Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học tại trường trung cấp kinh tế kỹ thuật nguyễn hữu cảnh thành phố hồ chí minh luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Điều 3 khoản 2 Luật Giáo dục năm 2008 đã khẳng định: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng năng lực tự học, lòng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ XUÂN THỦY

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO

HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC

TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP KINH TẾ-KỸ THUẬT

NGUYỄN HỮU CẢNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, 2012

LỜI CẢM ƠN

L

ời đầu tiên xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Quý Thầy Cô Trường Đạihọc Vinh đã tham gia giảng dạy và giúp đỡ chúng tôi trong suốt thời gian họctập, nghiên cứu và tạo mọi điều kiện thuận lợi để chúng tôi hoàn thành khóa học

Đặc biệt chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Ngô SỹTùng đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôihoàn thành luận văn này

Xin cám ơn Ban hiệu, Phòng, Ban và Giáo viên trường TC KT-KTNguyễn Hữu Cảnh đã giúp đỡ chúng tôi trong quá trình nghiên cứu thu thập tàiliệu, số liệu, khảo sát để có số liệu thực tế báo cáo trong luận văn

Mặc dù đã hết sức cố gắng tìm hiểu thông tin, nghiên cứu tài liệu, songchắc chắn bài viết sẽ còn nhiều thiếu sót, hạn chế, do vậy rất mong sự đóng gópcủa Quý Thầy Cô

Chân thành cám ơn

Tác giả

Nguyễn Thị Xuân Thủy

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.2 Một số khái niệm cơ bản 7

1.2.1 Quản lý 7

1.2.2 Thiết bị dạy học 9

1.2.3 Sử dụng TBDH 13

1.2.4 Quản lý TBDH 17

1.2.5 Hiệu quả quản lý TBDH 18

1.2.6 Trường trung cấp chuyên nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân 19

1.3 Quản lý việc sử dụng TBDH ở trường TCCN 21

1.3.1 Vai trò của TBDH 21

1.3.2 Mục tiêu quản lý việc sử dụng TBDH ở trường trung cấp chuyên nghiệp .26

1.3.3 Nội dung quản lý việc sử dụng TBDH 27

1.3.4 Các yếu tố quản lý ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng TBDH trong đào tạo ở trường trung cấp chuyên nghiệp 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VIỆC SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP KINH TẾ-KỸ THUẬT NGUYỄN HỮU CẢNH TP.HCM 34

2.1 Vài nét về tình hình phát triển kinh tế-xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh 34

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 34

2.1.2.Tình hình kinh tế-xã hội 34

2.2 Vài nét về quá trình hình thành, tổ chức và hoạt động của Trường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh 36

2.2.1 Quá trình hình thành đào tạo nghề của Nhà trường 36

2.2.2 Quy mô tuyển sinh của trường 38

2.2.4 Cơ cấu, tổ chức của Nhà trường 40

2.3 Thực trạng sử dụng TBDH tại Trường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh .41

2.3.1 Thực trạng TBDH 41

2.3.2 Thực trang đầu tư, mua sắm TBDH của trường 46

2.3.3.Thực trạng sử dụng TBDH ở trường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh 50 2.4 Thực trạng quản lý việc sử dụng TBDH 58

2.4.1 Lập kế hoạch sử dụng TBDH 58

2.4.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch sử dụng TBDH 59

2.5 Đánh giá chung về quản lý việc sử dụng TBDH 62

2.5.1 Ưu điểm: 62

2.5.2 Hạn chế 63

2.5.3 Nguyên nhân của hạn chế 63

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TC KT - KT NGUYỄN HỮU CẢNH .65

3.1 Định hướng quản lý việc sử dụng TBDH ở trường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh: 65

3.1.1 Mục tiêu của việc quản lý TBDH: 65

3.1.2 Các nội dung cụ thể trong việc quản lý TBDH: 65

3.2 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 68

3.2.1 Nguyên tắc tính mục tiêu 68

3.2.2 Nguyên tắc tính hệ thống 68

3.2.3 Nguyên tắc tính thực tiễn 68

3.2.4.Nguyên tắc tính chất lượng và hiệu quả 68

3.3 Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH tại trường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh 69

3.3.1 Giải pháp 1: Bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực quản lý TBDH .69

3.3.2 Giải pháp 2 : Đầu tư trang thiết bị, phương tiện dạy học trong các trường trung cấp chuyên nghiệp 73

3.3.3 Giải pháp 3 : Quản lý các hoạt động sử dụng TBDH 76

3.4 Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp 83

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 Phụ lục

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CLĐT : Chất lượng đào tạo

CNTT : Công nghệ thông tin

TCCN : Trung cấp chuyên nghiệp

TC KT-KT : Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuậtTP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 : Quy mô tuyển sinh theo từng năm 38Bảng 2.2 : Bảng phân bổ diện tích khoa Cơ khí 44Bảng 2.3 : Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng đầu tư thiết bị dạy học 46Bảng 2.4 : Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về các tiêu chí mua sắm

thiết bị dạy học 49Bảng 2.5 : Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về tần suất và mức độ khai

thác thiết bị dạy học 51Bảng 2.6 : Đánh giá tình trạng sử dụng thiết bị dạy học của cán bộ quản lý và

của giáo viên 51Bảng 2.7 : Đánh giá tính thành thạo, kinh tế, đổi mới phương pháp dạy học

của 52Bảng 2.8 : Đánh giá của học sinh về tần suất sử dụng và mức độ khai thác thiết

bị dạy học 55Bảng 2.9 : Đánh giá của học sinh về tình trạng sử dụng thiết bị dạy học 56Bảng 2.10 : Đánh giá của học sinh về tính thành thạo, tính kinh tế, đổi mới

phương pháp dạy học 56Bảng 2.11 Đánh giá về việc xây dựng kế hoạch sử dụng TBDH của CBQL

và GV 58

Bảng 2.12 Đánh giá về việc tổ chức thực hiện kế hoạch sử dụng TBDH 59

Bảng 3.1 : Đánh giá mức độ cần thiết của các giải pháp đề xuất 83

Bảng 3.2 : Đánh giá mức độ khả thi của các giải pháp đề xuất 90

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1 : Mối liên kết giữa 3 yếu tố mục tiêu, nội dung và phương pháp 22

Hình 1.2 : Mối liên kết giữa 3 yếu tố GV, HS, TBDH 22

Hình 1.3 : Mối quan hệ giữa các yếu tố trong quá trình dạy học 23

Hình 1.4 : Chu trình quản lý thiết bị dạy học 30

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hộinhập quốc tế, nguồn lực con người Việt Nam trở nên có ý nghĩa quan trọng,quyết định sự thành công của công cuộc phát triển đất nước Giáo dục ngàycàng có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng một thế hệ mới, đáp

ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội Cùng với quá trình đó, công tác tăng

cường đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học (TBDH) cho giáo dục ngày càngđược coi trọng và là một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng đào tạonói chung và đào tạo nghề nói riêng

Nghị quyết Đại hội Đảng X đã đặt ra vấn đề đổi mới giáo dục-đào tạo mộtcách toàn diện và đồng bộ, nhất là phương pháp giáo dục Điều 3 khoản 2 Luật

Giáo dục năm 2008 đã khẳng định: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng năng lực

tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” theo đó, phương tiện đào tạo phải

được quản lý, sử dụng một cách hợp lý và hiệu quả nhằm tạo ra “cầu nối” chođộng lực thúc đẩy quá trình đào tạo có chất lượng ở các cơ sở đào tạo của nước

ta hiện nay

Trường trung cấp kinh tế - kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh được thành lập từtháng 4 năm 1997 đến nay, đã không ngừng mở rộng về quy mô ngành, nghề đàotạo, đáp ứng kịp thời nguồn nhân lực có chất lượng, phục vụ sự nghiệp phát triểnkinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh Trong những năm qua, để nângcao chất lượng đào tạo, Nhà trường đã không ngừng đầu tư, cải tiến nâng cao

chất lượng các cơ sở vật chất; bồi dưỡng năng lực đội ngũ giảng viên và cán bộquản lý Tuy nhiên, phần lớn các trang thiết bị từ những năm 2000 trở về trước,được đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước và viện trợ của Đài Loan nên đãquá cũ và không còn khả năng sử dụng cho mục đích đào tạo theo các ngành,nghề ở Nhà trường Các phương tiện phục vụ cho dạy học mới được trang bị từnăm 2005 đến nay cũng đang ngày càng lạc hậu, xuống cấp và không phát huyđược hiệu quả sử dụng

Để“Dự án đầu tư phát triển giáo dục kỹ thuật và dạy nghề” của Thành

phố Hồ Chí Minh giai đoạn II, từ năm 2010 - 2015 đầu tư cho Trường TC

KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh có hiệu quả cao trong đầu tư, mua sắm Đồng thời, nhằmđáp ứng mục tiêu, yêu cầu về nâng cao chất lượng đào tạo nghề của Nhà trườnggiai đoạn 2010-2015 và tầm nhìn 2020, đã đặt ra vấn đề phải đổi mới đối vớiquản lý công tác cơ sở vật chất, TBDH trong thời gian tới

Với những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp quản lý

nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học tại trường trung cấp Kinh tế

-Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh” để nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp chuyên

Hoạt động quản lý việc sử dụng TBDH tại Trường trung cấp chuyênnghiệp.

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH tại Trường TC

KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ nghiên cứu thực trạng quản lý công tác TBDH ở phạm vitrường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh

5 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện được các giải pháp quản lý mang tính khoa học

và khả thi thì sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH ở trường TC KT-KT NguyễnHữu Cảnh

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý việc sử dụng TBDH ở Trường

trung cấp chuyên nghiệp

6.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý việc sử dụng TBDH ở trường TC

KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh

6.3 Đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng

TBDH ở trường TC KT-KT Nguyễn Hữu Cảnh

7 Các phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp phân loại- hệ thống hóa,phương pháp cụ thể hóa các tài liệu lý luận có liên quan để xây dựng cơ sở lýluận cho đề tài

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lí giáo dục

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

7.3 Phương pháp thống kê toán học: dùng phương pháp thống kê để xử

lý các dữ liệu thu được

8 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục luậnvăn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2: Thực trạng quản lý việc sử dụng TBDH ở Trường trung cấpKinh tế - Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh

Chương 3 : Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng

TBDH tại Trường trung cấp kinh tế - kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong thời gian gần đây, ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu vềthiết bị dạy học (TBDH)

TBDH đóng vai trò quan trọng trong hoạt động đào tạo của nhà trường,theo tác giả Tô Xuân Giáp [6] viết trong cuốn Phương tiện dạy học được xuấtbản năm 1998 thì phương tiện dạy học giúp cho người học hiểu nhanh, nhớ lâucác nội dung học tập…từ đó phát huy tác dụng của các loại phương tiện dạy họctrong quá trình truyền thông sức lao động của người thầy giáo Ông cho rằng

“cần nhận thức đúng đắn về phương tiện dạy học trong quá trình dạy học Nhậnbiết tất cả các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương tiện dạy học để có thểxây dựng bảng danh mục hợp lý các phương tiện dạy học cho một vấn đề, mộtbài giảng, một giáo trình dạy học

Đề tài “Quản lý phương tiện dạy học tại một số trường trung học chuyênnghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” [16] của tác giả Nguyễn ĐìnhMinh Tác giả đã nêu được thực trạng việc quản lý phương tiện dạy học của cáctrường trung học chuyên nghiệp trên Thành phố đồng thời đề xuất các giải phápnhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học tại một số trường trunghọc chuyên nghiệp trên Thành phố Hồ Chí Minh

Đề tài “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý cơ sở vật chất vàthiết bị trường học của trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Ninh” [10] của

tác giả Nguyễn Huy Hoàng, tác giả đã nêu được thực trạng việc quản lý cơ sở vậtchất và TBDH của trường trung cấp nghề Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Ninh đồng thời

đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý cơ sở vật chất và thiết bị trườnghọc của trường Trung cấp nghề Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Ninh trong thời gian tới

Đề tài “Thực trạng và giải pháp quản lý cơ sở vật chất các trường tiểuhọc ở Tỉnh Khánh Hòa” do tác giả Trần Văn Long [13], đề tài “ Các biện phápquản lý của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả cơ sở vật chất – kỹ thuật phục

vụ cho việc dạy và học ở trường THPT công lập Thành phố Hồ Chí Minh” củatác giả trần Quốc Bảo [2], qua đề tài tác giả đã khảo sát và phân tích thực trạngquản lý cơ sở vật chất – kỹ thuật ở một số trường tại Thành phố Hồ Chí Minh.…Các công trình nghiên cứu đã gặt hái được những kết quả đáng kể giúp cho nhàquản lý giáo dục có cách nhìn tổng thể và khái quát hơn về nâng cao hiệu quảquản lý, sử dụng cơ sở vật chất và TBDH ở các trường trung học phổ thông,trung cấp nghề và trung cấp chuyên nghiệp

Đề tài “Thực trạng và giải pháp quản lý việc sử dụng TBDH của giáoviên (GV) trường trung học phổ thông tỉnh Cà Mau” [7] tác giả Lê Thanh Giang

đã nêu được thực trạng quản lý việc sử dụng TBDH, đồng thời đề xuất một sốgiải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH của GV trường trung học phổthông Tỉnh Cà Mau

Tuy nhiên việc “Nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng TBDH” không thểgiống nhau vì TBDH và điều kiện kinh tế - xã hội ở các trường, các địa phương

là khác nhau; việc quản lý và sử dụng cũng khác nhau do mục tiêu giáo dục củacác trường cũng khác nhau và việc nghiên cứu TBDH ở trường trung cấp chuyênnghiệp có thể khác với các trường trung học phổ thông, trường trung cấp nghề

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

Có nhiều khái niệm quản lý theo các quan điểm khác nhau

Theo quan điểm triết học, quản lý được xem như quá trình liên kết thốngnhất giữa cái chủ quan và cái khách quan để đạt được mục đích nào đó

Theo Đại học Bách khoa toàn thư Liên Xô, 1997, quản lý là “Chức năngcủa các hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật, kỹ thuật)

Nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiệnnhững chương trình , mục đích hoạt động” [11, tr.7]

Henri Fayol (1981-1925) cha đẻ của thuyết quản lý hành chính, đã thu hẹpquản lý hành chính, xem đó là chức năng cơ bản: “ Quản lý hành chính là dự báo

và lập kế hoạch, tổ chức và điều khiển, phối hợp và kiểm tra” [4, tr.103]

“ Quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lênđối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của

hệ thống để đạt được mục tiêu đề ra”

Quản lý là nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu củatừng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [25,tr.15]

Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể con người để tổ chức và phốihợp hoạt động của họ trong quá trình lao động [24,tr.8]

Các khái niệm về quản lý trên lĩnh vực quản lý xã hội, tuy khác nhau songkhái quát ở những dấu hiệu sau:

- Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xãhội

- Hoạt động quản lý là những tác động có tính hướng đích.

- Hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nổ lực của các cá nhânnhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức

Theo quan điểm của thế giới quan Mác-Lê nin cho rằng: Toàn thế giới vậtchất đang tồn tại, mọi sự vật, hiện tượng là một chỉnh thể, một hệ thống bằng cácphương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu đề ra trong quá trình hoạt động

Có thể nhận thấy, hoạt động quản lý theo tinh thần của chủ nghĩa Mác –

Lê Nin về quan hệ qua lại giữa những quy luật xã hội khách quan và hoạt động

tự giác của con người có ý nghĩa to lớn đối với lý luận và thực tiễn quản lý

Hoạt động quản lý là sự biểu hiện ý nghĩa tự giác của chủ thể quản lýmuốn điều chỉnh và hướng dẫn các quá trình và các hiện tượng xã hội Việc xácđịnh đúng đắn những khả năng và giới hạn khách quan của hoạt động đó là tiền

đề cơ bản xây dựng lý luận khoa học về quản lý và hoàn thiện quá trình quản lý

Nói một cách tổng quát nhất: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản

lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối cácnguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực)một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [11, tr.8]

1.2.2 Thiết bị dạy học

Theo Lotx Kinbơ thì: “TBDH là tất cả những phương tiện vật chất cầnthiết giúp cho GV và HS tổ chức và tiến hành hợp lý có hiệu quả quá trình giáodưỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học” [5, tr.11]

Theo Vũ Trọng Rỹ “TBDH là thuật ngữ chỉ một vật thể hoặc một tậphợp đối tượng vật chất mà người GV sử dụng với tư cách là một phương tiệnđiều khiển hoạt động nhận thức của HS Còn đối với HS thì đó là nguồn tri thức,

là phương tiện giúp HS lĩnh hội các khái niệm, định luật…hình thành ở học các

kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo việc giáo dục, phục vụ mục đích dạy học và giáo dục”[19, tr.235]

Trong công tác dạy học, thầy và trò ngoài chương trình sách giáo khoa,trường lớp…thường phải sử dụng đến phương tiện được gọi là học cụ, đồ dùngdạy học, thiết bị giáo dục, TBDH

TBDH có thể được coi là thuật ngữ đại diện cho cách gọi khác nhau nêu ratrên đây Nó là một bộ phận cơ sở vật chất trường học trực tiếp có mặt trong cácgiờ học được thầy và trò cùng sử dụng

TBDH là hệ thống đối tượng đối tượng vật chất và tất cả những phươngtiện kỹ thuật được GV và HS sử dụng trong quá trình dạy học Một nhà trườnghiện đại chính là một nhà trường vừa có chương trình, đội ngũ GV, cơ sở vậtchất – TBDH đáp ứng được nhu cầu đào tạo

TBDH là thuật ngữ chỉ một vật thể hoặc một tập hợp đối tượng vật chất màngười GV sử dụng với tư cách là phương tiện truyền đạt và điều khiển hoạt độngnhận thức của HS, còn đối với người học thì đó là các nguồn tri thức, là cácphương tiện hỗ trợ cho hoạt động nhận thức và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo.TBDH bao gồm: vật liệu, mẫu vật môn hình, bản đồ, dụng cụ thí nghiệm, dụng

cụ lao động dạy nghề, hóa chất, vật liệu, phim đèn chiếu, băng đĩa ghi âm, ghihình, phần mềm dạy học, vườn trường.

Hiện nay trong danh mục TBDH tại các cơ sở đào tạo của Việt Nam mà

Bộ GD&ĐT đã ban hành bao gồm các loại hình chính như sau:

 Tranh ảnh giáo khoa

 Bản đồ giáo khoa

 Mô hình, mẫu vật

 Dụng cụ

 Phim đèn chiếu

 Bản trong dùng cho máy chiếu qua đầu

 Băng, đĩa ghi âm

Danh mục TBDH các cơ sở đào đã được tăng lên đáng kể về số lượng vàchất lượng Trước đây chỉ có băng ghi âm dùng cho máy radio cassette, băngghi hình dùng cho máy quay Video, thì nay đã có thêm đĩa ghi âm dùng chomáy tính và đầu đĩa CD, đĩa hình dùng cho máy tính và đầu đĩa hình Sự xuấthiện của các phần mềm dạy học, trang web học tập đã đánh dấu một bước tiến

bộ vượt bậc trong hệ thống TBDH

Ngày nay, một số nước như Singapore, Thailand đã chuyển các loạitranh, ảnh và một số bản đồ giáo khoa vào trong đĩa mềm để sử dụng qua máytính Ngay cả một số dụng cụ như thí nghiệm giao thoa sóng nước với chậunước bằng thủy tinh trong hoặc nhựa trong cũng đã được chiếu qua máy chiếuqua đầu để HS cả lớp có thể quan sát cả trên thí nghiệm thực và trên màn ảnhđược phóng đại Các thí nghiệm thông thường như đo vận tốc và gia tốc củachuyển động nhanh dần đều đã chính xác hơn nhờ hệ thống đo thời gian nhờ 2cổng quang học, ngoài ra người ta còn kết nối thí nghiệm trên với phần mềmdạy học để có thể cho ngay kết quả một cách chính xác

Kết quả điều tra các cơ sở đào tạo cho thấy phương tiện kỹ thuật dạy họccũng không ngừng được tăng lên Cụ thể là: Kết quả điều tra tháng 12 năm 2006của Trung tâm nghiên cứu Cơ sở vật chất và Thiết bị trường học Viện Khoa họcgiáo dục thì tỉ lệ số trường được điều tra có các loại hình phương tiện kỹ thuậtdạy học như sau:

1 Phim Slide 0,13% -> Máy chiếu Slide 35%

2 Bản trong 1,32% -> Máy chiếu qua đầu 18%

3 Băng, đĩa ghi âm 0,85% -> Radio Cassette 86%

4 Băng, đĩa ghi hình 4,63% -> Video 43%, Đầu đĩa hình 4%

6 Máy chiếu đa năng 1,5%

Theo kết quả điều tra tháng 8/2009 của Dự án thì tỉ lệ số trường đượcđiều tra có các loại hình phương tiện kỹ thuật dạy học như sau:

1 Phim Slide 30,4% -> Máy chiếu Slide 41%

2 Bản trong 47% -> Máy chiếu qua đầu 63%

3 Băng, đĩa ghi âm 66% -> Radio Cassette 87%

4 Băng, đĩa ghi hình 62% -> Video 73%, Đọc đĩa hình 33%

5 Phần mềm dạy học 7,4% -> Máy tính 78%

7 Máy chiếu đa năng 4%

Nguồn Website Bộ giáo dục và đào tạo [27]

Số liệu điều tra trên cho thấy chỉ trong 3 năm mà phương tiện kỹ thuậtdạy học đã có sự thay đổi tích cực Số lượng các loại hình phương tiện kỹ thuậtdạy học đều tăng lên đáng kể, nhất là các phương tiện kỹ thuật dạy học đắt tiền

Số liệu năm 2006 cho thấy có sự chênh lệch khá lớn về tỉ lệ khối mang thông tin

và khối chuyển tải thông tin của mỗi loại hình thì số liệu năm 2009, tỉ lệ đó đãgiảm xuống, điều đó chứng tỏ hiệu quả sử dụng các phương tiện kỹ thuật dạyhọc đã được nâng cao, tránh được lãng phí

Phân loại TBDH trong các phương tiện dạy học (PTDH) : TBDH là phầnphương tiện được thiết kế kỹ thuật và thiết kế sư phạm với mục đích giáo dục vàmục đích sử dụng đã định ra trước Trong số các phương tiện dạy học còn cónhiều thứ không phải là TBDH TBDH có hai loại chủ yếu là học cụ và học liệu

- Học cụ có chức năng công cụ giúp GV (GV) và HS (HS) tiến hành hoạtđộng của mình, trong đó trọng tâm là hoạt động xử lý đối tượng

- Học liệu có chức năng nguồn học vấn (thông tin, tri thức, giá trị) làmđối tượng để GV và HS xử lý, tức là chức năng đối tượng Trong mọi hoạt độngđều có GV và HS, vật liệu (học liệu) phải chế biến, xử lý và là công cụ mà GV

và HS phải dùng để tác động vào vật liệu nhằm chế tạo ra sản phẩm mình muốn

TBDH: là hệ thống đối tượng vật chất và tất cả những phương tiện kỹthuật được GV và HS sử dụng trong quá trình dạy học

1.2.3 Sử dụng TBDH

Sử dụng TBDH là quá trình GV và HS đưa TBDH vào tiến trình dạy họctheo một cách thức, kế hoạch vạch sẵn (của GV) nhằm hoàn thành các mục tiêubài học đề ra Nói cách khác, TBDH là phương tiện không thể thiếu giúp GVthực hiện thành công phương pháp dạy học đã lựa chọn Do TBDH ngày càngphong phú và đa dạng nên việc sử dụng, khai thác cũng có nhiều cấp độ khácnhau Việc lựa chọn và sử dụng TBDH phụ thuộc và đặc điểm môn học, đặcđiểm nội dung tài liệu học tập, vào mục đích dạy học cụ thể Việc lựa chọn nàycòn phụ thuộc vào đặc điểm tâm sinh lý HS cũng như khả năng thiết bị thực tếcủa nhà trường

Theo tinh thần đổi mới nội dung chương trình và phương pháp, trong quátrình biên soạn sách giáo khoa và sách hướng dẫn giảng dạy cho GV, các tác giả

đã chú ý lựa chọn danh mục thiết bị và chuẩn bị các TBDH theo một số yêu cầu

để có thể phát huy vai trò của TBDH Những yêu cầu này rất cần các nhà quản lý

và GV quán triệt:

- Sử dụng phương tiện, TBDH không chỉ là phương tiện của việc dạy màcòn là phương tiện của việc học TBDH không chỉ minh hoạ, còn là nguồn trithức, là một cách chứng minh bằng quy nạp Chú trọng sử dụng phưong tiệnTBDH mới, bồi dưỡng phát triển các năng lực sử dụng phương tiện hiện đại

- Đảm bảo tính đồng bộ, hệ thống và có chất lượng cao của TBDH, tạođiều kiện đẩy mạnh hoạt động của học sinh trên cơ sở tự giác, tự khám phá kiếnthức thông qua hoạt động thực hành, làm thí nghiệm trong quá trình học tập.Đảm bảo để nhà trường có được TBDH ở mức tối thiểu, đó là những TBDH thực

sự cần thiết không thể thiếu được

- Chú trọng thiết bị thực hành giúp HS tự tiến hành các bài thực hành, thínghiệm Những thiết bị đơn giản có thể được GV, HS tự làm, góp phần làmphong phú thêm TBDH của nhà trường.

- Hỗ trợ GV biết sử dụng TBDH hiệu quả đặc biệt các phương tiện dạy họcmới: Lựa chọn và sử dụng hợp lý TBDH trên cơ sở lô gíc của quá trình nhậnthức của HS và chú ý đến các chức năng lý luận dạy học nhằm đáp ứng đổi mớiphương pháp dạy học và thực hiện mục tiêu dạy học

Hiệu quả sử dụng TBDH gồm các thành phần sau:

Hiệu suất sử dụng:

- Hiệu suất trong: thể hiện ở một số quá trình và hoạt động sau:

+ Quản lí và tổ chức việc sử dụng, kể cả giám sát và đánh giá

+ Cách thức, phong cách kĩ năng sử dụng của GV và HS

+ Cường độ và nhịp độ sử dụng thiết bị trong quá trình sử dụng

+ Hao phí và tổn thất xảy ra trong việc sử dụng, tính theo chi phí về tàichính hoặc thời gian hoặc những bất lợi trong môi trường giáo dục

- Hiệu suất ngoài: Quá trình và hoạt động học tập của người học; Hoạtđộng giảng dạy của GV; Môi trường học tập, trong đó có các quan hệ như hợptác, tham gia, thực hành nghiên cứu khoa học và các quá trình truyền thông giaotiếp văn hóa xã hội; Các quan hệ và sinh hoạt văn hóa đời sống xã hội của cộngđồng dân cư địa phương và gia đình

- Mục tiêu và kết quả

Đây là thành phần cho biết thiết bị được sử dụng có đúng mục đích, cóphù hợp với nhiệm vụ dạy học, những vai trò của các chủ thể hoạt động có hoặc

không mang lại lợi gì thực sự cho sự phát triển của người học và sự phát triểnngười dạy, thành tích của nhà trường và sự tiến bộ trong công tác quản lí.

Các tiêu chí và chỉ số đánh giá hiệu quả sử dụng TBDH

Tiêu chí 1: Hiệu suất trong

Chỉ số 1: Tần suất sử dụng thiết bị xét theo từng loại so với yêu cầu

giảng dạy môn học, đã qui định trong chương trình và kế hoạch dạy học, tínhtrên tỉ lệ GV, tỉ lệ giờ học (hoặc thời gian thực học), tỉ lệ môn học, tỉ lệ loạithiết bị

Chỉ số 2: Mức độ sử dụng thiết bị xét theo khả năng khai thác thực tế

của GV và HS, sinh viên (SV) so với tính năng kỹ thuật và tính năng sư phạmcủa thiết bị, tính trên các tỉ lệ nói trên

Chỉ số 3: Tính thành thạo sử dụng thiết bị xét theo kĩ năng và thái độ

ứng xử của GV và HS trong quá trình sử dụng thiết bị, tính trên tỉ lệ sự cố xảy ra

về kĩ thuật và an toàn, tỉ lệ khắc phục thành công các sự cố, tỉ lệ những sángkiến, phát triển các ứng dụng mới mà GV và HS thực hiện (trên tổng số thiết bị,trên tổng số GV, trên tổng số giờ học…)

Chỉ số 4: Tính kinh tế của sử dụng thiết bị xét theo mức độ hư hỏng,

xuống cấp, bảo đảm thời hạn sử dụng thực tế và kỹ năng bảo quản, chỉnh sửathiết bị của GV và HS, tính trên tỉ lệ phần trăm hỏng hóc, giảm chất lượng củamỗi loại thiết bị, tỉ lệ chi phí sửa chữa trên chi phí mua sắm, độ bền sử dụngtheo thời gian hoặc theo số lượt sử dụng

Chỉ số 5: Phục vụ đổi mới phương pháp dạy học Chỉ số này rất quan

trọng, ngoài việc phục vụ nhu cầu học tập theo chương trình đào tạo chung củanhà trường thì PTDH phải mang tính kích thích sự tư duy giúp cho GV và HS

hoạt động nhiều hơn, thảo luận nhiều hơn góp phần đổi mới phương pháp dạy

học hiện nay

Tiêu chí 2: Hiệu suất ngoài

Chỉ số 6: Mức độ cải tiến phương pháp và kỹ năng dạy học của GV do

có sử dụng thiết bị, phương tiện, xét theo số lượng giờ học được đánh giá tốt và

có đổi mới, số lượng những kĩ năng mới, những tri thức và quan điểm mới của

GV trong dạy học nhờ ảnh hưởng của thiết bị, sự đa dạng của các hình thức dạyhọc và kĩ thuật lên lớp, tổ chức học tập, kiểm tra và đánh giá

Chỉ số 7: Mức độ cải thiện kỹ năng, thái độ và tính tích cực học tập của

HS xét theo quan hệ so sánh với những thời kì, những trường và lớp chưa quantâm sử dụng thiết bị hoặc sử dụng chưa tốt, tức là phải nghiên cứu từng trườnghợp và xác định sự khác biệt giữa các trường, các lớp, các thời kì học tậpkhác nhau

Chỉ số 8: Mức độ cải thiện các quan hệ sư phạm trên lớp giữa GV và

HS, giữa HS với nhau, giữa cá nhân và nhóm xét theo tần số xuất hiện các nhân

tố tích cực của môi trường và quan hệ như tăng cường các hành vi hợp tác,tương trợ, nâng cao bầu không khí thi đua và tham gia, mức độ giảm các bấtđồng và xung đột, mức độ cải thiện tình trạng thờ ơ ở những HS đặc biệt

Chỉ số 9: Mức độ tăng cường hay nâng cao khả năng giao tiếp, chia sẻ

thông tin trong học tập và giảng dạy xét theo lượng xuất hiện các cơ hội, điềukiện và phương tiện thuận lợi cho dạy và học ở trường, cho mối liên hệ giữa học

ở trường và ở nhà, giữa học cá nhân và học nhóm, giữa công việc cá nhân tronggiảng dạy và sinh hoạt chuyên môn của tập thể GV…

Tiêu chí 3: Kết quả so với mục tiêu quản lí

Chỉ số 10: Mức độ đạt mục tiêu chung thể hiện ở kết quả chung thực tế

thu được xét theo các mặt quản lí hành chính và nhân sự, quản lí chuyên môn,quản lí học tập và chỉ đạo công tác chung của các cơ sở đào tạo, tính trên tỉ lệ:Kết quả/ Mục tiêu

Chỉ số 11: Mức độ đạt mục tiêu chuyên biệt thể hiện ở những kết quả

chuyên biệt thực tế thu được ở nhà quản lí, GV, HS, SV được tính chi tiết trêntừng người, từng việc, từng nhiệm vụ, thông qua sự cải thiện tri thức, kĩ năng,thái độ, hành vi và đạo đức

1.2.4 Quản lý TBDH

Quản lý TBDH là tác động có mục đích, có kế hoạch của người quản lýnhằm xây dựng, bảo quản và sử dụng có hiệu quả hệ thống TBDH phục vụ đắclực cho công tác dạy học

Hay quản lý TBDH là hệ thống tác động có hướng đích của chủ thể quản

lý đến đối tượng quản lý thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm

sử dụng có hiệu quả TBDH, phục vụ đắc lực cho công tác dạy học

Nội dung cơ bản của quản lý TBDH có thể khác nhau tùy vào các cáchtiếp cận khác nhau:

a) Theo nội dung của công tác TBDH trong nhà trường thì nội dung củaquản lý TBDH có thể là Xây dựng (bổ sung, mua sắm) TBDH; Bảoquản TBDH; Sử dụng TBDH

b) Theo việc thực hiện các chức năng quản lý thì nội dung quản lý TBDH

có thể là: lập kế hoạch quản lý TBDH; Tổ chức thực hiện kế hoạch

quản lý TBDH; Chỉ đạo thực hiện kế hoạch quản lý TBDH; kiểm tra,đánh giá việc thực hiện kế hoạch quản lý TBDH.

Trong luận văn này chúng tôi sử dụng cách tiếp cận thứ 2

1.2.5 Hiệu quả quản lý TBDH

a) Hiệu quả

+ Là sự đạt được mục tiêu đặt ra phù hợp với chức năng nhiệm vụ được giao.+ Theo Từ điển Tiếng Việt (2000) thì hiệu quả là: Kết quả như yêu cầu củaviệc làm mang lại Chẳng hạn: Đạt hiệu quả cao trong sản xuất; hiệu quả kinh tế

b) Hiệu quả quản lý là kết quả đích thực của quá trình quản lý trên mộtlĩnh vực, một quy mô nhất định

c) Hiệu quả quản lý giáo dục là kết quả đích thực của quá trình quản lýgiáo dục, hay là mức độ thực hiện những mục tiêu giáo dục đã đề ra trong phạm

vi nguồn lực của mình

Mục tiêu giáo dục là kết quả dự định cần đạt được của hoạt động giáo dục.Kết quả này đạt được trên hai mức độ: Những phẩm chất, năng lực đạt được củangười học trong quá trình giáo dục ở nhà trường và sự phát huy những phẩm chất,năng lực đó khi người học bước vào cuộc sống lao động ngoài xã hội

Mức độ đạt được những phẩm chất, năng lực trong quá trình giáo dục, ởnhà trường gọi là hiệu quả trong

Mức độ phát huy những phẩm chất, năng lực cuả người học trong cuộcsống lao động, ngoài xã hội gọi là hiệu quả ngoài

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả tập trung nghiên cứu vấn đề hiệuquả trong, tức là hiệu quả quá trình giáo dục đào tạo ở trong nhà trường

Mục tiêu giáo dục của nhà trường về cơ bản đã được cấp trên xác định.Nhà trường phải cụ thể hoá mục tiêu này cho phù hợp thêm với nhu cầu của địaphương và điều kiện thực tế nhà trường.

d) Hiệu quả quản lý TBDH được hiểu là hiệu quả của việc thực hiện các

nội dung quản lý TBDH như: Xây dựng, mua sắm, sắp xếp bảo quản, khai thác

sử dụng, kiểm tra đánh giá việc bảo quản sử dụng TBDH

Nâng cao hiệu quả quản lý TBDH cần phải đồng thời thực hiện quản lý cóhiệu quả các nội dung kể trên

1.2.6 Trường trung cấp chuyên nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân 1.2.6.1 Vị trí của giáo dục chuyên nghiệp

Giáo dục nghề nghiệp là một bộ phận có vị trí quan trọng trong hệ thốnggiáo dục quốc dân Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục nghề nghiệp có nhiệm vụđào tạo hơn 80% lực lượng lao động sản xuất

Theo Luật giáo dục 2005 đã xác định, giáo dục nghề nghiệp bao gồm:Trung cấp chuyên nghiệp được thực hiện từ 3 đến 4 năm học đối với người cóbằng tốt nghiệp trung học cơ sở, từ một đến hai năm đối với người có bằng tốtnghiệp trung học phổ thông

Trường TCCN là cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc hệ thống giáo dụcquốc dân Trường có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng

1.2.6.2 Chức năng của trường trung cấp chuyên nghiệp

Trường TCCN có chức năng đào tạo nguồn nhân lực có trình độ TCCNcác ngành: Cơ khí chế tạo, Cơ khí động lực, Kỹ thuật thiết kế thời trang, Tin học,Tin học – Kế toán, Điện công nghiệp dân dụng, Máy lạnh điều hòa không khí,Điện tử công nghiệp, Công nghệ thông tin đa phương tiện, Cơ điện tử theo cơ

cấu khung của hệ thống giáo dục quốc dân, hệ thống văn bằng chứng chỉ đượcthực hiện theo Luật giáo dục và các văn bản của pháp luật hiện hành.

1.2.6.3 Nhiệm vụ và quyền hàn của trường trung cấp chuyên nghiệp

a) Xây dựng chỉ tiêu tuyển sinh, tổ chức tuyển sinh, tổ chức giảng dạy,học tập, quản lý người học và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu,chương trình giáo dục; công nhận tốt nghiệp và cấp văn bằng, chứng chỉ theothẩm quyền

b) Xây dựng chương trình đào tạo, kế hoạch giảng dạy trên cơ sở chươngtrình khung do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Tổ chức biên soạn và duyệtgiáo trình của các ngành đào tạo trên cơ sở thẩm định của Hội đồng thẩm định

do Hiệu trưởng nhà trường thành lập

c) Tổ chức nghiên cứu khoa học; ứng dụng, phát triển và chuyển giaocông nghệ; thực hiện các dịch vụ khoa học - kỹ thuật, sản xuất kinh doanh theoquy định của pháp luật

d) Tổ chức bộ máy nhà trường, tuyển dụng, quản lý, sử dụng và đãi ngộcán bộ, viên chức

e) Tự đánh giá chất lượng giáo dục và chịu sự kiểm định chất lượng giáodục của cơ quan có thẩm quyền về kiểm định chất lượng giáo dục Xây dựng hệthống giám sát và đánh giá chất lượng giáo dục

f) Được nhà nước giao hoặc cho thuê đất, giao hoặc cho thuê cơ sở vậtchất; được miễn, giảm thuế; vay tín dụng; huy động, quản lý, sử dụng các nguồnlực theo quy định của pháp luật

g) Xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật theo yêu cầu chuẩn hoá, hiện đại hoá

h) Sử dụng nguồn thu từ hoạt động kinh tế để đầu tư xây dựng cơ sở vậtchất nhà trường, mở rộng sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và chi cho các hoạt độnggiáo dục theo quy định của pháp luật.

i) Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân, trong hoạt động giáodục; tổ chức cho cán bộ, viên chức và người học tham gia các hoạt động xã hội

j) Liên kết với các tổ chức kinh tế, giáo dục, văn hoá, thể dục, thể thao, y

tế, nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, gắn đào tạo với sửdụng và việc làm, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội, bổ sung nguồnlực cho nhà trường

k) Hợp tác với các tổ chức kinh tế, giáo dục, văn hóa, thể dục, thể thao, y

tế, nghiên cứu khoa học của nước ngoài theo quy định

l) Thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và các nhiệm vụ, quyềnhạn khác theo quy định của pháp luật

1.3 Quản lý việc sử dụng TBDH ở trường TCCN

1.3.1 Vai trò của TBDH

1.3.1.1 Vai trò của TBDH trong giáo dục và đào tạo

Theo tác giả Bùi Minh Hiền: TBDH là một thể thống nhất toàn vẹn đượcliên kết bằng các yếu tố sau đây 8, tr.285-288:

1 Mục tiêu đào tạo M 4 Lực lượng đào tạo GV

2 Nội dung đào tạo N 5 Đối tượng đào tạo HS

3 Phương pháp đào tạo P 6 TBDH TBDH

Ba yếu tố M; N; P, tuy là ba yếu tố vô hình nhưng chúng là nền tảng củaquá trình đào tạo Quản lý là làm cho ba yếu tố này gắn kết với nhau Mối liênkết giữa chúng được thể hiện qua sơ đồ sau:

Hình 1.2: Mối liên kết giữa 3 yếu tố GV, HS, TBDH

Sáu yếu tố này thực sự có ý nghĩa khi chúng được đặt trong mối quan hệvới nhau, tác động qua lại lẫn nhau Qua sơ đồ mối quan hệ giữa các yếu tố nàycủa quá trình dạy học, đã thể hiện được vị trí quan trọng của TBDH

GV

HS GV

N

TBDH

P

Hình 1.3: Mối quan hệ giữa các yếu tố trong quá trình dạy học

Như vậy TBDH chiếm vị trí hết sức quan trọng, có thể khẳng định rằng:Tính hiện đại của một nhà trường được phản ánh qua trình độ tiên tiến của thiết

bị giảng dạy

Qua đó có thể kết luận: TBDH là một yếu tố gắn chặt vào quá trình sưphạm, là đối tượng của công tác quản lý trường học nói chung và quản lý giáodục - đào tạo trong các trường nghề nói riêng

1.3.1.2.Vai trò của TBDH trong đào tạo nghề

Giáo dục và đào tạo đang là vấn đề thách thức của toàn cầu Hiện nay các quốcgia trên thế giới đang nỗ lực đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục-đào tạovới nhiều mô hình, biện pháp khác nhau nhằm mở rộng qui mô, nâng cao tínhtích cực trong dạy học và học một cách toàn diện, dạy làm sao để giúp người họchướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động Muốnvậy cần phải nâng cao, cải tiến đồng bộ các thành tố liên quan, trong đó phươngtiện dạy và học là một thành tố quan trọng

Nói chung, trong quá trình dạy học, các TBDH giảm nhẹ công việc của

GV và giúp cho HS tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi Có được các phươngtiện thích hợp, người GV sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong côngtác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của HS trở nên nhẹ nhàng và hấpdẫn hơn, tạo ra cho HS những tình cảm tốt đẹp với môn học

Do đặc điểm của quá trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của

HS tăng dần theo các cấp độ của tri giác: nghe-thấy-làm được (những gì ngheđược không bằng những gì nhìn thấy và những gì nhìn thấy thì không bằngnhững gì tự tay làm), nên khi đưa những phương tiện vào quá trình dạy học, GV

có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của HS và từ đó nâng cao hiệuquả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng, kỹ xảo củacác em

Tính chất của PTDH biểu thị nội dung thông tin học, hình thức thông tin

và phương pháp cho thông tin chứa đựng trong phương tiện và phải dưới sự tác

động của GV hoặc HS thì tính chất đó mới đựơc bộc lộ ra Như vậy đã có mốiliên hệ chặt chẽ giữa tính chất và chức năng của PTDH.

Trong quá trình dạy học, chức năng của các PTDH thể hiện sự tác độngđạt được mục đích dạy học

PTDH bao gồm các chức năng sau :

- Truyền thụ tri thức

- Hình thành kỹ năng

- Phát triển hứng thú học tập

- Tổ chức điều khiển quá trình dạy học

Do đó, khi dạy các môn học, đặc biệt là các môn học tự nhiên, cần chú ýđến hai vấn đề chủ yếu sau:

+ HS tri giác trực tiếp các đối tượng Con đường nhận thức này được thểhiện dưới dạng HS quan sát các đối tượng nghiên cứu ở trong các giờ học haykhi đi tham quan

+ Dưới sự hướng dẫn của GV, HS tri giác không phải bản thân đối tượngnghiên cứu mà tri giác những hình ảnh, biểu tượng, sơ đồ phản ảnh một bộ phậnnào đó của đối tượng

Trên cơ sở phân tích trên ta thấy rằng PTDH có ý nghĩa to lớn đối vớiquá trình dạy học

- Giúp HS dể hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn và nhớ bài lâu hơn

+ PTDH tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu dạng bề ngoàicủa đối tượng và các tính chất có thể tri giác trực tiếp của chúng

+ PTDH giúp cụ thể hóa những cái quá trừu tượng, đơn giản hóa nhữngmáy móc và thiết bị quá phức tạp.

+ PTDH giúp làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thú họctập bộ môn, nâng cao lòng tin của HS vào khoa học

+ PTDH còn giúp HS phát triển năng lực nhận thức, đặc biệt là khả năngquan sát, tư duy (phân tích, tổng hợp các hiện tượng, rút ra những kết luận có độtin cậy, ), giúp HS hình thành cảm giác thẩm mỹ, được hấp dẫn bởi cái đẹp, cáiđơn giản, tính chính xác của thông tin chứa trong phương tiện

- Giúp GV tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiết học Giúp GVđiều khiển được hoạt động nhận thức của HS, kiểm tra và đánh giá kết quả họctập của HS được thuận lợi và có hiệu suất cao

1.3.2 Mục tiêu quản lý việc sử dụng TBDH ở trường trung cấp chuyên nghiệp

Nói đến mục tiêu quản lý TBDH là nói đến việc quản lý TBDH phải đạtđược những kết quả như thế nào, hoặc nói cách khác là trạng thái của hoạt độngquản lý này như thế nào Mục tiêu tổng thể của hoạt động quản lý TBDH gồm:

- Đảm bảo hiệu lực các chế định trong ngành và liên ngành về quản lý.Xây dựng, mua sắm, trang bị, sử dụng, tu bổ (sửa chữa) và bảo quản TBDH mộtcách phù hợp với nội dung, chương trình, kế hoạch và xu hướng cải tiến phươngpháp dạy học đối với từng cấp học, bậc học

- Phát triển bộ máy tổ chức và nhân lực (thiết lập bộ máy quản lý, nângcao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cho đội ngũ) và điều hành có hiệu quả độingũ nhân lực tham gia quản lý, xây dựng, mua sắm, trang bị, sửa chữa và bảoquản TBDH theo hướng chuẩn hóa hiện đại hóa nhà trường

- Thu thập và xử lý chính xác các thông tin giáo dục – dạy học (cập nhậtđược mục đích nội dung Chương trình, kế hoạch, phương pháp dạy học, củatừng môn học từng cấp học, bậc học và cập nhật từng thông tin về tiến độ khoahọc- công nghệ được vận dụng vào công nghệ thiết kế, xây dựng và sản xuấtTBDH Đồng thời được môi trường giáo dục thuận lợi nhất nhằm phát huy cộngđồng và xã hội vào việc tăng cường TBDH theo nhà trường.

Nhằm đảm bảo số lượng, khai thác sử dụng, công tác quản lý thiết bị vàlàm cho TBDH trở thành người bạn đồng minh trung thành của GV trong việccải tiến chất lượng giảng dạy, là làm cho TBDH trở thành công cụ chính đángcho HS rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, nâng cao nhận thức, tu dưỡngđạo đức và để thực hiện mục tiêu bao trùm là nhằm nâng cao CLĐT trong nhàtrường

1.3.3 Nội dung quản lý việc sử dụng TBDH

1.3.3.1 Lập kế hoạch quản lý việc sử dụng TBDH

Lập kế hoạch : Là khâu quan trọng đầu tiên của một quá trình quản lý,

nhằm xác định xem phải làm cái gì? thời gian nào làm? làm như thế nào? làmkhi nào? ai sẽ làm? Đó chính là quá trình vạch ra các mục tiêu và quyết địnhphương thức đạt được mục tiêu Lập kế hoạch chính là bắt một nhịp cầu nốitrạng thái hiện tại với trạng thái muốn có trong tương lai của chúng ta Và là quátrình thiết lập các mục tiêu về TBDH, hệ thống các hoạt động và các điều kiệnđảm bảo thực hiện các mục tiêu đó Việc lập kế hoạch cho phép nhà quản lý tậptrung chú ý vào các mục tiêu Kế hoạch giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổngquát, toàn diện và có thể nhìn thấy tương lai, đảm bảo hướng vào mục tiêu đãđịnh

Để lập kế hoạch các nhà quản lý phải :

- Nhận thức đầy đủ yêu cầu của cấp trên, thông qua những Chị thị, Nghịquyết…của Đảng và Nhà nước: chủ trương, Chị thị của Bộ, Chỉ thị, Nghị quyếtcủa Đảng bộ, chính quyền địa phương về kinh tế - xã hội, về giáo dục…Quántriệt các mục tiêu của cấp học, những văn bản chỉ đạo về công tác xây dựng cơ

sở vật chất và TBDH trường học

- Điều tra, khảo sát xác định hiện trạng TBDH, từ đó có những thông số

cơ bản về số lượng, chất lượng, tình hình sử dụng và bảo quản TBDH

- Xác định mục tiêu kế hoạch bao gồm trang bị mới, cải tạo, tự làm theotừng giai đoạn

- Xác định nguồn lực cần thiết cho việc thực hiện kế hoạch

- Phân công cho các đơn vị hoặc cá nhân, quy định cơ chế phối hợp giữacác đơn vị hoặc cá nhân

- Xây dựng các phương án tối ưu thực hiện kế hoạch; các quy định, quychế, quy trình quản lý TBDH nhằm đảm bảo các mục tiêu đã đặt ra và tạo điềukiện cho việc kiểm tra, đánh giá

1.3.3.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý việc sử dụng TBDH

Tổ chức: Là quá trình sắp xếp, phân bổ công việc, quyền hành và cácnguồn lực cho cac thành viên của tổ chức để họ có thể đạt được mục tiêu quản lýTBDH; thiết lập một cơ chế điều phối, tạo thành sự liên kết hoạt động giữa cácthành viên hay bộ phận tạo điều kiện đạt mục tiêu một cách dễ dàng Tập trungvào những khía cạnh sau :

- Tổ chức việc thực hiện các kế hoạch về TBDH trường học

- Quy định việc sử dụng TBDH trường học

- Tổ chức việc phân công người và cán bộ phụ trách

- Thiết lập đầy đủ các loại hồ sơ sổ sách, văn bản có liên quan đếnTBDH trường học.

- Giáo dục tinh thần trách nhiệm và ý thức tiết kiệm cho cán bộ, GV,HS

1.3.3.3 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch quản lý việc sử dụng TBDH

Chỉ đạo (phối hợp & điều hành): Là quá trình tác động gây ảnh hưởng đếncác thành viên trong tổ chức để công việc họ làm hướng tới các mục tiêu đã đề

ra Các nhà quản lý phải có khả năng truyền đạt và thuyết phục về các mục tiêubằng các biện pháp khác nhau

- Chỉ đạo quá trình nhằm đảm bảo mối quan hệ giữa các bộ phận trong bộmáy điều hành Quá trình sản xuất hay hoạt động xã hội khác, đều thông quachức năng phối hợp, nhằm tổ chức hợp lý mọi quan hệ hướng tới mục tiêu nângcao hiệu quả hoạt động Phối hợp này còn có tác dụng liên kết các chức năngquản lý với nhau để cùng tác động lên đối tượng quản lý

- Chỉ đạo điều hành, theo dõi sự vận động của đối tượng để phát hiện kịpthời mọi lệch lạc và uốn nắn kịp thời trong hoạt động, động viên khen thưởng vềvật chất và tinh thần và đồng thời khiển trách, kỷ luật đối với cá nhân làm tổn hạiđến quá trình hoạt động

Sau khi hoạch định kế hoạch và sắp xếp tổ chức, nhà quản lý phải sử dụngquyền lực quản lý, vận dụng khéo léo các phương pháp quản lý và nghệ thuậtquản ký nhằm điều khiển hệ thống thực hiện thành công mục tiêu quản lý TBDHtrường học đã đề ra

1.3.3.4 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch quản lý việc sử dụng TBDH

- Kiểm tra : Kiểm tra là công việc đo lường và điều chỉnh các hoạt độngcủa các bộ phận phối thuộc để tạo ra sự phù hợp với các mục tiêu và kế hoạch,

tức là đo lường và thực hiện nhiệm vụ so với mục tiêu và kế hoạch, chỉ ra nhữngtồn tại và lệch lạc tiêu cực, đưa ra các tác động để điều chỉnh các sai lệch giúpđảm bảo hoàn thành các kế hoạch Chức năng này xuyên suốt quá trình quản lý

và là chức năng của mọi cấp quản lý Nhà quản lý phải kiểm tra việc quản lýTBDH trường học nhằm đánh giá việc thực hiện các mục tiêu đã đề ra Tập trungvào 03 yếu tố cơ bản:

+ Xây dựng chuẩn kiểm tra để thực hiện

+ Đánh giá việc thực hiện trên cơ sở so sánh với chuẩn

+ Điều chỉnh hoạt động khi thấy có sự chênh lệch hoặc trong trường hợpcần thiết có thể điều chỉnh mục tiêu Có thể biểu diễn chu trình quản lý theo sơđồ:

Hình 1.4: Chu trình quản lý TBDH

Như vậy hoạt động quản lý TBDH trường học phải trãi qua 3 nội dung

cơ bản là lập kế hoạch, tổ chức và lãnh đạo việc thực hiện kế hoạch; kiểm trađánh giá các hoạt động và thực hiện các mục tiêu đề ra

Một cách phân loại khác, trong đó xem quá trình quản lý TBDH trườnghọc theo hai giai đoạn :

+ Giai đoạn 1 : đầu tư và trang bị

+ Giai đoạn 2 : khai thác, sử dụng và bảo quản

Lập kế hoạch

Tổ chức

Chỉ đạo Kiểm tra, đánh giá Thông tin

Hai giai đoạn này có mối quan hệ mật thiết với nhau và hỗ trợ lẫn nhau.

Để nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH trường học phải tiến hành đầu tư TBDHphù hợp với mục tiêu đào tạo của nhà trường, đồng thời đáp ứng được yêu cầuchuẩn hóa và hiện đại hóa; trong khai thác sử dụng và bảo quản phải tuân thủnhững nguyên tắc quản lý nhất định

1.3.4 Các yếu tố quản lý ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng TBDH trong đào tạo ở trường trung cấp chuyên nghiệp.

TBDH và cơ sở vật chất nói chung là yếu tố tác động trực tiếp đến quátrình giáo dục, góp phần vào giáo dục của nhà trường

Để hiệu quả sử dụng TBDH đạt kết quả cao, nhà quản lý cần:

- Quán triệt các văn bản chỉ đạo của Nhà nước về công tác thiết bị nhưvăn bản quy định về TBDH, danh mục TBDH cần có, quy chế bảo quản và sửdụng đồ dùng dạy học Phải có kế hoạch mua sắm, tu bổ, bảo quản, sử dụngTBDH

- Hiểu được nội dung, chương trình dạy học và các TBDH kèm theo

- Hiểu được tính năng và tác dụng của mỗi loại TBDH

- Cập nhật kịp thời việc mua sắm – trang bị, tổ chức sử dụng và bảo quảnphương tiện kỹ thuật – TBDH nhằm đạt tới chuẩn hóa, hiện đại hóa Tổ chức bồidưỡng cho GV, nhân viên về ý thức và kỹ năng sử dụng TBDH Chỉ trên trình độchuyên môn vững vàng, sử dụng thành thạo TBDH người GV mới dạy tốt, mới

có thể cải tiến phương pháp dạy học Điều này yêu cầu GV cần được bồi dưỡng

kỹ năng sử dụng và bảo quản

- Tổ chức khai thác, sử dụng, ngoài việc mua sắm TBDH cần khuyếnkhích GV và HS tự làm đồ dùng dạy học

- Giữ gìn bảo quản TBDH: TBDH rất đa dạng và có những yêu cầu khácnhau, phức tạp về sử dụng và bảo quản Để giữ gìn và bảo quản tốt TBDH, cầnđịnh rõ ra nội qui sử dụng TBDH dựa trên qui định của Bộ GD-ĐT và tình hìnhthực tế của trường, tạo các điều kiện cần thiết để giữ gìn, bảo quản TBDH, phải

có người phụ trách công tác quản lý TBDH theo quy định

- Thực hiện chế độ kiểm kê TBDH theo định kỳ và kiểm kê bất thường.Các kỳ kiểm kê phải được xác định được danh mục các thiết bị đang có với 2thông tin cơ bản là số lượng và tình trạng Từ đó đối chiếu với yêu cầu và tiêuchuẩn để xác định danh mục các đồ dùng còn thiếu, những đồ dùng chưa đạt yêucầu, những đồ dùng cần thanh lý

- Kiểm tra, đánh giá: Trên cơ sở, đánh giá phát hiện những đơn vị và cánhân có thành tích về mua sắm, trang bị, tự làm, bảo quản, sử dụng TBDH, đồngthời phát hiện và ngăn chặn những tiêu cực, lãng phí trong công tác TBDH

- Các cấp quản lý giáo dục cần có cơ chế khuyến khích, động viên GV

và HS sử dụng TBDH, vì sử dụng TBDH hiện nay chưa trở thành thói quen nên

GV rất ngại sử dụng và bảo quản

- Hiện thực tế đang tồn tại là một số GV rất có ý thức với việc sử dụngTBDH, nhưng do nhiều phiền toái nên thầy cô ngại khai thác phòng thí nghiệmtrong quá trình giảng dạy Số thiết bị được sử dụng đạt khoảng 80% nhưng tầnsuất sử dụng chưa cao Một vấn đề nữa là kỹ năng sử dụng của GV, nhưng quantrọng hơn cả vẫn là lo mất thời gian cho công tác chuẩn bị Những thiết bị hỗ trợmang tính hiện đại cũng chưa được sử dụng thường xuyên: thiếu phòng chuyêndụng, thiếu phần mềm dạy học

Để cho TBDH có chất lượng và hiệu quả phục vụ tốt mục tiêu giáo dục –dạy học thì người quản lý cần làm tốt 5 lĩnh vực về TBDH như sau :