23.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 5Nguồn gốc của độc quyền bán Để có độc quyền, phải tồn tại rào cản gia nhập ngành Kinh tế: Lợi thế theo quy mô dẫn tới độc quyền tự nhiên
Trang 1Chủ đề 7
Thất bại của thị trường và
vai trò của chính phủ.
Thất bại của thị trường và
vai trò của chính phủ.
Ph n I: TÌNH TR NG ần I: TÌNH TRẠNG ẠNG
ĐỘC QUYỀN C QUY N ỀN
Trang 2Những thất bại của thị trường
Tình trạng độc quyền (monopoly)
Ngoại tác (externalities)
Thông tin bất cân xứng (asymmetric information)
Hàng hóa công cộng (public goods)
Trang 3Khung phân tích thất bại của thị trường
Định nghĩa nó là gì.
Giải thích vì sao nó là một thất bại của thị trường.
Chính là tính phi hiệu quả của thị trường và thể hiện qua hai điểm chủ yếu :
Gây ra tổn thất vô ích hay phúc lợi xã hội không lớn nhất
Thị trường chỉ có hàng xấu hoặc không tồn tại.
Giải pháp khắc phục.
Giải pháp của tư nhân
Giải pháp của chính phủ
Trang 4Độc quyền bán là gì?
1. Một người bán – Nhiều người mua
2. Một sản phẩm (không có sản phẩm thay thế gần)
3. Có rào cản ngăn các DN khác gia nhập ngành
Trang 523.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 5
Nguồn gốc của độc quyền bán
Để có độc quyền, phải tồn tại rào cản gia nhập ngành
Kinh tế: Lợi thế theo quy mô (dẫn tới độc quyền tự nhiên)
Pháp lý:
Quyền sở hữu trí tuệ (patent, copyrights)
Sự cho phép của chính phủ (thường là sự hợp thức hóa độc quyền tự nhiên hoặc là để phục vụ các mục tiêu của nhà nước)
Kỹ thuật: Ngoại tác mạng lưới (network externality)
Lợi ích của một sản phẩm/dịch vụ tăng khi số người sử dụng tăng
Ví dụ: Windows vs Apple, điện thoại v.v.
Trang 623.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 6
B A
Thặng dư người tiêu dùng bị mất
DWL
Do giá cao hơn, người tiêu dùng mất
A+B và nhà sản xuất thu được A-C.
C
Tổn thất phúc lợi xã hội do độc quyền bán
Q
AR MR
MC
Q C
P C
P M
Q M
$/Q
Trang 7Tổn thất phúc lợi xã hội do độc quyền bán
Giá cả độc quyền (PM) cao hơn giá cạnh tranh (PC)
hoặc chi phí biên (MC)
Sản lượng độc quyền thấp hơn sản lượng có tính
cạnh tranh (QM <QC)
Giá cao làm cho nhà độc quyền có lợi nhuận vượt
trội từ việc chiếm giữ thặng dư của người tiêu dùng
Sức mạnh độc quyền bán gây ra tổn thất vô ích
Tổng quát: Sử dụng nguồn lực kém hiệu quả (quá ít)
Trang 8 Tìm kiếm đặc lợi (rent seeking)
Các doanh nghiệp có thể chi tiền để có được độc quyền bán bằng cách
Vận động hành lang
Xây dựng nhà máy có công suất dư thừa
Chi phí xã hội do độc quyền bán
Trang 9 Độc quyền bán tự nhiên
Một doanh nghiệp có thể sản xuất bằng sản lượng của cả một ngành với chi phí thấp hơn là để cho nhiều
doanh nghiệp cùng tham gia sản xuất
Vậy tổn thất xã hội của độc quyền tự nhiên là so
với sự mong muốn, cái nên có chứ không hẳn là so với cạnh tranh
Chi phí xã hội do độc quyền bán
Trang 1023.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 10
Mục đích kiểm soát độc quyền
Giá độc quyền thấp hơn, gần với giá cạnh tranh
(PC) hoặc chi phí biên (MC)
Gia tăng sản lượng đến QC
Điều tiết lợi nhuận lợi nhuận vượt trội của độc
quyền để chi dùng chung cho xã hội
Giảm tổn thất vô ích
Tổng quát: Sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn
Trang 1123.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 11
Biện pháp kiểm soát độc quyền
Quy định giá tối đa
Điều tiết thuế
Luật chống độc quyền (Luật cạnh tranh)
Trang 12MC AC
AR MR
$/Q
Q
Quy định giá = P r thu được sản lượng khả thi cao nhất, lợi nhuận kinh tế= 0, chính phủ không cấp bù và DWL>0
Q r
P r
P C
Q C
Nếu giá quy định =P C, doanh nghiệp sẽ lỗ và rút lui khỏi ngành Để doanh nghiệp tiếp tục hoạt động và DWL=0, chính phủ phải cấp bù định phí
P M
Q M
Không quản lý giá, nhà độc quyền sẽ
sản xuất tại Q m và bán tại P m .
Quy định giá đối với độc quyền tự nhiên
C B
A
C F
E
Trang 13 Các quy định giá
Rất khó khăn để xác định chi phí của doanh nghiệp và các hàm cầu trước doanh nghiệp thường thay đổi theo điều
kiện thị trường
Kỹ thuật xác định giá theo suất sinh lời quy định cho phép
các doanh nghiệp định mức giá tối đa dựa trên suất sinh lợi kỳ vọng hay suất sinh lời thực tế.
P = AVC + (D + T + sK)/Q, trong đó
P = Giá, AVC = Chi phí biến đổi bình quân
D = Khấu hao, T = Thuế
s = suất sinh lợi cho phép, K = vốn doanh nghiệp
Quy định giá đối với độc quyền tự nhiên
Trang 1423.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 14
Điều tiết độc quyền bằng chính sách thuế
Thuế trực thu, phúc lợi xã hội tăng hay giảm? Ai là người chịu thuế?
Thuế gián thu, phúc lợi xã hội tăng hay giảm? Ai là người chịu thuế?
Từ đó rút ra kết luận:
Ngành nào nên điều tiết bằng thuế?
Ngành nào nên quản lý giá tối đa?
Trang 1523.11.2023 ẹaởng Vaờn Thanh – Vuừ Thaứnh Tửù Anh 15
Luaọt caùnh tranh
Quốc hội Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Luật số : 27/2004/QH11 Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Quốc hội
n ớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Khoá XI, kỳ họp thứ 6
(Từ ngày 25 tháng 10 đến ngày 03 tháng 12 năm 2004)
luật cạnh tranh
Luaọt naứy coự 6 chửụng, 123 ủieàu AÙp duùng tửứ 01/7/2005
Trang 1623.11.2023 Đặng Văn Thanh – Vũ Thành Tự Anh 16
Luật cạnh tranh
Ti n s Lê ến sĩ Lê Đăng Doanh thì cho rằng chống đđộc ĩ Lê Đăng Doanh thì cho rằng chống đđộc Đăng Doanh thì cho rằng chống đđộc ng Doanh thì cho r ng ch ng đđ c ằng chống đđộc ống đđộc ộc
quy n Vi t Nam ph c t p h n nhi u so v i các ền ở Việt Nam phức tạp hơn nhiều so với các ở Việt Nam phức tạp hơn nhiều so với các ệt Nam phức tạp hơn nhiều so với các ức tạp hơn nhiều so với các ạp hơn nhiều so với các ơn nhiều so với các ền ở Việt Nam phức tạp hơn nhiều so với các ới các
qu c gia khác, vì các công ty có đđ c v trí đđ c ống đđộc ược vị trí đđộc ị trí đđộc ộc
quy n không t qúa trình c nh tranh, mà do s ng ền ở Việt Nam phức tạp hơn nhiều so với các ừ qúa trình cạnh tranh, mà do sự ủng ạp hơn nhiều so với các ự ủng ủng
h c a Nhà n c Ông nói: ộc ủng ưới các “Lu t t o ra c s ật tạo ra cơ sở ạo ra cơ sở ơ sở ở
pháp lí đ ch ng đ c quy n và l m d ng v trí ể chống độc quyền và lạm dụng vị trí ống độc quyền và lạm dụng vị trí ộc quyền và lạm dụng vị trí ền và lạm dụng vị trí ạo ra cơ sở ụng vị trí ị trí
th ng l nh th tr ng, nh ng ch ng đ c đ n m c ống độc quyền và lạm dụng vị trí ĩnh thị trường, nhưng chống được đến mức ị trí ường, nhưng chống được đến mức ư ống độc quyền và lạm dụng vị trí ược đến mức ến mức ức
có mu n đ ng đ n nh ng doanh nghi p mà lâu nay ống độc quyền và lạm dụng vị trí ụng vị trí ến mức ững doanh nghiệp mà lâu nay ệp mà lâu nay
h th ng ng h hay không” ọ thường ủng hộ hay không” ường, nhưng chống được đến mức ủng hộ hay không” ộc quyền và lạm dụng vị trí