Một số vấn đề thực hiện hoạt động ngoại khóa nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn địa lí lớp 10 chuyên ban

Có lẽ đối với SGK lớp 10 – cb hình thức tổ chức dạy học này là rấtcần thiết để học sinh có thể thực hiện “học đi đôi với hành” đợc.HĐNK là một hình thức tổ chức dạy học phù hợp nhằm gây

Lời cảm ơn

Lần đầu tiên làm quen với một đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụngtrong thực tiễn bản thân không tránh khỏi những bỡ ngỡ, lúng túng Nhngbằng sự nỗ lực phấn đấu của bản thân cộng với sự động viên, giúp đỡ tận tìnhcủa thầy giáo hớng dẫn tôi đã hoàn thanh khoá luận này

Lời đầu tiên cho phép tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy giáo MaiVăn Quyết – Ngời đã trực tiếp quan tâm, giúp đỡ và hớng dẫn Và tôi cũngxin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa, các bạn sinh viên tập thể lớpK44A Địa Lí đã luôn động, viên ủng hộ tôi trong suốt quá trình thực hiện đềtài

Cuối cùng tôi xin chân cảm ơn tới tập thể các giáo viên học sinh TrờngTHPT Nghèn, Trờng THPT Hồng Lĩnh, đặc biệt thầy giáo Nguyễn Trí Thờng– Giáo viên hớng dẫn giảng dạy đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trongsuốt quá trình thực nghiệm

Trong quá trình thực hiện đề tài chắc chắn vẫn cồn nhiều thiếu sót vàhạn chế Rất mong đợc sự góp ý chân thành của thầy cô và bạn bè để đề tài

đợc hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn.Vinh, tháng 5 năm 2007

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Liệu

Mục lục

Trang

A Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài……….5

2 Mục đích nghiên cứu đề tài……….6

3 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài……….7

4 Lịch sử và giới hạn nghiên cứu đề tài……… 7

5 Đối tợng nghiên cứu………10

6 Kế hoạch thực hiện và bố cục của đề tài……… 10

7 Phơng pháp nghiên cứu đề tài……….10

B Phần nội dung Chơng 1: Cơ sở lý luận 1.1 Khái niệm về HĐNK……… 12

1.2 Vai trò, ý nghĩa của HĐNK………13

1.3 Phân loại các hình thức tổ chức HĐNK……… 18

1.4 Mối quan hệ và vị trí HĐNK trong các hình thức tổ chức dạy học……27

1.5 Nguyên tắc trong tổ chức HĐNK……… 28

Chơng 2: Cơ sở thực tiễn 2.1 Thực trạng tổ chức HĐNK ở trờng phổ thông ……….30

2.2 Cơ sở tâm sinh lý của học sinh lớp 10………33

2.3 Hiệu quả của HĐNK……… 34

2.3.1 Hiệu quả từ thực tế……….34

2.3.2 Hiệu quả trong điều kiện lý tởng……… 35

2.4 Nguyên nhân của thực trạng………35

2.4.1 Về phía giáo viên……… 35

2.4.2 Về phía các cấp quản lý gia đình và xã hội………35

2.4.3 Về phía học sinh………36

Chơng 3: Xác định nội dung và phơng pháp tiến hành HĐNK môn Địa Lý theo chơng trình SGK lớp 10 - cb 3.1 Cấu trúc chơng trình SGK lớp 10 – cb……… 37

3.1.1 Những điểm mới và khó của SGK……… 37

3.1.2 Một số nội dung cần thiết có sự hổ trợ của HĐNK………43

3.2 Xác định nội dung cụ thể……….44

3.2.1 Phần địa lý tự nhiên đai cơng……… 44

3.2.2 Phần địa lý kinh tế – xã hội………

45 3.3 Các hình thức tổ chức và phơng pháp thực hiện cụ thể……….47

3.3.1 Các hình thức tổ chức HĐNK………47

3.3.2 Phơng pháp hớng dẫn học sinh thức hiện……… 51

3.3.2.1 Cách thức tổ chức của giáo viên……… 51

3.3.2.2 Những yêu cầu đối với học sinh khi tham gia HĐNK…… 52

3.4 Đánh giá hiệu quả HĐNK……… 54

3.4.1 Một số kêt quả cụ thể……….54

3.4.2 Một số điều cần lu ý……….56

Chơng 4: Thực nghiệm s phạm 4.1 Mục đích thực nghiệm……….57

4.2 Nhiệm vụ thực nghiệm………57

4.3 Thời gian tiến hành thực nghiệm ………57

4.4 Đối tợng thực nghiệm………57

4.5 Nội dung thực nghiệm s phạm……….58

C - Phần kết luận 1 Những kết luận……….69

2 Đề xuất s phạm………71

B¶ng c¸c ch÷ viÕt t¾t

A - Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Bớc sang thế kỉ thứ 21 – thế kỉ của trí tuệ và công nghệ Cả thế giới

đang phát triển trong thời đại bùng nổ công nghệ và thông tin Hòa mình vào

xu thế của thời đại, để bắt kịp cùng nhịp sống thời gian thì nền giáo dục thếgiới dang từng ngày, từng giờ thay da đổi thịt Để bắt kịp cùng với sự tiến bộvợt bậc của nhân loại, giáo dục phải luôn luôn không ngừng đổi mới cả vềmục tiêu, nội dung, phơng pháp và hình thức tổ chức dạy học

Đất nớc Việt mình cũng vậy, đang trong sự nghiệp đổi mới đất nớc.Nềnkinh tế chuyển từ kế hoạch tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trờng theo

định hớng xã hội chủ nghĩa Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc

đã, đang và sẽ cần tới những con ngời có đầy đủ “ đức, trí, thể, mĩ ” Chính vìthế mà đồng chí Phạm Văn Đồng trong phơng pháp dạy học phát huy tínhtích cực – một phơng pháp vô cùng quí báu ( Tạp chí nghiên cứu GD Số12/1994) có nói: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ngời Việt Nam phát triểntoàn diện có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trungthành với lí tởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dỡngnhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng

và bảo vệ tổ quốc” Đúng thế, “giáo dục toàn diện” là điều mà bất cứ mộtquốc gia nào cũng phải hớng tới, chứ không phải riêng gì Việt Nam mình

Và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng nói: “Học phải đi đôi với hành”

Địa lí là một môn học có nhiều đặc thù rất khác biệt Đó là sự kết hợptrong đó cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội Điều đó có nghĩa là trong

đó có mối liên hệ sâu sắc giữa tự nhiên và hoạt động sản xuất Và nh vậy”học đi đôi với hành” là một điều cần thiết đặc biệt đối với môn học này thì

nó mới phát huy hết hiệu quả và tác dụng

Nằm trong hệ thống giáo dục, nên Địa lí cũng đang tích cực đổi mớitoàn diện từ mục tiêu, nội dung, phơng pháp Không chỉ dừng lại ở đó màhình thức tổ chức dạy học cũng đang có những thay đổi rất mạnh mẽ Điềunày thể hiện rất rõ trong chơng trình và SGK Địa lí phổ thông

Đối với SGK lớp 10 - cb có nhiều điểm mới về mặt nội dung cũng nhcách thức học tập của học sinh Trong sách ta thấy có điều rất mới là số tiếtthực hành nhiều hơn Song song với hình thức tổ chức dạy học nội khóa thìmột hình thức dạy học cha đợc quan tâm nhiều - hình thức dạy học ngoại

khóa Có lẽ đối với SGK lớp 10 – cb hình thức tổ chức dạy học này là rấtcần thiết để học sinh có thể thực hiện “học đi đôi với hành” đợc.

HĐNK là một hình thức tổ chức dạy học phù hợp nhằm gây hứng thúhọc tập, nâng cao hiệu quả học tập, tích cực trau dồi mở rộng vốn hiểu biết,rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh, góp phần tạo ra những con ng ời “tựchủ, năng động, sáng tạo” Thế nhng, một thực tế cần phải thấy rằng hìnhthức dạy học này cha đợc quan tâm đúng mức

Làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi cũng muốn làm một cáigì đó để gắn những kiến thức lý thuyết vào thực tiễn cuộc sống muôn màu

Từ tất cả những nhận thức trên, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số vấn đề thực hiện HĐNK nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn địa lý lớp 10- chuyên ban” để thực hiện khóa luận tốt nghiệp cuối khóa.

1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Dựa trên những hiểu biết s phạm ban dầu, chúng tôi mạnh dạn chọn đề

tài: “Một số vấn đề thực hiện HĐNK nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn địa lí lớp 10- chuyên ban” Thông qua đề tài này chúng tôi muốn đạt đ-

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.

Thực hiện khóa luận tốt nghiệp này, chúng tôi đặt ra cho đề tài một sốnhiệm vụ cụ thể nh sau:

- Tìm hiểu cơ sở lý luận chung của HĐNK lớp 10 – cb

- Hiểu rõ thực trạng của việc tổ chức HĐNK môn Địa Lí ở các trờngphổ thông nói chung và môn Địa Lí ở lớp 10 - cb nói riêng

- Tổ chức đợc một số HĐNK môn Địa Lí lớp 10 - cb

- Đánh giá hiệu quả HĐNK và có những đề xuất s phạm cần thiết, hữuhiệu phát huy hiệu quả và tính tích cực của hoạt động này

4 Lịch sử nghiên cứu và giới hạn của đề tài.

4 4.1 Lịch sử nghiên cứu đề tài.

Hồ Chí Minh đã từng nói:

“Vì lợi ích mời năm trồng cây

Vì lợi ích trăm năm trồng ngời”

Sự nghiệp “trồng ngời” thì bất cứ một quốc gia, một thời đại nào cũngphải quan tâm Đặc biệt trong thời đại ngày nay khi khoa học kĩ thuật pháttriển nh vũ bão, công nghệ thông tin bùng nổ, nền kinh tế thế giới đangchuyển mình sang nền văn minh hậu công nghiệp hay còn gọi là nền kinh tếtri thức Chính vì vậy mà sự nghiệp “trồng ngời” càng đóng một vai trò quantrọng và lớn lao hơn Để bắt nhịp cùng sự tiến bộ của nhân loại, giáo dục đàotạo cũng đang có những tiến bộ không ngừng và toàn diện từ mục tiêu, nộidung, đến phơng pháp và cách thức đánh giá kết quả cho đến hình thức tổchức dạy học

Hoà mình trong dòng chảy của nhân loại, nền giáo dục Việt Nam cũng

đang có những bớc chuyển mình tích cực đáng đợc ghi nhận Thế nhng, thuậtngữ “đổi mới dạy và học” ta đợc nghe nhiều nhng dờng nh chỉ mới dừng lại

đổi mới mục tiêu, nội dung, phơng pháp chứ cha mấy ai nói đến đổi mớihình thức tổ chức dạy học

Nói đến hình thức tổ chức dạy học ở trờng phổ thông, không chỉ riênggì môn Địa Lí mà ở các môn học khác cũng có chung một tình trạng là ngời

ta chỉ quan tâm đến hoạt động dạy học trên lớp, nội khoá Còn có một hìnhthức dạy học cũng không kém phần quan trọng Đó là tổ chức các HĐNK ởtrờng phổ thông nói chung và lớp 10 - cb nói riêng

Ngoại khoá là một thuật ngữ đợc đề cập nhiều, nói nhiều ở các sách

vở, tài liệu, công trình nghiên cứu,…từ rất nhiều phơng diện khác nhau nhkhái niệm, nôi dung, phơng pháp, quy trình tổ chức,…Song phần lớn chỉ là líthuyết đơn thuần

Những ai đã từng là sinh viên khoa Địa Lí ở các giảng đờng s phạmnay là giáo viên Địa Lí ở các trờng phổ thông thì không còn xa lạ với các tácgiả Nguyễn Dợc, Nguyễn Trọng Phúc, Nguyễn Đức Vũ,…

Nguyễn Dợc – Nguyễn Trọng Phúc với cuốn “Lí luận dạy học ĐịaLí” ( nhà xuất bản GD năm 2001) trên phơng diện khái niệm và một số hìnhthức tổ chức của hoạt động này Theo hai ông thì ngoại khoá là một hìnhthức tổ chức dạy học mà nội dung của nó không ghi trong chơng trình và kếhoạch dạy học với các hình thức nh câu lạc bộ địa lí, dạ hội địa lí, văn nghệ,

kể chuyện địa lí,…Song có lẽ vì thời lợng cuốn sách hay vì đây là một hoạt

động không mấy quan trọng mà phần kiến thức này đựơc viết rất ít, sơ lợc vàtóm tắt Nên việc lĩnh hội và vận dụng vào thực tiễn là một điều rất khó đốivới giáo viên

Tiễn sĩ Nguyễn Đức Vũ với cuốn “Hoạt động ngoại khoá Địa Lí ở ờng phổ thông” (xuất bản năm 2001) đã viết một cách khá chi tiết về hìnhthức dạy học này Từ khái niệm, hình thức, nguyên tắc tổ chức và một sốhình thức cụ thể của hoạt động này.

tr-Tất cả các giảng đờng s phạm từ Hà Nội, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn,vào đến TP Hồ Chí Minh,… nếu có khoa Địa Lí đều có một phần kiến thức củahọc phần phơng pháp dạy học nói về HĐNK môn học này Thế nhng, phần kiếnthức này đợc học sơ lợc, tóm tắt, đơn điệu, cha đợc chú ý đúng mức

Các công trình nghiên cứu khoa học theo tôi đợc biết thì cũng có một

số công trình viết về đề tài này song rất ít Có thể kể đến đề tài cấp bộ củaNguyễn Văn Tứ ở khoa Văn đã tìm hiểu về HĐNK môn Tiếng Việt Còn đốivới môn Địa Lí thì dờng nh cha có một đề tài nào nghiên cứu kĩ về hoạt độngnày, nhất là cho chơng trình Địa Lí lớp 10 – cb Tiến sĩ Đào Khang hayThạc sĩ Hồ Thị Thanh Vân thuộc khoa Địa Lí Trờng Đại học Vinh cũng cómột vài tham luận trình bày trong kỉ yếu hội thảo nghiên cứu khoa học vềhoạt động ngoai khoá Nh T.S Đào Khang với “Hoạt động ngoài giờ lên lớpmôn Toán cho học sinh THCS ở vùng núi Nghệ An” (đăng trên tạp chí giáodục số 63- 2003); Thạc Sĩ Hồ Thị Thanh Vân với “ Tổ chức xemêna nhằmnâng cao hiệu quả dạy và học Địa Lí” ( Kỉ yếu hội thảo tháng 10 / 2002 số

134 – 136) Rõ ràng là các công trình nghiên cứu về hoạt động ngoại khoámôn Địa Lí ở trờng phổ thông còn rất hiếm hoi và nhiều hạn chế

Thực tế ở trờng THPT cũng vậy, việc tổ chức ngoại khoá cho học sinhmôn Địa Lí là điều rất xa lạ cả đối với học sinh lẫn giáo viên Là giáo viên

họ chỉ biết tiến hành cho tốt hoạt động nội khoá đã khó lắm rồi nhất là ở cáctrờng ở vùng sâu, vùng xa, nói chi đến tổ chức HĐNK Còn học sinh ít biết

đến hoạt động này Ngoại khoá Địa Lí cho học sinh nghe có gì đó xa lạ, mới

mẻ Theo tôi đợc biết ở Trờng THPT Nghèn (Can Lộc – Hà Tĩnh) tổ Địa Thể Dục ở đây đã tổ chức Dạ hội Địa Lí với chủ đề “ Hãy cứu lấy Trái Đất”cho học sinh lớp 10 Hoạt động này khá thành công; học sinh rất hứng thú,nhiệt tình tham gia và tác động tích cực đến quá trình giáo dục

Lí-Từ tất cả những phân tích trên, chúng tôi thấy cha có một công trìnhnào nghiên cứu thật kĩ hoạt động này một cách sâu và rộng Trong khi đóviệc tổ chức hoạt động này lại đợc học sinh ủng hộ tích cực, nhiệt tình, manglại nhiều hiệu quả đáng khích lệ, cộng thêm đó đợc sự quan tâm của cấpquản lí giáo dục Vậy tại sao lại không thử tìm hiểu cơ sở lí luận, cơ sở thựctiễn và tổ chức một số HĐNK ở lớp 10 – cb Có lẽ vì những ý nghĩ đó

chúng tôi chọn đề tài “Một số vấn đề thực hiện HĐNK nhằm nâng cao hiệuquả học tập môn Địa Lí lớp 10 – cb”.

4.2 Giới hạn nghiên cứu đề tài

Trong đề tài này chúng tôi chỉ tìm hiểu cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn,

tổ chức một số HĐNK và đánh giá hiệu quả học tập môn Địa Lí thông quaHĐNK ở lớp 10 – cb

5 Đối tợng nghiên cứu của đề tài.

Đề tài tập trung nghiên cứu, tổ chức HĐNK môn Địa Lí lớp 10 - cb

6 Kế hoạch thực hiện đề tài.

- Giai đoạn 1: Chọn đề tài nghiên cứu (tháng 10 năm 2006)

- Giai đoạn 2: Thu thập và đọc các tài liệu liên quan (từ tháng 10 đếntháng 12 năm 2006 )

- Giai đoạn 3: Xây dựng đề cơng nghiên cứu ( tháng 1 năm 2007 )

- Giai đoạn 4: + Tìm hiểu thực trạng của HĐNK môn Địa Lí lớp 10 –

7 Phơng pháp nghiên cứu đề tài.

Căn cứ vào mục đích, nhiêm vụ của đề tài, do đặc điểm nội dung SGKlớp 10 chuyên ban với HĐNK đợc tổ chức lồng ghép trong các phần, các ch-

ơng học nên để cho đề tài đảm bảo tính trọn vẹn, khoa học, chúng tôi đã lựachọn, sử dụng một số phơng pháp nghiên cứu cụ thể nh sau:

7.1 Phơng pháp nghiên cứu trong phòng

Bao gồm: đọc tài liệu, thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu và xử lí sốliệu thống kê đợc

7.2 Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn.

- Tiếp xúc, trao đổi với các giáo viên và học sinh phổ thông để xemxét, tìm hiểu một số HĐNK môn Địa Lí lớp 10 – cb

- Tham dự một số HĐNK ở các môn khác

7.3 Phơng pháp thực nghiệm s phạm.

Để đảm bảo tính khoa học cho đề tài và xem đề tài có tinh khả thi haykhông, sau khi xây dựng đề cơng nghiên cứu, tìm hiểu cơ sở lí luận chúng tôitiến hành tổ chức một số HĐNK môn Địa Lí đã đợc lồng ghép Sau đó đa ra

kêt quả thực nghiệm đối chứng, rồi rút ra kết luận, kinh nghiệm cũng nh một

số đề xuất s phạm cần thiết của bản thân rút ra đợc trong quá trình thực hiện

đề tài

ơng thức lãnh đạo của giáo viên đối với hoạt động nhận thức của học sinh,cũng nh tuỳ vào địa điểm và thời gian học tập

Ngoại khoá là hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp, không quy địnhbắt buộc trong chơng trình, hoạt động dựa trên sự tự nguyện của cá nhân haymột nhóm học sinh có hứng thú yêu thích bộ môn và ham muốn tìm tòi, sángtạo các nội dung học tập địa lí, dới sự hớng dẫn của giáo viên

HĐNK Địa Lí đợc phân biệt với các hình thức tổ chức dạy học khácbởi những nét chủ yếu sau:

- Là hoạt động ngoài giờ lên lớp, không quy định trong chơng trìnhnội khoá

- Là hoạt động tự nguyện của cá nhân hay một nhóm học sinh có hứngthú, sở thích, hay mối quan tâm về một vấn đề nào đó của nội dung học tập

- Giáo viên không trực tiếp tham gia hoạt động cùng học sinh, nhngphải là ngời hớng dẫn, tổ chức, t vấn, có thể trong nhiều trờng hợp cần thiếtcòn là ngời chỉ đạo, điều khiển, các hoạt động ngoài giờ của học sinh

- Nội dung HĐNK thờng liên quan với nội dung học tập trong chơngtrình, phù hợp với hoàn cảnh của địa phơng và đặc điểm của học sinh khitham gia hoạt động này

- Không tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả HĐNK với các hình thức

t-ơng tự trên lớp

1.2 Vai trò, ý nghĩa của HĐNK.

a HĐNK Địa Lí ở trờng phổ thông có một vị trí rất quan trọng Bởi vì:

- Khối lợng tri thức nhân loại, trong đó có tri thức Địa Lí ngày càngtăng lên nhanh chóng Các dự báo cho thấy rằng vào những thập niên đầu thế

kĩ 21, khoảng 4 năm tri thức nhân loại lại tăng lên gấp đôi Trong nhà trờngkhông thể học hết tất cả, mà chỉ đa vào trong chơng trình những kiến thức cơbản nhất của khoa học Địa Lí Và ngay trong từng bài lên lớp học sinh cũng

chỉ có thời gian để nắm những kiến thức một cách sơ lựơc nhất và cơ bảnnhất Còn rất nhiều kiến thức mà học sinh cần phải biết, phải nắm, phải hiểu

và phải vận dụng vào trong cuộc sống nhng cha đợc đa vào trong chơng trình

Địa Lí phổ thông Ngoại khoá là một trong những con đờng để học sinh bổsung, mở rộng thêm kiến thức cần thiết cho mình, hiểu biết thêm về thiênnhiên, con ngời địa phơng mình và khám phá những sự vật, hiện tợng địa líxung quanh

- Mỗi học sinh là một chủ thể của quá trình học tập, mang trong mìnhnhững khả năng cá nhân về trí tuệ, lập luân, quan sát, giao tiếp,…Ngoại khoátạo ra cơ hội để học sinh có cơ hội phát huy tối đa khả năng của bản thân

- Với quan điểm học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập, thì bàihọc trên lớp không còn giữ vai trò độc quyền nh trớc đây nữa Ngày càngxuất hiện nhiều phơng tiện và cách thức học tập mới Nhiều cơ hội học tậpmới xuất hiện ngay trong chính đời sống văn hoá, kinh tế xã hội Ngoại khoá

Địa Lí là một trong những cơ hội đó, tạo điều kiện rộng rãi để xây dựng xãhội học tập

b HĐNK có tác dụng rất lớn trong việc nâng cao hiệu quả học tập Địa

Lí ở trong nhà trờng, góp phần vào việc nâng cao, mở rộng vốn tri thức củacác em, rèn luyện kĩ năng Địa Lí, tăng cờng hứng thú học tập bộ môn vàgiáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hơng và đất nớc

- Trớc hết, nhờ vào hoạt động ngoại khoá mà các em đợc mở rộng, bổsung, cập nhật các kiến thức địa lí cần thiết; các kĩ năng Địa Lí của học sinh

có điều kiện đợc rèn luyện thêm và củng cố vững chắc hơn; nhiều kiến thức

địa lí ở ngay tại môi trờng xung quanh cuộc sống xung quanh đợc các emtìm tòi, khám phá, su tầm hoặc hệ thống hoá sẽ làm giàu thêm vốn sống, vốntri thức của các em

- Các HĐNK với nhiều hình thức khác nhau, nội dung phong phú, đòihỏi cần nhiều cách thức hoạt động khác nhau sẽ rèn luyện cho học sinh khảnăng thích nghi, chủ động, sáng tạo tập dợc hoạt động Đồng thời, rèn luyệnkhả năng nghiên cứu, giáo dục thế giới quan và lòng yêu thiên nhiên, yêuquê hơng, đất nớc, yêu lao động, tính cộng đồng, khả năng quan sát, phán

đoán, suy luận,…Hứng thú môn học từ đó đợc tăng cờng

- Ngoại khoá Địa Lí với nhiều hoạt động khác nhau, phát huy khảnăng tự giác và các kĩ năng hoạt động thực tiễn cần thiết Đó là những tiền

đề quan trọng để rèn luyện học sinh trở thành những con ngời lao động mới

đáp ớng mục tiêu dạy học mới

- Ngoại khoá giúp học sinh sử dụng thời gian rãnh rỗi một cách có ích,hợp lí vào quá trình học tập của mình Đồng thời, một số hoạt động của các

em góp phần tích cực vào phục vụ xã hội và xây dựng nhà trờng ( ví dụ nhxây dựng vờn địa lí, chiến dịch truyền thông dân số, tuần lễ môi trờng, tintức thời sự địa lí,…)

- Trong ngoại khoá Địa lí, tính độc lập và sự sáng tạo của học sinh rất

đợc tôn trọng Nhờ vậy các kĩ năng, phát huy tính độc lập của học sinh, tạocơ sở thuận lợi cho việc đổi mới phơng pháp dạy học địa lí ở trờng phổ thôngtheo định hớng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của họcsinh, bồi dỡng phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng tri thức vàothực tiễn

Nếu nh trớc đây với phơng pháp lấy giáo viên làm trung tâm, sử dụngbài lên lớp là chủ yếu, thờng đợc tiến hành trong phòng học mà bảng đen vàbàn giáo viên là trung tâm của sự chú ý Học sinh thờng ngồi theo dãy bàndài năm chỗ ngồi, bố trí thành hai dãy cố định và hớng lên bảng Thì hiệnnay trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm qúa trình học tập là một quátrình nhận thức Đó là sự phản ánh của hiện tợng quy luật tự nhiên, xã hôi, tuduy, nhng đó là sự phản ánh tích cực và có chọn lọc Trong quá trình nhậnthức chỉ liên quan đến những gì là nhu cầu, hứng thú đến hoạt động thực tại

và sự phát triển tơng lai của cá nhân thì mới đợc chọn lọc và phản ánh Chínhvì thế trong hoạt động nhận thức con ngời luôn định hớng và tập trung chú ývào đối tợng, gạt bỏ những tác động bên ngoài tới quá trình nhận thức Chonên việc lựa chọn nội dung, phơng pháp, hình thức và quy trình dạy họckhông chỉ đáp ứng yêu cầu xã hội mà còn phải chú ý tới khả năng và hứngthú của ngời học

Theo A.G.Govaliốp: “ Hứng thú là thái độ đặc thù của cá nhân vớihiện tợng nào đó, do ý nghĩ của nó trong đời sống và sự hấp dẫn về mặt tìnhcảm của nó” Hứng thú đợc quy định bởi nhu cầu cá nhân hoặc do thuộc tínhcủa đối tợng Nhu cầu nhận thức, nhu cầu học tập, có thể tạo nên hứng thú vìnhững lí do nào đó, song hứng thú có thể đợc hình thành nhờ vào các thuộctính của đối tợng nhận thức, vào các hình thức và phơng pháp tổ chức Thậmchí, một số nhà khoa học nớc ngoài cho rằng: “ lấy hứng thú của chính họcsinh làm xung lực cho dạy học là phi lí…hứng thú chỉ có thể từ tài liệu họctập, bằng cách hình thành việc học tập nh một hành vi khám phá” Tuynhiên, cần có quan niệm biện chứng khi xác định hứng thú học tập Đó

không đơn thuần là cái hài, cái vui nhộn một cách hình thức mà phải những

đặc trng về nội dung, về nhu cầu khám phá, về thực tiễn…

Đối với việc dạy học địa lí là vô cùng quan trọng khi tạo ra đựơc hứngthú và hiệu quả học tập môn học địa lí Bởi địa lí xa nay vốn đợc xem là mộtmôn phụ, không mấy quan tâm của đa phần học sinh Mặt khác nó phụ thuộcrất nhiều vào nguyên nhân khác ở ngay trong quá trình dạy học hay bênngoài quá trình dạy học Nắm vững kiến thức, mong muốn có kết quả caotrong học tập,…Đó là nhu cầu của tất cả học sinh, mặc dù không phải họcsinh nào cũng có một cách thờng xuyên

+ Nôi dung của HĐNK là những vấn đề đựơc mở rộng, nâng cao, bổsung, cụ thể hoá cho chơng trình dạy học, không đi vào những vấn đề có tínhchất lí luận, các khái niệm, phạm trù, quy tắc nên không làm cho học sinhcảm thấy nặng nề, quá tải Những nội dung này đợc cập nhật hoá từ nhữngvấn đề của cuộc sống, của thực tiễn nên trở thành nhu cầu nhận thức của họcsinh

+ Ngoại khoá Địa Lí là những hoạt động tập thể, gắn liền với thựctiễn cuộc sống, thực tiễn sản xuất và đời sống con ngời nên làm cho học sinhcảm thấy thoải mái, dễ thực hành, dễ tiếp nhận, dễ tham gia, không gò ép,bắt buộc,…

+ HĐNK là một trong những hình thức dạy học huy động đợc đông

đảo học sinh tham gia, phát huy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo củangời học Là một hình thức dạy học với việc kiểm tra đánh giá một cách nhẹnhàng, không gây căng thẳng hay cảm giác nặng nề cho ngời học sinh

Về mặt nhận thức, HĐNK bổ sung, hoàn thiện kiến thức, hoạt độngthực tiễn sinh động về thiên nhiên, con ngời và hoạt động sản xuất; khắc sâu,củng cố các kiến thức lí thuyết Điều đó phù hợp với quá trình nhận thức củahọc sinh mà theo V.I LêNin đã khẳng định: “ Từ trực quan sinh động đến tduy trừu tợng và từ t duy trừu tợng đến thực tiễn, đó là con đờng biện chứngcủa sự nhận thức hiện thực khách quan” (V.I.LêNin – Bút kí triết học)

c HĐNK không chỉ cung cấp kiến thức, rèn luyện kĩ năng địa lí mà

còn có tác dụng tích hợp nội dung giáo dục, giáo dõng khác

Tích hợp là một xu hớng, một nguyên tắc trong dạy học hiện nay.HĐNK thực hiện nguyên tắc tích hợp trong dạy học địa lí Thông qua HĐNKhọc sinh sẽ đợc cung cấp, “tích hợp” không chỉ một lĩnh vực cụ thể nào đó

mà tổng hợp các kiến thức Địa Lí trong mối quan hệ với việc thực hiện cácchức năng nh quan sát, phân tích, xử lí số liệu,…Và không chỉ có tri thức, kỹ

năng địa lí mà HĐNK còn bổ sung những kiến thức liên quan đến cuộc sống,con ngời và những kĩ năng hoạt động xã hội và hoạt động thực tiễn Thực tế,

đã chứng minh rằng những học sinh có năng lực tham gia và tổ chức cácHĐNK chính là những học sinh đã tham gia, thâm nhập vào cuộc sống xãhội, sáng tạo, linh hoạt và hoà nhập vào mọi điều kiện cuộc sống

Trớc hết, HĐNK sẽ tích hợp các phơng diện nội dung vào lĩnh vực

Địa Lí, của một hoạt động sản xuất vào một chỉnh thể nh sự tồn tại t nhiêncủa chúng Địa Lí chia ra các lĩnh vực: tự nhiên và kinh tế – xã hội với cácyếu tố: con ngời, thời tiết, khí hậu, sinh vật, dân số,…Trong một HĐNK vẫn

có sự phân hoá nhng khả năng chiếm u thế trong việc hình thành tri thức và

kĩ năng tổng hợp

Thứ nữa, HĐNK không chỉ cung cấp kiến thức và kĩ năng Địa Lí màcòn cung cấp các kiến thức của môn học khác nh văn học, lịch sử, toán học,sinh học, tri thức văn hoá, ngoại ngữ,…

Kỹ năng tổ chức, điều hành hoạt động xã hội, sự thích ứng với cuộcsống và phong cách làm việc là mục tiêu giáo dục hiện nay D luận đã từngphần nàn rằng học sinh hiên nay đa phần chỉ chú ý đến các kiến thức líthuyết mà thiếu kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, xa rời cuộc sống Chính vìthế mà HĐNK đã dần dần cải thiện tình trang đó, làm cho lí luận gắn liền vớithực tiễn, học đi đôi với hành

Một khả năng tích hợp HĐNK còn góp phần giáo dục toàn diện, hoànthiện nhân cách con ngời Thông qua HĐNK việc giáo dục t tởng, đạo đức,nhân cách sẽ đi vào nhận thức, đời sống tình cảm của học sinh T tởng hoàbình, yêu nớc, chủ nghĩa nhân văn, sự ứng xử, nhân cách văn hoá,…sẽ đợclồng ghép trong HĐNK Tất cả những nội dung đó nhằm mục tiêu “ nângcao chất lợng giáo dục toàn diện, tăng cờng bồi dỡng cho thế hệ trẻ lòng yêunớc, yêu thiên nhiên, yêu quê hơng đất nứơc; tinh thần tự tôn dân tộc, lí tởngxã hội chủ nghĩa; lòng nhân ai, ý thức tôn trọng phát luật, tinh thần hiếu học,chí tiến thủ, lập thân lập nghiệp”

Nói tóm lại, HĐNK Địa Lí góp phần thực hiện một cách đồng bộ,tổng hoà mục tiêu nhận thức ở mức độ “hiểu” biết, ứng dụng vào “chuyểngiao”

khoá vào 3 loại: hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm, hoạt động toàn lớp; haynếu dựa vào loại hình hoạt động có thể chia HĐNK thành: tổ địa lí, câu lạc

bộ địa lí, đố vui địa lí, dạ hội địa lí,…

Mỗi loại hình HĐNK Địa Lí có nội dung riêng, đợc đặc trng bởi

ph-ơng pháp tiến hành và cách thức tổ chức thích hợp Tuy nhiên các hoạt động

đó có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Trong nhiều trờng hợp, mỗi loại hìnhnày có thể đợc thực hiện xen lẫn nhau giữa các hoạt động Ví dụ nh đố vui

Địa Lí tuy là một hoạt động ngoại khoá độc lập, nhng có thể tiến hành hoạt

động này trong các buổi sinh hoạt câu lạc bộ Địa Lí xem nh là một phần củacâu lạc bộ Dới đây là một số hình thức cụ thể của HĐNK song sự phân loainày chỉ mang tính chất tơng đối:

a Tổ Địa Lí.

- Tổ Địa Lí là một loại hình tổ chức cơ bản của HĐNK, vì tính chấtgọn nhẹ, dễ tập hợp các học sinh cùng sở thích, hứng thú và thuận tiện choviệc tổ chức hoạt động ngoài giờ theo những chuyên đề nhất định Số lợnghọc sinh trong Tổ khoảng 10 - 15 em, gồm tất cả học sinh trong khối lớp

+ Trong mỗi tổ, học sinh sẽ bầu ra tổ trởng, tổ phó Giáo viên đóng vaitrò cố vấn, gợi ý đề tài hoạt động, t vấn về cách thức tổ chức hoạt động vàgiới thiệu tài liệu, phơng tiên, trao đổi về phơng pháp làm việc cần thiết, giáodục ý thức kỹ luật, tinh thần trách nhiệm, nhắc nhở, động viên học sinh duytrì hoạt động có nề nếp và hiệu qủa

+ Không chỉ chọn những em giỏi tự nguyện gia nhập Tổ và không đểcho học sinh tham gia nhiêu tổ chuyên đề, vì thời gian học tập có hạn Trongmỗi tổ nên có cả học sinh trung bình, thậm chí là những học sinh yếu Nếu

nh biết động viên, khuyến khích và tạo cơ hội cho các em thực hiện cácnhiệm vụ phù hợp thì các em sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ đợc giao và nhờ đónâng cao hiệu quả học tập môn học

- Để hình thành Tổ Địa Lí thì đầu năm học, giáo viên nên chú ý quansát các hứng thú và khuynh hớng học tập của các em trong lớp, phát hiện ranhững em có sở trờng và lu ý những em có hứng thú học tập Địa Lí

Tổ chức một số hoạt động ngoài giờ đơn giản, gọn nhẹ dựa trên cáckiến thức địa lí địa phơng để phát hiện ra các hạt nhân của Tổ Địa Lí

Giải thích cho các em hiểu rõ mục đích và cách thức hoạt động của Tổ

Địa Lí để động viên các em tự nguyện gia nhập Tổ Số lợng ban đầu khôngcần nhiều, về sau chính hoạt động của tổ sẻ hấp dẫn, cuốn hút các em thamgia

Cần phải làm cho phụ huynh các em ở trong Tổ Địa Lí hiểu rõ mục

đích, các hoạt động, thời gian hoạt động của Tổ để tranh thủ sự ủng hộ, giúp

đỡ, động viên cả về vật chất lẫn tinh thần

Để Tổ hoạt động có nề nếp, cần xây dựng một bản nội quy hoạt độngcủa Tổ gồm: mục đích và nhiệm vụ của Tổ, nội dung và phơng pháp hoạt

động, cấu trúc Tổ, trách nhiệm và quyền lợi của các thành viên trong Tổ

Trong mỗi Tổ có thể chia thành nhiều nhóm nhỏ Mỗi nhóm bao gồmcác học sinh cùng khối lớp Mặc dù mỗi nhóm có một nhiệm vụ chung, nhngmỗi cá nhân nh vậy cần phải có một nhiệm vụ riêng của mình dể phát huytính độc lập và sáng tạo trong bản thân từng học sinh

Tổ cần phải có kế hoạch hoạt động cho từng tháng và cả năm Căn cứvào kế hoạch này, các thành viên trong tổ sắp xếp công việc công việc củamình một cách chủ động và có biện pháp thực hiện một cách hợp lí

- Hình thức hoạt động của Tổ Địa Lí rất đa dạng và phong phú Nh

điều tra, khảo sát địa phơng; thông tin, phổ biến kiến thức Địa Lí; Su tầm,thu thập tranh ảnh, tài liệu và tổ chức triễn lãm,…

- Nôi dung hoạt động của Tổ liên quan đến nội dung học tập trong

ch-ơng trình, cả địa lí đại cch-ơng, địa lí thế giới, địa lí Việt Nam, địa lí địa phch-ơng;

địa lí tự nhiên, địa lí dân c, kinh tế ngành, kinh tế vùng,…Kinh nghiệm chothấy đề tài nên bám sát vào những vấn đề thời sự hoặc chiến lợc ở địa phơng

dễ tìm đợc sự ủng hộ, đồng tình của các lực lợng xã hội khác Ví dụ nh: vấn

đề dấn số, vấn đề ô nhiểm môi trờng, vấn đề hội nhập,…

b Câu lạc bộ Địa Lí.

- Câu lạc bộ Địa Lí là một là hình thức HĐNK dựa trên sự tự nguyệncủa các em học sinh nhằm khuyến khích các em học tập, tìm hiểu, mở rộngkiền thức địa lí và thức hiện các hoạt động nhằm một mặt làm giàu tri thức

địa lí, mặt khác tạo nên mối liên hệ giữa tri thức lí luận gắn vào cuộc sống đểgiải thích, phán xét hoặc định hớng hoạt động thực tiễn

Câu lạc bộ Địa Lí có thể thu hút sự tham gia của học sinh toàn trờnghoặc mỗi khối lớp có thể thanh lập đợc một Câu lạc bộ Các Câu lạc bộ cóthể hoạt động theo chủ đề nhất định và đặt tên câu lạc bộ theo nội dung hoạt

động

Mỗi câu lạc bộ nh vậy, cần có giáo viên cố vấn Giáo viên này phải làngời có kiến thức, kĩ năng về hoạt động tập thể, lòng nhiệt tình, tính sángtạo, có ý thức vợt khó và gắn bó thân thiện với học sinh Số lợng học sinhtham gia câu lạc bộ khoảng 30- 40 em

- Để lựa chọn học sinh tham gia vào câu lạc bộ, ban đầu có thể thôngbáo về việc thành lập Câu lạc bộ, nêu rõ mục đích, nội dung, cách thức vàthời gian hoạt động, trách nhiệm và quyền lợi, sau đó để học sinh tự nguyện

đăng kí tham gia Nếu học sinh đăng kí với số lơng quá lớn có thể lựa chọntheo cách đơn giản

Mỗi Câu lạc bộ nên bầu ra một ban lãnh đạo, theo thời hạn là 6 thánghoặc 1 năm Bao gồm: chủ tịch câu lạc bộ, th kí, thủ kho

Câu lạc bộ có định kì sinh hoạt hàng tuần hoặc hàng tháng vào cácthời gian rãnh rỗi thích hợp Nội dung sinh hoạt chủ yếu là dành cho thảoluận các vấn đề chung liên quan đến chơng trình học tập nội khoá và thựchiện các hoạt động mở rộng, bổ sung kiến thức, phát huy sáng tạo, đa lạiniềm vui và hứng thú học tập Trong Câu lạc bộ có nhiều hình thức sinh hoạtkhác nhau: Đọc và kể chuyện Địa Lí, báo cáo chuyên đề, thi hùng biện, điềutra khảo sát một số vấn đề Địa Lí phơng, liên hoan văn nghệ về Địa Lí, thisáng tác về một số đề tài Địa Lí, đố vui Địa Lí, trò chơi Địa Lí và hái hoadân chủ

Trong các buổi sinh hoạt cầc tôn trọng ý kiến của các em, tôn trọng sựsáng tạo,… tạo ra không khí dân chủ, cùng nhau chia sẽ thông tin, kinhnghiệm, trao đổi thảo luận và hợp tác giải quyết công việc

- Một số ví dụ về hoạt động của Câu lạc bộ Địa Lí:

+ Trò chơi nghe đặc điểm địa danh, tìm đất nớc qua quốc kì+ Đóng vai

+ Hoạt động xác định giá trị + Tìm hiểu thông tin về môi trờng trờng học+ Hái hoa dân chủ

c Dạ hội Địa lí.

- Dạ hội Địa lí là một HĐNK thu hút sự tham gia của một số học sinhcùng khối lớp hay tất cả học sinh trong toàn trờng Nội dung của Dạ hội rấtphong phú và đa dạng Bao gồm: Các tiết mục văn nghệ, báo cáo khoa học,trò chơi Địa Lí, đố vui Địa Lí, triển lãm Địa Lí,…

Dạ hội thờng đợc tổ chức một năm một lần vào buổi tối cuối năm

d-ơng lịch để đón chào năm mới, hoặc cuối học kì 2, lúc tổng kết các hoạt

động ngoại khoá Địa Lí của năm học

Nội dung của Dạ hội ngoài văn nghệ, cần thiết kế sao cho có thể giúphọc sinh có thể nắm vững kiến thức Địa Lí, hiểu biết thêm kiến thức Địa Lí

địa phơng và những ứng dụng thực tế của Địa Lí trong cuộc sống Tất cả hoạt

động đó phải tạo ra hứng thú, phát huy tính tích cực, sáng tạo, xây dựng tinhthần đồng đội, tính tập thể Đồng thời, rèn luyện cho học sinh kĩ năng hoạt

động tập thể, kĩ năng giao tiếp và trình bày trong tập thể

Dạ hội do chính các em tổ trởng Tổ Địa Lí phối hợp với cán bộ lớp,chi Đoàn tổ chức Giáo viên chỉ đóng vai trò là ngời cố vấn Cần động viênhọc sinh tham gia đầy đủ và nhiệt tình

Thời gian tổ chức Dạ hội có thể kéo dài từ 150 – 180 phút, cũng cầnphải có phần thởng cho học sinh đạt giải và có thành tích cao trong Dạ hội

Dạ hội có thể tiến hành theo chủ đề Ví dụ nh: “Dạ hội đón chào thiênniên kĩ mới”, “Dạ hội Địa Lí xanh”,…

- Công tác chuẩn bị Dạ hội đóng vai trò rất quan trọng, là một nhân tốgóp phần đem lại thành công cho Dạ hội Do vậy cần chuẩn bị đầy đủ cácmặt sau: phòng; thiết bị âm thanh và ánh sáng; phân công viết báo cáo; phâncông nhóm tổ chức đố vui; chọn ngời tổ chức dạ hội, ngời dẫn chơng trình;các tiết mục văn nghệ;…

Để tổ chức Dạ hội có hệ thống và liên tục, đảm bảo thời gian có hiệuquả, Ban tổ chức cần thống nhất các kế hoạch của Dạ hội ngay từ đầu

ở mọi nơi, mọi lúc và kích thích đợc hứng thú học tập của học sinh Đố vui

có thể kết cấu thành một bộ phận của Tổ Địa Lí, Dạ hội Địa Lí, hay Câu lạc

bộ Địa Lí để tăng thêm phần sinh động, hấp dẫn cho các hình thức đó, lôicuốn đợc nhiều học sinh tham gia

- Các câu hỏi trong Đố vui do chinh các học sinh có khả năng và giáo viên Địa Lí căn cứ vào chơng trình và trình độ học tập của học sinh mà tập hợp lại Nội dung của câu hỏi liên quan đến tất cả các kiến thức Địa lí đã đợchọc, cần chú ý nhiều đến các kiến thức liên quan đến Địa Lí địa phơng Đặc biệt, cần yêu cầu học sinh vận dụng các kiến thức Địa Lí vào đời sống lao

+ Trắc nghiệm+ Câu hỏi để trống, yêu cầu điền khuyết+ Câu hỏi gắn với bản đồ, lợc đồ, tranh ảnh, hình vẽ+ Câu hỏi ghép đôi, có đáp án đối chiếu theo cặp + Câu hỏi có đáp án đòi hỏi sắp xếp theo thứ tự

- Ngoài đố vui bằng câu hỏi, có thể tổ chức hoạt động đố vui bằngghép mảnh bản đồ; tìm điểm sai trên bản đồ, một bức ảnh, một tranh vẽ; tìm

đờng đi trên bản đồ;…

- Tổ chức Đố vui Địa Lí có thể dành cho nhóm, đội đại diện cho lớp,nhng cũng có thể có những câu hỏi dành cho tập thể học sinh Ai trả lờinhanh nhất, đúng nhất sẽ đạt giải Hình thức này cuốn hút tất cả mọi ngờitham gia một cách hào hứng

đ Thi Địa Lí.

Hình thức thi Địa Lí phổ biến nhất trong HĐNK là “Đờng lên đỉnh

Ôlympia” Có thể tiến hành một đờng đi xuất phát đến khi lên đợc đỉnh

Ôlympia qua các giai đoan: Xuất phát tiến lên vợt chớng ngại vật

tăng tốc về đích ở mỗi giai đoạn nh vậy, ngời tham dự phải trả lời một sốcâu hỏi hoặc giải một bài tập, thực hiện một số hoạt động,… Thực hiện

đúng, nghĩa là vợt qua đợc giai đoạn đó thí ghi đợc điểm (có thể 1 hoặc 3, 5,

10 điểm) Đến giai đoạn cuối cùng, ai có số điểm cao nhất ngời đó sẽ thắng

- “Đờng lên đỉnh Ôlympia” là một cuộc thi mà đòi hỏi học sinh phảitrả lời một số câu hỏi hoặc giải các bài tập liên quan đến chơng trình chínhkhoá đã đợc học Các bài toán hay câu hỏi này đòi hỏi học sinh học phải cókiến thức địa lí, có kĩ năng địa lí, vừa phải có óc suy luận, sáng tạo

So với câu hỏi Đố vui Địa Lí thì câu hỏi Thi Địa Lí có một mức độkhó hơn Các cuộc thi này có thể tổ chức định kì hàng tháng hoặc hàng tuần.Giáo viên vừa là ngời ra đề, vừa là ban giám khảo Thời gian thi không dài,chỉ cần 60 phút Có thể tổ chức xen kẻ trong Dạ hội hay Câu lạc bộ Địa Lí.Trong thi Địa Lí cần có một phần câu hỏi dành cho khán giả hoặc nếu ngời

dự thi không trả lời đợc thì có thể dành câu hỏi đó cho khán giả Và cần cóqùa cho khán giả để tăng thêm hứng thú cho ngời chơi

- Thi tổ chức theo khối lớp Các đề thi phải phù hợp với chơng trình,trình độ của học sinh trong cùng khối lớp đó

e Dự án Địa Lí.

- Dự án Địa Lí là một hoạt động trong đó do một cá nhân hay mộtnhóm học sinh thiết lập và thực hiện dự án có nội dung là các vấn đề xungquanh thực tiễn cuộc sống, liên quan trực tiếp hoặc gần gũi đến môn Địa Lí.

- Dự án Địa Lí có hai bớc:

+ Lập dự án+ Thực hiện dự án

- Dự án có thể tiến hành ở ngay trong trờng

- Thông thờng việc xây dựng và thực hiện Dự án Địa Lí bao gồm cácgiai đoạn sau:

+Tạo nhu cầu hoạt động+ Điều tra, khảo sát+ Xây dựng kế hoạt hoạt động+ Thực hiện

f Trò chơi Địa Lí.

- Trò chơi Địa Lí trong HĐNK là một trò chơi học tập, có tác dụng mởrộng, nâng cao hiệu quả học tập Địa Lí và kĩ năng hoạt động của học sinh.Trò chơi Địa Lí sẽ là cho môn học này trở nên sinh động, gần gũi và thânthiết với học sinh

- Trò chơi Địa Lí có 2 khía cạnh:

+ Nội dung trò chơi là nội dung Địa Lí hoặc có liên quan trựctiếp nhằm giúp học sinh mở rộng, nâng cao kiến thức và rèn luyện kĩ năng

Địa Lí đã đợc học ở trong nhà trờng phổ thông

+ Mang đầy đủ tính chất của một hoạt động trò chơi: gồm cóluật chơi, cách chơi, gây đợc hứng thú và sự thi đua giữa các em, các nhóm,các đội chơi

- Hình thức Trò chơi Địa Lí rất đa dạng và phong phú Tuỳ vào lứatuổi, vào nội dung, vào tâm sinh lí học sinh mà có những trò chơi phù hợp.Không nên tổ chức các trò chơi phức tạp hoặc quá đơn giản dễ gây ra sự đơn

điệu, nhàm chán cho ngời chơi

- Trò chơi Địa Lí tuy là một hình thức ngoại khoá hấp dẫn, sinh động.Tuy nhiên, khi tổ chức trò chơi Địa Lí cần lu ý:

+ Không lạm dụng quá nhiều trò chơi trong cùng một lúc dễlàm loãng chủ đề của cuộc chơi và gây ra sự nhàm chán cho ngời chơi

+ Trò chơi phải luôn biến đổi cả về nội dung lẫn hình thức saocho phù hợp với trình độ, lứa tuổi và hoàn cảnh thực tế

+ Không nên quá coi trọng đến chuyện thắng thua hay đợc mất mà vui, bổ ích là chính Chống những biểu hiện cay cú khi hơn – thua.

-+ Khuyến khích hoạt động tập thể, đề cao tinh thần đoàn kết,cộng tác, trao đổi, học tập lẫn nhau

- Một số Trò chơi trong phòng: Cờ carô Địa Lí; Trò chơi kẻ dấu tên;

Ai biết nhiều hơn; Trò chơi cung cầu; Trò chơi thế hệ; Xổ số bảo vệ môi tr ờng;…

Một số trò chơi ngoài trời: Trò chơi đối đáp; Tôi tên gì?; Tôi ở

đâu?; “Đi qua nút giao thông”; Gặp nhau;…

g Tham quan Địa Lí.

- Tham quan Địa Lí là một hoạt động quan sát trực tiếp các sự vật,hiện tợng cần nghiên cứu ở trong môi trờng tự nhiên, kinh tế- xã hội Thamquan có thể là một hoạt động ngoài lớp hoặc ngoại khoá tuỳ vào tính chấtcủa nó trong chơng trình

- Tham quan Địa Lí có thể đợc tiến hành trong thiên nhiên, tại cơ sởsản xuất, tại các cuộc triễn lãm, hội chợ kinh tế – kĩ thuật

- Khi tổ chức tham quan cần lu ý:

+ Cần khảo sát trớc địa điểm Tham quan, chọn thời gian và thờitiết thích hợp, thuận lợi

+ Nội dung Tham quan phải phục vụ thiết thực cho nhiệm vụhọc tập

+ Dự kiến các tình huống xẩy ra và cách thức giải quyết cáctình huống đó

+ Quy định chặt chẽ và yêu cầu mọi ngời thực hiện một cáchnghiêm túc về kĩ luật đờng đi, khi làm việc Phải bảo đảm an toàn, bảo vệ đ-

ợc môi trờng và có kết quả cao

+ Việc tham quan phải có kế hoạch cụ thể, chi tiết; mục đích rõràng Sau khi tham quan phải yêu cầc học sinh viết bài thu hoạch

- Việc tổ chức Tham quan thờng tiến hành theo các bớc sau đây:

+ Chuẩn bị,+ Tiến hành tham quan,+ Tổng kết tham quan

h Thông tin đia lí

+Thông tin địa lí là một hình thức HĐNK, trong đó học sinh tự thuthập các thông nội dung địa lí hoặc liên quan đến nội dung học tập địa lí ở tr-

ờng, chọn lọc, hệ thống hóa và trình bày cho các bạn trong tổ, lớp dới hìnhthức khác nhau nh mẫu tin ngắn, báo cáo, bản đồ thông tin, báo tờng,…

Hoạt động này đòi hỏi học sinh phải thờng xuyên quan tâm đến cácchơng trình thời sự trên tivi, đọc nhật báo, tạp san,…để lấy thông tin; họcsinh phải có kĩ năng chọn lọc thông tin và hệ thống hóa, sắp xếp tin tức,thông tin đến ngời khác

+ Hoạt đông thông tin đợc giao cho Tổ địa lí phụ trách, hoặc một số emtrong lớp có điều kiện (thời gian, phơng tiện…) thực hiện Hoạt động này nếu tổchức tốt sẽ rèn luyện cho học sinh kĩ năng thu thập thông tin, gắn bài học ở trênlớp với thực tiễn cuộc sống và nâng cao hứng thú học tập địa lí

+ Nguồn thông tin địa lí hiện nay rát phong phú, đa dạng, phản ánh sựvật, hiện tợng, quá trình tự nhiên, dân c, xã hội, kinh tế trên khắp mọi nơi ởtrong nớc và trên thế giới Khi lựa chon thông tin địa lí cần có một số tiêuchuẩn nhất định:

 Phải nội dung phù hợp hay liên quan đến nội dung địa lí

 Phải đảm bảo tính chính xác, hiện đại (thông tin có căn cứ,

đã đợc chấp nhận, phản ánh đúng bản chất thực tế kháchquan, đúng xu thế phát triển của sự vật, hiện tợng)

 Phải đảm bảo tính giáo dục, thẩm mĩ+ Các hình thức thông tin địa lí:

 Thi địa lí

 Bản đồ thông tin

 Báo cáo địa lí

 Báo tờng địa lí

 Tập san địa lí

 Tập ảnh chuyên đề

1.4 Mối quan hệ và vị trí của HĐNK trong các hình thức tổ chức dạy học

Có rất nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau: trong lớp và ngoàilớp; nội khoá và ngoại khoá Mặc dù có rất nhiều hình thức tổ chức dạy họckhác nhau nhng đều nhằm mục đích duy nhất là thực hiện mục tiêu dạy học,

đem lại hiệu quả và hứng thú học tập cho môn học

Vì thế mà giữa các hình thức tổ chức dạy học có mối quan hệ gắn bóchặt chẽ và mật thiết với nhau Hoạt động dạy học trong lớp hay nội khoánhằm mục đích tạo tiền đề, cơ sở cho hoạt động ngoại khoá hay ngoài lớp.Hoặc ngợc lại ngoại khoá cũng nhằm mục đích cũng cố, khắc sâu, mở rộng

và bổ sung phần kiến thức đã đợc học ở trong lớp hay nội khoá Điều này

đ-ợc chứng minh qua thực tiễn giảng dạy Đơn cử một ví dụ khi học xong địa lícông nghiêp (chơng trình địa lí lớp 10 – cb) để giúp học sinh khắc sâu cáckiến thức cơ bản, mở rộng vốn am hiểu về thực tế sản xuất thì ta có thể tổchức cho học sinh đi tham quan một cơ sở sản xuất tại địa phơng Từ đó họcsinh sẽ hiểu thêm về quy trình sản xuất, doanh thu, liên hợp hoá, chuyênmôn hoá,…Từ đó yêu cầu yêu cầu học sinh viết thu họach Nh vậy lí thuyết

đã gắn với thực tiễn, học đi đôi vơi hành

Giữa các hình thức tổ chức dạy học nó còn giúp cho quá trình nhậnthức của học sinh phát triển toàn diện và biết cách vận dụng các kiến thứcvào thực tiền Đúng vậy học sinh không chỉ đơn thuận tiếp thu tri thức màcòn biết vận dung tri thức đã học vào cuộc sống Ví dụ sau khi học xong ch-

ơng dân số (chơng trình địa lí lớp 10 - cb) học sinh hiểu đựơc một trongnhững vấn đề toàn cầu hiên nay là bùng nổ dân số Từ đó học sinh chính lànhng cộng tác viên tích cực về công tác kế hoạch hoá gia đình cho nhữngngời xung quanh

Nói tóm lại, việc phân chia các hình thức tổ chức dạy học chỉ mangtính chất tơng đối Nêu xét ở góc độ này hình thức dạy học này là ngoạikhoá, nhng xét ở góc độ khác thì đó là hình thức dạy học nội khoá Và giữacác hình thức dạy học nó không hoàn toàn độc lập, tách rời nhau Mà có sự

hỗ trợ, tác động lẵn nhau và có quan hệ gắn bó mật thiết với nhau Tất cảnhằm mục đích tích cực hoá quá trình dạy học, nâng cao hiệu quả và hứng thúhọc tập địa lí cho lớp 10 – cb nói riêng và các môn học khác nói chung

1.5 Nguyên tắc trong tổ chức HĐNK.

- Tổ chức HĐNK phải phù hợp vói đặc điểm tâm sinh lí, trình độ nhậnthức và hoàn cảnh học tập của học sinh; phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất

và thời gian học sinh có thể thu xếp đợc; phù hợp với đặc điểm nhà trờng và

điều kiện địa lí địa phơng

- Nội dung ngoại khoá phải kết hợp chặt chẽ với nội khoá, vừa bổsung, mở rộng kiến thức nội khoá hoặc cũng cố, vận dụng kiến thức nội khoávào thực tiễn Vừa có tác dụng gây hứng thú học tập cho học sinh, vừa pháthuy năng lực, sở trờng của học sinh

- Tạo cơ hội, điều kiện, lôi cuốn tất cả mọi học sinh trong lớp có trình

độ khác nhau cùng tham gia vào các HĐNK phù hợp với năng lực và hoàncảnh của các em Kích thích tinh thần, lòng nhiệt tình khi tham gia vào cáchoạt động tập thể

- HĐNK tuy là hình thức tự nguyện của học sinh, nhng cần phải cótính kĩ luật, tinh thần tập thể, thói quen nề nếp và tinh thần đoàn kết đồng

Chơng 2: cơ sở thực tiễn

2.1 Thực trạng tổ chức HĐNK ở trờng phổ thông

2.1.1 Tình hình tổ chức HĐNK của giáo viên Địa Lí ở trờng phổ thông hiên nay

Qua việc trực tiếp tham dự, tổ chức và trao đổi với một số giáo viên

Địa Lí ở Trờng THPT Nghèn (Can Lộc- Hà Tĩnh) và một số giáo viên Địa Lí

ở Trờng THPT Hồng Lĩnh (Thị Xã Hồng Lĩnh- Hà Tĩnh) cùng với các giáo

sinh K44A khoa Địa Lí Trờng Đại Học Vinh về thực tập ở các trờng thìchúng tôi đợc biết:

Hầu hết các giáo viên đều cho rằng HĐNK Địa Lí đóng một vai trò rấtquan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy học và hứng thú học tập chohọc sinh ở Trờng THPT Nghèn đã tổ chức HĐNK môn Địa Lí lớp 10 – cb

năm học 2005- 2006 với chủ đề Hãy cứu lấy Trái Đất“ ” và mới đây nămhọc 2006-2007 tổ Địa- Thể cũng đã tổ chức một HĐNK môn học này với

chủ đề Chào năm mới 2007 “ ” cho học sinh lớp 10 rất thành công và ấn tợng.Các HĐNK đều đợc tổ chức lồng ghép, xen kẻ trong quá trình học tập theochơng trình chính khoá nhng lại tổ chức theo từng buổi riêng rẽ

Trong quá trình giảng dạy hầu hết các giáo viên đều đã ý thức đợc vaitrò, tầm quan trọng của hoạt động này trong việc nâng cao hiệu quả dạy vàhọc Địa Lí Song vì nhiều lí do nh: hạn chế về thời gian, kinh phí tổ chức,phơng pháp tiến hành, khả năng tổ chức mà HĐNK cha trở nên phổ biến.Việc tổ chức hoạt động này nhiều khi còn mang tính hình thức là chính

Một thực tế cũng cần thấy rằng có nhiều giáo viên Địa phần vì có gia

đình, phần vì tuổi tác mà sự nhiệt huyết để đầu t cho hoạt động mất khánhiều thời gian và công sức nh thế này là không cần thiết Nh tôi đã từngtrình bày là giáo viên họ phần lớn quan tâm đến việc thực hiện các bài giảngtrên lớp Nói thế cũng không có nghĩa là không có giáo viên nào say sa vớihoạt động này Mà một điều đáng mừng là hầu hết các giao viên Địa ở cáctrờng phổ thông hiên nay đội ngũ giáo viên trẻ là rất đông đảo, họ có tri thức

và sự nhiệt tình của tuổi trẻ Và đây có lẽ là tiền đề cần thiết cho việc tổ chứccác HĐNK

Thái độ nhận thức của giáo viên đối với HĐNK đợc thể hiện qua phiếu

điều tra sau đây:

Đồng ý ( ĐY)Lỡng lự ( LL)Không đồng ý (KYĐ)

1

HĐNK góp phần tạo ra hiệu quả tích cực cho quá

trình dạy học, tạo hứng thú, rèn luyện kĩ năng, kĩ

xảo Địa lí cho học sinh

+

3 Nên tổ chức HĐNK một cách thờng xuyên +

4

Coi HĐNK là một hoạt động mang tính bắt buộc

ghi trong chơng trình chính khoá và tính điểm cho

Trò chuyện, trao đổi với một số giáo viên họ cho biết rằng: Phần lớnhọc sinh bây giờ cho rằng Địa lí là một môn phụ nên các em không mấyquan tâm Với lại xu thế chung là theo khối A, B là phần nhiều Nên việc tổchức dạy học Địa lí trong nội khoá đã khó, huống chi tổ chức ngoại khoá Địa

lí Phần lớn giáo viên trẻ nhiệt huyết năng nổ họ tham gia hoạt động này chovui Chứ bản thân các giáo viên ít hoặc thậm chí quên rằng phải tổ chứcHĐNK thờng xuyên

2 Viết bài cho báo giáo dục thời đại liên quan đến chủ

5 Su tầm các bài hát, tranh ảnh Địa Lí +

6 Tìm hiểu một số vấn đề nh dân số, môi trờng Địa lí

8 Chuẩn bị các bài thảo luận, báo cáo mỗi khi có chủ đề +

9 Tham gia đóng góp câu hỏi cho ngân hàng câu hỏi đố

Tổng hợp phiếu điều tra thì thấy 70% số học sinh đợc điều tra có ýkiến nh bảng trên Chứng tỏ rằng học sinh đã nhận thức đúng và tích cựctham gia vào HĐNK Địa Lí

Một thực tế vào tháng 2 / 2007 tại Trờng THPH Nghèn (Can Lộc –

Hà Tĩnh), tôi đã trực tiếp tham dự buổi HĐNK lớp 10 – cb với chủ đề

Chào mừng năm mới 2007

mặc dù trời rất nắng Chứng tỏ HĐNK Địa Lí đã gây ra đợc hứng thú, sựquan tâm của đông đảo học sinh Tuy nhiên, do kinh phí và kĩ năng của ngờidẫn chơng trình MC cha tốt nên hiệu quả của hoạt động này cha cao

Việc tổ chức HĐNK Địa Lí chỉ có thể tiến hành ở các lớp thuộc BanXã hội thì mới thực sự mang lại hiệu quả cao Còn đối với học sinh ở lớpthuộc Ban tự nhiên thì cha mấy hứng thú với hoạt động này Các em cònxem đây là một môn phụ, bắt buộc phải học, phải tham gia Cho nên, các họcsinh này cha ý thức đợc hết vai trò, ý nghĩa của HĐNK

2.2 Cơ sở tâm – sinh lí của học sinh lớp 10

Không giống nh lứa tuổi THCS, lứa tuổi đang chịu sự quan tâm trựctiếp của cha mẹ và cha có hành động mang tính chất bột phát, ý thức tựkhẳng định mình Bớc sang bậc THPH, dấu nối giữa tuổi thơ và bớc đầu tậplàm ngời lớn ở lứa tuổi này (khoảng từ 15-16 tuổi) đặc điểm tâm sinh lí có

sự nhảy vọt về thể chất và thái độ hành vi Sự mâu thuẫn giữa một bên là tâm

lí trẻ thơ với một bên là ý thức muốn làm ngời lớn, muốn khẳng định mình.Trong khi các em phải chịu sự kiểm soát của gia đình, nhà trờng và xã hội.Chính điều này đã tạo nên sự mâu thuẫn nội tâm trong các em và cũng lànhững nguyên nhân của những hành động mang tính chất bột phát, ngôngcuồng Đồng thời, ở lứa tuổi này các em đã bắt đầu có ý thức về bản thânmình, về vị trí của mình trong gia đình, nhà trờng và xã hội; bắt đầu cónhững xu hớng tích cực trong hoạt động giáo dục nh tính tự lực, lòng tự

trong, tự ái… Về tình cảm các em đã co những rung cảm mang ý thức xã hội

nh biết yêu thơng cộng đồng, kính trọng, yêu mến cái tốt và căm ghét nhữngcái xấu Nhà tâm lí học Rutxô đã từng nhận xét: Không có lứa tuổi nào lại cónhững hành động bột phát nhiều nh lứa tuổi này (tuổi 15-16) Điều này nóilên tính hai mặt của lứa tuổi này: Mặt tích cực nếu biết tận dụng, khơi dậy vàphát huy ở các em ý thức tự giác, thái độ đúng đắn trong mọi hành vi ứng xửthì đây sẽ là những công dân tốt trong tơng lai Ngợc lại mặt tiêu cực của các

em nếu chúng ta không biết uốn nắn, chỉ bảo và hớng dẫn cho các em thì đâycũng là những ngọn nguồn gây ra những tiêu cực xã hội

Ngoài ra, các mối quan hệ bạn bè, tập thể trong lớp đã có tác dụng đếnquá trình nhận thức của học sinh Điều này rất thuận lợi cho giáo viên hớngdẫn các em phân biệt những việc làm tốt và cha tốt trong những hành vi tác

động đến môi trờng Có thể khẳng định: Đây là lứa tuổi mà ngời giáo viên có

điều kiện thuận lợi để tổ chức những HĐNK Địa lí nói riêng và các HĐNKgiáo dục khác nói chung Điều quan trọng là giáo viên phải nắm bất rõ đặc

điểm tâm sinh lí, xu hớng tính cách của các em để từ đó lựa chọn nhữngHĐNK phù hợp và có hiệu quả

2.3 Hiệu quả của các HĐNK

2.3.1 Hiệu qủa từ thực tế

Qua nghiên cứu và thực tiễn điều tra chúng tôi thấy rằng việc tổ chứcHĐNK địa lí đã đem lại một số hiệu quả nhất định cho học sinh phổ thông:

- Đã góp phần củng cố lại các kiến thức địa lí đợc học tập trên lớp, gắn

lí luận với thực tiễn, học đi đôi với hành, góp phần rèn luyện các kĩ năng địalí

- Tạo điều kiện cho học sinh có điều kiện thâm nhập vào hoạt độngthực tiễn cuộc sống, có điều kiện để cọ xát, hiểu thêm hơn về địa lí địa ph-

ơng Từ đó bồi dỡng cho học sinh thế giới quan biện chứng, bồi dỡng lòngyêu thiên nhiên, yêu quê hơng và đất nớc

- Việc tham gia các HĐNK Địa Lí góp phần nâng cao hiệu quả vàhứng thú học tập môn học này

- Thông qua việc tham gia các HĐNK rèn luyện cho học sinh ý thức tựgiác, kĩ luật nghiêm khắc, tinh thần làm việc tập thể, đoàn kết và hoàn thiệnnhân cách cho học sinh

-Thông qua HĐNK tạo ra cho học sinh có một cái nhìn mới về môn

Địa Lí

2.3.2 Hiệu quả trong điều kiện lí tởng

Nếu nh HĐNK đợc tổ chức một cách thờng xuyên theo sát chơng trìnhnội khóa Một khi có kinh phí, cơ sở vật chất tốt, ngời dẫn chơng trình biết tổchức cộng vào đó sự ủng hộ của các cấp quản lí giáo dục thì HĐNK sẽ cóhiệu quả cao Nhng có lẽ nhân tố quan trọng nhất quyết định sự thành cônghay thất bại của HĐNK có lẽ đó sự tham gia của học sinh.

Thế nhng cần phải thấy rằng không phải lúc nào hay nhà trờng nàocũng đáp ứng đầy đủ hết tất cả các điều kiện tốt nhất để tổ chức đợc HĐNK

Do vậy ngời giáo viên phải biết khắc phục các thiếu sót, hạn chế tạm thời để

có thể tiến hành đợc hoạt động trong điều kiện cho phép

2.4 Nguyên nhân của thực trạng

2.4.1 Về phía giáo viên

Ngời giáo viên Địa Lí với việc tổ chức HĐNK nghe còn rất xa lạ vớinhiều giáo viên đặc biệt là giáo viên ở vùng sâu, vùng xa Phần lớn các giáoviên họ nghĩ để truyền thụ hết kiến thức trong SGK đã là một việc rất khóhuống chi là thực hiện, tổ chức HĐNK

Mặt khác, để có thể tiến hành đợc HĐNK Địa Lí đòi hỏi ngời giáoviên phải tốn rất nhiều thời gian, phải có sự đầu t về mặt trí tuệ để xây dựngchơng trình Khi đó còn phải chuẩn bị kế hoạch chi tiết, xin kinh phí, họpcác đội tham gia chơi, tập dợt, chạy thử chơng trình,…

2.4.2 Sự quan tâm của các cấp quản lí giáo dục (Ban giám hiệu,

Tổ trởng chuyên môn)

- Các cấp quản lí giáo dục, họ thật sự cha hiểu hết vai trò, ý nghĩa của

HĐNK địa lí Nên họ cũng có nhiều do dự, ngần ngại khi tạo điều kiện haycung cấp kinh phí cho hoạt động này Mặt nữa việc tổ chức HĐNK vẫn cònmang tính chất phiến diện, một chiều

- Gia đình và xã hội mà đại diện là hội cha mẹ học sinh Lực lợng này

họ cũng mang nặng t tỡng rằng đây là hoạt động vui chơi là chính, là mấtthời gian, không đem lại hiệu quả gì Nên việc đồng ý cho con tham gia hoạt

động hay cung cấp kinh phí cho HĐNK là điều rất hiếm hoi, còn nhiều do dựhay ngần ngại

2.4.3 Về phía học sinh

Phần lớn học sinh đều cho rằng Địa lí là một môn phụ, ít quan tâm nênviệc học tập các kiến thức trên lớp còn nhiều khó khăn nói chi đến việc yêucầu hay mời tham gia hoạt vào HĐNK tốn rất nhiều thời gian

Bên cạnh đó phần lớn học sinh có t tỏng HĐNK chỉ là một hoạt độngchỉ mang tính chất vui chơi nếu tham gia cùng chỉ mang tính chất hình thức,bắt buộc.

Phần hai: Địa lí kinh tế – xã

hội