan với nhau và có nội dung khác nhau

Theo nghĩa chung nhất, tăng trưởng là tạo ra nhiều sản phẩm hơn còn pháttriển không chỉ phải tạo ra nhiều sản phẩm hơn mà còn phong phú hơn vềchủng loại và chất lượng, phù hợp hơn về cơ cấu và phân bố của cải

Tăng trưởng là sự gia tăng thu nhập quốc dân và sản phẩm quốc dân hoặcthu nhập quốc dân và sản phẩm quốc dân tính theo đầu người Nếu sản phẩmhàng hoá dịch vụ của một quốc gia tăng lên nó được coi là tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế cũng được áp dụng để đánh giá tình hình phát triển của mộtquốc gia, vùng và ngành kinh tế.

Phát triển bao hàm nội dung rộng hơn, phát triển bên cạnh sự tăng trưởng

về kinh tế còn bao gồm cả nội dung: sự thay đổi tiến bộ về cơ cấu của nền kinh

tế, sự đô thị hoá, sự tham gia của các dân tộc của một quốc gia trong quá trìnhtạo ra các thay đổi nói trên Các tiêu trí phát triển là việc nâng cao phúc lợi củanhân dân, nâng cao các tiêu chuẩn sống, cải thiện giáo dục, sức khoẻ và bảo vệmôi trường Phát triển với nghĩa rộng hơn bao gồm các thuộc tính quan trọng vàcác liên quan khác, đặc biệt là sự bình đẳng hơn về cơ hội tự do về chính trị và

tự do công dân của con người

Trong chương trình này, chúng ta chỉ đi sâu nghiên cứu về phát triển kinh

tế lâm nghiệp, một bộ phận quan trọng trong nội dung phát triển lâm nghiệp

1.4.2 Phát triển kinh tế lâm nghiệp

1.4.2.1 Khái niệm phát triển kinh tế lâm nghiệp

Phát triển kinh tế lâm nghiệp là sự tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế lâmnghiệp trong một thời kỳ nhất định Đó là quá trình tăng trưởng kinh tế và sựbiến đổi tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội trong lâm nghiệp, là quá trình tiến hoátheo thời gian do những nhân tố nội tại của bản thân nền kinh tế lâm nghiệpquyết định

Phát triển kinh tế lâm nghiệp thể hiện qua các nội dung cơ bản sau:

- Phát triển sức sản xuất trong lâm nghiệp

- Phát triển phân công lao động xã hội trong lâm nghiệp

- Phát triển quy mô sản xuất, tăng hiệu quả kinh tế của sản xuất lâm nghiệp

- Nâng cao trình độ dân trí

- Giải quyết tốt vấn đề môi trường

1.4.2.2 Các chỉ tiêu phát triển kinh tế lâm nghiệp

Xuất phát từ nội dung phát triển kinh tế lâm nghiệp, các chỉ tiêu phản ánh kếtquả phát triển kinh tế lâm nghiệp được hình thành hai hệ thống chỉ tiêu cơ bảnlà: hệ thống các chỉ tiêu phản ánh về tăng trưởng kinh tế và hệ thống chỉ tiêuphản ánh về kết cấu kinh tế xã hội

Hệ thống chỉ tiêu phản ánh t ă ng tr ư ởng kinh tế

a-Nhóm các chỉ tiêu phản ánh tổng thu nhập:

- Tổng sản phẩm trong nước (GDP: Gross Domestic Produtc)

Có nhiều khái niệm khác nhau về GDP, tuỳ theo cách nhìn nhận tác giả đứngtrên góc độ nào Có thể hiểu GDP là tổng mọi giá trị sản phẩm vật chất và dịch

vụ sáng tạo thêm của tất cả các ngành sản xuất vật chất và sản xuất dịch vụ trongquốc gia sau một thời kỳ nhất định (thường là một năm)

Bản chất của GDP là một chỉ tiêu kinh tế tổng nhất phản ảnh kết quả của mọihoạt động sản xuất trên lãnh thổ kinh tế quốc gia (một địa phương, tỉnh,huyện ) trong thời kỳ kế toán (thường là một năm).

Trên giác độ xem xét GDP từ giá trị cấu thành, GDP là tổng giá trị gia tăngcủa các bộ phận hợp thành nền kinh tế quốc dân, ký hiệu là (VAi), ta có:

+ Đối với kinh tế nhà nước trong lâm nghiệp :

+ Đối với các thành phần kinh tế khác:

IC: chi phí trung gian là toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ được sử dụng trongquá trình sản xuất ra sản phẩm Bao gồm: Chí phí giống cây trồng, cây con,phân bón, thuốc trừ sâu, nhiên liệu, sửa chữa thường xuyên TSCĐ (hay còngọi là chi phí vật chất và chi phí dịch vụ như: bảo hiểm cây trồng, gia súc, vayvốn, chi phí vận tải, bưu điện, tuyên truyền quảng cáo, phòng chữa cháy Trong

IC không có khấu hao TSCĐ Các phương pháp xác định GDP chủ yếu:

+ Phương pháp tính theo luồng sản phẩm:

GDP = Tiêu dùng + Đầu tư + Thuế nhà đất + Lợi nhuận + Khấu hao

+ Phương pháp tính theo thu nhập:

GDP = Tiền công, tiền lương + Lãi suất + Thuế nhà đất + Lợi nhuận + Khấu hao

- Tổng sản phẩm quốc dân (GNP- Gross National Product)

và dịch vụ

Chênh lệch cuối kỳ trừ đầu

kỳ sản phẩm tồn kho

Chênh lệch cuối

kỳ trừ đầu kỳ sản phẩm gửi bán

Chênh lệch cuối

kỳ trừ đầu kỳ sản phẩm dở dang

Giá trị trồng, chăm sóc và nuôi dưỡng rừng của họ

Giá trị các hoạt động

có tính chất lâm nghiệp

GNP là toàn bộ sản phẩm dịch vụ cuối cùng mà tất cả công dân một nước tạo ra

và có thu nhập trong năm, không phân biệt sản xuất được thực hiện ở trong nướchay ngoài nước So với GDP thì GNP cộng thêm khoản thu nhập ròng từ tài sản

ở nước ngoài (E)

GNP = GDP + EGNP = C + G + I + NX + E Trong đó: C: chi tiêu của các hộ gia đình

G: chi tiêu của chính phủ

I: đầu tư

NX: xuất khẩu ròng NX = Ex - IM

Ex: xuất khẩu (Export)

IM: nhập khẩu (Import)

E: Thu nhập ròng từ tài sản ở nước ngoài

- Thu nhập quốc dân (Y) là tổng thu nhập từ các yếu tố sản xuất: lao động, vốn,

đất đai, tài nguyên, khả năng quản lý của nền kinh tế hay đồng thời cũng là thunhập của tất cả các hộ gia đình (các cá nhân) Thu nhập quốc dân (Y) là hiệu sốgiữa thu nhập quốc dân ròng (NNP) và thuế gián thu (Te)

Y = NNP - TeTrong đó: NNP = GDP - A

b Nhóm các chỉ tiêu phản ảnh thu nhập trên đầu người

Thông thường người ta sử dụng 2 chỉ tiêu:

- Sản phẩm quốc nội tính theo đầu người: GDP/ người

- Sản phẩm quốc dân tính theo đầu người: GNP / người

Hệ thống chỉ tiêu phản ánh về c ơ cấu kinh tế xã hội

Cơ cấu là một phậm trù phản ánh sự cấu thành của các bộ phận trong tổngthể và vị trí tầm quan trọng của từng bộ phận cấu thành trong tổng thể và đượcphẩn ánh bằng tỷ trọng Tỷ trọng (di) là tỷ lệ phần trăm giữa mức độ của một bộphận nào đó (Yi) so với mức độ của tổng thể (Y i )

Công thức: di = x 100

Y

Yi I



Để phản ánh cơ cấu xã hội trong ngành lâm nghiệp ta dùng 2 chỉ số:

- Chỉ số tổng sản phẩm quốc nội trong ngành lâm nghiệp

di(GDP) = 100

TQ

LN GDP GDP

Trong đó: d(GDP): chỉ số cơ cấu tổng sản phẩm quốc nội ngành lâmnghiệp

GDPLN, GDPTQ: tổng sản phẩm quốc nội của ngành lâm nghiệp và của toànquốc

Chỉ tiêu này cho phép đánh giá vị trí của ngành lâm nghiệp trong nền kinh

Trong đó: d(NX): Chỉ số cơ cấu ngoại thương

NXLN, NXTQ: Xuất khẩu ròng của ngành lâm nghiệp và xuất khẩu ròng củatoàn quốc

Chỉ tiêu này cho phép đánh giá đánh giá kết quả xuất nhập khẩu của ngànhlâm nghiệp so với xuất nhập khẩu của nền kinh tế quốc dân

1.4.2.3 Các nhân tố phát triển kinh tế lâm nghiệp

Quá trình sản xuất là quá trình phối hợp các yếu tố nguồn lực (đầu vào) để tạo

ra các sản phẩm có ích (đầu ra) Các yếu tố đầu vào và kết quả đầu ra luôn luôn

có mối quan hệ nhân quả với nhau Trong đó có những nhân tố ảnh hưởng trựctiếp, có những nhân tố ảnh hưởng gián tiếp, căn cứ vào sự tác động đó người taphân thành 2 nhóm nhân tố:

a.Các nhân tố trực tiếp:

Đây là những nhân tố thuộc luồng đầu vào mà sự biến đổi của nó có ảnh hưởngtrực tiếp đến kết quả đầu ra như: đất đai, lao động, tiền vốn, khoa học côngnghệ

Mối quan hệ trên được phản ảnh qua hàm sản xuất:

Y= F(Xi)

Trong đó: Y: sản lượng (đầu ra) là biến phụ thuộc

Xi: các yếu tố đầu vào là các biến số độc lập Đây chính là các nhân tố tác độngtrực tiếp làm thay đổi kết quả đầu ra

Trong hoạt động sản xuất kinh doanh lâm nghiệp đòi hỏi phải tổ chức, quản lýkhoa học các yếu tố sản xuất để đạt hiệu quả như mong muốn

b Các nhân tố gián tiếp.

Ngoài những nhân tố ảnh hưởng tác động trực tiếp, trong hoạt động sản xuấtlâm nghiệp còn có những nhân tố tác động gián tiếp Những nhân tố này tuy là

sự tác động gián tiếp nhưng phạm vi ảnh hưởng của nó lại rất rộng, rất phức tạp

và hiệu quả khôn lường, hiện nay chúng ta chưa thể lượng hoá mức độ ảnhhưởng của nó Những nhân tố thuộc nhóm này đáng chú ý nhất là các nhân tố:thể chế chính trị xã hội, nó có tác dụng điều chỉnh các mối quan hệ kinh tế -chính trị - xã hội theo lợi ích của cộng đồng thông qua hệ thống pháp luật, chế

độ chính sách Từ đó có thể tạo ra môi trường thuận lợi và kích thích sản xuấtphát triển Ngoài ra còn có một số nhân tố khác cũng ảnh hưởng gián tiếp đến sựphát triển kinh tế lâm nghiệp: đặc điểm văn hóa xã hội, cơ cấu dân tộc, cơ cấugia đình, khí hậu thời tiết, vị trí tự nhiên của đất nước

1.4.2.4: Động lực phát triển kinh tế lâm nghiệp

Trong khoa học quản lý người ta phân biệt 2 động lực: động lực vật chất vàđộng lực tinh thần

a Động lực vật chất (kinh tế) hiểu một cách chung nhất là thoả mãn nhu cầu

“làm giầu” của con người trên cơ sở phát huy cao nhất mọi khả năng, tài năngcủa mỗi người Lợi ích của xã hội, của nền kinh tế quốc dân là tổng hợp các lợiích cá nhân Do đó, một khi nhu cầu vật chất của cá nhân được đáp ứng sẽ tạo rađộng lực kinh tế trực tiếp thúc đẩy phát triển Vì vậy, trong chiến lược phát triểnkinh tế nói chung và chiến lược phát triển lâm nghiệp nói riêng phải đặc biệtquan tâm xây dựng và ban hành hệ thống chính sách đồng bộ, cởi mở, có khảnăng kích thích để tạo ra động lực cho sự phát triển

b Động lực tinh thần được hiểu như là lực lượng phát triển thông qua sự tác

động vào ý thức, trách nhiệm, niềm tin, lòng tự hào, tính tự trọng của conngười trong quá trình hoạt động xã hội Trong khoa học quản lý, đặc biệt là khoahọc tâm lý người ta đặc biệt quan tâm đến động lực tinh thần để tạo ra các phongtrào hoạt động xã hội

1.4.3 Tinh thần cơ bản của chiến lược phát triển lâm nghiệp giai đoạn 2001-2010

1.4.3.1 Một số dự báo

a Dự báo về môi trường

- Vấn đề môi trường không còn là mối quan tâm của mỗi quốc gia mà đã là mốiquan tâm toàn cầu Nhiều hội nghị thượng đỉnh quốc tế về môi trường đã được

tổ chức bàn về hợp tác quy mô toàn cầu nhằm khắc phục tình trạng suy thoáimôi trường.

- Xu thế chung hiện nay của các quốc gia và tổ chức quốc tế là ngày càng quantâm nhiều hơn đến các giá trị trực tiếp và gián tiếp của rừng Theo quan điểmcủa các nước phát triển: Nhật, CHLB Đức, LB Nga thì giá trị sinh thái củarừng là rất lớn, ở nước ta do nhiều nguyên nhân: sức ép về lương thực, nhu cầucho phát triển công nghiệp, cho xây dựng cơ bản tài nguyên rừng nước ta ngàycàng bị khai thác cạn kiệt, đã xẩy ra nhiều thiệt hại do thiên tai, lũ lụt ảnhhưởng rất lớn đến vấn đề an ninh môi trường và sự phát triển bền vững của đấtnước

b Dự báo về nhu cầu thị trường lâm sản

Căn cứ vào tốc độ tăng dân số, nhiệp điệu tăng trưởng kinh tế, thị trườnglâm sản trong và ngoài nước và xu hướng thay đổi thị hiếu người tiêu dùng, dựbáo nhu cầu lâm sản hàng năm trong giai đoạn 2001-2010 phản ảnh qua bảng03:như sau:

Bảng - 03: Dự báo nhu cầu lâm sản giai đoạn 2001-2010

- Thị trường lâm sản trong nước rất có tiềm năng, tuy nhiên cần có những bước

đi thích hợp

1.4.3.2 Quan điểm phát triển lâm nghiệp

Tinh thần nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã xác định: “ ngành lâm nghiệp đã tăng cường bảo vệ, phục hồi và phát triển tài nguyên rừng, đảm bảo môi trường sinh thái vì sự phát triển bền vững của đất nước, phát triển công nghiệp chế biến tiên tiến để từng bước cung cấp lâm sản phục vụ nhu cầu trong nước và ưu tiên cho xuất khẩu Đồng thời ngành lâm nghiệp phải góp phần phát triển kinh tế xã hội và xoá đói giảm nghèo, giữ vững an ninh chính trị ở miền núi, vùng sâu, vùng xa trên cơ sở tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhân dân” Căn cứ vào tinh thần nghị quyết trên chiến lược phát triển lâm

nghiệp phải tuân thủ các quan điểm sau:

a Phát triển lâm nghiệp phải gắn liền với việc bảo vệ và phát triển bền vững của đất nước.

b Phát triển lâm nghiệp một cách toàn diện và có hệ thống trên cơ sở dịch chuyển cơ cấu kinh tế, phát triển theo chiều sâu, đáp ứng yêu cầu đa dạng của nền kinh tế quốc dân.

c Phát triển kinh tế lâm nghiệp trên cơ sở áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất gồm cả công nghiệp chế biến với thiết bị tiên tiến gắn với vùng nguyên liệu tập trung để nâng cao hiệu quả kinh tế của rừng và trong sản xuất kinh doanh của rừng.

d Phát triển lâm nghiệp toàn diện gắn với việc xoá đói giảm nghèo, giữ vững

ổn định chính trị, an ninh quốc phòng và phát huy nền văn hoá truyền thống của các dân tộc, không ngừng nâng cao vai trò nguồn lực con người.

1.4.3.3 Mục tiêu phát triển lâm nghiệp

Mục tiêu chung

Mục tiêu phát triển lâm nghiệp đã được xác định trong nghị quyết đại hội

Đảng toàn quốc lần thứ IX như sau: “bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng, nâng cao độ che phủ của rừng lên 43% Hoàn thành việc giao đất, giao rừng ổn định

và lâu dài theo hướng xã hội hoá lâm nghiệp có chính sách bảo đảm cho người làm rừng sống được bằng nghề rừng Kết hợp lâm nghiệp với nông nghiệp và có chính sách hỗ trợ để định canh định cư, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân miền núi Ngăn chặn nạn đốt rừng, phá rừng Đẩy mạnh trồng rừng kinh tế, tạo nguồn gỗ trụ mỏ, nguyên liệu cho công nghiệp bột giấy, công nghiệp chế biến

gỗ và làm hàng mỹ nghệ xuất khẩu, nâng cao giá trị sản phẩm rừng”.

Quán triệt tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng lần IX, mục tiêu chiến lược pháttriển lâm nghiệp giai đoạn 2001-2010 được thể hiện:

a Mục tiêu về môi trường

Xây dựng lâm phần quốc gia ổn định nhằm phát huy có hiệu quả chức năngphòng hộ của rừng về môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học, cung cấp và điều tiếtdòng chảy: ngăn chặn xói mòn rửa trôi đất, xói lở và chống cát bay ven biển.Đồng thời bảo tồn được nguồn gen động thực vật quý hiếm Bên cạnh đó cònbảo vệ, tôn tạo các khu di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, đáp ứng yêu cầu

rừng du lịch và giải trí của nhân dân Phấn đấu đến năm 2010 đạt 43-44% độ chephủ của rừng.

b Mục tiêu kinh tế

Tập trung đầu tư phát triển 3 loại rừng với sự tham gia của nhiều thành phầnkinh tế sẽ tạo điều kiện cho nghề rừng phát triển toàn diện, vững trắc và tạo ranguồn sản phẩm hàng hoá phong phú, đa dạng, từng bước đáp ứng được nhu cầutiêu dùng trong nước và xuất khẩu

Đầu tư phát triển rừng kinh tế chủ lực áp dụng công nghệ chế biến kỹ thuậtcao, triệt để tận dụng nguyên liệu, đảm bảo hiệu quả kinh tế, nâng cao chấtlượng, hạ giá thành sản phẩm Phấn đấu đến năm 2010 đạt 2.5 tỷ USD hàng lâmsản xuất khẩu

c Mục tiêu xã hội

-Thu hút lực lượng lao động vùng trung du, miền núi vào hoạt động sản xuấtlâm nghiệp, góp phần phát triển kinh tế xã hội vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệtkhó khăn

-Phấn đấu đến năm 2010 có khoảng 6-8 triệu lao động tham gia sản xuất lâmnghiệp

-Tiếp tục củng cố đổi mới quốc doanh lâm nghiệp để làm nòng cốt phát triểnsản xuất và dịch vụ kỹ thuật lâm nghiệp

-Coi trọng công tác đào tạo cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp để đáp ứng với sựnghiệp phát triển nghề rừng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước

-Phối hợp với các nghành đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng và xây dựng nôngthôn mới, góp phần nâng cao trình độ dân trí, cải thiện điều kiện ăn, ở, làm việccho đồng bào sống trong rừng và gần rừng

d Mục tiêu an ninh quốc phòng

Xây dựng các giải rừng biên giới, ven biển và hải đảo để bảo vệ tổ quốc Phát triển vững chắc địa bàn trung du, miền núi, giữ vững an ninh chính trị, trật

tự an toàn xã hội

Một số mục tiêu cụ thể.

- Quản lý bảo vệ rừng có hiệu qủa khoảng 13.4 triệu ha

- Trồng mới và khoanh nuôi phục hồi rừng khoảng 2.6 triệu ha

- Trồng cây phân tán hàng năm khoảng 300 triệu cây/năm

- Cung cấp hàng năm khoảng 1.5 triệu tấn giấy và 3.5 triệu tấn bột giấy (có thểxuất khẩu 1 triệu tấn bột giấy) Cung cấp khoảng 1 triệu m3 ván nhân tạo

- Tổ chức cho 2-3 triệu hộ gia đình tham gia sản xuất kinh doanh nghề rừng vàotạo công ăn việc làm cho 6-8 triệu lao động

Một số chỉ tiêu chủ yếu phản ảnh qua bảng 04:

Bảng 04: Các chỉ tiêu chiến lược chủ yếu giai đoạn 2001-2010

2001-2005

Giai đoạn 2006-2010

1.4.3.4 Định hướng phát triển lâm nghiệp.

Đ ịnh h ư ớng xây dựng và phát triển 3 loại rừng.

Dự kiến đến năm 2010 xây dựng được vốn rừng với diện tích là 16 triệu hachiếm 48.3% tổng diện tích tự nhiên toàn quốc Trong đó:

- Rừng phòng hộ: 6 triệu ha

- Rừng đặc dụng: 2 triệu ha

- Rừng sản xuất: 8 triệu ha

Đến năm 2010, diện tích rừng có khoảng 14,2-14,4 triệu ha Độ che phủ củarừng cả nước khoảng 43-44%

Đ ịnh h ư ớng phát triển lâm nghiệp theo vùng.

Căn cứ vào đặc điểm của từng vùng kinh tế sinh thái, cả nước được chia thành

7 vùng Định hướng phát triển lâm nghiệp của từng vùng như sau:

a Vùng núi và trung du phía Bắc Vùng này gồm 2 tiểu vùng:

- Nhiệm vụ chính:

+ Xây dựng và bảo vệ hệ thống rừng đầu nguồn

+ Xây dựng vùng nguyên liệu giấy, vùng nhân tạo và gỗ gia dụng.

+ Xây dựng khu bảo tồn thiên nhiên (Mường Nhé, Xuân Nha, HangKia, Pàcô,Hoàng Liên Sơn )

+ Phát triển kinh tế trang trại

+ Xây dựng cơ sở chế biến gỗ và phục hồi các làng nghề truyền thống

+ Đến năm 2010 phải đạt độ che phủ của rừng là 55.6%

* Tiểu vùng Đông Bắc

- Đặc điểm: Địa hình cao, dốc, chia cắt phức tạp là vùng đầu nguồn của nhiềucon sông lớn ( Sông Hồng, S.Thái Bình, S cầu, S Thương, S.Lô ) Có nhiềudân tộc ít người sinh sống Cơ sở hạ tầng chưa phát triển Đất trống, đồi trọc cònnhiều Độ che phủ của rừng 35.1% Đây là vùng có nhiều tiềm năng phát triểnlâm nghiệp

- Nhiệm vụ chính:

+ Xây dựng và bảo vệ hệ thống rừng đầu nguồn các sông và hồ đập

+ Xây dựng, bảo vệ vườn quốc gia Ba Bể, Tam Đảo, các khu bảo tồn thiênnhiên, các khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh, bảo tồn nguồn gen, cungcấp nguyên liệu cho các làng nghề truyền thống

+ Xây dựng, quy hoạch vùng nguyên liệu công nghiệp và gia dụng

+ Quy hoạch các cơ sở chế biến gỗ, chế biến nhựa thông và khôi phục làng nghềtruyền thống

+ Nâng độ che phủ toàn vùng lên 48.8%

b Vùng đồng bằng Bắc Bộ.

- Đặc điểm: Là địa bàn sản xuất nông nghiệp, không phải là vùng trọng điểm sảnxuất lâm nghiệp Độ che phủ của rừng là 6.6%

- Nhiệm vụ:

+ Xây dựng và bảo vệ rừng phòng hộ ven biển và trồng cây phân tán

+ Xây dựng và bảo vệ các vườn quốc gia: Vườn quốc gia Cúc Phương, Ba Vì,Cát Bà và các khu di tích, lịch sử, danh lam thắng cảnh

- Nhiệm vụ chính:

+ Xây dựng và bảo vệ hệ thống rừng phòng hộ đầu nguồn và ven biển

+ Bảo vệ các vườn quốc gia ( Bến En, Phong Nha, Bạch Mã) và các khu bảo tồnthiên nhiên, di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh

+Trồng rừng nguyên liệu giấy, ván nhân tạo và gỗ lớn, quý hiếm, rừng đặc sản.+ Quy hoạch các cơ sở chế biến và phục hồi các làng nghề truyền thống

+ Đến năm 2010 đạt độ che phủ của rừng là 54.1%

d Vùng duyên hải Nam Trung Bộ.

- Đặc điểm: Sông suối nhiều, ngắn và trực tiếp đổ ra biển Rừng đầu nguồn bịtàn phá mạnh, diện tích đất trống đồi trọc nhiều, độ che phủ của rừng hiện tại là34.5%

- Nhiệm vụ chính:

+ Xây dựng hệ thống rừng phòng hộ đầu nguồn và ven biển

+ Trồng rừng nguyên liệu công nghiệp

+ Quy hoạch các cơ sở chế biến gỗ, chế biến dầu, nhựa và khôi phục làng nghềtruyền thống

+ Đến năm 2010 phải đạt độ che phủ của rừng là 49.5%

e Vùng Tây nguyên.

- Đặc điểm: được coi là mái nhà của các tỉnh miền trung, là đầu nguồn của nhiềucon sông lớn (Sông Ba, Sông Đồng Nai, Sông Mê Công) và nguồn dự trữ thuỷnăng cho các nhà máy thuỷ điện (Yaly, Yading, Thác Mơ, hàm Thuận, ĐaNi vàTrị An)

+ Là vùng còn nhiều rừng nhất đất nước, độ che phủ là 53,2%

+ Đất trống đồi trọc còn nhiều

- Nhiệm vụ chính:

+ Bảo vệ và phát triển rừng gắn liền với việc giữ gìn an ninh chính trị

+ Xây dựng rừng phòng hộ bảo vệ và điều hoà nước kể cả nước ngầm

+ Xây dựng bảo vệ rừng để bảo vệ các nhà máy thuỷ điện

+ Xây dựng để bảo vệ các vườn quốc gia (Yokdon) bảo tồn nguồn gen quý hiếm

+ Xây dựng hệ thống rừng phòng hộ đầu nguồn và ven biển.

+ Xây dựng và bảo vệ vườn quốc gia Côn Đảo, Cát Tiên, các khu bảo tồn thiênnhiên, cảnh quan môi trường

+ Xây dựng và phát triển rừng nguyên liệu giấy và ván nhân tạo

+ Quy hoạch hệ thống chế biến và khôi phục làng nghề truyền thống

+ Đến năm 2010 phải đạt độ che phủ của rừng là 37,7%

h Vùng Đồng bằng sông cửu long

- Đặc điểm: Là trọng điểm sản xuất nông nghiệp Địa hình thấp, trũng, nơi hứngchịu nhiều úng lụt, thiên tai Độ che phủ của rừng là 6,8% Diện tích đất trốngcòn nhiều, là vùng có nhiều tiềm năng nhưng phát triển chậm

- Nhiệm vụ chính:

+ Xây dựng rừng phòng hộ ven biển, trồng cây phân tán

+ Trồng rừng nguyên liệu xây dựng cơ bản

+Tổ chức kinh doanh tổng hợp nông - lâm - ngư nghiệp

+ Đến năm 2010 phải đạt độ che phủ của rừng là 9,5%

- Giai đoạn 2001-2005, khai thác bình quân hàng năm khoảng 12m3gỗ/năm,trong đó khai thác rừng tự nhiên là 0.3-0.5 triệu m3gỗ/năm

b Định hướng phát triển công nghiệp chế biến lâm sản

- Đổi mới tổ chức sản xuất và công nghệ chế biến, chuyển từ chế biến cơ lý sangchế biến cơ lý hoá tổng hợp Chuyển từ sử dụng nguyên liệu rừng tự nhiên sangnguyên liệu rừng trồng và phải lấy thị trường là mục tiêu và động lực phát triển

- Dự kiến đến năm 2010 cung cấp hàng năm khoảng 5 triệu tấn giấy và bột giấy,trong đó xuất khẩu 1 triệu tấn bột giấy, 1 triệu tấn ván nhân tạo và sản xuất ranhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ, hàng lâm sản ngoài gỗ

- Coi trọng việc phát triển lâm nghiệp theo hướng hình thành các vùng nguyênliệu tập trung.

- Chọn hướng phát triển công nghiệp chế biến phù hợp với từng vùng, từng loạihình lâm sản nguyên liệu và quản lý sản xuất theo tiêu chuẩn ISO

- Lựa chọn mô hình phù hợp để liên kết sản xuất kinh doanh giữa các thànhphần kinh tế

- Kết hợp hài hòa giữa chế biến tập trung với chế biến của các hộ gia đình Khôiphục làng nghề truyền thống

1.4.3.5 Giải pháp chủ yếu

a.Giải pháp về tổ chức

Tăng cường quản lý Nhà nước, cải cách hành chính và thể chế trong ngànhlâm nghiệp có thể xem là nhiệm vụ trung tâm trong 10 năm tới Bao gồm các nộidung sau:

- Về quản lý Nhà nước cần phải phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cấpquản lý Nhà nước về lâm nghiệp

- Về tổ chức sản xuất kinh doanh cần phải:

+ Củng cố và tổ chức lại hệ thống lâm trường quốc doanh để quản lý, bảo vệ vàkhai thác sử dụng hiệu quả rừng tự nhiên và đất lâm nghiệp hiện có

+ Đổi mới các doanh nghiệp, nghiên cứu, triển khai cổ phần hoá các doanhnghiệp lâm nghiệp và mở rộng đầu tư hợp tác quốc tế

+ Quy hoạch đồng bộ xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung gắn với các khucông nghiệp, các nhà máy chế biến lâm sản Trước hết phát triển rừng kinh tếchủ lực cung cấp nguyên liệu giấy, nguyên liệu ván nhân tạo

+ Tổ chức lại xã hội nghề rừng ở từng khu rừng cụ thể nhằm đáp ứng nhu cầuphòng hộ, bảo tồn đa dạng sinh học và không ngừng thoả mãn nhu cầu ngàycàng tăng về lâm sản cho xã hội

b.Giải pháp về khoa học công nghệ

Cần tập trung vào các giải pháp sau:

- Xây dựng chương trình chọn giống có định hướng

- Tiếp tục nghiên cứu và đổi mới tập đoàn cây trồng cho các dạng lập địa điểnhình của các vùng sinh thái

- Nghiên cứu, áp dụng các biện pháp phục hồi rừng tự nhiên, xây dựng, tổ chứcquản lý rừng bền vững và áp dụng các biện pháp thích hợp để nâng cao chấtlượng rừng tự nhiên

- Nghiên cứu và chuyển giao ngay quy trình trồng rừng thâm canh trên cơ sởđánh giá đất, xác định giống và giải pháp lâm sinh trong việc trồng, phòngchống cháy, phòng trừ sâu bệnh hại cũng như trong khai thác và vận chuyển lâmsản rừng trồng

- Phát triển lâm nghiệp xã hội và tăng cường các hoạt động khuyến lâm.

- Nghiên cứu, ứng dụng phương pháp lượng hoá giá trị trực tiếp và gián tiếp củarừng và nghiên cứu thị trường tiêu thụ sản phẩm trong nước và ngoài nước

- Nghiên cứu nâng cao chất lượng và hình thức sản phẩm lâm nghiệp theo tiêuchuẩn công nghệ ISO

c Giải pháp phát triển nguồn nhân lực

Phát triển nguồn nhân lực cần phải tuân thủ nguyên tắc kết hợp truyền thống

và hiện đại, đào tạo và sử dụng bằng cách kết hợp giữa đào tạo chính quy với xãhội hoá đào tạo, phù hợp với xu thế thời đại “nền kinh tế trí thức” Cần tập trungvào các nội dung sau:

- Mở rộng đào tạo công nhân kỹ thuật cho các doanh nghiệp Nhà nước và tưnhân

- Tăng cường đào tạo cán bộ trung cấp kỹ thuật

- Tiếp tục củng cố đào tạo đại học và trên đại học

- Tiếp tục đào tạo lại và bồi dưỡng và nâng cao trình độ cho cán bộ quản lý côngchức

- Bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng về lâm nghiệp cho cán bộ cấp xã, thôn bản,các chủ trang trại

- Phát triển hệ thống khuyến lâm nhằm tuyên truyền chính sách và phổ cập kỹthuật lâm nghiệp

- Sắp xếp lại, củng cố, mở rộng quy mô đào tạo và hoàn thiện chương trình, nộidung đào tạo trong hệ thống tất cả các cơ sở đào tạo

d Giải pháp về cơ chế chính sách

- Chính sách về đất đai, tập trung vào một số vấn đề cần quan tâm.

+ Tập trung ưu tiên quy hoạch và lâm phần quốc gia, đảm bảo diện tích khoảng

8 triệu ha, bao gồm rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng phòng hộ ven biển và rừngđặc dụng

+ Xây dựng vùng nguyên liệu tập trung nằm trong chiến lược phát triển kinh tếchủ lực

+ Từng bước tiến hành giao đất và phát triển rừng cộng đồng

+ Mở rộng và củng cố quyền của người được giao đất, thuê đất cũng như làm rõ

và đơn giản hoá thủ tục để người sử dụng đất thực hiện các quyền của mình.+ Tăng cường quản lý Nhà nước về đất lâm nghiệp và có biện pháp điều tiếtviệc chuyển nhượng quyền sử dụng đất phù hợp

- Chính sách khoa học công nghệ.

Nhà nước tập trung đầu tư cho khoa học công nghệ phục vụ sản xuất kinhdoanh cụ thể:

+ Tập trung cao độ cho chương trình đổi mới hệ thống giống cây trồng lâmnghiệp, tổ chức lại hệ thống công tác giống trong toàn quốc.

+ Đổi mới hệ thống nghiên cứu khoa học

+ Tăng cường nhập khẩu công nghệ tiên tiến, nhất là các loại giống, máy mócthiết bị và công nghệ tiên tiến, hiện đại

- Chính sách đầu tư.

* Chính sách đầu tư trong nước:

+ Tiếp tục đầu tư vốn ngân sách cho bảo vệ, phát triển rừng phòng hộ, rừng đặcdụng

+ Quan tâm đầu tư cho trồng rừng với loài cây quý hiếm, chu kỳ dài

+ Tăng cường thêm nguồn vốn tín dụng và đơn giản các phương thức cho vay vàlãi suất phù hợp

+ Khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư để xây dựng và phát triển lâmnghiệp

+ Ban hành quy chế thông qua việc đồng tài trợ phát triển rừng của các chủ thểcùng hưởng lợi từ rừng như: Thủy điện, thuỷ lợi, du lịch, nông nghiệp

* Chính sách hỗ trợ đầu tư nước ngoài

+ Khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài vào phát triển lâm nghiệp và hợp tácliên doanh, liên kết

+ Phải có cơ chế tốt để thu hút vốn đầu tư của các tổ chức nước ngoài như:(ODA, NGO, FDI, WB, ADB, IMF, GFF.)

- Chính sách thị trường thương mại.

+ Nhanh chóng xây dựng chính sách và chiến lược thị trường lâm sản Cầnnghiên cứu để đưa ra chính sách tiêu thụ sản phẩm lâm nghiệp cho dân, chútrọng sản phẩm từ rừng trồng

+ Chính sách lâm sản hàng hoá cần phải có bước đi rõ ràng Trước mắt phảichiếm lĩnh thị trường trong nước, sau đó tiến tới xâm nhập vào thị trường nướcngoài

+ Chính sách cần phải tạo điều kiện tự do lưu thông hàng hoá lâm sản

+ Đẩy mạnh cải cách hành chính để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đăng kýngành hàng xuất khẩu và kinh doanh xuất nhập khẩu với nước ngoài, đồng thờiphải có chính sách bảo hộ hàng hoá lâm sản

+ Cần xác định mức độ giảm thuế xuất nhập khẩu hàng hoá lâm sản cho phùhợp

- Chính sách đào tạo nguồn nhân lực.

+ Nhà nước đầu tư thích đáng đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước về lâmnghiệp để đến năm 2010 tất cả đều được đào tạo cơ bản

+ Nhà nước củng cố và đầu tư cho hệ thống đào tạo kỹ thuật lâm nghiệp.

+ Nhà nước hỗ trợ thực hiện các chương trình phổ cập có liên quan đến môitrường và nghề rừng cho nông dân

Chính sách khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia quản lý bảo vệ và

kinh doanh nghề rừng.

+ Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các phương thức canh tác tiến bộ.+ Giảm lãi suất tiền vay và miễn giảm thuế đất 2 chu kỳ đầu và nghiên cứu trìnhNhà nước chính sách bảo hiểm rừng trồng

+ Đẩy mạnh công tác khoán bảo vệ rừng cho các thành phần kinh tế bằng nhữnglợi ích thích đáng từ lượng tăng trưởng của rừng

+ Khuyến khích các hộ nông dân phát triển vườn rừng, phát triển trang trại.+ Hỗ trợ vốn, cây con cho các trường học và các đoàn thể, các đơn vị vũ trang

để trồng rừng và trồng cây phân tán

+ Khuyến khích các thành phần kinh tế, cá nhân, các tổ chức quốc tế đầu tư vàliên doanh trồng rừng nguyên liệu và chế biến cũng như xuất khẩu hàng hoá lâmsản

Chương II

Kinh tÕ tµi nguyªn

2.1 Thị trường lâm sản

2.1.1 Khái niệm, chức năng và đặc điểm thị trường lâm sản

2.1.1.1 Khái niệm thị trường lâm sản

Cho đến nay có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm thị trường Ta cóthể gặp một số khái niệm phổ biến sau:

Thị trường là một tập hợp các dàn xếp mà thông qua đó người bán và ngườimua tiếp xúc với nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ

Thị trường là một khuôn khổ vô hình trong đó người này tiếp xúc với ngườikia để trao đổi một thứ gì đó, họ cùng xác định giá và số lượng trao đổi

Qua những khái niệm trên đây cho thấy trong một số trường hợp ngườimua và người bán có thể tiếp xúc trực tiếp tại các địa điểm cố định (thị trườnghàng tiêu dùng, rau quả…) Trong nhiều trường hợp khác các công việc giaodịch diễn ra qua điện thoại, vô tuyến hoặc các phương tiện từ xa khác (thị trườngchứng khoán)

Như vậy, thuật ngữ thị trường được các nhà kinh tế học sử dụng với tínhcách là một phạm trù kinh tế học trừu tượng, gắn liền với sự ra đời, phát triểncủa sản xuất và trao đổi hàng hoá Về nguyên tắc, sự tác động qua lại giữa ngườibán và người mua xác định giá của từng loại hàng hoá, dịch vụ cụ thể, đồng thời

xác định cả số lượng, chất lượng, chủng loại sản phẩm cần sản xuất, qua đó sẽxác định việc phân bổ và sử dụng tài nguyên khan hiếm của xã hội Đây chính lànguyên tắc hoạt động của cơ chế thị trường.

Thuật ngữ thị trường lâm sản, hiểu một cách chung nhất, là nơi gặp gỡ giữacung và cầu lâm sản ở một thời điểm nhất định Hay nói một cách khác, thịtrường lâm sản là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, chuyển nhượng, trao đổihàng hoá lâm sản Như vậy, bản chất thị trường lâm sản chính là sự chuyển giaoquyền sở hữu lâm sản từ người chủ này sang người chủ khác với một giá cả nhấtđịnh do họ thoả thuận định ra

Từ quan niệm này cho thấy, mỗi lần chuyển giao quyền sở hữu đều kéotheo một lần định giá, do đó sẽ có một hệ thống giá, dựa vào đó tạo lập sự cânbằng cung cầu trên thị trường Như vậy, nghiên cứu cung cầu lâm sản và sự hìnhthành giá cả lâm sản là những nội dung quan trọng nhất khi nghiên cứu về thịtrường lâm sản

2.1.1.2 Chức năng thị trường lâm sản

Với tính cách là một phạm trù kinh tế, thị trường lâm sản có những chứcnăng cơ bản sau đây:

a Chức năng thừa nhận

Trên thị trường, mọi yếu tố đầu vào và lâm sản sản xuất ra đều thực hiệnđược việc bán, tức là việc chuyển quyền sở hữu nó, thông qua một loạt các thoảthuận về giá cả, chất lượng, phương thức giao nhận hàng, phương thức thanhtoán Chức năng thừa nhận của thị trường thể hiện ở chỗ: người mua chấp nhậnmua hàng hoá của người bán và do vậy hàng hoá được bán Thực hiện chứcnăng này nghĩa là thừa nhận các hoạt động mua bán hàng hoá theo yêu cầu cácquy luật của kinh tế thị trường

b Chức năng thực hiện

Hoạt động mua bán là hoạt động lớn nhất, bao trùm cả thị trường Thịtrường thực hiện hành vi trao đổi hàng hoá, thực hiện cân bằng cung cầu từngloại hàng hoá, hình thành giá cả và thực hiện việc trao đổi giá trị Thông quachức năng thực hiện của thị trường, các hàng hoá hình thành nên các giá trị traođổi của mình Giá trị trao đổi là cơ sở quan trọng để hình thành nên cơ cấu sảnphẩm, các quan hệ kinh tế khác trên thị trường

c Chức năng điều tiết kích thích

Thông qua nhu cầu thị trường, người sản xuất chủ động di chuyển tư liệusản xuất, vốn, lao động từ ngành này qua ngành khác, từ sản phẩm này qua sảnphẩm khác để có lợi nhuận cao Thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tếtrên thị trường người tiêu dùng buộc phải cân nhắc, tính toán quá trình tiêu dùngcủa mình Do đó thị trường có vai trò to lớn đối với việc hướng dẫn tiêu dùng.Trong quá trình tái sản xuất không phải người sản xuất, lưu thông đưa ra chi phínhư thế nào cũng được xã hội thừa nhận Thị trường chỉ thừa nhận ở mức thấphơn hoặc bằng mức xã hội cần thiết trung bình Do đó, thị trường có vai trò vôcùng quan trọng đối với kích thích tiết kiệm chi phí