Tài liệu KỸ NĂNG CẦN HUẤN LUYỆN CHO GIÁO VIÊN DẠY NGHỀ pdf

Those are necessary but not enough to link VTE and industry.. To connect closely training and employee using, the technical teachers must demonstrate their helpful to the enterprises.. T

PHÁT HI N V N ÀO T O

M T K N NG C N HU N LUY N CHO GIÁO VIÊN D Y NGH

Ths M nh C ng

Vi n Nghiên c u Phát tri n Giáo d c Chuyên nghi p

Abstract

The curent pedagogical content in technical teacher training is focusing on some teaching skills like writing syllabus, lesson planing, and teaching Those are necessary but not enough to link VTE and industry To connect closely training and employee using, the technical teachers must demonstrate their helpful to the enterprises Therefore, they need

to be trained about many other things among which detection of training problem is very important

Tóm t t

N i dung đào t o s ph m cho giáo viên d y ngh hi n nay t p trung vào m t s k n ng

d y h c nh : so n đ c ng, so n giáo án v.v Nh ng k n ng này r t c n thi t, nh ng

ch a đ đ th c hi n liên k t đào t o v i th gi i lao đ ng g n k t gi a đào t o và s

d ng lao đ ng, ng i giáo viên d y ngh c n ch ng t s h u d ng đ i v i doanh nghi p

Nh th , h c n đ c hu n luy n v nhi u đi u, trong đó k n ng phát hi n v n đ đào t o

là m t n i dung quan tr ng

G n đào t o v i doanh nghi p là nhi m v s ng còn nh ng r t khó kh n c a nhà tr ng

hi n nay, đ c bi t là các tr ng k thu t Các khoa s ph m k thu t có th đóng góp đ c gì vào đi u này và đóng góp b ng cách nào? Chu n b đ y đ kh n ng cho các giáo viên d y ngh

t ng lai đ doanh nghi p ph i th c s c n đ n h ó là m t trong nh ng câu tr l i Bài vi t này mu n đóng góp m t ph n trong vi c tìm câu tr l i đ t ra

I S tách r i gi a đào t o và s d ng lao đ ng

Theo kh o sát c a chúng tôi, trong s h n 100.000 công nhân k thu t đang làm vi c t i các khu công nghi p t p trung, khu ch xu t và khu công ngh cao thành ph H Chí Minh, có

đ n 75% đ c đào t o t i xí nghi p, ch có 8,4% đ c đào t o t các tr ng trung c p chuyên nghi p, tr ng d y ngh hay trung tâm d y ngh

Ngu n đào t o

3.7%

12.6%

75.0%

0.0%

10.0%

20.0%

30.0%

40.0%

50.0%

60.0%

70.0%

80.0%

i h c Cao đ ng THCN Tr ng DN Trung tâm

DN

T i Công ty

Hình 1 Ngu n đào t o c a công nhân k thu t trong KCX, KCNTT, KCNC Tp.H Chí

Minh

B ng c p

25.5%

1.6% 5.4%

7.8%

59.6%

0.0%

10.0%

20.0%

30.0%

40.0%

50.0%

60.0%

70.0%

Gi y ch ng

nh n

B c 1 B c 2 B c 3 Không tr l i

Hình 2 Ch ng nh n trình đ tay ngh c a công nhân các KCX, KCNTT, KCNC Tp.H

Chí Minh

Có t i 60% s ng i đ c kh o sát không th tr l i (hay không có) v v n b ng ch ng

ch c a h S 60% này c ng không th h c liên thông đ có th nh n nh ng v n b ng ch ng ch chính th c trong h th ng đào t o ngh qu c gia

Trong khi đó, đánh giá v n i dung đào t o trong các tr ng/trung tâm đào t o ngh ( ng

v i s 8,4% nêu trên), 73% nh ng ng i qu n lý lao đ ng các doanh nghi p trong các khu công nghi p t p trung, khu ch xu t và khu công ngh cao cho là thi u tính th c ti n (tham kh o

bi u đ sau)

68%

27%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Không th c t Ít th c t Th c t

Hình 3 ánh giá c a ng i qu n lý lao đ ng v ki n th c – k n ng do nhà tr ng cung

c p

ánh giá sâu h n n a v n ng l c th c hi n các nhi m v s n xu t c a đ i ng công nhân

k thu t t i các khu các khu công nghi p t p trung, khu ch xu t và khu công ngh cao, nh ng

ng i qu n lý s n xu t cho ý ki n đóng góp nh b ng d i đây (kh o sát v i 4 m c t 0 đ n 3: 0 – kém, 1 – trung bình, 2 – khá, 3 – t t; riêng đ tin c y đ c tính v i 2 m c đ t yêu c u ho c

ch a đ t yêu c u và yêu c u ph i có t 65% s ý ki n đánh giá đ t, l y đ chính xác 95%) chúng tôi thu đ c s li u nh sau:

1 Hành vi tác phong 2.280 0.247 0.816 - 0.944

2 Ch t l ng công vi c 2.150 0.260 0.733 - 0.887

3 T giác ch đ ng 2.051 0.253 0.699 - 0.861

4 K n ng c n thi t cho công vi c 2.030 0.249 0.710 - 0.870

5 Kh n ng h p tác 1.930 0.241 0.722 - 0.878

6 Ki n th c chuyên môn 1.929 0.243 0.643 - 0.817

7 M c đ thành th o 1.898 0.241 0.699 - 0.861

8 Tính thích ng 1.888 0.240 0.621 - 0.799

9 Tính linh ho t 1.830 0.234 0.625 - 0.804

11 Kh n ng làm vi c ph c t p 1.707 0.229 0.473 - 0.667

12 Kh n ng sáng t o 1.636 0.228 0.546 - 0.734

Ng i lao đ ng tìm vi c làm thông qua nh ng con đ ng nào?

Nh ng kh o sát c a chúng tơi cho k t qu nh hình H.4 a s (80%) là do t tìm ho c

ng i quen gi i thi u và ch cĩ 3.4% là do nhà tr ng ho c liên k t gi a nhà tr ng và doanh nghi p

42.9%

7.8% 8.4%

37.3%

2.9%

0.5% 0.2%

0.0%

5.0%

10.0%

15.0%

20.0%

25.0%

30.0%

35.0%

40.0%

45.0%

50.0%

Tự tìm đến Qua quảng

cáo

Qua dịch vụ Người quen

giới thiệu

Nhà Trường giới thiệu

Liên kết NT-DN Không trả lời

Hình 4 Nh ng con đ ng tìm vi c c a ng i CNKT trong các KCX, KCNTT, KCNC

Tp.H Chí Minh

T nh ng s li u trên, chúng ta cĩ th rút ra m t s nh n xét sau đây:

̇ Cĩ m t s tách r i rõ r t gi a đào t o và s d ng lao đ ng Các c s đào t o đã khơng

t o ra đ c s n ph m đúng nh nhu c u c a xã h i

̇ Vì khơng nh n đ c s n ph m t các c s đào t o nh mong mu n, nên đa s các doanh nghi p ph i t đào t o l y theo nhu c u c a chính h ho c ph i đào t o l i nh ng

ng i đã t t nghi p t các c s đào t o

̇ Khi đ ng ký nh p h c t i m t c s đào t o, ng i h c ch cĩ th hy v ng cĩ m t ch ng

ch nào đĩ ch khơng th xác đ nh tr c kh n ng làm vi c c a mình, n i mình s làm

vi c c ng nh con đ ng ngh nghi p c a b n thân

̇ Khi t mình đào t o, các doanh nghi p ch chú tr ng đ n hu n luy n m t s k n ng lao

đ ng thi t y u cho v trí tuy n d ng mà khơng h chú ý đ n kh n ng phát tri n cho đ i

ng lao đ ng này và vi c đào t o c ng khơng d a trên m t chu n m c qui đ nh nào

i u này gây thi t thịi r t l n cho ng i lao đ ng c khi làm vi c t i n i đào t o h

c ng nh khi h di chuy n đ n m t n i khác hay mu n h c t p nâng cao trình đ chuyên mơn

̇ T ng h p ba khía c nh n ng l c ki n th c – k n ng th c hi n nhi m v s n xu t – thái

đ lao đ ng cho th y, ng i lao đ ng đ n ng l c đáp ng v i yêu c u c a doanh nghi p, nh ng các yêu c u này là khơng cao Vì v y khi s thay đ i cơng ngh ngày càng m r ng, mà kh n ng sáng t o, hi u bi t chuyên mơn h n ch và thi u tính linh

ho t (ki n th c chuyên môn có gi i h n), thì nh ng lao đ ng này không th là l i th trong c nh tranh và phát tri n b n v ng cho doanh nghi p Khi đó, th c t s đòi h i nhi u công s c đào t o l i đ đáp ng v i s thay đ i c a s n xu t

Trên đây b c tranh không m y sáng s a v quan h gi a đào t o và s d ng lao đ ng t i các KCX, KCNTT, KCNC Tp.H Chí Minh Tuy nhiên, nó c ng có th ph n ánh khá rõ v

th c tr ng chung c a h th ng đào t o ngh hi n nay Vi t nam

II Vai trò c a ng i giáo viên d y ngh và k n ng phát hi n v n đ đào t o

M t cách ph bi n, ng i ta th ng nêu ra các nguyên nhân chính nh sau:

1 S l c h u c a trang thi t b , công ngh trong c s đào t o ngh

2 Kh n ng tài chính c a các c s đào t o r t gi i h n

3 S l c h u c ng nh tính c ng nh c c a ch ng trình đào t o và các ràng bu c vô lý khác khi n cho vi c thay đ i/ c p nh t ch ng trình r t khó kh n

4 Ch t l ng đ i ng giáo viên h n ch

5 Ng i h c không thích h c ngh , ch thích h c đ i h c

Ba nguyên nhân đ u ph n ánh tâm lý làm vi c th đ ng c a c ch bao c p và a tìm ki m

s an toàn trong hành đ ng, hai nguyên nhân sau ph n ánh th c tr ng đào t o/s d ng giáo viên

d y ngh

Có m t th c t khác, đó là, nhà tr ng r t khó k t h p v i doanh nghi p, dù r t mu n a

s các tr ng g p nhi u khó kh n khi đ a h c sinh đi th c t p t i xí nghi p, các doanh nghi p luôn c m th y phi n hà khi ph i ti p nh n h c sinh th c t p Các doanh nghi p c ng ch ng m y tin t ng kh n ng chuyên môn c a c th y và trò Ý ngh r ng, m y ông th y ch có lý thuy t suông thôi, khá ph bi n trong các doanh nghi p V y t i sao không đ t câu h i:

̇ Ph i làm gì đ doanh nghi p tin và c n đ n c s đào t o?

̇ Ai s gi i quy t câu h i trên?

Theo chúng tôi, không ph i lãnh đ o nhà tr ng, nh ng tr c h t chính giáo viên m i là

ng i có th tr l i đ y đ hai câu h i trên

Th c ti n Indonexia, Hàn qu c, Nh t b n cho th y, đa s các giáo viên đi th ng t tr ng

đ i h c đ n tr ng d y ngh th ng không m y thành công, vì h không có đ k n ng và kinh nghi m th c ti n đây không ch là k n ng và kinh nghi m th c ti n v chuyên môn k thu t,

nh ng còn là k n ng và kinh nghi m th c ti n v s ph m đ có th giúp doanh nghi p gi i quy t các v n đ n y sinh trong s n xu t

M t v n đ n y sinh trong s n xu t có th do nhi u nguyên nhân: nh ng v n đ v công ngh , nh ng v n đ v t ch c s n xu t, nh ng v n đ v tâm lý xã h i, nh ng v n đ v trình

đ và kh n ng chuyên môn cho ng i lao đ ng Không ph i m i v n đ đ u đ c gi i quy t

b ng đào t o, nh ng xác đ nh đúng ph m vi, nguyên nhân c a v n đ n y sinh là m t k n ng quan tr ng c a ng i giáo viên K n ng này g i là k n ng phát hi n v n đ đào t o Ngoài

các k n ng và kinh nghi m chuyên môn, ng i giáo viên d y ngh c n đ c hu n luy n v k

n ng phát hi n v n đ đào t o m i mong có th giúp ích cho doanh nghi p, làm cho h tin t ng

b n thân ng i th y c ng nh c s đào t o

V n đ đào t o là gì?

T v n đ (problem) đ c thành l p b i hai t Hy L p là pro, có ngh a là t i tr c, và

ballein, có ngh a là ném (McCall và Kaplan, 1985, p 10) Ngh a đen c a t này ngh a là m t cái

gì đó đ c ném v phía tr c, k t qu c a nó là s khác nhau gi a th c t (đang là gì?) và lý

t ng (nên là gì?) trong các hành đ ng hi n t i và t ng lai Cái th c t đ c g i là đi u ki n

(condition), ngh a là tr ng thái t n t i c a s vi c (the existing state of affairs) Cái lý t ng

đ c g i là tiêu chí (criterion), ngh a là tr ng thái mong đ i v s vi c (the desired state of

affairs) S khác bi t gi a đi u ki n và tiêu chí là kho ng cách (gap) Nguyên nhân c a kho ng cách chính là c n nguyên (cause) c a v n đ ; bi u hi n c a kho ng cách là các d u hi u

(symptom) c a v n đ ây chính là các thành ph n c a m t v n đ

Hình 5 Các thành ph n c a m t v n đ khi c n phát hi n v n đ đào t o

M t v n đ đào t o là m t v n đ mà kho ng cách gi a đi u ki n và tiêu chí có th gi i quy t b ng vi c đào t o

Xác đ nh v n đ đào t o

Gi i quy t v n đ đào t o là công vi c liên quan đ n s th c hi n c a con ng i (ng i lao

đ ng) có th xác đ nh đ c các v n đ v s th c hi n c a con ng i, ng i thi t k d y h c

c n phân bi t đ c các thành ph n này ó là:

X Thu th p thông tin v đi u ki n, t c là các thông tin mô t v đi u gì x y ra và ng i lao

đ ng đang th c hi n nh th nào

X Xác đ nh tiêu chí Tiêu chí là tr ng thái mong đ i ho c tr ng thái lý t ng, cái gì c n có,

ho c ng i lao đ ng nên th c hi n nh th nào Có 2 lo i tiêu chí là (1) tiêu chu n th c hi n

là chu n th p nh t có th ch p nh n đ c v s th c hi n công vi c (Springer, 1980) và (2)

m c tiêu th c hi n là m c tiêu mong đ i v s th c hi n công vi c (Odiorne, 1979) Ng i lao đ ng không có kinh nghi m th ng yêu c u đ c đào t o th c hi n theo tiêu chu n

Ng i lao đ ng có kinh nghi m th ng mong mu n đ c đào t o có th th c hi n m c cao

h n ho c ít nh t là b ng v i m c tiêu chu n Các tiêu chu n th ng đ c thành l p t thông tin có s n, k ho ch t ch c, ho c các mong đ i c a h qu n lý M c tiêu th ng đ c thành

l p b ng các ghi nh v i nhau gi a ng i lao đ ng và ng i giám sát tr c ti p

Không ph i lúc nào nhà qu n lý c ng nêu ra đ c rõ ràng các mong mu n v s th c hi n,

c th là các tiêu chu n và m c tiêu th c hi n Ho c, h không th truy n đ t đ n ng i lao

đ ng mong mu n c a mình Ng i lao đ ng không th th c hi n m t cách thành th o đi u

mà chính ng i qu n lý không bi t rõ, ng i lao đ ng không bi t ng i ta mong đ i k t qu

gì h Trong các tình hu ng này, ng i thi t k d y h c (giáo viên d y ngh ho c cán b đào t o) có th gi i quy t v n đ b ng cách giúp nhà qu n lý thành l p và thông báo các tiêu chu n và m c tiêu th c hi n v i ng i lao đ ng

X Xác đ nh kho ng cách Khác bi t là gì? Nó quan tr ng nh th nào? N u nó th t s quan

tr ng, thì c n xem xét c n nguyên c a v n đ Có 2 c n nguyên c b n là (1) thi u ki n th c, (2) thi u môi tr ng C ng có th thi u c hai

Thi u ki n th c t n t i khi ng i lao đ ng không bi t ph i làm cái gì và làm nh th nào Thi u môi tr ng t n t i khi ng i lao đ ng v p ph i các rào c n đ i v i s th c hi n Các rào c n đó có th là không có s ph n h i ho c ph n h i không đ y đ , hay là công vi c

đ c thi t k kém, không giúp cho s th c hi n t t

Ng i thi t k d y h c có kinh nghi m th ng gi đ nh ngu n g c c a các v n đ v s th c

hi n là c n nguyên thi u môi tr ng

Thi u ki n th c và môi tr ng t n t i m t ph n t s thi u ki n th c, k n ng ho c thái đ

c a ng i lao đ ng và m t ph n t nh ng tr ng i t môi tr ng

X V n đ th ng th hi n qua các d u hi u kh n ng th c hi n Ng i qu n lý th ng nh m

l n d u hi u c a v n đ v i chính v n đ Các d u hi u đi n hình là:

̇ Nhi m v không đ c th c hi n theo tiêu chu n

̇ Ch t l ng lao đ ng không phát tri n theo th i gian

̇ Ng i lao đ ng không th y đ c lý do h ph i th c hi n nhi m v theo nh mong

đ i

̇ Công vi c không hoàn thành đúng h n

̇ Công vi c t n đ ng

̇ Vài nhi m v b “quên”

̇ Ng i lao đ ng th c hi n theo tiêu chu n nh ng ch t l ng công vi c không đ t nh yêu c u

̇ Ng i lao đ ng ch th c hi n t t khi có giám sát

̇ Ng i qu n lý cho r ng ng i lao đ ng ch a c g ng h t kh n ng c a mình

Các d u hi u trên đây là k t qu c a s thi u sót trong môi tr ng làm vi c ch không ph i

c a n ng l c th c hi n ng i lao đ ng Khi đó, đào t o không ph i là gi i pháp phù h p vì

nó ch gi i quy t đ c c n nguyên thi u ki n th c c a cá nhân gi i quy t các v n đ này,

ng i thi t k d y h c nên áp d ng các gi i pháp không qua đào t o

Hình 6 Qui trình khái quát xác đ nh v n đ đào t o

Ch sau khi xác đ nh đ c v n đ đào t o, ng i ta m i có th xây d ng ch ng trình b i

d ng đ gi i quy t v n đ đó Nh ng v n đ nh th r t th ng g p các doanh nghi p và ai là

ng i có th gi i quy t t t nh t? Ng i gi i quy t t t v n đ ph i là ng i đ c hu n luy n chu đáo c v chuyên môn k thu t và s ph m h c Nh th , n u đ c hu n luy n đ y đ , các giáo viên d y ngh chính là nh ng ng i thích h p nh t H n n a, t ng h p nhi u v n đ nh th s

g i ra nh ng đi u quan tr ng c n đi u ch nh trong ch ng trình đào t o c a các tr ng d y ngh

Chi ti t h n n a v qui trình và k thu t phát hi n v n đ đào t o t i doanh nghi p không

n m trong ph m vi bài báo này Xin đ c tr l i trong m t d p khác đây, chúng tôi ch nêu ra

đ có th th y rõ s c n thi t c a v n đ mà thôi Xin l u ý r ng, hi n t i t ch c Inwent c ng r t quan tâm đ n n i dung này trong các ch ng trình k t h p gi a đào t o và doanh nghi p t i Vi t nam

Rõ ràng, khi mà ng i giáo viên d y ngh có th giúp doanh nghi p phát hi n v n đ còn

t n t i trong s n xu t c a b n thân doanh nghi p, nh n d ng đ c v n đ đào t o c n gi i quy t, xây d ng ch ng trình b i d ng thích h p, khi đó, h s kh ng đ nh đ c vai trò c ng nh giá

tr c a b n thân, c a ngh nghi p và góp ph n r t quan tr ng vào vi c g n k t gi a đào t o v i s

d ng lao đ ng

III Nh ng đ xu t th c hi n

T nh ng s li u th c t và phân tích trên, theo chúng tôi, đ ng i giáo viên d y ngh có

đ c k n ng phát hi n v n đ đào t o, c n th c hi n m t s công vi c sau:

1 Hu n luy n giáo viên d y ngh c n th c hi n trên c s h th ng đào t o theo n ng l c

th c hi n (Competencies-Based Training _ CBT)

2 Khoa s ph m c n ph i h p v i các khoa chuyên ngành và các chuyên gia s n xu t đ

th m đ nh, đánh giá và đi u ch nh ch ng trình, n i dung đào t o v chuyên môn cho các giáo viên d y ngh theo h th ng CBT

3 B sung và ch ng trình lý thuy t s ph m chuyên đ “K n ng phát hi n v n đ đào

t o”

4 M r ng n i dung th c t p s ph m, không ch gi i h n v n i dung (rèn luy n k n ng

d y h c) c ng nh đ a đi m (các tr ng trung c p chuyên nghi p, tr ng d y ngh ) nh

hi n nay, nh ng c n đ a n i dung “Phát hi n v n đ đào t o” vào th c t p s ph m t i các doanh nghi p

5 Ph i h p m các l p hu n luy n “k n ng phát hi n v n đ đào t o” cho cán b ph trách nhân s /đào t o t i doanh nghi p

6 Thi t l p m t m ng l i: Phát hi n v n đ đào t o (giáo viên và cán b t i doanh nghi p) – Thi t k ch ng trình đào t o (đ i h c S ph m K thu t và chuyên gia s n xu t t i doanh nghi p) – Hu n luy n (các tr ng d y ngh và doanh nghi p)

Trên đây là m t s v n đ liên quan đ n vi c đào t o giáo viên d y ngh và nâng cao n ng

l c h th ng giáo d c ngh nghi p đ c phát hi n t đ tài nghiên c u khoa h c do Thành ph

H Chí Minh đ t hàng, Vi n Nghiên c u Phát tri n Giáo d c Chuyên nghi p – i h c S ph m

K thu t Tp.H Chí Minh ch trì và PGS.Ts Thái Bá C n làm ch nhi m đ tài Chúng tôi hy

v ng s có d p đ c tr l i v n đ này m t cách chi ti t h n

TÀI LI U THAM KH O

1 Haruo Nishinosono Technical and Vocational Education in Japan Naruto University

of Education

2 Curtis R.Finch, John R.Crunkilton Curriculum Development in Vocational and Technical Education Allyn and Bacon, Inc, 1988

3 Robert E.Norton DACUM Handbook GTZ, 701999

4 Thái Bá C n Kh o sát đánh giá nhu c u đào t o nhân l c trong các khu công ngh cao (KCNC), khu công nghi p t p trung (KCNTT), khu ch xu t (KCX) t i Tp.H Chí Minh và đ xu t các gi i pháp cung ng ngu n nhân l c công nhân k thu t

tài nghiên c u khoa h c c p thành ph Tp.H Chí Minh 3-2006