Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh trường THPT phan bội châu, tỉnh nghệ an trong giai đoạn hiện nay

Từ những yêu cầu bức thiết trên, với mong muốn góp một phần sức lựccủa mình vào việc nâng cao chất lợng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhTHPT nói chung và Trờng THPT Phan Bội Châu

Nguyễn thị hồng oanh

Những giảI pháp cơ bản nhằm nâng cao

hiệu quả giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh

trờng thpt phan bội châu, tỉnh nghệ an

trong giai đoạn hiện nay

luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Vinh - 2009

Nguyễn thị hồng oanh

Những giảI pháp cơ bản nhằm nâng cao

hiệu quả giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh

trờng thpt phan bội châu, tỉnh nghệ an

trong giai đoạn hiện nay

Chuyên ngành: Lý luận và pPDH bộ môn giáo dục

chính trị Mã số: 60.14.10

luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Ngời hớng dẫn khoa học:

PGS TS Đoàn minh duệ

Vinh - 2009

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy giáo, cô giáo Khoa Giáo dục Chính trị, Khoa Sau Đại học - Trường Đại học Vinh đã dành nhiều tâm huyết truyền đạt những tri thức quý báu, giúp tôi hoàn thành khoá học và luận văn.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo

PGS TS Đoàn Minh Duệ đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học

tập, nghiên cứu và đã hướng dẫn, đóng góp những ý kiến quý báu để tôi hoàn thành luận văn này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, Tổ Sử Địa GDCD Trường THPT Phan Bội Châu cùng các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã động viên, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình theo học chương trình Cao học tại Trường Đại học Vinh cũng như để hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

-Vinh, th¸ng 12 n¨m 2009

T¸c gi¶

NguyÔn ThÞ Hång Oanh

CNH-HĐH : Công nghiệp hoá - Hiện đại hoáGDCD : Giáo dục công dân

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 6

Chơng 1 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO HỌC SINH THPT - YấU CẦU CẤP THIẾT TRONG SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC HIỆN NAY 6

1.1 Vai trũ của việc giỏo dục đạo đức, lối sống trong quỏ trỡnh nõng cao chất lượng giỏo dục học sinh THPT hiện nay 6

1.2 Những nội dung và hỡnh thức giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT hiện nay 21

1.3 Thực trạng về đạo đức, lối sống v công tác giáo dục đạo đức, lốià công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trờng THPT Phan Bội Châu 30

Kết luận chương 1 41

Chương 2 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỐI SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT PHAN BỘI CHÂU TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 43

2.1 Phương hướng về cụng tỏc giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Chõu 43

2.2 Những giải phỏp cơ bản nhằm nõng cao hiệu quả cụng tỏc giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trờng THPT Phan Bội Châu trong giai đoạn hiện nay 52

Kết luận chương 2 75

C KẾT LUẬN 77

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

E PHỤ LỤC 82

A MỞ ĐẦU

1 Lớ do chọn đề tài

Lịch sử nhân loại đã bước sang một kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra củacác quốc gia là tạo mọi cơ hội để phát triển đất nước Sự phát triển như vũ bãocủa cách mạng khoa học, kỹ thuật và công nghệ cùng với xu hướng toàn cầuhoá nền kinh tế đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của các nước trênthế giới Cùng với xu thế đó, một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọngcủa các quốc gia nói chung và ở Việt Nam nói riêng là phải đào tạo những conngười toàn diện, có đức, có tài, có kỹ năng lao động để đáp ứng yêu cầu xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Để đáp ứng yêu cầu đó, Đảng ta đã đề ra chiến lược:

“Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học, công nghệ là quốc sách hàng đầu”,nhằm “giáo dục công dân lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc vănhoá, ý chí vươn lên vì tương lai bản thân và tiền đồ đất nước” [21; tr.35]

Trong hơn 20 năm qua, nền kinh tế thị trường đã tạo ra sự chuyển biếncăn bản, đem lại những khởi sắc mới trên mọi mặt của đời sống kinh tế - xãhội Tuy nhiên, những tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường đangtác động vào mọi quan hệ xã hội, làm sai lệch các giá trị đạo đức, ảnh h ưởngxấu đến lớp trẻ Bên cạnh đó các thế lực thù địch lại thường xuyên chống phá

ta bằng nhiều thủ đoạn, trong đó âm mưu “Diễn biến hoà bình” là một trong

những thủ đoạn tinh vi với mục đớch làm cho lớp trẻ cú lối sống vị kỷ, thựcdụng Nhiều bạn trẻ ngày nay sống không có phương hướng, thiếu lí tưởng vàmục đích cao đẹp Những ảnh hởng xấu của văn hoá đồi trụy phơng Tây đãtác động đến nhận thức của một bộ phận thanh niên, học sinh Trớc thực trạng

đó, yêu cầu bức thiết đối với chúng ta là phải phát huy, tăng cờng công tácgiáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, coi đây là nhiệm vụ sống còn, là sựnghiệp cách mạng chung của đất nớc và là yêu cầu hết sức quan trọng nhằmgiúp thế hệ trẻ hôm nay có bản lĩnh chính trị vững vàng trớc mọi thử thách

nghiệt ngã trong quá trình thực hiện sự nghiệp CNH - HĐH đất nớc, góp phần

thực hiện thành công mục tiêu “Dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân

chủ, văn minh” theo định hớng XHCN.

Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh bậc THPT luôn đợc Đảng, Nhànớc và xã hội đặc biệt quan tâm Bởi vì đây là lứa tuổi chuẩn bị làm ngời lớn,tâm lý cha ổn định Nhiều nơi, việc vi phạm đạo đức, lối sống chủ yếu tậptrung ở lứa tuổi này Chính vì vậy, công tác giáo dục đạo đức nói chung, giáodục đạo đức trong nhà trường phổ thông nói riêng là một việc làm hết sứcquan trọng, nhất là trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, khi yếu tố con người đ-

ợc đặc biêt coi trọng, thì tiềm năng trí tuệ cùng với sức mạnh tinh thần và đạo

đức càng đợc đề cao và phát huy mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực xã hội Việcnâng cao chất lợng và hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh là đòi hỏi thờngxuyên của công tác giáo dục, đồng thời cũng là đòi hỏi cấp thiết của việc nângcao chất lợng giáo dục hiện nay

Trờng THPT Phan Bội Châu là mái trờng có bề dày truyền thống hiếuhọc, học sinh vào trờng là những em học giỏi ở những địa phơng khác nhau

Đa số các em có t cách đạo đức tốt, có lối sống lành mạnh, có ý thức ham họchỏi, cầu tiến bộ Tuy nhiên, bên cạnh đó do sự tác động và ảnh hởng của mặttrái cơ chế thị trờng nên hiện nay công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho họcsinh đã và đang đặt ra bức xúc cho công tác giáo dục của nhà trờng

Từ những yêu cầu bức thiết trên, với mong muốn góp một phần sức lựccủa mình vào việc nâng cao chất lợng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhTHPT nói chung và Trờng THPT Phan Bội Châu nói riêng, chỳng tôi chọn vấn

đề: Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức,“

lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Châu, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay ” làm đề tài nghiên cứu

2 Tỡnh hỡnh nghiờn cứu đề tài

Trong những năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài viết

về vấn đề đạo đức, lối sống và giáo dục đạo đức dới góc độ tâm lý học nh:

- PGS TS Đoàn Minh Duệ và cỏc cộng tỏc viờn với đề tài “Tỡnh hỡnh

tư tưởng đạo đức, lối sống của sinh viờn cỏc trường Đại học, Cao đẳng

thuộc cỏc tỉnh Bắc miền Trung” Mặc dầu đề tài đã khai thác khá sâu về các

vấn đề đạo đức, lối sống nhng cha đề cập đến làm thế nào để công tác giảngdạy và học tập gắn liền với việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, lối sống

cho học sinh các trờng THPT hiện nay, bởi đề tài chỉ đề cập ở bậc Đại học

và Cao đẳng

- GS VS Phạm Minh Hạc trong nhiều công trình nghiên cứu về đạo đức

đã nhấn mạnh đến vấn đề cấu trúc của nhân cách, cũng nh nhấn mạnh vai tròcủa giáo dục đạo đức trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách

- GS Phạm Tất Dong đã đi sâu nghiên cứu mối quan hệ giữa hoạt độnggiáo dục hớng nghiệp, giáo dục lao động, dạy nghề với mục tiêu giáo dục đạo

đức cho thế hệ trẻ

- Luận án tiến sĩ triết học của Đỗ Tuyết Bảo: Giáo dục đạo đức cho“

học sinh các trờng phổ thông cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời kì

đổi mới hiện nay ,” đã phân tích ảnh hởng của cơ chế thị trờng đối với công tácgiáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ nói chung và học sinh trung học cơ

sở ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

- Công trình nghiên cứu về “lối sống” của Giáo s Vũ Khiêu, đã tập

trung vào giới thuyết khái niệm, phân tích những biểu hiện cơ bản của lốisống và những đặc trng cơ bản của lối sống XHCN, tuy nhiên cha nghiên cứu

về lối sống của học sinh, sinh viên trong tình hình hiện nay

- Bài báo của đồng chí Vũ Trọng Kim đăng tải trên Tạp chí Cộng sản

số 21 (11-1997) khẳng định công tác vận động thanh niên hiện nay trong đó

có thanh niên là học sinh, sinh viên là rất quan trọng Tuy nhiên bài báo cha đisâu phân tích, đánh giá thực trạng và các giải pháp cho công tác giáo dục đạo

đức, lối sống đối với học sinh THPT hiện nay

Cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu trờn đó đề cập tới cụng tỏc giỏo dục đạo đức,lối sống cả về mặt lý luận và thực tiễn, cỏc tỏc giả đó đưa ra những giải phỏpthiết thực nhằm định hướng cho cụng tỏc giỏo dục đạo đức, lối sống Nhữngcụng trỡnh trờn là những tài liệu hết sức bổ ớch khi nghiờn cứu vấn đề này.Cho đến nay chưa cú một công trình khoa học n oà công tác giáo dục đạo đức, lối nghiờn cứu một cỏch cú hệ

thống vµ s©u s¾c về vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh TrườngTHPT Phan Bội Châu.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

a. Mục đích nghiên cứu

Nghiªn cứu về đạo đức, lối sống và vai trò của nó, từ đó luận văn đềxuất một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh Trêng THPT Phan Béi Ch©u hiện nay

b Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, luận văn tập trung làm rõ những vấn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống của học sinhTrêng THPT Phan Béi Ch©u hiÖn nay

- Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi chỉ giới hạn ởviệc điều tra, khảo sát ở Trường THPT Phan Bội Châu, tỉnh Nghệ An

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng những phương pháp cụ thể:

- Phân tích, tổng hợp;

- So sánh, đối chiếu;

- Lôgic và lịch sử;

- Khảo sát và điều tra xã hội học

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn làm rõ hơn vai trò của việc giáo dục đạo đức, lối sống chohọc sinh THPT, qua đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp phù hợp

để nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trêng THPTPhan Béi Ch©u trong giai đoạn hiện nay

7 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo cho các nhà giáo dục trong công tác giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, cấu trúcluận văn gồm có 2 chương 9 tiÕt

B NỘI DUNG Ch¬ng 1 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO HỌC SINH THPT - YÊU CẦU CẤP THIẾT TRONG SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC HIỆN NAY

1.1 Vai trò của việc giáo dục đạo đức, lối sống trong quá trình nâng cao chất lượng giáo dục học sinh THPT hiện nay

1.1.1 Một số quan điểm về đạo đức, lối sống

Từ trước đến nay đã có rất nhiều quan điểm khác nhau về đạo đức, lốisống Đạo đức là một bộ phận trọng yếu trong kiến trúc thượng tầng, là mộthình thái ý thức xã hội Đạo đức cùng với các yếu tố như: thể chế chính trị, triếthọc, tôn giáo, pháp luật, văn học, nghệ thuật đều phản ánh tồn tại xã hội

Đạo đức giống pháp luật về chức năng xã hội, song nó khác pháp luật ởphương thức điều tiết Khái niệm đạo đức được nhận thức trên nhiều góc độkhác nhau: như triết học, kinh tế chính trị, xã hội học Các lÜnh vùc chuyªnm«n này xem xét vấn đề đạo đức trên quan điểm chung, gắn với chế độXHCN đang từng bước hình thành ở nước ta từ sau thắng lợi cña cuộc cáchmạng dân tộc dân chủ đến nay Do vậy, đặc trưng được nhấn mạnh của vấn đềđạo đức ở đây là đặc trưng mang tÝnh x· hội của nó

Đạo đức với tư cách là một hiện tượng xã hội, phản ánh các mối quan

hệ hiện thực, bắt nguồn từ bản thân cuộc sống con người Trong đời sống củamỗi con người, quy luật xã hội tất yếu đòi hỏi họ phải ý thức được ý nghĩa,mục đích hoạt động của mình trong quá khứ, hiện tại và nhu cầu phải làm gìtrong tương lai Có thể nói đạo đức là một hình thái ý thức được hình thành từrất sớm trong lịch sử phát triển nhân loại và được mọi xã hội, mọi giai cấp,mọi thời đại quan tâm Sự phát triển đạo đức xã hội từ thấp đến cao nhưnhững nấc thang giá trị văn minh con người, trên cơ sở phát triển của sức sản

xuất vật chất và thụng qua đấu tranh, gạn lọc, kế thừa mà nội dung đạo đứcngày càng phong phỳ và hoàn thiện hơn.

Đạo đức xuất hiện cựng với sự xuất hiện của xó hội loài người, cũn đạođức học, những tư tưởng về đạo đức với tư cỏch là một bộ phận của tri thứctriết học, xuất hiện cỏch đõy hơn 26 thế kỷ trong kho tàng triết học Trung

Quốc, Ấn Độ và Hy Lạp cổ đại Danh từ “đạo đức” bắt nguồn từ tiếng La

tinh là mos cú nghĩa là lề thúi, cũn theo tiếng Hy Lạp thỡ Ethicos là lề thúi, tậptục Vỡ vậy, khi núi đến đạo đức là núi đến những lề thúi, tập tục liờn quanđến mối quan hệ đối xử với nhau giữa con người với con người trong đờisống xó hội

Ở Phương Đụng, phạm trự “đạo” và “đức” xuất hiện trong cỏc học thuyết chớnh trị - xó hội của Nho giỏo, Lóo giỏo Theo Lóo tử “đạo” là bản

nguyờn, là con đường sinh thành, biến húa của vạn vật, cũng cũn cú nghĩa làcon đường sống của con người trong xó hội Mở rộng phạm trự “đạo” trong

quan hệ chớnh trị - xó hội, Lóo tử đó đề ra thuyết “vụ vi”, cú nghĩa là con

người cần phải “hành động theo lẽ tự nhiờn, thuần phỏc, khụng hành độngtheo tớnh chất giả tạo, gũ ộp trỏi với bản tớnh tự nhiờn của mỡnh” [48; tr.52]

Để làm được điều đú con người phải sống khoan dung, khiờm nhường, khụngphụ trương, thỏi quỏ, phải thấu suốt mọi lẽ tự nhiờn Trong triết học TrungQuốc cổ đại, phạm trự “đạo” luụn được xem xột trong mối quan hệ với phạm

trự “đức”, đức là biểu hiện của đạo, đức đú chớnh là “biểu hiện khỏt vọng

được trời ban cho phước lành” Theo Khổng Tử làm người thỡ phải “khắc kỷ

tu thõn”, cú nghĩa là để đạt được đức con người phải tu dưỡng, phải hoàn

thiện về mặt đạo đức, làm những việc chớnh đỏng mà khụng gượng ộp

Hệ thống triết học Trung Quốc núi chung đều lấy đạo đức - luõn lý làmnội dung chủ yếu cho cỏc luận thuyết, xem đú là yếu tố chi phối toàn bộ đờisống tinh thần của xó hội Vỡ vậy những nguyờn tắc đạo đức được xem như

“khuôn vàng, thước ngọc” để đánh giá con người Trong cuộc sống, con

người phải “tồn kỳ tâm, dưỡng kỳ tính” có nghĩa là phải rèn luyện đạo đức,

nhân cách Khi có được phẩm chất đạo đức cao đẹp thì lúc đó con ngườikhông chỉ biết mình mà còn được biết cả thiên hạ, sẵn sàng chấp nhận giankhổ, hy sinh để đạt được luân lý, đạo đức và được mọi người trong xã hộiđánh giá cao

Ở Phương Tây, ngay từ thời cổ đại, các nhà triết học kể cả theo trườngphái duy vật hay duy tâm đều bàn về đạo đức Khác với Phương Đông coi đạođức là nội dung chủ yếu trong các học thuyết chính trị- xã hội, là khuôn mẫu

để cả xã hội tuân theo, cßn ở Phương Tây đạo đức được bàn đến như là một

bộ phận của hệ thống triết học Chẳng hạn, khi bàn về đạo đức Đêmôcrit đãđứng trên lập trường duy vật khi ông tìm thấy đúng đối tượng nghiên cứu củađạo đức học là cuộc sống con người Đêmôcrit cho rằng “nhận biết một ngườitrung thực và nhận biết một người không trung thực, không những căn cứ vào

việc làm của họ mà còn phải căn cứ vào ý muốn của họ” [13; tr.65] Còn

Aristote thì cho rằng, đạo đức là cái vốn có của con người, sống trong xã hộicon người phải tuân theo những quy tắc, để hướng tới cái cao cả, cái thiện:

“chúng ta không bất tử, nhưng chúng ta không nên phục tùng những điều xấu

xa mà hãy vươn tới sự bất tử sống phù hợp với gì tốt đẹp nhất ở nơi ta đangcó” [13; tr.120]

Tiêu biểu nhất trong lịch sử triết học Phương Tây khi bàn về đạo đức làtriết học cổ điển Đức với những triết gia tiêu biểu như: Kant, Hegel, Feuerbach,Herder v.v Kant một trong những nhà triết học vĩ đại nhất của lịch sử triết họcPhương Tây đã đứng trên lập trường duy tâm tiên nghiệm khi bàn về các vấn

đề triết học trong đó có đạo đức Ông cho rằng, nguyên tắc đạo đức là phảituân theo mệnh lệnh tuyệt đối và chính mệnh lệnh này sẽ hướng con người vàohoạt động cộng đồng, tôn trọng bản thân, tôn trọng người khác, sống đúng với

trách nhiệm công dân trong xã hội Hegel là nhà triết học mặc dù có thế giớiquan duy tâm, nhưng ông vẫn được lịch sử tư tưởng thừa nhận là một nhà biệnchứng lỗi lạc Khi bàn về đạo đức, Hegel cho rằng, con người chỉ thực hiện cáchành vi đạo đức khi có sự thôi thúc bên trong, từ niềm tin của chính mình, màkhông ai có thể ra lệnh hay cưỡng bức, nói cách khác trong quan hệ đạo đứcHegel đề cao vai trò chủ thể của con người.

Nói chung, các nhà triết học trước Mác kể cả Phương Đông hayPhương Tây đÒu bàn nhiều về đạo đức và mặc dù đã có những đóng góp nhấtđịnh nhưng nhìn chung đều rơi vào quan điểm duy tâm khi bàn về vấn đề conngười, về các mối quan hệ xã hội trong đó có quan hệ đạo đức Họ đã khôngthấy đạo đức được hình thành trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên,

đó chính là lao động, trong lao động con người có nhu cầu gắn bó với nhau vàchính trong quan hệ này con người ý thức được rằng bản thân cần phải làm gìhay không nên làm gì để phù hợp với chuẩn mực chung của cộng đồng, của

xã hội Nhưng thiếu sót lớn nhất của các nhà triết học trước Mác là khôngnhìn thấy mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vai tròquyết định của tồn tại xã hội với ý thức xã hội trong đó có ý thức đạo đức,không thấy được cơ sở kinh tế của các quan hệ đạo đức trong xã hội

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc,qui tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của conngêi trong mối quan hê với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiệnbởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội

Nói tóm lại, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xãhội, phản ánh hiện thực đời sống đạo đức xã hội Xã hội học trước Mác khôngthể giải thích một cách khoa học vấn đề nguồn gốc và thực chất của đạo đức

Nó xuất phát từ “mệnh lệnh của Thượng đế”, “ý niệm tuyệt đối”, bản tính bất

biến của loài người chứ không xuất phát từ điều kiện sinh hoạt vật chất của xã

hội, từ các quan niệm xã hội hiện thực để suy ra toàn bộ lĩnh vực tư tưởngtrong đó có tư tưởng đạo đức.

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, trước khi sáng lập các thứ lý luận vànguyên tắc bao gồm cả triết học và luân lý học, con người đã hoạt động, tức là

đã sản xuất ra các tư liệu vật chất cần thiết cho đời sống Ý thức xã hội củacon người là sự phản ánh tồn tại xã hội của con người Các hình thái ý thức xãhội khác nhau tuỳ theo phương thức phản ánh tồn tại xã hội và tác động riêngbiệt đối với đời sống xã hội Đạo đức cũng vậy, nó là hình thái ý thức xã hộiphản ánh một lĩnh vực riêng biệt trong tồn tại xã hội của con người Và cũngnhư các quan điểm triết học, chính trị, nghệ thuật, tôn giáo đều mang tính chấtcủa kiến trúc thượng tầng Chế độ kinh tế - xã hội là nguồn gốc của các quanđiểm về đạo đức con người Các quan điểm này thay đổi theo cơ sở đã đẻ ra

nó Ví dụ: thích ứng với chế độ phong kiến, dựa trên cơ sở bóc lột nhữngngười nông nô đã bị cột chặt vào ruộng đất là đạo đức xã hội nông nô Thíchứng với chế độ tư bản dựa trên cơ sở bóc lột người công nhân làm thuê là đạođức tư sản Chế độ xã hội chủ nghĩa tạo ra một nền đạo đức biểu hiện mốiquan hệ hợp tác trên tình đồng chí và quan hệ tương trợ lẫn nhau của nhữngngười lao động đã được giải phóng khỏi ách bóc lột Như vậy sự phát sinh vàphát triển của đạo đức xét đến cùng là một quá trình vµ lµ kÕt qu¶ tÊt yÕu củaphương thức sản xuất quyết định

Trong cuộc sống con người đặt ra rất nhiều phương thức điều chỉnhhành vi cña m×nh trong đó đạo đức được xem là phương thức điều chỉnh quantrọng Đối với đạo đức, sự đánh giá hành vi con người theo khuôn phép chuẩnmực và qui tắc đạo đức biểu hiện thành khái niệm về thiện và ác, vinh vànhục, chính nghĩa và phi nghĩa Bất kỳ trong thời đại lịch sử nào, đạo đức conngười cũng đều được đánh giá như vậy Các khái niệm về thiện ác, khuônphép và qui tắc hành vi của con người thay đổi từ thế kỷ này sang thế kỷ

khác, từ dân tộc này sang dân tộc khác Và trong xã hội có giai cấp thì bao giờđạo đức cũng biểu hiện lợi ích của một giai cấp nhất định Những khuôn phép

và qui tắc đạo đức là yêu cầu của cả xã hội hoặc của một giai cấp nhất định đề

ra cho hành vi của mỗi cá nhân Nó bao gồm hành vi của cá nhân đối với xãhội và đối với người khác Ở đây quan niệm của cá nhân về nghĩa vụ củamình đối với xã hội và đối với người khác là tiền đề của hành vi đạo đức cánhân Đã là một thành viên của xã hội, con người phải chịu một sự giáo dụcnhất định về ý thức đạo đức, một sự đánh giá đối với hành vi của mình vàtrong những hoàn cảnh nào đó còn chịu sự khiển trách của lương tâm

Các giá trị đạo đức góp phần hình thành nên một hệ thống thang giá trịcủa xã hội, các hành vi đạo đức được đánh giá một cách rõ ràng: hoặc đúng,hoặc sai Vì vậy nó sẽ khẳng định hay phủ định, tán thành hay phản đối dứtkhoát một lợi ích hay một hành vi nào đó của con người Hệ thống giá trị đạođức đi cùng với sự phát triển của thực tiễn đạo đức và lịch sử xã hội loài người,

hệ thống giá trị này là tích cực, nhân văn hay tiêu cực, phản động tïy thuộc vàochỗ nó có phù hợp với sự phát triển của lịch sử, của tiến bộ xã hội hay không

Đạo đức là một hiện tượng xã hội vừa mang tính tinh thần vừa mangtính hành động hiện thực nếu xét dưới hai góc độ: bản thể luận và xã hội học.Trong quá trình nhận thức hướng ngoại mỗi người lấy chuẩn mực của đờisống đạo đức xã hội làm cơ sở, làm căn cứ để thực hiện những hành vi đạođức của riêng mình Nhưng quá trình này chỉ có thể hoàn thiện khi mỗi cánhân tự nhận thức, tự đánh giá được hành vi của chính mình, lúc đó chủ thểđạo đức sẵn sàng thực hiện một cách tự giác những hành vi đạo đức mà bảnthân đã xác định, có ý thức đạo đức mới đem lại tri thức đạo đức, nhờ nó ýthức đạo đức xã hội mới trở thành ý thức đạo đức cá nhân

Lối sống là tổng thể (hệ thống) các nét căn bản đặc trưng cho hoạt độngcủa các dân tộc, các giai cấp, các tập đoàn xã hội trong những điều kiện xãhội nhất định về lịch sử

Theo các nhà xã hội học, tâm lý học của Liên Xô (cũ): Lối sống mộtmặt được xác định bởi quan hệ vật chất, thực tiễn của con người đối với tựnhiên, bởi trình độ trang bị kỷ thuật và năng suất lao động của họ, tức là trình

độ phát triển của lực lượng sản xuất, mặt khác nó được xác định bởi tính chấtcủa quan hệ sản xuất, bởi chế độ kinh tế - xã hội, cơ sở của toàn bộ hệ thốngcác quan hệ xã hội

Lối sống là một phạm trù xã hội khái quát toàn bộ hoạt động sống củacác dân tộc, giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện củamột hình thái kinh tế - xã hội nhất định và biểu hiện trên các lĩnh vực của đờisống: trong lao động và hưởng thụ, trong quan hệ giữa người với người, trongsinh hoat tinh thần và văn hoá

Từ phạm vi rộng lớn ấy, có thể thấy: Lối sống là một thói quen có địnhhướng, có chất lượng lý tưởng Nó là phương cách thể hiện tổng hợp tất cảcác cấu trúc, nền văn hoá, đặc trưng văn hoá của một con người hay một cộngđồng, là một yếu tố xã hội Nó là tiêu chí đầu tiên, tổng hợp nhất thể hiện chấtlượng văn hoá và trí tuệ của một con người Và như vậy, lối sống là một phạmtrù xã hội khái quát toàn bộ hoạt động sống của các dân tộc, các giai cấp, cácnhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xãhội nhất định và biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống Lối sống là phứchợp những mẫu hình nhận thức và hành động biểu hiện như là sự lặp lại phổbiến, ổn định dưới các dạng thức hoạt động đặc trưng cho một dân tộc, mộtquốc gia, một giai cấp, một tập đoàn xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhấtđịnh Ở đây, những chuẩn mực giá trị, những truyền thống tập quán có vai tròhết sức lớn đến phương thức hoạt động, tư duy, cách ứng xử của người tatrong xã hội Tất cả tạo thành cơ sở của khuôn mẫu hành vi của mỗi người,mỗi nhóm và tập đoàn người khác nhau trong xã hội Nó là những cách thức,phép tắc tổ chức và điều khiển đời sống cá nhân, cộng đồng đã được thừanhận rộng rãi và trở thành thói quen

Lối sống là một bộ phận của văn hoá, nó vừa là sản phẩm của văn hoá,vừa là hoạt động biểu hiện, duy trì, sáng tạo, phát triển văn hoá Tuy nhiên,lối sống còn chịu tác động của mức sống, kinh tế, khoa học, công nghệ, giaolưu văn hoá Do vậy, lối sống năng động hơn các hình thái văn hóa khác Trênbình diện tâm lí học có thể xác định lối sống của học sinh là phương thức hoạtđộng đặc trưng cho học sinh, thể hiện sự lựa chọn các hoạt động và cách thứcthực hiện các hoạt động đó trong những điều kiện chủ quan và khách quannhất định.

Công trình nghiên cứu này đề cập vấn đề lối sống của học sinh Trunghọc phổ thông được nhận thức trên nội dung: Lối sống trước hết được coi làmột kiểu sống Lối sống là tổng hợp những quan niệm của cá nhân về lợi íchvật chất, tinh thần và những hành vi thực hiện lợi ích đó Nhận thức này gầntrùng hợp với khái niệm lối sống mà tiến sĩ triết học Tolsstykh nêu ra: “Lốisống là những hình thức cố định điển hình (đối với những quan hệ xã hội cụthể lịch sử) các hoạt động của cá nhân và tập đoàn của con người, những nếpnghĩ của họ trong các lĩnh vực lao động, hoạt động xã hội, chính trị, sinh hoạt

và giải trí” [27; tr.28]

Giữa đạo đức và lối sống có mối quan hệ trực tiếp với nhau Đạo đức

có tác động quan trọng chi phối lối sống Ngược lại, lối sống có tác động haimặt tích cực và tiêu cực đến quá trình củng cố đạo đức Do đó nghiên cứu lĩnhvực đạo đức và lối sống cần đặt trong mối quan hệ đó và tất cả lại có quan hệvới lĩnh vực tư tưởng, chính trị

Như vậy, trên cơ sở khai thác nội hàm và ngoại diên của khái niệm

“Đạo đức và lối sống” được nhìn nhận trên nhiều góc độ Song điểm chung

nhất là đều dựa trên thế giới quan khoa học và phương pháp luận biện chứngMác xít để xem xét Do đó các định nghĩa đó đều chứa đựng những nhân tốhợp lý

* Một số quan điểm về giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPTtrong giai đoạn hiện nay:

Đối với Việt Nam, trong thời kỳ CNH - HĐH cỏc giỏ trị đạo đức trongtruyền thống và hiện đại vẫn giữ vai trũ quan trọng Quỏ trỡnh CNH - HĐH cútỏc dụng to lớn trờn nhiều lĩnh vực của đời sống xó hội, từ kinh tế, chớnh trị,văn hoỏ, tư tưởng đến an ninh quốc phũng Điều này càng cú ý nghĩa sốngcũn khi Đảng ta chủ trơng xây dựng một xã hội “Dõn giàu, nước mạnh, xó hộicụng bằng, dõn chủ và văn minh theo định hướng xó hội chủ nghĩa” Nhữngthành tựu kinh tế - xó hội của sự nghiệp CNH - HĐH đã và đang gúp phầnquan trọng nõng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhõn dõn, tạo điều kiện

để mở mang dõn trớ, nõng cao nhận thức, phỏt triển văn hoỏ, củng cố truyềnthống yờu nước và lũng tự hào dõn tộc, tăng thờm niềm tin vào tơmg lai củachế độ xó hội

Tuy nhiờn, bờn cạnh mặt tớch cực mà quỏ trỡnh CNH - HĐH đem lại, núcũng chứa đựng những mặt tiờu cực đối với sự phỏt triển đất nước Thực tếcho thấy CNH - HĐH đang phỏ vỡ sự cõn bằng giữa xó hội và tự nhiờn, giữatăng trưởng kinh tế và tiến bộ xó hội, gữa con người và con người

Chỳng ta đều biết hành vi của con người tuõn theo hệ thống quy tắc của

xó hội, do xó hội đặt ra Cú người tuõn thủ nú do ý thức được cỏc giỏ trị đạođức, cỏc chuẩn mực xó hội, cú người tuõn thủ nú vỡ xung quanh họ cú những

cơ chế “kiểm soỏt xó hội” mạnh mẽ như gia đỡnh, họ hàng, làng xúm, luật lệ.Thế nhưng khi xó hội chuyển biến dồn dập, quỏ trỡnh CNH - HĐH nhanhchúng đó làm cho hệ thống quy tắc bị phỏ vỡ Lỳc đú phải trỏi, đỳng saikhụng cũn rạch rũi Trong hoàn cảnh đú con người dễ thờ ơ với cỏi thiện,dửng dưng với cỏi ỏc Chớnh điều đú đó tạo điều kiện cho cỏi ỏc, cỏi bất lươngphỏt triển Lối sống thực dụng, cỏ nhõn ớch kỷ đó làm cho tỡnh trạng thamnhũng, buụn lậu, lừa đảo trong sản xuất kinh doanh Chớnh tõm lý sống gấp,

sống hưởng thụ đã làm cho con người trong xã hội, đặc biệt là thanh niên, họcsinh sa vào các tệ nạn xã hội ngày càng nhiều, bị sa sút về phẩm chất, có lốisống không lành mạnh, làm mai một các giá trị đạo đức của dân tộc.

Trong công cuộc đổi mới toàn diện và sâu sắc hiện nay của đất nước ta

về các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, công tác giáo dục và đào tạo được Đảng

ta đặc biệt coi trọng Xây dựng nhân tố con người, trong đó có thanh niên vàhọc sinh là động lực trực tiếp và lâu dài cho sự nghiệp phát triển đất nước.Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng văn hoá làm người của c¸c thế hệcon người Việt Nam Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiêncủa nước Việt Nam độc lập, Người viết: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻvang hay không, dân tộc Việt Nam có được vẻ vang sánh vai các cường quốcnăm châu hay không, chính là nhờ một phần ở công học tập của các cháu”.Chính vì vậy mà Người suốt đời luôn quan tâm đến sự nghiệp giáo dục và đàotạo Do đó, khi đang ngồi trên ghế nhà trường THPT, học sinh cần phải yêunước, thương nòi, chịu khó học tập và rèn luyện đạo đức, có ý chí tự lập, tụcường, năng động, sáng tạo, thực hiện tốt mọi chủ trương, đường lối củaĐảng, pháp luật của Nhà nước, quy định của địa phương, nội quy trongtrường học, khiêm tốn, liêm khiết, trung thực, có ý thức cầu tiến bộ, có tưcách đạo đức tốt, có lối sống lành mạnh, giản dị Theo Hồ Chí Minh, học sinhkhông chỉ học tập tốt mà phải không ngừng tu dưỡng về mặt đạo đức, phấnđấu trở thành những con người toàn diện

Thanh niên, học sinh có vai trò quan trọng đối với tương lai của đấtnước Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Vì lợi ích mười năm trồngcây - vì lợi ích trăm năm trồng người” Do vây, việc giáo dục đạo đức, lốisống cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay là vấn đề then chốt trong sùnghiệp giáo dục và đào tạo hiện nay Khi đánh giá một con người, người tathường đánh giá qua việc làm, qua nhân phẩm, lòng tốt, lòng nhân ái, tất cả

điều đú đều thể hiện qua việc làm, qua hành động chứ khụng phải qua lời núi.Nhà trường luụn đúng vai trũ tớch cực trong việc đào tạo nguồn lực cho tươnglai của đất nước Do vậy mà nhà trường cần phải chỳ ý đến việc dạy người,giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh khụng chỉ thụng qua cỏc bài giảngđạo đức, khụng chỉ trong cỏch ứng xử, lối sống đỳng với chuẩn mực xó hội

mà điều quan trọng hơn cả là nhà trường và đội ngũ các nhà giáo phải lànhững tấm gương nhõn cỏch cho học sinh noi theo

1.1.2 Vai trũ của việc giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

Giỏo dục đạo đức, lối sống cú tỏc động tớch cực đến việc hỡnh thànhbản chất con người, vỡ đạo đức, lối sống được đỳc kết từ tinh hoa văn hoỏ dõntộc và được lưu truyền qua nhiều thế hệ kế tiếp Đạo đức, lối sống được xem

là một chuẩn mực xó hội mà dựa vào đú thanh niờn, học sinh cú thể nhận địnhphải trỏi, cỏi thiện, cỏi ỏc Do vậy, đạo đức cú tỏc dụng giỏo dục, đào tạo nờnnhững lớp người mới, phự hợp với giai đoạn lịch sử mới, gúp phần thỳc đẩy

xó hội phỏt triển

Hiện nay, khoa học và cụng nghệ đó cú bước phỏt triển vượt bậc, chiphối mọi lĩnh vực của đời sống xó hội Bờn cạnh những thành tựu rực rỡ màkhoa học, cụng nghệ đưa lại thỡ cựng với nú nhiều vấn đề xó hội đang đặt ragay gắt như vấn đề dõn số, mụi trường, sự chênh lệch ngày càng xa giữa giàu

và nghốo Cỏc giỏ trị đạo đức, lối sống tốt đẹp của thanh niờn, học sinh ngàycàng cú hướng suy giảm và xúi mũn Trong tỡnh hỡnh đú, vấn đề đặt ra chohiện tại là quỏ trỡnh giỏo dục học sinh đặc biệt là học sinh THPT khụng quaylng với quỏ khứ

Chỳng ta khụng thể lóng quờn, chối bỏ quỏ khứ, bởi quỏ khứ là nềnmúng để xõy dựng nờn những lõu dài tương lai Quỏ khứ dường như vẫn tồntại song hành với hiện tại Do đú, điều quan trọng và cần thiết nhất là làm cho

học sinh hiểu, thấm nhuần cỏc giỏ trị đạo đức của dõn tộc, nhất là đạo đứccỏch mạng, đạo đức Hồ Chớ Minh, vận dụng nú để nhận thức và cải tạo hiệntại, hướng tới tương lai.

Cỏc giỏ trị đạo đức, lối sống tốt đẹp của dõn tộc ta là cơ sở để mỗithanh niờn, học sinh phõn định phải, trỏi, tốt, xấu Nú cú tỏc dụng ngăn chặn,hạn chế những hiện tượng tiờu cực trong đời sống xó hội, xõy dựng mụitrường tốt đẹp ở cơ sở và gúp phần xõy dựng một chế độ xó hội tốt đẹp, ở đúmọi người sống với nhau cú nghĩa tỡnh, vị tha và nhõn ỏi

Đạo đức với những giỏ trị trường tồn của nú cũng cú tỏc dụng địnhhướng sự phỏt triển đất nước một cỏch hợp quy luật Đạo đức cũn đúng vaitrũ điều tiết quan hệ giao lưu với cỏc nước Chỳng ta một mặt tiếp thu nhữngtinh hoa văn hoỏ nhõn loại, nhưng mặt khỏc phải đảm bảo phỏt huy bản sắcvăn hoỏ dõn tộc, khụng bị cỏc nước khỏc đồng hoỏ

Bờn cạnh những mặt tớch cực, đạo đức, lối sống cũn cú những yếu tốtiờu cực: đú là những quan điểm, tư tưởng đạo đức, lối sống sai lầm, lạc hậukhụng giỳp cho con người nhận thức đỳng quy luật phỏt triển xó hội, dẫn đếnhành vi sai lệch, làm cho con người bi quan, chỏn nản, bế tắc trước cuộc sốnghiện tại, mất định hướng trong tương lai Đạo đức mới hoàn toàn trỏi ngượcvới chủ nghĩa cỏ nhõn, ớch kỷ cực đoan của giai cấp tư sản

Kinh tế thị trường là sản phẩm của sự phỏt triển kinh tế - xó hội, xuấthiện và thực sự phỏt triển theo đỳng nghĩa của nú cựng với chủ nghĩa tư bản.Đõy chớnh là bước tiến của nền văn minh nhõn loại Kinh tế thị trường cú cảmặt tớch cực lẫn tiờu cực

Kinh tế thị trường chỳ trọng lợi ớch vật chất, theo nguyờn tắc làm ăn

cú lói Vỡ vậy, nú tạo điều kiện kớch thớch sự tỡm tũi sỏng tạo, là cơ sở đểphỏt triển tớnh năng động của cỏ nhõn, buộc con người muốn tồn tại phải cúnăng lực thực sự, phải nắm bắt chuyờn mụn, tớch luỹ kinh nghiệm để thành

đạt Cơ chế thị trường tạo điều kiện cho con người tự khẳng định mình,nhưng nó cũng sẵn sàng đào thải những yếu kém, sự trì trệ bảo thủ, lạc hậucủa các cá nhân.

Kinh tế thị trường cũng tạo điều kiện để mỗi cá nhân khẳng định nănglực, lợi ích của mình, đòi hỏi phải khắc phục lối tư duy máy móc, siêu hình,cảm tính, nâng cao năng lực tư duy lý tính, giúp tìm ra những giải pháp thực

tế có hiệu quả Sự phát triển của kinh tế thị trường dẫn tới những biến đổitrong định hướng và sự lựa chọn giá trị của con người, nhất là thế hệ trẻ Họđược lôi cuốn vào những ngành nghề mới phù hợp với nhu cầu của xã hội,phù hợp với việc lập thân, lập nghiệp của mình Họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro

để vào làm việc ở các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tưnước ngoài nhằm chóng thành đạt, lương cao Kinh tế thị trường đã đặt ra mộtyêu cầu hết sức khắt khe là con người phải có trình độ sáng tạo, năng động,chứ không thể cứng nhắc, rập khuôn

Kinh tế thị trường buộc con người phải mở rộng mối quan hệ không chỉtrong nội bộ nền kinh tế mà còn vươn ra hội nhập với nền kinh tế thế giới vàgiải quyết mối quan hệ đó bằng lợi ích thực tế Vì vậy, con người không thểsống khép kín mà phải tạo lập mối quan hệ nhiều chiều, đa phương trong bốicảnh quốc tế hiện nay Đây là môi trường rèn luyện nghị lực, bản lĩnh khôngchỉ một người mà của cả quốc gia

Mặt khác do nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường cũng chứađựng những khuyết tật tác động tiêu cực đến đời sống đạo đức của dân tộc

Do chạy theo lợi nhuận tối đa trong kinh tế thị trường, con người luôn tìmmọi biện pháp, thủ đoạn để tăng lợi nhuận, từ đó dẫn đến tâm lí, lối sống thựcdụng, chạy theo đồng tiền Đồng tiền trở thành mục đích cuối cùng, là cáingười ta tôn vinh Điều này dẫn đến những lệch lạc trong nhận thức các chuẩnmực đạo đức, chà đạp lên các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, là một

trong những nguồn gốc sinh ra cỏc tệ nạn xó hội Kinh tế thị trường khụng chỉtỏc động trong lĩnh vực kinh tế mà cũn trong cỏc lĩnh vực khỏc của đời sốngtinh thần con người Nú xõm nhập vào cỏc hoạt động văn hoỏ, làm cho nhiềugiỏ trị tinh thần bị xuyờn tạc, búp mộo bởi lối sống thực dụng, chạy theo đồngtiền Những sỏch bỏo, văn hoỏ phẩm với nội dung khụng lành mạnh, bằngnhiều con đường khỏc nhau gõy ảnh hưởng, đầu độc lớp trẻ Tệ nạn mại dõm,nghiện hỳt đang là căn bệnh nguy hiểm, huỷ hoại đến tinh thần, thể xỏc củanhiều người mà chủ yếu là thanh niờn, học sinh Điều cần phải chỳ trọng làcụng tỏc quản lý, xử phạt cha nghiờm minh bằng phỏp luật và đặc biệt là cụngtỏc giỏo dục đạo đức, lối sống cha được thực hiện nghiờm tỳc Vì thế chúng tacần phải đẩy mạnh công tác quản lý và giáo dục thông qua các hoạt động vănhoá, văn nghệ Cú như vậy, những mặt trỏi của cơ chế thị trường mới đượchạn chế, đời sống ngày càng lành mạnh hơn.

Kinh tế thị trường đề cao hiệu quả thực tế, nhưng lại cú nguy cơ đẩycon người đến lối sống thực dụng, làm xúi mũn, thậm chớ làm đảo lộn hệ giỏtrị đạo đức, văn húa, tinh thần, làm nảy sinh cỏc tệ nạn xó hội, lối sống hiệnsinh, làm tha hoỏ bản chất con người Đặc biệt, mặt trỏi của cơ chế thị trườngtỏc động, lan rộng và ngấm sõu vào cỏc lĩnh vực chớnh trị - xó hội, tinh thầnnhất là giỏo dục, văn hoỏ, y tế làm xuất hiện những hiện tượng “thương mạihoỏ” những hoạt động trờn Thậm chớ cú những hiện tượng phản giỏo dục, phivăn hoỏ, làm băng hoại đạo đức và ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống bỡnh yờncủa xó hội và thế hệ trẻ

Kinh tế thị trường cũng là mụi trường thuận lợi để nảy sinh những tiờucực, là mảnh đất cho chủ nghĩa cỏ nhõn và lối sống thực dụng, vụ đạo đứcphỏt triển Dĩ nhiờn, kinh tế thị trường tự nú khụng mang lại những tiờu cực

đú, mà là do nhiều nguyờn nhõn như cụng tỏc quản lý cũn yếu kộm, hệ thốngphỏp luật chưa hoàn chỉnh, thực thi phỏp luật chưa nghiờm minh Tất cả

những yếu tố đú làm cho mặt trỏi của kinh tế thị trường ngày càng xõm nhậpvào xó hội một cỏch trầm trọng.

Ngày nay, cựng với sự nghiệp CNH - HĐH, con người nhận thức rằng:Giỏ trị và giỏ trị đạo đức luụn là vấn đề ý nghĩa đối với bất cứ xó hội nào, thờiđại nào Chẳng phải ngẫu nhiờn mà cỏi nhỡn đạo đức đó là cỏi nhỡn truyềnthống của nhiều chế độ xó hội Trong nền văn minh hiện đại, việc đỏnh giỏtrỡnh độ tiến bộ của cỏc hiện tượng xó hội, trờn thực tế vẫn rất cần sự tham giacủa cỏc tiờu chuẩn đạo đức Bờn cạnh đú, tớnh đặc thự, tớnh giai cấp, tớnh khuvực vốn là những tớnh chất cố hữu của đạo đức càng làm cho cỏc chuẩn mựcđạo đức khú ăn nhập vào đời sống hiện thực Trong khi đú, bờn cạnh đạo đứccũn hàng loạt giỏ trị cựng loại như phong tục tập quỏn, lối sống, tư duy cũngđang được coi là cỏi cần phải tớnh đến khi xỏc định tiờu chuẩn của tiến bộ xóhội Đõy là cỏc giỏ trị mà nếu thiếu vắng nú thỡ xó hội cụng nghiệp hiện đại dễ

cú nguy cơ biến thành “nơi bất hạnh” của con người.

Từ xưa, ụng cha ta đó đỳc kết rất sõu sắc kinh nghiệm về giỏo dục

“Tiờn học lễ, hậu học văn”, “Lễ” ở đõy chớnh là nền tảng của sự lĩnh hội và

phỏt triển tốt cỏc tri thức và kỹ năng Ngày nay, phương chõm “Dạy người,

dạy chữ, dạy nghề” cũng thể hiện rừ tầm quan trọng của hoạt động giỏo dục

đạo đức, như Bỏc Hồ đó dạy: “Dạy cũng như học, phải chỳ trọng cả tài lẫnđức Đức là đạo đức cỏch mạng Đú là cỏi gốc quan trọng Nếu thiếu đạo đức,con người sẽ khụng phải là con người bỡnh thường và cuộc sống xó hội sẽkhụng phải là cuộc sống bỡnh thường, ổn định ” Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó

từng núi: “Cú tài mà khụng cú đức chỉ là người vụ dụng Cú đức mà khụng cú

tài thỡ làm việc gỡ cũng khú”.

Đảng ta chủ trương: “Tăng cường giỏo dục cụng dõn, giỏo dục tư

tưởng, đạo đức, lũng yờu nước, chủ nghĩa Mỏc - Lờnin, đưa việc giỏo dục tư tưởng Hồ Chớ Minh vào nhà trường phự hợp với từng lứa tuổi và bậc học ”.

Bởi vậy, tu dưỡng và rốn luyện bản thõn để trở thành người cú nhõn cỏch, vừa

cú đức vừa cú tài là hết sức quan trọng đối với mỗi con người, là nhiệm vụhàng đầu của thanh niờn, học sinh

Giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT cú ý nghĩa đặc biệtquan trọng đối với việc hỡnh thành nhõn cỏch, lối sống tốt đẹp của cỏc em.Học sinh THPT là lứa tuổi mới lớn, bồng bột, hiếu động, thớch tỡm hiểu nhữngcỏi mới lạ nờn cũng dễ bị tỏc động trực tiếp của mặt trỏi của cơ chế thị trường

Do đú, việc giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trở nờn quan trọng hơnbao giờ hết và là yờu cầu cấp bỏch trong giai đoạn hiện nay Đạo đức là vấn

đề cốt lừi và phải đặt ở vị trớ trung tõm trong việc xõy dựng con người mới.Cho nờn, học sinh cần phải nhận thấy được tầm quan trọng đặc biệt để khụngngừng tu dưỡng, rốn luyện, phấn đấu thành những con người toàn diện, cú đủđức và tài nhằm phục vụ sự nghiệp phỏt triển đất nước

Như vậy, giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh chịu ảnh hưởng tỏcđộng lớn bởi nền kinh tế thị trường và quỏ trỡnh đổi mới xó hội Sự tỏc động

đú diễn ra theo hai hướng: tớch cực và tiờu cực Điều quan trọng là chỳng taphải tận dụng mặt tớch cực, hạn chế mặt tiờu cực bằng việc tỡm ra hỡnh thức,phương phỏp giỏo dục đạo đức, lối sống một cỏch hiệu quả nhất, gúp phầnhỡnh thành những giỏ trị tốt đẹp mới trong thanh niờn, học sinh trong giaiđoạn hiện nay

học sinh THPT hiện nay

1.2.1 Nội dung giỏo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

Ngày nay, giỏo dục đạo đức cho học sinh THPT là giỏo dục lũng trungthành với Đảng, hiếu với Dõn, yờu quờ hương đất nước, cú lũng vị tha nhõn

ỏi, cần cự liờm khiết và chớnh trực Đú là đạo đức XHCN, là đạo đức của cỏnhõn, tập thể và chủ nghĩa nhõn đạo mang tớnh chõn thực tớch cực, khỏc với

đạo đức vị kỷ, cá nhân Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh gắn chặt vớigiáo dục tư tưởng, chính trị, giáo dục truyền thống dân tộc và bản sắc văn hoádân tộc, giáo dục pháp luật nhà nước XHCN, cung cấp cho học sinh nhữngphương thức ứng xử đúng trước vấn đề của xã hội Từ đó giúp các em có khảnăng tự kiểm soát được hành vi của bản thân một cách tự giác, có khả năngchống lại những biểu hiện lệch lạc về lối sống.

Đạo đức là một bộ phận quan trọng trong nhân cách, là sản phẩmkhông tự nhiên có, đòi hỏi phải có một quá trình sư phạm để hình thành vàphát triển, đó chính là giáo dục đạo đức Giáo dục đạo đức là một quá trình sưphạm, trong đó dưới tác động chủ động của nhà giáo dục nhằm hình thành vàphát triển ở học sinh ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức, hành vi và thói quenđạo đức, nhờ đó mà tạo ra các phẩm chất đạo đức ở học sinh

Mục đích của quá trình giáo dục đạo đức ở nhà trường phổ thông làhình thành ở học sinh những phẩm chất đạo đức, lối sống cao đẹp, góp phầnhình thành con người mới, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH đất nước

Để hình thành ý thức đạo đức, nhà giáo dục phải làm cho học sinh nắmđược:

+ Những nguyên tắc đạo đức XHCN trong mối quan hệ với truyềnthống đạo đức của dân tộc

+ Hệ thống các chuẩn mực đạo đức liên quan đến học sinh làm cơ sởcho những hành vi ứng xử trong cuộc sống

Đây chính là những tri thức cần thiết mà học sinh cần được trang bị đủtrình độ ứng xử trong cuộc sống hàng ngày, nhưng mới chỉ có ý thức đạo đứcthôi thì chưa đủ, ý thức đó phải trở thành nhân tố bên trong thôi thúc conngười thực hiện những hành vi đạo đức một cách tự nguyện, tự giác Đó chính

là tình cảm đạo đức, có tình cảm đạo đức thì mới có những động cơ đạo đứccao đẹp sẵn sàng thực hiện những hành vi đạo đức, nhưng quan trọng hơn là

biết phê phán, lên án và đấu tranh trước những hành vi phi đạo đức, phản vănhoá Giáo dục tình cảm đạo đức là một yếu tố quan trọng trong quá trình giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh Không có tình cảm đạo đức thì con người

sẽ trở nên vô cảm trước cái ác, thờ ơ trước cái thiện, trở thành những kẻ bấtlương, vô đạo đức

Từ ý thức đạo đức và tình cảm đạo đức con người thể hiện bằng nhữnghành vi cụ thể và đây chính là hành vi đích thực, có tính ổn định được rènluyện nhiều sẽ trở thành thói quen hàng ngày Mục đích cao nhất của giáo dụcđạo đức, lối sống chính là hình thành ở học sinh những thói quen, hành vi đạođức tiến bộ trong cuộc sống

Giáo dục đạo đức, lối sống đòi hỏi không chỉ dừng lại ở việc truyền thụnhững tri thức đạo đức, mà quan trọng hơn là kết quả giáo dục phải được thểhiện thành tình cảm, niềm tin, hành động thực tế của học sinh Quá trình dạyhọc chủ yếu được tiến hành bằng các giờ học trên lớp, còn quá trình giáo dụcđạo đức, lối sống không chỉ bó hẹp trong giờ lên lớp mà nó còn được thể hiệnthông qua tất cả các hoạt động trong nhà trường

Để giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh có hiệu quả, yếu tố tập thểgiữ vai trò hết sức quan trọng, công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho họcsinh chỉ đạt kết quả tốt khi nó có sự tác động đồng thời của các lực lượng giáodục: nhà trường, gia đình và xã hội

Trước hết, các giá trị cần được lựa chọn để định hướng cho học sinhTHPT phải đáp ứng được mục tiêu giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ phục vụ đấtnước, đủ sức hoàn thành nhiệm vụ do cuộc sống đặt ra Muốn thực hiện điều

đó, giáo dục lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội giữ vai trò quyếtđịnh, nó là nền tảng điều chỉnh hành vi của học sinh, xác định thái độ lựachọn và ứng xử trước những biến động to lớn của cơ chế thị trường đặt ra

Bên cạnh đó, khi tiến hành giáo dục lý tưởng độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội, chúng ta không thể tách rời khỏi việc giáo dục thế giới quancách mạng và nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa cho học sinh Bởi vì, nhậnthức đúng là yếu tố cốt lõi tạo nên niềm tin có căn cứ khoa học Tuy nhiên,thế giới quan và nhất là nhân sinh quan giai đoạn cách mạng hiện nay đã được

bổ sung nhiều nhân tố mới do chính cuộc sống mang lại

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong giai đoạnhiện nay còn phải giúp cho học sinh có ý thức cộng đồng, tinh thần khoandung, mình vì mọi người, chống chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, bảo vệ môi trườngsống Tinh thần khoan dung và ý thức cộng đồng là kết tinh của các giá trịtruyền thống, nó được hình thành trong lịch sử chống giặc ngoại xâm và dựngnước của dân tộc, tinh thần ấy tạo nên sức mạnh tiềm ẩn bên trong của conngười Việt Nam Nhà trường cần chú trọng đến những phẩm chất đạo đức đểgiáo dục cho các em nhằm nâng cao đạo đức cách mạng, lối sống lành mạnh và

có nhân cách cao đẹp Đó là những phẩm chất đạo đức về tình yêu thương conngười, cần cù, vượt khó trong học tập, giúp đỡ lẫn nhau, có chí tiến thủ, yêuthầy mến bạn và trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, pháp luật củaNhà nước.Cần phải tạo nên một phong trào thi đua sôi nổi về sự phấn đấu, tudưỡng, rèn luyện tư cách đạo đức và tự giác trong học tập Biểu hiện cụ thể,sinh động là bằng nhiều hình thức giáo dục cho học sinh ý thức tập thể, phongtrào “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, phụng dưỡng những người

có công với cách mạng, các bà mẹ Việt Nam anh hùng, bảo vệ của công, giữvững kỷ cương, nội quy, quy chế ở trường cũng như nơi sinh sống

Trước sự tác động của khoa học, công nghệ đang làm cho đời sốngkinh tế - xã hội có những biến chuyển mau lẹ Để có thể thích nghi được vớihoàn cảnh đó, đòi hỏi học sinh phải luôn có tinh thần tự chủ, nhạy bén, chấpnhận sự hy sinh, dám đương đầu khẳng định mình Vì thế, một trí tuệ cao, ý

chí mạnh mẽ chủ động trong công việc là những phẩm chất của thanh niên,học sinh, phải coi đó là những điều kiện để sau khi ra trường, họ có thể hoànthành nhiệm vụ do cuộc sống đặt ra Đây có thể được xem là nét đạo đức khácbiệt hơn cả so với các giá trị đạo đức truyền thống.

Từ những yếu tố trên có thể xác định khái quát nội dung giáo dục đạođức cho học sinh THPT trong giai đoạn mới theo Nghị quyết của Đại hộiĐoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh toàn quốc lần thứ VIII như sau:

Người thanh niên trong thời kỳ CNH - H§H đất nước là người có lýtưởng và đạo đức cách mạng, có lối sống văn hóa, có ý chí tự tôn, tự cườngdân tộc, có trình độ học vấn, giỏi chuyên môn, nghề nghiệp;có sức khoẻ tốt;

có năng lực tiếp cận và sáng tạo công nghệ mới; có ý chí chiến thắng nghèonàn lạc hậu, phấn đấu cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,văn minh [21; tr.39]

Giáo dục đạo đức là nhiệm vụ bao trùm và xuyên suốt toàn bộ hoạttriển nhân cách, giáo dục đạo đức, lối sống phải trở thành mối quan tâm củatoàn xã hội, là vấn đề của mọi vấn đề trong chiến lược giáo dục - đào tạo vì sựphát triển con người và sự phát triển của xã hội

1.2.2 Các hình thức giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

1.2.2.1 Công tác giảng dạy và giáo dục đạo đức, lối sống phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT

Học sinh THPT có một số đặc điểm tâm sinh lý sau:

- Các em đã qua tuổi thiếu niên nhưng lai chưa phải là người lớn,những định hướng giá trị đã được các em đánh giá không chỉ bằng cảm tính

mà đã có sự tham gia của lý trí Mặc dù chưa có sự chính chắn nhưng cũngkhông còn quá bồng bột như học sinh trung học cơ sở nữa, các em đã có đủtrình độ để dễ dàng nhận ra sự không thống nhất giữa lời nói và việc làm củanhà giáo dục Khi đó tác hại của nó đối với quá trình giáo dục là khôn lường,thậm chí phản giáo dục

- Học sinh THPT luôn muốn tự khẳng định mình Đây là một xu hướngngày càng phát triển, thể hiện tính tự lập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trongthanh niên học sinh hiện nay Tuy nhiên, mặt hạn chế của nó là do thiếu kinhnghiệm sống cho nên xu hướng này thường bị tác động xấu của cơ chế thịtrường, các em lại đua đòi thực hiện những hành vi sai lệch làm trái với thuầnphong mỹ tục, cho đó là những hành vi để tự khẳng định mình Chính để tựkhẳng định mình nên hầu hết các em đều rất cố gắng trong công việc nhất làhọc tập và phát huy năng lực của mình để đạt kết quả cao nhất, đây là yếu tốtích cực cần phải phát huy Tuy nhiên nếu tự khẳng định mình quá thì các em

sẽ đề cao cái tôi cá nhân, từ đó rơi vào tình trạng tự ái, thiếu khả năng kiềmchế trước những lời nhận xét của người khác

- Trong xu thế công nghệ thông tin phát triển như vũ bão, học sinh lại

có điều kiện có thể mở mang kiến thức, nâng cao trình độ học vấn, tiếp nhậnthông tin đa chiều, nhưng nếu để quá trình này diễn ra một cách tự phát màkhông có sự hướng dẫn, giáo dục thì các em sẽ có xu hướng hướng ngoại, coitrọng yếu tố kỷ thuật, kinh tế, hiện đại mà xem thường những giá trị nhân văn,giá trị truyền thống đạo đức, thậm chí còn chịu ảnh hưởng của những hành viphản văn hóa như bạo lực, kích dục, sống gấp v.v

1.2.2.2 Giáo dục đạo đức, lối sống căn cứ vào mục tiêu, yêu cầu và cấu trúc chương trình giáo dục đạo đức ở trường THPT

Để hình thành phẩm chất đạo đức cho học sinh, công tác giáo dục đạođức, lối sống nói chung và các môn học nói riêng trong nhà trường phải thựchiện những mục tiêu và nhiệm vụ sau:

+ Hình thành cho học sinh ý thức các hành vi ứng xử của bản thân phảiphù hợp với lợi ích xã hội, giúp học sinh có thể lĩnh hội một cách đúng mứccác các chuẩn mực đạo đức được quy định

+ Từ đó giúp học sinh có niềm tin, có thái độ đúng đắn với các chuẩnmực đạo đức, biết phê phán, đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, nhữnghành vi trái đạo đức, từ đó tự giác, tích cực thực hiện các hành vi đạo đức caođẹp và biết tự hào về truyền thống đạo đức của dân tộc Biết vận dụng nhữngkiến thức đã học để ứng xử những tình huống đạo đức diễn ra trong cuộcsống, có ý thức rèn luyện, thực hành các hành vi đạo đức phù hợp với chuẩnmực đạo đức của xã hội Bồi dưỡng tình cảm đạo đức, tính tích cực và bềnvững và các phẩm chất, bản lĩnh để đảm bảo cho hành vi luôn đúng theo yêucầu đạo đức, rèn luyện thói quen hành vi đạo đức để trở thành bản tính tựnhiên của mỗi cá nhân và duy trì.

Mục tiêu đó cần được phản ánh trong cấu trúc chương trình đạo đứcmôn Giáo dục công dân ở trường THPT trên cơ sở kế thừa và nâng cao nhữngnội dung và chuẩn mực đạo đức mà học sinh đã được tiếp thu và rèn luyện ởcác cấp học dưới Ngoài ra chương trình Giáo dục công dân ở trường THPTđều có ý nghĩa giáo dục đạo đức, lối sống một cách gián tiếp với những trithức liên môn như: Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoahọc, Đường lối của Đảng và Pháp luật Thông qua nội dung chương trìnhnhằm cung cấp cho các em thế giới quan và phương pháp luận khoa học, từ

đó học sinh rút ra được những bài học kinh nghiệm trong cuộc sống

Nói tóm lại, toàn bộ hệ thống nội dung chương trình môn Giáo dụccông dân có chức năng cung cấp tri thức làm nền tảng, là cơ sở cho sự tudưỡng, rèn luyện về mặt tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống cho thanh niên,học sinh

Bên cạnh việc xác định nội dung thì giáo viên cần phải lựa chọn chomình phương pháp giáo dục phù hợp, góp phần quan trọng trong việc giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh ở trường THPT

Để dạy tốt phần công dân với đạo đức giáo viên cần phải sử dụng một

số phương pháp cơ bản sau:

Phương pháp nêu gương: Đây là phương pháp đặc thù của giáo dục đạo

đức, lối sống, không chỉ nêu gương tốt để học sinh noi theo mà còn cả nhữnggương xấu để học sinh lên án, phê phán và biết cách phòng tránh Mặt kháctrong công tác giáo dục đạo đức, lối sống giáo viên phải trở thành tấm gươngsáng, mẫu mực và phải đảm bảo sự thống nhất giữa các ảnh hưởng giáo dụcđối với học sinh

Phương pháp giảng giải: Đây là phương pháp phù hợp với trình độ của

học sinh, nhằm hình thành ở các em những biểu tượng đạo đức, niềm tin vàonhững chuẩn mực đạo đức cao đẹp, mong muốn rèn luyện để đạt được nhữngchuẩn mực đó trong cuộc sống Mặt khác trong khi sử dụng phương phápgiảng giải, ngôn ngữ mang tính biểu cảm của giáo viên có ý nghĩa rất lớntrong quá trình truyền tải các phạm trù, các chuẩn mực đạo đức cũng như việchình thành tình cảm đạo đức ở học sinh

Phương pháp đàm thoại, nêu vấn đề: Đây là phương pháp tối ưu trong

giảng dạy đạo đức ở trường THPT, phương pháp này sẽ phát huy được tínhtích cực, chủ động của học sinh khi các em tiếp nhận, lĩnh hội kiến thức vàgiáo dục đạo đức Thực hiện được phương pháp đàm thoại và nêu vấn đề sẽtạo ra không khí thoải mái và dân chủ trong lớp học, từ đó sẽ kích thích đượcnăng lực tư duy độc lập của học sinh Không những thế, giáo viên còn kiểmtra trình độ nhận thức, cũng như cách ứng xử, thái độ đánh giá của học sinhtrước những chuẩn mực và hiện thực đạo đức đó

1.2.2.3 Giáo dục đạo đức, lối sống thông qua các hoạt động ngoại khoá, tham quan và tìm hiểu thực tế

Đây là những hoạt động hết sức bổ ích nhằm giáo dục đạo đức, lối sốngcho học sinh bằng hoạt động thực tiễn Hoạt động trong tập thể chính là môi

trường tốt để mỗi cá nhân học sinh tự bộc lộ mình thông qua mối quan hệcộng đồng, để từ đó mỗi học sinh có thể tự điều chỉnh hành vi của mình phùhợp với chuẩn mực đạo đức của tập thể và của xã hội Các hoạt động ngoạikhoá phải được chuẩn bi thật chu đáo về cả nội dung và hình thức để thu hútđược đông đảo học sinh tham gia một cách tích cực.

Nhà trường nên tổ chức các hoạt động từ thiện, vận động quyên gópủng hộ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, tham quan di tích lịch sử, bảotàng Một khi các hoạt động này đã đi vào chiều sâu, mang tính thường xuyên

sẽ có tác dụng to lớn trong công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

1.2.2.4 Giáo dục đạo đức bằng việc phát huy giá trị truyền thống dân tộc

Dù ở môi trường giáo dục nào (gia đình, nhà trường hay xã hội) cũngphải có những hình thức giáo dục truyền thống cụ thể, sinh động, phong phú,hấp dẫn, lôi cuốn được sự tham gia đông đảo của thế hệ trẻ chẳng hạn nhưhình thức tuyên truyền miệng về truyền thống, hình thức tổ chức thăm quancác di tích lịch sử, các đền đài, miếu mạo, những danh lam thắng cảnh, hìnhthức tổ chức đọc sách báo về truyền thống, hình thức viết truyện tranh về lịch

sử theo sách giáo khoa các cấp v.v tổ chức các hoạt động theo các chủ đề các

năm hoặc tham gia các phong trào như: “Áo lụa tặng bà”, “Đền ơn đáp

nghĩa”, “Tiếp lửa truyền thống”, “Học tập rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp” Tất cả những hình thức đó đã và đang lôi cuốn được đông đảo thế

hệ trẻ tham gia và đưa lại những hiệu quả trong việc giáo dục đạo đức, lốisống cho học sinh, khơi dậy được tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào

về cuội nguồn của dân tộc Từ đó học sinh sẽ xác định được trách nhiệm củatuổi trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, làm cho mỗi học sinh ýthức được rằng truyền thống của dân tộc mà gần hơn là truyền thống của giađình, nhà trường, địa phương chính là “bến đỗ bình an” của tâm hồn mỗicon người chúng ta

1.3 Thực trạng về đạo đức, lối sống v công tác giáo dục đạo đức, à công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trờng THPT Phan Bội Châu

Nhõn loại đang bước sang thiờn niờn kỷ thứ 3, cuộc sống đang vậnđộng một cỏch chúng mặt Để trở thành một quốc gia phỏt triển, chỳng ta cầnnhiều việc phải làm để gia tăng tốc độ và rỳt ngắn khoảng cỏch.Trong bốicảnh hiện nay, việc phỏt hiện và bồi dưỡng người tài là một cỏch làm khụnngoan, là một trong những yếu tố quan trọng thỳc đẩy nhanh sự phỏt triển củađời sống xó hội

Trong những năm gần đõy, mọi người đều nhận ra rằng năng lực, trớ tuệkhụng được phõn phối đều cho mọi người, năng khiếu bẩm sinh, thiờn hướng

và nguyện vọng lập nghiệp của mỗi người mỗi khỏc, chất lượng và tri thứcnhõn loại gia tăng nhanh chúng khụng thể cú được những bộ úc bỏch khoa.Việc hướng cho học sinh chuyờn sõu vào những mụn chuyờn trờn nền tảngcủa học vấn phổ thụng là cần thiết và đỳng hướng Thực tiễn của 35 năm xõydựng và phỏt triển của Trường THPT Phan Bội Chõu đó chứng minh sự đỳngđắn đú của lónh đạo tỉnh Nghệ An núi chung và Trường THPT Phan BộiChõu núi riờng

Từ năm học 1965-1966, theo Quyết định 198/CP của Thủ tướng Chớnhphủ, một số tỉnh ở Miền Bắc mở một số lớp cấp 3 dạy học sinh cú năng khiếu

về toỏn Ở Nghệ Tĩnh, cỏc lớp chuyờn toỏn đặc biệt đầu tiờn được ra đời và sơtỏn lờn Đụ Lương và Thanh Chương, tiếp theo cỏc lớp chuyờn văn cũng được

ra đời ở trường cấp 3 Thanh Chương Những thế hệ thầy và trũ thời ấy đó làmtrũn nhiệm vụ hết sức vinh quang là đặt những viờn gạch đầu tiờn làm cơ sở

và nền tảng vững chắc để lónh đạo tỉnh Nghệ An đi đến quyết định: Thành lậpTrường năng khiếu Phan Bội Chõu - một trường chuyờn ra đời sớm nhất củaMiền Bắc XHCN Được sự đồng ý của Bộ Giỏo dục, tỉnh Nghệ An đó raQuyết định số 1207 ngày 20-8-1974 về việc thành lập “Trường cấp 3 nội trỳ”

nhằm bồi dưỡng học sinh năng khiếu từ năm học 1974-1975 Đến ngày 15-10

1974 Trường Năng khiếu Phan Bội Châu (Nay là Trường THPT Phan BộiChâu) chính thức được ra đời

Xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An là nơi hội tụ đầu tiêncủa Trường từ niên khoá 1974 -1975 đến cuối năm 1977 Sau khi giải phónghoàn toàn Miền Nam, Nghệ An và Hà Tĩnh sát nhập thành Nghệ Tĩnh Từmột thành phố gần như bị bom đạn huỷ diệt, Thành phố Vinh nhanh chóngđược hồi sinh trong hoà bình Để có điều kiện tốt hơn cho việc dạy và học,trường được chuyển về xã Hưng Lộc, Thành phố Vinh Từ 1981 đến nay,Trường chuyển về số 48, đường Lê Hồng Phong, thành phố Vinh, toạ lạc trênkhuôn viên hơn 20.000m2 với 5 nhà học cao tầng, nhà tập đa chức năng, nhànội trú, nhà truyền thống với qui mô 11 môn chuyên ở 3 khối, tổng số họcsinh hàng năm hơn 1000 em

Trường THPT Phan Bội Châu là một trường có bề dày truyền thốnghiếu học, mặc dù ra đời sớm ở một tỉnh nghèo, phải di chuyển nhiều địa điểmnhưng với truyền thống hiếu học của nhân dân xứ Nghệ, sự lãnh đạo, quantâm của các cấp, các ngành và đặc biệt là sự nỗ lực quyết tâm của thầy và trò

35 năm xây dựng và trưởng thành, lịch sử truyền thống của nhà trường rấtđáng tự hào Từ mái trường này đã đào tạo gần 9200 học sinh có phẩm chấtđạo đức tốt, trình độ văn hoá cao, hơn 90% trong tổng số ấy đã tốt nghiệp đạihọc trong và ngoài nước có nhiều đóng góp trên nhiều lĩnh vực: Quản lý nhànước, khoa học kỹ thuật, kinh tế, sản xuất, bảo vệ tổ quốc

Từ khi thành lập đến nay, từ mái trường này đã có nhiều học sinhtrưởng thành, mà tiêu biểu là:

- Đã có hơn 140 người tiến sỹ

- Đại biểu quốc hội: 3 người

- 13 giáo viên được phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú

- 9 giáo viên được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng III.

- 15 giáo viên được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen

- Nhiều thầy cô giáo được tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục

và Đào tạo

- Nhiều thầy cô giáo được tặng thưởng Quỹ tài năng sư phạm

- Nhiều học sinh đã trở thành các nhà khoa học, doanh nhân, nhà văn,nhà thơ, nhà quản lý, đảm nhận nhiều chức vụ cao

- Học sinh giỏi quốc gia: 700 em

- Học sinh giỏi quốc tế và khu vực: 16 em

- Giáo viên giỏi, chiến sĩ thi đua cấp cơ sở: 46

(Nguồn Tư liệu truyền thống Trường THPT Phan Bội Châu)

Có thể khẳng định, Trường THPT Phan Bội Châu là một trong nhữngtrường chuyên có bề dày truyền thống về chất lượng và hiệu quả giáo dục,luôn là trường chuyên đứng tốp đầu trong hệ thống trường chuyên của cảnước, trở thành địa chỉ giáo dục tự hào và đáng tin cậy của nhân dân, cónhững đóng góp lớn lao trong sự nghiệp giáo dục tỉnh nhà, nơi phát hiện, bồidưỡng và đào tạo nhân tài cho quê hương đất nước

Truyền thống 35 năm của nhà trường thật vẻ vang, thành tích đángđược trân trọng nhưng trước mắt chúng ta đang còn nhiều việc phải làm.Truyền thống là sức mạnh nhưng để tiếp nối quá khứ vẻ vang ấy thật không

dễ Lịch sử 35 năm là hµnh trang vµ bệ phóng, động lực thúc đẩy thầy và trònối tiếp truyền thống vẻ vang đó

Trong những năm học qua nhìn chung đội ngũ giáo viên, cán bộ côngnhân viên nhà trường đoàn kết, nhất trí có tinh thần trách nhiệm với nhàtrường, với học sinh Nhiều giáo viên có tinh thần tự bồi dưỡng để cập nhậtkiến thức, nâng cao trình độ chuyên môn đáp ứng yêu cầu nâng cao chấtlượng đào tạo Bên cạnh đó nhà trường còn quan tâm tới việc nâng cao việcgiáo dục đạo đức, lối sống cho giáo viên, học sinh trong nhà trường

Năm học 2009 -2010 với chủ đề “Đổi mới quản lý và nõng cao chất

lượng giỏo dục”, tiếp tục tổ chức thực hiện tốt cuộc vận động hai khụng vớớ

bốn nội dung trọng tõm “Núi khụng với tiờu cực trong thi cử và bệnh thành

tớch trong giỏo dục Núi khụng với vi phạm đạo đức nhà giỏo và ngồi nhầm lớp” do Bộ Giỏo dục đào tạo phỏt động, cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chớ Minh”, cuộc vận động “Mỗi thầy giỏo, cụ giỏo là một tấm gương sỏng về đạo đức, tự học và sỏng tạo”, phong trào xõy dựng

trường học thõn thiện, học sinh tớch cực

Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta luụn quan tõm tới việcnõng cao chất lượng giỏo dục - đào tạo, trong đú cú chất lượng giỏo dục đạođức, lối sống Từ Đại hội VI đến nay Đảng ta đó ra nhiều nghị quyết chỉ đạocụng tỏc giỏo dục và giỏo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, coi đõy là nhiệm vụtrọng tõm, cốt lừi để xõy dựng con người mới xó hội chủ nghĩa Đảng khẳngđịnh: “Giỏo dục - đào tạo là quốc sỏch hàng đầu” [19], đồng thời nhấn mạnh:

“Tiếp tục đặt lờn hàng đầu nhiệm vụ xõy dựng tư tưởng đạo đức, lối sống vàđời sống văn hoỏ lành mạnh trong xó hội” [2; tr.48]

Sự phỏt triển của ngành giỏo dục - đào tạo trong những năm qua đó núilờn phần nào sự chuyển biến tớch cực về mặt đạo đức, nhõn cỏch của học sinh.Toàn ngành giỏo dục cũng đó ý thức được rằng, đạo đức và chất lượng giỏodục đạo đức cú vai trũ rất lớn trong sự phỏt triển của giỏo dục, để ngành giỏodục vượt qua những thử thỏch trong bối cảnh hiện nay

Tỉnh Nghệ An cũng đó cú sự định hướng và chủ trương nhằm nõng caochất lượng giỏo dục đạo đức cho thế hệ trẻ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnhNghệ An lần thứ XVI đó khẳng định: “Tăng cường giỏo dục lũng yờu nước,yờu quờ hương, giỏo dục truyền thống lịch sử, truyền thống văn hoỏ của dõntộc và xứ Nghệ, giỏo dục văn hoỏ ứng xử ” trong cỏc tiết học chớnh khoỏ vàcỏc hoạt động ngoại khoỏ trong tất cả cỏc trường học” [14; tr.45]

Từ những chỉ đạo cú tớnh định hướng rừ ràng và đỳng đắn, trong nhữngnăm qua ngành giỏo dục Nghệ An núi chung và Trường THPT Phan BộiChõu núi riờng đó đạt được những thành tớch về nhiều mặt, trong đú cú sựchuyển biến rừ nột về cụng tỏc giỏo dục tư tưởng, chớnh trị, đạo đức cho họcsinh, sinh viờn Nhà trường đó xõy dựng và phỏt triển đội ngũ giỏo viờn đủtiờu chuẩn, đỏp ứng yờu cầu của xó hội trong cụng tỏc giảng dạy và giỏo dục.Xõy dựng mụi trường giỏo dục lành mạnh, văn minh, khắc phục đợc thúi hưtật xấu, tệ nạn ma tuý vào trường học Xó hội hoỏ cỏc hoạt động giỏo dục đạođức, lối sống, huy động sự tham gia của gia đỡnh, nhà trường, cỏc ngành cúliờn quan và toàn xó hội trong cụng tỏc giỏo dục đạo đức, lối sống, ngăn chặnnhững biểu hiện tiờu cực trong học đường.

Xu hướng đa dạng hoỏ cỏc hỡnh thức giỏo dục đạo đức, lối sống chohọc sinh, nhà trường đó phối hợp với lực lượng Đoàn Thanh niờn tổ chức cỏchoạt động nội và ngoại khoỏ trong nhà trường Lấy đơn vị lớp, chi đoàn lànũng cốt, dưới sự chỉ đạo của Chi bộ, Đoàn thanh niờn cỏc hỡnh thức giỏo dục

đó ngày càng phỏt huy vai trũ to lớn Từ đú đó nõng cao nhận thức, bồi dưỡngtỡnh cảm đạo đức, giỏo dục hỡnh thành lý tưởng, rốn luyện phẩm chất đạo đức,lối sống, tạo nờn những nột đẹp trong quan hệ ứng xử, nhằm xõy dựng tinhthần đoàn kết, thõn ỏi, tạo mụi trường giỏo dục lành mạnh cho thế hệ trẻ

Về phớa học sinh cú chiều hướng phỏt triển tốt về mặt tỡnh cảm đạođức, cỏc em rốn luyện được kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức đỳng sai,

tự hiểu và vận dụng được một số kiến thức phỏp luật trong cuộc sống hàngngày, khụng cú học sinh vi phạm nghiờm trọng về mặt đạo đức Hầu hết cỏc

em cú lối sống lành mạnh, cú tư cỏch đạo đức tốt, sống trung thực, cú tinhthần hiếu học, tin tưởng vào đường lối của Đảng và phỏp luật của Nhà nước

Bảng 1 Số lượng Đoàn viên là học sinh được kết nạp vào Đảng

(Nguồn:Văn phòng Đoàn Trường THPT Phan Bội Châu, tháng 9/2009)

Qua số liệu trên cho thấy, công tác phát triển Đảng viên của TrườngTHPT Phan Bội Châu trong những năm qua luôn được quan tâm đúng mức

Số lượng đoàn viên ưu tú là học sinh được học đối tượng Đảng và kết nạpĐảng ngày càng tăng Đặc biệt vấn đề tiêu chuẩn chất lượng ngày càng đượcchú trọng

Về phía giáo viên luôn trau dồi đạo đức cách mạng, đạo đức nhà giáo,

tự học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ luôn là tấm gương sángcho học sinh noi theo

Tuy nhiên bên cạnh những thành tích mà thầy và trò Trường THPTPhan Bội Châu đã đạt được trong những năm qua cũng đang biểu hiện nhữngbất cập, yếu kém trong công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

Sự yếu kém được thể hiện trên các mặt cơ bản sau:

Về đạo đức của học sinh:

Một bộ phận học sinh còn chưa tuân thủ kỷ luật của nhà trường, chưahoàn thành nghĩa vụ cơ bản của một người học sinh

Sau khi đưa ra câu hỏi: Em thấy có những hiện tượng vi phạm nào

tương đối phổ biến trong học sinh? Chúng tôi thu được kết quả sau:

Không học bài cũ: 40%

Đi học chậm: 20%