Sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Cùng với vai trò và ýnghĩa của trò chơi học tập ở trong các loại tiết học thì trò chơi học tập đợc sửdụng trong môn “cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” nhằm tích cực hoạt động nhận t

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp tôi đã nhận đợc sự giúp đỡ và đónggóp ý kiến của Ban chủ nhiệm khoa, các thầy cô giáo ở khoa Giáo Dục TiểuHọc, giáo viên các trờng Mầm non Ban giám hiệu, các cô giáo và các cháumẫu giáo trờng Mầm non Hoa Hồng bạn bè.Tôi xin chân thành cảm ơn sự tậntình hớng dẫn và góp ý kiến chân thành, tao điều kiện để tôi có thể hoàn thành

đề tài nghiên cứu

Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn sự hớng dẫn tận tình của thầy giáoPhan Xuân Phồn

Do bớc đầu làm công tác khoa học vì vậy tôi đã gặp không ít khó khăn bỡngỡ ban đầu cho nên không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong đợc sự

đóng góp ý kiến của các thầy cô, bạn bè đồng nghiệp các nhà nghiên cứu tronglĩnh vực giáo dục học để đề tài đợc hoàn thành hơn

Vinh, 5/2004Sinh viên: Cao Thị Hoà

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Trò chơi học tập là một trò chơi có luật nằm trong hệ thống các trò chơikhác đợc sử dụng phục vụ cho mục đích giáo dục trẻ Cùng với vai trò và ýnghĩa của trò chơi học tập ở trong các loại tiết học thì trò chơi học tập đợc sửdụng trong môn “cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” nhằm tích cực hoạt

động nhận thức cho trẻ mẫu giáo ở lứa tuổi 5-6 tuổi

Mặt khác do đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lúc này là “học mà chơi, chơi

mà học”, thông qua hình thức chơi trẻ giải quyết nhiệm vụ học tập một cáchnhẹ nhàng, thoải mái làm cho trẻ dễ dàng vợt qua những khó khăn nhất định.Vì ở đó trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập nh một nhiệm vụ chơi nâng cao tính tíchcực của hoạt động nhận thức trong lúc chơi Vả lại trong quá trình dạy học ở tr -ờng Mầm non nói chung và quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn họcnói riêng, việc sử dụng trò chơi học tập là một yếu tố đóng vai trò quan trọng,góp phần nâng cao chất lợng giờ học Trò chơi học tập tác động trực tiếp đếnviệc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức của trẻ nh cảmgiác, tri giác, t duy và tởng tợng Thông qua trò chơi học tập trẻ giải quyết một

số nhiệm vụ của trí lực, lĩnh hội kỹ năng về ngôn ngữ, chính xác hoá các biểu ợng, các khái niệm đơn giản, vì nhiệm vụ chơi chính là nhiệm vụ nhận thức dớihình thức chơi Và cũng chính nhiệm vụ này đặt ra yêu cầu bắt trẻ phải phântích, so sánh, tổng hợp, phân loại và khái quát

t-Qua chơi trẻ đợc học, đợc tiếp thu kiến thức xã hội qua những câuchuyện những bài thơ Từ đó trẻ biến kinh nghiệm xã hội lịch sử thành kinhnghiệm của cá nhân Theo nghĩa này thì trò chơi học tập đợc xem nh là mộtcông cụ chuyển tải nội dung tri thức học tập cho trẻ mẫu giáo Ngay ở trong nộidung chơi, trong hành động chơi thờng chứa đựng nội dung học tập Và quaviệc thực hiện nội dung chơi, hành động chơi trẻ sẽ có đợc những hiểu biết nhất

định về thế giới xung quanh thông qua tác phẩm văn học

Tuy nhiên, thực tế cho thấy ở các trờng Mầm non hiện nay việc sử dụngtrò chơi học tập cha thực sự có hiệu quả Việc sử dụng các trò chơi học tậptrong tiết học còn mang tính chất ép buộc áp đặt đối với trẻ Và quan trọng hơn

là trẻ cha thực sự đợc tham gia vào tiết học một cách chủ động Chính vì vậy

mà cha phát huy đợc tính tích cực chủ động trong hoạt động nhận thức của trẻ.Phần lớn ở trong các tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học việc sửdụng trò chơi học tập đang còn mang tính chất bên ngoài và tẻ nhạt, cha thực sựlôi cuốn sự hứng thú của trẻ và cha kích thích đợc sự tích cực hoá hoạt độngcủa trẻ

Vì vậy, sử dụng trò chơi học tập nh thế nào để phát huy đợc tính tích cựcnhận thức, chủ động sáng tạo của trẻ là một câu hỏi đang cần có lời giải đáp.Với những lý do trên mà tôi đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu của mình là

“sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trongtiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học”

Nghiên cứu việc sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt độngnhận thức của trẻ mẫu giáo góp phần nâng cao chất lợng quá trình cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học ở trờng Mầm non

3 Khách thể và đối tợng nghiên cứu.

3.1 Khách thể nghiên cứu : Phơng pháp cho trẻ làm quen với tác phẩm

văn học

3.2 Đối tợng nghiên cứu : Cách thức sử dụng trò chơi học tập nhằm tích

cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học

4 Giả thuyết khoa học.

Nếu quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học giáo viên biết sửdụng trò chơi học tập một cách hợp lý, linh hoạt, sáng tạo sẽ tích cực hoá hoạt

động nhận thức của trẻ, từ đó nâng cao chất lợng hiệu quả quá trình cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Điều tra thực trạng sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong quátrình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trờng Mầm non

- Đề xuất và thực nghiệm cách thức sử dụng trò chơi học tập nhằm tíchcực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học

7.1 Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết.

Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nớc có liên quan đến đề tài

7.2 Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn.

- Phơng pháp quan sát việc dạy của giáo viên và học của trẻ ở trờng Mầmnon

- Phơng pháp thực nghiệm

- Phơng pháp trò chuyện, đàm thoại

- Phơng pháp thống kê toán học để chứng minh độ tin cậy của kết quảnghiên cứu

- Phơng pháp anket với mục đích thu thập các thông tin về thực trạng sửdụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở tr-ờng Mầm non, nhằm đánh giá thực trạng và làm cơ sở thực tiễn cho việc xáclập cách thức và quy trình sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học.

Phần nội dung Chơng I

Cơ sở lý luận và thực tiễn của

vấn đề nghiên cứu

1 Cơ sở lý luận.

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Trò chơi học tập là một phơng tiện giáo dục có vai trò ý nghĩa hết sứcquan trọng trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non Do đóvấn đề này đã đợc rất nhiều nhà giáo dục trong và ngoài nớc quan tâm nghiêncứu

Ngay từ đầu thứ kỷ XVII nhà giáo dục học ngời Hà Lan I.B.Bêđêđôp đãcho rằng : Trò chơi học tập là phơng tiện dạy học cho trẻ mẫu giáo Nếu trongtiết học cô giáo sử dụng các phơng pháp biện pháp chơi hoặc tiến hành tiết họcdới hình thức trò chơi sẽ đáp ứng đợc nhu cầu và phù hợp với đặc điểm của trẻ,giúp cho giờ học hiệu quả hơn …

Phrebenlia cho rằng : Trò chơi học tập nh là một phơng pháp dạy học.Tuy nhiên, Phrebenlia nhấn mạnh vai trò của trò chơi học tập là những bài tập,những nhiệm vụ học tập dới sự hớng dẫn của ngời lớn Thế nhng những trò chơihọc tập đợc tổ chức cho trẻ theo chơng trình của Phrebenlia theo nhận xét củacác nhà giáo dục tiến bộ nớc Nga, tiêu biểu là : K.Đ.usinxki thì những trò chơihọc tập đó còn tẻ nhạt, hình thức, ép buộc, không có một chút nào của tuổi thơ,

nó có khả năng dạy trẻ hơn là trẻ tự học (4 tr2)

ở Liên Xô trớc đây, việc sử dụng trò chơi học tập trong giáo dục mầmnon cũng đợc xem xét dới nhiều góc độ khác nhau nh các nhà giáo dụcPh.Lexghap ( 1837 - 1909 ), E.U Chikhepva, A.X.Macarencô, K.Đ.U.sinxki(1824 - 1870), đặc biệt là A.U.uxôva nghiên cứu trò chơi học tập nh là một ph-

ơng tiện lĩnh hội và củng cố kiến thức, ở một chừng mực nào đó những trò chơinày đợc nghiên cứu nh là phơng pháp hình thành các năng lực nhận thức cũng

nh các quá trình tâm lý nh : trí tuệ, chú ý, ghi nhớ, ý chí, đó là cơ sở cho việc

học tập có kết quả cho trẻ mẫu giáo Tuy vậy trong những công trình nghiêncứu này vấn đề xem xét nghiên cứu trò chơi học tập nh là phơng pháp có khảnăng giúp trẻ lĩnh hội, làm sâu sắc hệ thống hoá vốn hiểu biết năng lực hoạt

động trí tuệ cha đợc các nhà nghiên cứu một cách sâu sắc, cha đi vào hiệu quảthực tiễn của nó, cha làm nổi bật đợc tầm quan trọng của trò chơi học tập trongchơng trình dạy và học ở trờng mẫu giáo, nhằm phát huy tính độc lập, sáng tạo,tính tích cực hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học

Theo nghiên cứu của các nhà giáo dục trờng s phạm Quốc gia mang tênLênin, đặc biệt là A.K.Bandarencô cho rằng : trò chơi học tập với t cách là hìnhthức dạy học có thể sử dụng hữu hiệu trong quá trình dạy trẻ mẫu giáo lớn với

sự kiểm tra nội dung của trò chơi ( 3 tr 7)

ở Việt Nam việc nghiên cứu về trò chơi học tập cha nhiều, cha có côngtrình nào nghiên cứu đi sâu về vấn đề này Đặc biệt là việc sử dụng trò chơi họctập trong tiết học cho trẻ với tác phẩm văn học ở trờng Mầm non nhằm pháthuy tính độc lập, sáng tạo, tính tích cực hoạt động nhận thức của trẻ, nâng caohiệu quả dạy học

Nhìn chung các tác giả trong và ngoài nớc đã nhìn nhận vai trò của tròchơi học tập trong quá trình dạy học Tuy nhiên việc nghiên cứu trò chơi ở tr-ờng Mầm non còn rất ít, cha có một tác giả nào nghiên cứu việc sử dụng tròchơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trờngMầm non

1.2 Lý luận chung về trò chơi học tập.

1.2.1 Khái niệm, cấu trúc, ý nghĩa của trò chơi học tập.

* Khái niệm.

Trò chơi học tập là một loại trò chơi có luật, nó tác động trực tiếp đếnviệc củng cố kiến thức và phát triển quá trình nhận thức cho trẻ Thông qua tròchơi học tập các nhiệm vụ giáo dục trí tuệ cho trẻ mẫu giáo đợc giải quyết :phát triển ngôn ngữ, chính xác hoá các biểu tợng, nâng cao tính độc lập sángtạo và tính tích cực hoạt động nhận thức trong khi chơi

* Bản chất của trò chơi học tập.

Mỗi loại trò chơi học tập có sắc thái nhất định và tác dụng nhất định đốivới sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Trò chơi học tập là con đờngnhận thức thế giới xung quanh một cách độc đáo của trẻ mẫu giáo Sự độc đáo

đó đợc thể hiện ở chỗ trẻ sẽ củng cố tri thức, biểu tợng, kỹ năng, thao tác … một cách tự nhiên, thoải mái mà trẻ sẽ không có cảm giác bị áp đặt và thậm chí

là trẻ thực hiện nhiệm vụ một cách tự nguyện và đầy hứng thú

Trò chơi học tập chính là một hình thức tổ chức hoạt động học tập chotrẻ Trong lúc chơi động cơ vui chơi thúc đẩy các em cố gắng làm nhanh, làm

đúng để thắng cuộc Khi đó các em sẽ không ý thức đợc là mình đang học mànhiệm vụ nhận thức đã trang bị cho các em rất nhiều kiến thức qua nội dungchơi Và cũng bằng cách này trẻ sẽ tự mình giải quyết đợc các nhiệm vụ nhậnthức mà ngay chính bản thân trẻ cũng không nhận thấy Lúc này nội dung họctập đợc lồng vào nội dung các trò chơi Thông qua việc thực hiện các thao tácchơi, hành động chơi nhiệm vụ nhận thức đã đợc thể hiện

Nh vậy giữa chơi và học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chơi chính làhọc mà học đợc thông qua chơi

Và khi nói đến “Học mà chơi, chơi mà học” - chính là nói đến chức năngcơ bản của hoạt động học tập ở trẻ mẫu giáo Vui chơi, học tập và lao động cóthể thấy đó là ba hoạt động cơ bản của con ngời Mỗi một giai đoạn phát triểncủa con ngời đều có một hoạt động chủ đạo chi phối các hoạt động khác Cácnhà tâm lý học Maxit đã khẳng định rằng vui chơi là hoạt động chủ đạo của lứatuổi mẫu giáo Hoạt động vui chơi chi phối hoạt động lao động và học tập củatrẻ mẫu giáo làm cho hai hoạt động này mang màu sắc chơi

Học mà chơi, chơi mà học nói lên tính chất học ở trẻ mẫu giáo mà ở đóviệc học tập đợc diễn ra một cách tự nhiên, nhẹ nhàng thoải mái nh là chơi vậy

Điều này nói lên rằng, trẻ mẫu giáo không thể học tập một cách căng thẳng nhhọc sinh phổ thông đợc Và ngay từ thời xa xa, mỗi dân tộc đều đã nghĩ rằngtrò chơi học tập là một lý thú để giáo dục và dạy dỗ con trẻ Họ dùng trò chơi

để dạy trẻ tiếng mẹ đẻ, cho trẻ làm quen với thế giới xung quanh, giúp chúngtiếp thu nền văn hoá của dân tộc mình cũng nh của loài ngời

Và nh vậy xét về mặt bản chất thì trò chơi học tập chính là hình thức trẻhọc bằng chơi - chơi mà học

*

ý nghĩa.

Trò chơi học tập có ý nghĩa quan trọng đối với trẻ Nó vừa là con đờngvừa là phơng tiện góp phần phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo Trong qúa trìnhchơi trẻ phải huy động và sử dụng các giác quan, ngôn ngữ của mình để thựchiện các thao tác chơi, nhiệm vụ chơi Nhờ vậy mà các giác quan của trẻ trởnên tinh nhạy hơn, ngôn ngữ trở nên mạnh lạc hơn và t duy trực quan phát triểnhơn Mặt khác, trò chơi học tập sẽ giúp trẻ củng cố, khắc sâu các biểu tợng, cáctri thức, khái niệm một cách có hệ thống hơn

Các trò chơi học tập sẽ giúp trẻ biết nhìn nhận, phân tích, so sánh, khái

và phát triển trí nhớ Các biểu tợng, tri thức đợc lồng vào nội dung của trò chơi

sẽ giúp trẻ có đợc ấn tợng sâu sắc Vì thế mà trẻ sẽ nhớ đợc lâu hơn

Trò chơi học tập giúp trẻ phát huy đợc tính tự giác tích cực, chủ động củatrẻ Khi hứng thú của trẻ đã đợc kích thích thì trẻ sẽ hào hứng, chủ động đối vớinhiệm vụ học tập đợc lồng vào động cơ chơi Và cũng bằng cách này trẻ sẽcủng cố, khắc sâu các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách chắc chắn, vững chắc

Có thể nói đây là cơ sở để giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ các kiến thức

Qua việc tham gia vào các trò chơi học tập trẻ sẽ làm quen với phơngpháp học tập chủ động và tự tin vào bản thân

Nhờ trò chơi học tập mà trẻ tiếp thu đợc một số tính chất của đồ vật (hìnhdạng, kích thớc, màu sắc ), định hớng đợc không gian, âm thanh cũng nh nắm

đợc đặc tính vật lý của đồ vật và các vật liệu Trò chơi học tập không chỉ có tác

động đến việc phát triển trí tuệ mà còn giáo dục một số phẩm chất đạo đức chotrẻ nh tính thật thà, tính tổ chức, tính tự lập … Trong các trò chơi học tập tậpthể, trẻ còn học đợc cách giao tiếp với nhau, biết thống nhất hành động củamình với các bạn Cũng chính trong trò chơi học tập mà trẻ học đợc cách đánhgiá và tự đánh giá về kết quả đạt đợc

Tóm lại, trò chơi có ảnh hởng giáo dục sâu sắc tới trẻ mẫu giáo BàChikhiepva đã viết “cũng không nên đánh giá trò chơi học tập chỉ về mục đíchhọc tập hiển nhiên của nó, tức là sự định hớng của trẻ trong các biểu tợng nàyhoặc biểu tợng khác … Những trò chơi này đẩy mạnh sự phát triển tất cả mọimặt của trẻ Trò chơi đã tổ chức trẻ lại với nhau, nâng cao tính tự lập của trẻ.Nếu cô giáo tiến hành loại trò chơi này một cách khéo léo và sinh động thì trẻrất thích thú và tràn ngập niềm vui, nh thế sẽ tăng thêm ý nghĩa của trò chơihọc tập”

ở lứa tuổi mẫu giáo, trò chơi học tập là hình thức hoạt động vừa sức, hấpdẫn đối với trẻ và là một trong những phơng tiện có hiệu quả để phát triển cácnăng lực trí tuệ, trong đó có khả năng khái quát, một năng lực rất cần thiết của

t duy con ngời

Theo các nhà khoa học thì trẻ em có thể hoàn thiện và phát triển bảnthân, thực sự bộc lộ nhu cầu ham hiểu biết, tích cực tìm tòi, say mê và sáng tạotrong hoạt động khi :

Trẻ có hứng thú với hoạt động, có cơ hội và điều kiện để hoạt động, trẻhoạt động một cách tích cực, phải nắm đợc phơng thức và có kỹ năng hành

động

Trong các loại trò chơi thì trò chơi học tập vừa thoả mãn nhu cầu chơi,lại vừa thoả mãn nhu cầu nhận thức của trẻ Nét đặc trng của trò chơi học tập lànhiệm vụ nhận thức, luật chơi và các thao tác chơi có mối quan hệ qua lại vớinhau, cùng nằm trong một khối thống nhất thúc đẩy trẻ tìm kiếm các phơngthức giải quyết nhiệm vụ nhận thức Điều đó làm xuất hiện hứng thú bền vữngvới trò chơi học tập mang lại cho trẻ sự thoả mãn, niềm vui sớng và giúp trẻphát hiện ra những khả năng của mình, tạo điều kiện cho mầm mống sáng tạocủa trẻ đợc phát triển.

Khi chơi trò chơi học tập, trẻ mẫu giáo luôn luôn là một chủ thể tích cực,

cố gắng tìm kiếm phơng thức phù hợp để giải quyết nhiệm vụ nhận thức mà tròchơi đã đặt ra cho trẻ Điều này cho thấy là nội dung học tập nằm ngay trongcác nhiệm vụ chơi, hành động và luật chơi Chính trò chơi học tập đã dạy trẻ tduy, tự nhận thức đợc hoàn cảnh xung quanh Đôi khi trò chơi này còn dạy cảcho trẻ sự láu lỉnh để tìm ra lời giải đáp, tìm ra điều bí mật Trò chơi học tậpbao giờ cũng chứa đựng những nhiệm vụ nhận thức khác nhau có mối liên hệchặt chẽ với hoạt động trí tuệ của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Mặt khác trong tròchơi học tập còn chứa đựng những ẩn số bí mật mà muốn tìm đợc lời giải đáp

đòi hỏi trẻ phải tập trung chú ý, tích cực tìm kiếm các phơng thức để giải quyếtnhiệm vụ nhận thức, cố gắng huy động vốn hiểu biết và lựa chọn những thaotác t duy cần thiết để tìm ra lối thoát phù hợp nhất

Nh vậy, trò chơi học tập thực sự trở thành “trờng học đặc trng” của trẻmẫu giáo 5 -6 tuổi và có ý nghĩa đặc biệt đối với chúng Chẳng thế khi bàn vềvấn đề này, N.C Krupskaia khẳng định rằng “đối với trẻ mẫu giáo trò chơi có ýnghĩa đặc biệt Trò chơi với chúng là học tập, trò chơi với chúng là lao động,cũng có khi trò chơi với chúng là một hình thức giáo dục nghiêm túc”

1.2.2 Cấu trúc.

Trò chơi học tập với các thể loại khác nhau đều có một cấu trúc nhất

định, cấu trúc đó giúp chúng ta phân biệt rõ trò chơi học tập với các trò chơikhác Các yếu tố bắt buộc để cấu thành nên trò chơi học tập bất cứ thể loại nào

đều có cấu trúc ba yếu tố : Nội dung chơi, hành động chơi và luật chơi

- Nội dung chơi :

Đây chính là nhiệm vụ học tập, có tính chất nh một bài toán mà trẻ phảitìm lời giải đáp dựa trên những điều kiện đã cho Nội dung chơi là thành phầncơ bản của trò chơi học tập, nó khêu gợi hứng thú sinh động, kích thích trẻ tíchcực hoạt động nhận thức và nguyện vọng chơi của trẻ

- Hành động chơi : Là những hành động mà trẻ thực hiện trong lúc chơi.

Những hành động ấy càng phong phú, nhiều hình vẻ bao nhiêu thì số trẻ thamgiá trò chơi càng nhiều bấy nhiêu và bản thân trò chơi càng lí thú bấy nhiêu

Những động tác chơi do cô giáo thực hiện cho phép cô có thể hớng dẫntrò chơi thông qua “tiến trình làm thử”

Và trong động tác chơi của các em mẫu giáo nhỏ chính là sự di chuyển,sắp xếp lại, thu thập các đồ vật, so sánh chúng và lựa chọn theo dấu hiệu, màusắc, kích thớc, là sự bố trí tranh ảnh, là bắt chớc các động tác chơi v.v… Còn

động tác chơi của trẻ nhỡ và lớn phức tạp hơn : những hành động chơi của trẻ

đòi hỏi phải có sự liên hệ lẫn nhau giữa hành động của một số trẻ này với một

số trẻ khác, đòi hỏi phải có tính liên tục và tuần tự Nhiều trò chơi của trẻ mẫugiáo lớn đòi hỏi phải suy nghĩ kỹ trớc khi làm động tác chơi

- Luật chơi :

Mỗi trò chơi học tập đều có luật chơi do nội dung chơi quy định Mục

đích chính của luật chơi là hành vi chơi, hành động chơi của trẻ Luật chơi cóthể cấm hoặc cho phép hay chỉ thị một điều gì đó với trẻ trong trò chơi làm chotrò chơi trở nên hấp dẫn và có tính chất căng thẳng Luật chơi càng nghiêmkhắc bao nhiêu thì trò chơi càng gay cấn và căng thẳng bấy nhiêu Những luậtchơi này có vai trò lớn nó xác định tính chất, phơng pháp hành động tổ chức,

điều khiển hành vi cùng mối quan hệ lẫn nhau của trẻ trong khi chơi.Nhữngluật chơi trong trò chơi học tập là tiêu chuẩn đánh giá hành động đúng hay sai.Khác với trò chơi đóng vai theo chủ đề( ở trò chơi đóng vai theo chủ đề nhữngtrẻ tích cực thờng đợc phân công đóng vai chính, hấp dẫn còn những trẻ ít tíchcực hơn thờng đợc phân công đóng vai phụ) thì ở trò chơi học tập vị trí của trẻtham gia vào trò chơi nh nhau và đều đợc xác định bằng luật chơi Luật chơi là

điều kiện, là tiêu chuẩn khách quan để đánh giá khả năng của trẻ

Trò chơi có luật có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển nhân cáchcủa trẻ, nó giúp trẻ làm chủ đợc hành vi của mình Trò chơi với các nhiệm vụchơi giúp trẻ hình thành các nét tính cách nh khả năng tự đánh giá việc thựchiện luật chơi của trẻ, kích thích hứng thú, tính độc lập, sáng tạo, tính tích cựctrong hoạt động nhận thức của trẻ

1.3 Vai trò của trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

1.3.1 Đặc điểm nội dung chơng trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trờng Mầm non.

Trong chơng trình dạy học ở trờng Mầm non, chơng trình cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học là một chơng trình chiếm vị trí hết sức quan trọng.Bởi văn học là một loại hình nghệ thuật mà trẻ thơ đợc tiếp xúc rất sớm Mặtkhác văn học là một phơng tiện giáo dục hiệu nghiệm Hình tợng văn học cósức mạnh lôi cuốn trẻ thơ Nó có tác động mạnh mẽ lên tình cảm của các em.Những bài học giáo dục đến với các em một cách tự nhiên, không gò bó, khôngmang tính giáo huấn bắt buộc Không những thế với mục tiêu cơ bản của chơngtrình này là : tạo điều kiện giúp trẻ hoà nhập vào cuộc sống, cung cấp cho trẻnhững kiến thức sơ đẳng, những biểu tợng sơ đẳng về sự vật, hiện tợng và mốiquan hệ giữa chúng trong tự nhiên xã hội ( gia đình, nhà trờng, quê hơng đất n-

ớc, Bác Hồ, thế giới thực vật, thế giới động vật … ) qua đó mở rộng nhận thức

về thế giới xung quanh, bồi dỡng cho trẻ những tình cảm lành mạnh, những ớcmơ cao đẹp, giúp trẻ cảm nhận đợc vẻ đẹp trong tự nhiên, trong quan hệ xã hội

và vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học Và chơng trình cho trẻ làm quen tác phẩm vănhọc không chỉ dừng lại ở việc giúp trẻ cảm nhận hình tợng nghệ thuật mà thôngqua việc mở rộng nhận thức về thế giới xung quanh cho trẻ mà còn hình thành

ở trẻ khả năng, ớc muốn đợc tìm hiểu khám phá thế giới xung quanh

Chơng trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở tuổi mẫu giáo đợcchia thành 3 giai đoạn :

* Giai đoạn mẫu giáo bé ( 3 - 4 tuổi ).

Giai đoạn này kỹ năng tri giác của trẻ còn mang tính tổng thể, khả năngchú ý, ghi nhớ, tổng hợp … còn thấp T duy của trẻ ở lứa tuổi này tuy có một b-

ớc ngoặt cơ bản so với lứa tuổi trớc nhng tuy cũng chỉ dừng ở mức độ t duy trựcquan hành động và còn gắn liền với xúc cảm và ý muốn chủ quan Cho nên ch -

ơng trình dành cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo bé chỉ dừng lại ở mức độ đơn giản, yêucầu trẻ nhận biết các sự vật hiện tợng cụ thể mang tính đặc trng Trên cơ sở đógiúp trẻ lĩnh hội đợc một số sự vật hiện tợng đơn giản gần gũi quen thuộc vớitrẻ, hình thành nên nếp sống thói quen đơn giản hàng ngày

Ví dụ : Từ đặc điểm cơ bản, đặc trng của con vật hỏi trẻ đó là con gì ?

… Hay nói ầm ĩ là con vịt bầu

Hay hỏi đâu đâu là con chó vện …

Và chỉ bằng những đặc điểm đơn giản nh thế thôi mà tác phẩm văn học

vẫn mang lại cho các em hiểu hết về cuộc sống.

* Giai đoạn mẫu giáo nhỡ (4-5 tuổi).

ở giai đoạn này t duy của trẻ đã cao hơn, trẻ đã biết so sánh và hứng thú

t duy ở bình diện bên ngoài và bình diện bên trong ở lứa tuổi này t duy trựcquan hình tợng đã đạt ở mức độ tơng đối cao Vì vậy chơng trình học của trẻmẫu giáo nhỡ có nội dung yêu cầu cao hơn ; mối quan hệ giữa các sự vật hiện t-ợng đợc mở rộng hơn so với trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi).

* Giai đoạn mẫu giáo lớn (5-6 tuổi).

Trẻ mẫu giáo lớn khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hoá đã

đợc phát triển hơn Trẻ biết phân biệt các đối tợng xung quanh theo các dấuhiệu bên ngoài và bên trong, thậm trí là sự t duy logic sơ đồ Chính vì thế ở độtuổi này cấu trúc giờ học của trẻ đợc nâng lên và mở rộng hơn so với mẫu giáo

bé và mẫu giáo nhỡ Những điều trẻ biết không chỉ là các sự vật, hiện tợng quenthuộc xung quanh mà mở ra cả một vũ trụ bao la, cả những vùng đất xa xôi cókhi lớn lên trẻ vẫn không đợc đặt chân đến Và cùng với đó là sự yêu cầu phứctạp hơn trẻ cần phải hoạt động tích cực, độc lập hơn và quan trọng hơn hớng cả

1.3.2 Vị trí của trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Quá trình dạy và học ở trờng Mầm non mang một đặc trng riêng biệt.Quá trình đó không phải là sự truyền thụ kiến thức của ngời giáo viên và sự tiếpnhận kiến thức của trẻ mà là quá trình đan xen hoà quyện của chủ thể và kháchthể Bởi ở lứa tuổi này sự phát triển tâm sinh lý cha hoàn thiện, hoạt động chủ

đạo của trẻ là hoạt động vui chơi Vì vậy mà quá trình dạy học ở lứa tuổi này

đ-ợc tổ chức dới hình thức “Học mà chơi, chơi mà học” cho nên trò chơi học tập

đóng một vai trò không thể thiếu trong quá trình dạy học ở trờng Mầm non

Trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ lĩnh hộinhững biểu tợng về sự vật, hiện tợng, chính xác hoá các biểu tợng, trên cơ sở đótrẻ tiếp thu một số tính chất của đồ vật nh : hình dạng, kích thớc, màu sắc… Cũng trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học sử dụng trò chơi họctập làm cho trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập nh là nhiệm vụ thực hành, giúp trẻ

dễ dàng tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, đẩy mạnh tính tích cực của trẻ, làmcho kiến thức của trẻ trở nên vững chắc

Mặt khác trò chơi học tập đợc sử dụng trong tiết học cho trẻ làm quenvới tác phẩm văn học giúp cho cô giáo tiến hành tiết học một cách nhẹ nhàng,sinh động, hấp dẫn, linh hoạt nhng vẫn đảm bảo nội dung tiết học đáp ứng đợcnhu cầu nhận thức, hứng thú học tập của trẻ.

Tóm lại : Trò chơi học tập có ảnh hởng sâu sắc và không thể thiếu trongquá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trờng Mầm non ElChikiepva đã viết “Trò chơi học tập đẩy mạnh sự phát triển của trẻ về mọi mặt.Nếu trong tiết học cô giáo sử dụng trò chơi học tập một cách khéo léo, sinh

động, hấp dẫn thì trẻ rất thích thú tràn ngập niềm vui và nh thế sẽ làm tăng hiệuquả tiết học, tăng thêm ý nghĩa của trò chơi học tập … ” (1 tr 102)

Những nghiên cứu khoa học gần đây cho phép mở rộng sử dụng trò chơihọc tập nh một hình thức dạy học, phơng pháp, biện pháp dạy học tuỳ theophạm vi sử dụng cụ thể của nó trong tiết học Nếu trò chơi học tập đ ợc sử dụng

để thay thế toàn bộ lĩnh vực hoạt động của cô và trẻ trong tiết học thì trò chơihọc tập là một hình thức tổ chức dạy học Khi trò chơi học tập đợc sử dụng nhmột cách thức làm việc của cô và trẻ thì nó đóng vai trò nh một phơng pháp dạyhọc, khi nó đợc sử dụng nh một bộ phận của phơng pháp thì nó chỉ là biện phápdạy học

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi xác định trò chơi học tập

nh là một phơng pháp, biện pháp đợc sử dụng trong quá trình cho trẻ làm quenvới tác phẩm văn học nhằm phát huy tính tích cực hoạt động của trẻ

1.3.3 Các loại trò chơi học tập đợc sử dụng trong tiết học cho trẻ làm quen tác phẩm văn học

Hiện nay, trong lý thuyết về trò chơi học tập cha có sự phân loại thốngnhất Nhng phần lớn các công trình nghiên cứu khoa học đều phân loại trò chơihọc tập theo cách truyền thống, đó là thống nhất phân thành 3 loại chính

* Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi

Đây là loại trò chơi học tập đợc sử dụng đồ vật, đồ chơi, khi chơi với đồvật, đồ chơi giúp trẻ so sánh, phân tích, xác định sự khác nhau và giống nhaugiữa các đồ vật, đồ chơi Nhờ có loại trò chơi này giúp trẻ làm quen với dặc

điểm, tính chất của đồ vật, đồ chơi nh: Hình dạng, kích thớc, màu sắc, mềmcứng, vải, nhựa, len

* Trò chơi học tập với tranh ( lô tô)

Trò chơi này rất phong phú về chủng loại nh: Tranh xếp từng đôi, tranhlô tô, cờ đôminô trò chơi ghép tranh …

Trò chơi này đợc hình thành nhờ lời nói và hành động của ngời chơi, vớitrò chơi này dựa vào những ấn tợng về đồ vật, đồ chơi trẻ hiểu sâu sắc hơn vềchúng và thể hiện hiểu biết của mình qua lời nói

1.4 Đặc điểm tâm lý của trẻ lứa tuổi mẫu giáo.

Trẻ em lứa tuổi mẫu giáo là giai đoạn phát triển mạnh mẽ với tốc độnhanh, đang dần hoàn thiện về mặt hình thể lẫn các chức năng tâm lý, ở lứa tuổinày hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động vui chơi, trẻ “học mà chơi, chơi màhọc” một cách thoải mái, tự nguyện Sau đây chúng tôi nêu lên một số đặc điểmnhận thức của trẻ mẫu giáo theo khía cạnh mà đề tài nghiên cứu quan tâm

* Về mặt giải phẫu sinh lý.

ở lứa tuổi này thể lực của trẻ phát triển mạnh mẽ về chiều cao, cân nặng,trọng lợng của não tăng từ 1.00g - 1.350g gần bằng ngời lớn Nhờ đó mà khảnăng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát đợc phát triển Các mối quan hệgiữa hai quá trình hng phấn và ức chế đợc thay đổi dần nhng quá trình ức chếvẫn chiếm u thế

* Về mặt nhận thức.

Đối với trẻ mẫu giáo nhận thức cảm tính đang chiếm u thế điều đó thểhiện qua qúa trình nhận thức của trẻ

- Tri giác : Hoạt động tri giác của trẻ phát triển mạnh cho phép trẻ định

hớng những thuộc tính, mối quan hệ bên ngoài của sự vật hiện tợng Khả năngkhái quát bắt đầu đợc hình thành giúp trẻ hiểu đợc những thuộc tính và mốiquan hệ đặc trng của các sự vật hiện tợng : màu sắc, hình dạng, kích thớc,không gian, thời gian … Song những tri giác đó chỉ mang tính chất bên ngoài ítquan tâm đến bên trong, hệ thống tín hiệu thứ 2 đã phát triển mạnh nhng hệthống tín hiệu thứ nhất vẫn chiếm u thế

- Chú ý : ở lứa tuổi này khả năng chú ý của trẻ đã phát triển và gắn liền

với mục đích của hành động, chức năng đặt kế hoạch của ngôn ngữ Tuy rằngchú ý có chủ định đã phát triển nhng chú ý không chủ định vẫn chiếm u thế.Trẻ thờng chú ý vào những đối tợng có sức hấp dẫn, sinh động Vì vậy, trongtiết học việc sử dụng trò chơi học tập mang lại hiệu quả cao kích thích đ ợchứng thú, tính tò mò kích thích sự chú ý của trẻ vào tiết học

- Trí nhớ : ở trẻ trí nhớ có chủ định đang phát triển nhng trí nhớ cha có

chủ định vẫn chiếm u thế, trí nhớ gắn liền với hoạt động, hành động của trẻ.Những sự vật hiện tợng trẻ đợc tiếp xúc nhiều, chơi nhiều trẻ sẽ nhớ lâu hơn.Cho nên cần giúp trẻ nắm vững kiến thức sơ đẳng qua hoạt động, đặc biệt là tròchơi học tập

- T duy : T duy của trẻ đang phát triển mạnh chuyển từ t duy trực quan

hành động sang t duy trực quan hình tợng, khả năng phân tích, tổng hợp, kháiquát phát triển nhng vẫn mang tính sơ đẳng vẫn gắn liền với hoạt động bảnthân

- Tởng tợng : Khả năng tởng tợng của trẻ rất phong phú đợc hình thành

qua quá trình hoạt động của trẻ Càng về cuối tuổi mẫu giáo thì khả năng tởngtợng của trẻ phát triển cao hơn

- Ngôn ngữ : Ngôn ngữ chiếm một vị trí hết sức quan trọng, bởi ngôn ngữ

là phơng tiện nhận thức, là cơ sở cải tổ quá trình nhận thức của trẻ Lứa tuổi nàykhả năng phát triển ngôn ngữ rất mạnh mẽ, trẻ có khả năng nắm đợc ngữ âm,ngữ điệu, ngôn ngữ mạch lạc phát triển mạnh và trẻ biết thể hiện nhu cầu hiểubiết của mình qua ngôn ngữ

- Tình cảm : Đối với trẻ mẫu giáo tình cảm có vị trí quan trọng gắn liền

nhận thức với hành động Cảm xúc gắn liền với hình ảnh trực quan hành động

cụ thể, trẻ rất thích gần gũi với các con vật thích bắt chớc các hành động củachúng Tuy vậy tình cảm của trẻ cha sâu sắc, cha bền vững Từ những đặc điểm

đó trong tiết học cô giáo cần sử dụng trò chơi học tập nhằm hình thành cho trẻnhững tình cảm bền lâu, tích cực hoạt động nhận thức

Nh vậy những đặc điểm tâm lý của trẻ cho ta thấy việc sử dụng trò chơihọc tập vào tiết học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ có vai tròrất quan trọng, góp phần nâng cao chất lợng hiệu quả giáo dục

1.5 Tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ và việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

1.5.1 Tính tích cực.

Tích cực là một khái niệm rộng của nhiều ngành khoa học nh : triết học,xã hội học, tâm lý học, giáo dục học … Mỗi ngành khoa học xem xét về kháiniệm này dới một góc độ khác nhau theo phơng diện nghiên cứu của mình Tính tích cực là một phạm trù vật chất rộng lớn: Mác-Ănghen cho rằng: tínhtích cực thể hiện ở sức mạnh của con ngời trong việc chinh phục cải tạo thế giới

tự nhiên - xã hội và cải tạo chính bản thân mình

Phát triển học thuyết Mác - Ănghen, Lê Nin cho rằng : tính tích cực làthái độ cải tạo của chủ thể với đối tợng, với những sự vật hiện tợng xung quanh

Nó còn có khả năng của mỗi con ngời đối với việc tổ chức cuộc sống điềuchỉnh những nhu cầu, những năng lực của họ thông qua các mối quan hệ xãhội

Quan điểm duy vật biện chứng của triết học Mác - Lênin là cơ sở phơngpháp luận để nghiên cứu vấn đề tích cực trong tâm lý học và giáo dục học Tâm

lý học duy vật biện chứng cho rằng : nhân cách biểu lộ tính tích cực trong hoạt

động bên ngoài, trong tác động qua lại giữa nhân cách với tác phẩm văn học.A.N Lêônchép cho rằng : Tính tích cực của con ngời ( trong đó có cả tính tíchcực nhận thức ) do đối tợng của hoạt động thúc đẩy Tính tích cực gắn liền với

động cơ, nhu cầu hứng thú, làm xuất hiện động lực thúc đẩy con ngời hành

động theo hớng này hay hớng khác ( 6 tr 44)

I.P.Kharlamốp cho rằng : Tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủthể (6)

Vonkon cho rằng : Tính tích cực là lòng mong muốn chủ định và gây nênnhững biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của hoạt động

Một số tác giả khác cho rằng : Tính tích cực là một đặc điểm quan trọngnhất của nhân cách, là điều kiện cần thiết phát sinh tính tự lập

Điểm qua các quan điểm tính tích cực khi xem xét dới góc độ tâm lýhọc, giáo dục học cho ta thấy, tính tích cực gắn liền với trạng thái hoạt độngcủa chủ thể Tính tích cực bao hàm tính chủ động, sáng tạo, ở sự nỗ lực cố gắngcủa cá nhân đợc kích thích bởi động cơ và nhu cầu nhất định, trong đó quá trìnhtác động đến đối tợng nhằm đạt kết quả cao trong hoạt động

1.5.2 Tính tích cực nhận thức.

Thế giới xung quanh ta luôn vận động, biến đổi, không ngừng phát triển

Do đó để tồn tại và phát triển con ngời không ngừng nhận thức tìm chìa khoá

mở cánh cửa bí ẩn của thế giới xung quanh, khám phá các sự vật, hiện tợngtrong thế giới muôn màu, muôn sắc

Lịch sử cho thấy con ngời không ngừng khám phá tìm hiểu vũ trụ bao la

đem lại những thành tựu khoa học và khẳng định khả năng to lớn của trí tuệhoạt động sáng tạo của mình

Theo V.I Lênin : “Quá trình nhận thức của loài ngời đợc diễn ra từ trựcquan sinh động đến t duy trừu tợng, từ t duy trừu tợng đến thực tiễn, từ hiện t-ợng đến bản chất, từ bản chất kém sâu sắc đến cái sâu sắc hơn” Con ngời với tcách là một thực thể tự nhiên sống, thực thể tự nhiên hoạt động Nói đến hoạt

động nhận thức của con ngời là nói đến hoạt động tích cực của họ nhằm cải tạo,cải biến thế giới tự nhiên - xã hội và cải tạo chính bản thân mình

Từ nguyên lý của nhận thức Mác - Lênin các nhà tâm lý học, giáo dụchọc đã xem xét tính tích cực nhận thức của học sinh ở những góc độ khác nhau

Theo I.F Kharlamốp cho rằng : Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt

động nhận thức của học sinh đặc trng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ vànghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức (7 tr 3 )

Theo Nizanốp R.A cho rằng : Tính tích cực nhận thức thực chất là hoạt

động ý chí một trạng thái hoạt động đặc trng bởi sự cố gắng hoạt động nhậnthức của cá nhân (6)

Theo I.F Samôva : Tính tích cực nhận thức là mục đích, phơng pháp vàkết quả hoạt động học tập, là phẩm chất của học sinh Nó xuất hiện mối quan

hệ của học sinh với nội dung, với quá trình học tập, với sự nỗ lực để nắm trithức phơng pháp trong một thời gian với việc huy động ý chí để đạt đợc kết quảhọc tập Tính tích cực biểu hiện bằng sự sẵn sàng về mặt tâm lý cũng nh việcxác định rõ mục đích học, tình huống và những hoạt động để đạt đợc mục đích

đó

Đối với trẻ mẫu giáo nhu cầu nhận thức của trẻ thờng đợm màu cảm xúc.Trong trẻ cảm xúc và những rung động của hoạt động chiếm u thế Tính tíchcực nhận thức của trẻ phát sinh không chỉ duy nhất là nhu cầu nhận thức bảnthân mà còn từ nhu cầu đợc khen, đợc thoả mãn nhu cầu khám phá thế giớixung quanh Đối với trẻ lứa tuổi mẫu giáo hứng thú đóng một vai trò quantrọng tính tích cực nhận thức cá nhân Nếu làm việc gì mà không có hứng thútrẻ sẽ không tập trung chú ý và trí tuệ Vì vậy việc học phải thực sự lôi cuốn trẻ.Những công trình nghiên cứu thực tiễn cho thấy: Trẻ chỉ học có kết quả khi trẻ

đóng vai trò chủ đạo trong việc học Đối với trẻ ý nghĩa của việc học khôngphải ở chỗ trẻ ý thức đợc tầm quan trọng của việc học mà xuất phát từ nhu cầucủa bản thân nh sự tò mò, khám phá thế giới xung quanh, nhu cầu đợc khen …

Trong một số công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý - giáo dục học xôviết (A.P uxôva, A.A.Lubinxkaia, A.K.Bônhân dânarencô, T.M.Babunôpva,E.I.Kazacôpva … ), ở lứa tuổi mẫu giáo đã xuất hiện một hình thức của tínhtích cực ở mức độ cao nhất, đó chính là tính tích cực của hoạt động trí tuệ, haycòn gọi là tính tích cực nhận thức “Trẻ mẫu giáo hoàn toàn có khả năng hoạt

động trí tuệ, chúng biết suy nghĩ về những điều mắt thấy tai nghe, giải đáp đợccác câu đố, biết sáng tác cốt truyện và kể chuyện theo tranh, chúng hay hỏi mọingời xung quanh về những điều cha biết, thậm chí còn thích tranh luận với ngờilớn Sự nghe, sự kể và ngôn ngữ sáng tạo ấy đã trở thành hình thức đặc thùtrong hoạt động trí tuệ của trẻ mẫu giáo” (A.A.Liubinxkaia, Tâm lý học trẻ emmẫu giáo M.1971, trang 367 )

Khi nghiên cứu sự phát triển tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6tuổi trong hoạt động vui chơi, E.I.Kôzacôpva tập trung chú ý vào các thao tác tduy trong quá trình nhận thức Bà coi tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo

nh là một năng lực t duy phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực căng thẳng của trí tuệ, củacác thao tác t duy ( so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá )

Trong một số nghiên cứu khác, tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo

đợc hiểu nh là khả năng theo dõi sự chỉ dẫn bằng hành động, bằng lời nói củacô giáo, phân tích nội dung của nhiệm vụ, chia nhỏ chúng thành các bộ phận,vừa so sánh vừa đối chiếu giữa chúng với nhau, vừa khái quát vừa chia nhỏnhững mối quan hệ đặc thù của chúng Theo họ, giáo dục tính tích cực nhậnthức cần đợc các nhà giáo dục quan tâm và tiến hành trong các hình thức hoạt

động khác nhau của trẻ mẫu giáo nh ở trên tiết học, trong trò chơi, trong lao

động và sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là trong trò chơi học tập chứa đựngnhững điều kiện cần thiết để phát triển năng lực trí tuệ

Tôi nhận thấy, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có khả năng thực hiện đúng, thựchiện đến cùng và thực hiện một cách nhanh chóng những công việc trí óc phùhợp với lứa tuổi Nhờ có khả năng hoạt động trí tuệ bền vững mà trẻ có thể họctập đợc, chúng cảm thấy tự tin và tích cực trong hoạt động Điều này chứng tỏ ởtrẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã xuất hiện một hình thức hoạt động trí tuệ mới tạo chotrẻ có khả năng học cách giải quyết những nhiệm vụ nhận thức phức tạp Vìthế, việc giáo dục tính tích cực nhận thức cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọngcủa giáo dục trí tuệ ở trờng mầm non Theo nghiên cứu của các nhà khoa học,một trong những con đờng giáo dục tính tích cực cho trẻ mẫu giáo có hiệu quả

là dạy học bằng trò chơi Bởi vì, dạy học dới hình thức chơi sẽ tạo điều kiện chotrẻ giải quyết nhiệm vụ nhận thức không bị gò bó, căng thẳng Mặt khác, chínhnhiệm vụ nhận thức cũng nh các thao tác chơi đòi hỏi trẻ phải nỗ lực, tích cựchuy động vốn hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và sử dụng các thao tác t duy cần thiếtnhằm đạt đợc kết quả học tập nhất định Dạy trẻ học dới hình thức chơi làm chohoạt động học tập của trẻ tăng tính xúc cảm và tính hấp dẫn, giúp trẻ có hứngthú với đối tợng nhận thức, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tính tự lực ởtrẻ Trẻ chơi mà học, trẻ học bằng chơi

1.5.3 Chỉ số đánh giá tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học tập.

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tính tích cực nhận thức chứa đựng đầy cảm xúc vàthờng đợc bộc lộ rõ nét qua các hành vi bên ngoài Vì vậy có thể nhận biết tínhtích cực của trẻ theo các dấu hiệu sau:

- Hứng thú của trẻ với nhiệm vụ nhận thức đợc đặt ra với nội dung chơi.

- Chú ý của trẻ đối với trò chơi, lắng nghe khi cô giáo phổ biến nhiệm vụchơi, luật chơi, cách thức chơi

- Trẻ thể hiện tính độc lập giải quyết các nhiệm vụ nhận thức Trẻ tựphân tích nhiệm vụ đợc giao, vận dụng những kiến thức đã biết vào trong hoàncảnh chơi mới và tự tìm cách hoàn thiện trò chơi đặt ra

- Khi chơi trẻ bộc lộ khả nằng vận dụng, sử dụng các thao tác t duy nh:phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát … nhằm tìm ra các phơng thức giảiquyết nhiệm vụ

- Trẻ biết kiểm tra kết quả chơi nếu phát hiện ra lỗi trẻ tự sửa sai

- Trẻ chủ động, linh hoạt trong từng thao tác hành động thực hiện nhiệm

vụ trong từng trò chơi đặt ra

Nh vậy tính tích cực của trẻ trong trò chơi học tập rất đa dạng Từ nhữngdấu hiệu đó, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi đánh giá tính tíchcực, nhận thức của trẻ trong trò chơi học tập theo các chỉ số sau :

1 Cảm xúc hứng thú của trẻ đối với tiết học.

- Mức độ 1 : Trẻ rất hứng thú, sôi nổi, thích thú và bị cuốn hút vào tròchơi, vào tiết học

- Mức độ 2 : Trẻ hứng thú tham gia vào trò chơi, giải quyết các nhiệm vụchơi

- Mức độ 3 : Cảm xúc hứng thú của trẻ đối với trò chơi không biểu hiện

ra bên ngoài

- Mức độ 4 : Trẻ không thích, không hứng thú, không tham gia vào tròchơi

2 Sự chú ý của trẻ trong tiết học thể hiện ở 4 mức độ.

- Mức độ 1 : Trẻ tập trung chú ý cao độ, lắng nghe cô giáo hớng dẫncách chơi, luật chơi và nhiệm vụ chơi

- Mức độ 2 : Trẻ chăm chú vào tiết học nhng không dám tham gia vào tròchơi vì cha nắm rõ nội dung chơi, cách thức chơi, luật chơi, trẻ còn e ngại

- Mức độ 3 : Trẻ tỏ vẻ chú ý theo dõi cô giáo hớng dẫn, chú ý bạn chơinhng trẻ không biết đợc cô giáo nói gì, bạn chơi nh thế nào

- Mức độ 4 : Trẻ không chú ý vào hoạt động trò chơi, trẻ làm những côngviệc khác

3 Khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức của trẻ thể hiện ở các mức độ sau :

- Mức độ 1 : Trẻ tích cực tham gia vào hoạt động, tìm cách giải quyết cácnhiệm vụ của trò chơi, cùng với các bạn trong nhóm, tổ kết hợp thực hiện luậtchơi và giải quyết nhiệm vụ chơi.

- Mức độ 2 : Trẻ cùng các bạn tham gia vào hoạt động trò chơi nhng chathực hiện đợc các nhiệm vụ của trò chơi

- Mức độ 3 : Trẻ thụ động tham gia vào trò chơi, không thực hiện luậtchơi, cách thức chơi, nội dung chơi

- Mức độ 4 : Trẻ không tham gia vào trò chơi

1.5.4 Sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Tích cực hoá hoạt động nhận thức ở đây đợc hiểu là tập hợp các biệnpháp nhằm chuyển biến vị trí của ngời học từ vị trí bị động sang vị trí chủ

động, từ đối tợng tiếp nhận sang chủ thể tìm kiếm tri thức, nhằm nâng cao hiệuquả dạy học (17)

Để phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong tiết học đã có rất nhiềutác giả nghiên cứu và đa ra các phơng pháp khác nhau

Ví dụ : - Phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan

- Phơng pháp trò chuyện, đàm thoại

- Phơng pháp quan sát

- Kích thích hoạt động nhận thức của trẻ thông qua thái độ ứng xử của côgiáo và hoạt động tham quan, dạo chơi

Theo chúng tôi để phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ phải lấy hoạt

động của trẻ làm trung tâm, chú ý đến nhu cầu tìm kiếm, khám phá, hứng thúcủa trẻ, chú ý đến đặc điểm nhận thức của trẻ đó là “Học mà chơi, chơi màhọc”, tức là khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức bằng chính hoạt động củamình dới sự hớng dẫn của cô giáo

Sử dụng trò chơi học tập theo hớng tích cực hoá hoạt động nhận thức củatrẻ thực chất là trẻ tiếp thu những tri thức bài học thông qua trò chơi ở đâytrong các tiết học trẻ đợc tiếp nhận tri thức một cách tích cực, đợc chủ độngtham gia vào quá trình nhận thức Có nghĩa là trẻ đóng vai trò chủ động, côgiáo là ngời đóng vai trò định hớng, điều khiển hoạt động nhận thức của trẻtheo đúng chủ đề tiết học

Trong tiết học trẻ đợc tham gia vào trò chơi học tập chính là lúc trẻ cùngcô giáo tham gia khám phá, cùng học, cùng giải quyết vấn đề và cùng đi đến lýluận cuối cùng

Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một chơng trình chứa nhiềukiến thức quen thuộc gần gũi xung quanh trẻ nhng rất phong phú và đa dạng.

Đó là những kiến thức sở đẳng, đơn giản ban đầu làm cơ sở cho sự phát triểncho giai đoạn sau của trẻ Do đó trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩmvăn học cần đợc tổ chức bằng nhiều phơng pháp, hình thức khác nhau, trong đótrò chơi học tập là một yếu tố không thể thiếu Điều này cho ta thấy trong tiếthọc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, để tích cực hoá hoạt động nhậnthức của trẻ cần khai thác và sử dụng hợp lý các loại trò chơi học tập, tạo điềukiện cho trẻ tích cực hoạt động học tập thông qua trò chơi, nh thế sẽ rất phù hợpvới đặc điểm tâm sinh lý trẻ và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục mầm nonhiện nay Tuy nhiên yêu cầu của trò chơi gắn liền với yêu cầu từng phần, từngtiết học đảm bảo những kiến thức bài dạy Có nghĩa là nội dung trò chơi gắnliền với nội dung yêu cầu tiết học, phù hợp với từng phần tiết học, cần phải lựachọn trò chơi phù hợp, hấp dẫn, sinh động Trong quá trình trẻ làm quen với tácphẩm văn học có thể sử dụng trò chơi học tập ở bất cứ giai đoạn nào của tiếthọc Tuỳ theo mục đích yêu cầu nội dung tiết học, phù hợp với từng phần tiếthọc, cần phải lựa chọn trò chơi phù hợp, hấp dẫn, sinh động

2 Thực trạng sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trờng mầm non.

Trong khuôn khổ một luận văn tốt nghiệp chúng tôi đã tiến hành điều trathực trạng sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩmvăn học ở trờng Mầm non

* Mục đích điều tra.

Nhằm đánh giá thực trạng sử dụng trò chơi học tập ở trờng Mầm non qua

đó xác lập cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng các cách thức sử dụng trò chơi họctập

* Đối tợng nghiên cứu điều tra.

- Giáo viên mầm non 30 ngời

- Trẻ lớp mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi ) ở các trờng Mầm non :

Trờng Mầm non Hoa Hồng

Trờng Mầm non Bình Minh

Trờng Mầm non Quang Trung II

Trờng Mầm non Hng Dũng

Trên địa bàn thành phố Vinh, Nghệ An

* Nội dung điều tra.

- Mức độ nhận thức của giáo viên đối với việc sử dụng trò chơi học tậptrong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

- Hiệu quả của việc sử dụng của trò chơi học tập của giáo viên trong tiếthọc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

- Các phơng thức điều tra, quan sát

- Dự giờ và quan sát hoạt động của cô và trẻ trong tiết học cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học

- Điều tra bằng anket nhằm thu thập ý kiến của giáo viên về vấn đềnghiên cứu

Kết quả khảo sát chúng tôi phân tích ở các mặt sau :

2.1 Nhận thức của giáo viên về vai trò của trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Các mức độ nhận thức của giáo viên mầm non về vai trò của trò chơi họctập đối với hiệu quả dạy tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nh sau :

1 Trò chơi học tập thoả mãn nhu cầu chơi và

nhu cầu nhận thức của trẻ

6 Tiết học không hấp dẫn, lộn xộn, hiệu quả

bài dạy không cao

0

8 Cô giáo rất khó khăn khi tổ chức trò chơi 10 33,33

Từ kết quả điều tra trên cho ta thấy rằng : phần lớn giáo viên đều đánhgiá cao tầm quan trọng và sự cần thiết của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻlàm quen với tác phẩm văn học Trong qúa trình dạy học để đạt hiệu quả cao(73,33%) đợc giáo viên cho rằng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học là rất cần thiết

Theo đánh giá của giáo viên trờng Mầm non sử dụng trò chơi học tậpkích thích đợc hứng thú nhận thức, tính độc lập, sáng tạo của trẻ (93,39%).

Trò chơi nhằm thoả mãn nhu cầu chơi và nhu cầu nhận thức của trẻ(96,67%)

Tiết học sinh động, hấp dẫn, nhẹ nhàng và hiệu quả cao (83,33%)

Trẻ lĩnh hội tri thức một cách tự nhiên không gò bó, áp đặt( 993,33%).Qua những ý kiến của cô giáo ở các trờng Mầm non chúng tôi có thểkhẳng định mức độ cần thiết của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học đối với việc phát huy tích cực hoá hoạt động nhậnthức của trẻ và nâng cao hiệu quả tiết học

2.2 Mức độ thờng xuyên sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Bảng 2 : Mức độ thờng xuyên sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

2.3 Mức độ sử dụng các loại trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

96,66

65,1

Trên biểu đồ ký hiệu các loại trò chơi học tập.

A : Trò chơi học tập bằng lời nói

B : Trò chơi học tập với tranh ( lô tô )

C : Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi

Mỗi loại trò chơi có 3 cột tỷ lệ % giáo viên sử dụng trò chơi học tập cómức độ

- Các cột A1, B1 , C1 chỉ mức độ 1 : Sử dụng thờng xuyên

- Các cột A2 , B2 , C2 chỉ mức độ 2 : sử dụng nhng không thờng xuyên

- Các cột A3 , B3 , C3 chỉ mức độ 3 : không sử dụng

Qua biểu đồ ta thấy có thể sắp xếp các loại trò chơi học tập theo mức độ

1 từ cao đến thấp có trật tự nh sau :

- Trò chơi học tập bằng lời nói : A1 96,66%

- Trò chơi học tập với tranh ( lô tô ) : B1 90,03%

- Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi : C1 33,3%

Nh vậy ta thấy trò chơi học tập càng ít sử dụng đồ dùng, đồ chơi dễ tổchức thì đợc càng nhiều giáo viên sử dụng thờng xuyên Trò chơi học tập bằnglời nói là loại trò chơi đợc giáo viên ở các trờng Mầm non thờng sử dụng trongquá trình dạy học

Trò chơi học tập phải chuẩn bị công phu, tốn nhiều thời gian chuẩn bị đồdùng thì giáo viên càng ít sử dụng nh trò chơi học tập với đồ vật

Điều này chứng tỏ giáo viên cha thực sự chú trọng đến việc sử dụng tròchơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học và cha thực

sự chú ý đến quá trình học của trẻ, chất lợng hiệu quả tiết học

2.4 Cách thức sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Qua dự giờ, điều tra tiết dạy của giáo viên chúng tôi thấy rằng :

Mặc dù giáo viên đã nhận thức cao vai trò của trò chơi học tập nhằm pháthuy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ nhng nhìn chung đa số giáoviên còn rất lúng túng khi sử dụng trò chơi học tập Trong tiết học, trò chơi họctập đợc đa vào cha lôgic, linh hoạt, nội dung trò chơi cha thực sự gắn liền vớinội dung tiết học Mặt khác, các trò chơi học tập đa vào tiết học còn đơn điệu,lặp đi, lặp lại nhiều lần, cha có sự linh hoạt, sáng tạo trong việc sử dụng tròchơi, nên cha thu hút đợc sự chú ý, hứng thú của trẻ Cô giáo chủ yếu sử dụngtrò chơi học tập bằng lời nói, tranh lô tô còn trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơicô giáo ít quan tâm sử dụng Vì vậy, trẻ không đợc tiếp xúc trực tiếp với đồ vật,

từ đó cha kích thích đợc nhận thức của trẻ, làm cho tiết học đơn điệu, tẻ nhạt,không hấp dẫn, sinh động Trong tiết học cô giáo căn cứ vào yêu cầu bài dạy tổchức cho trẻ đàm thoại, quan sát nhiều trẻ cha thực sự chủ động nhận thức Chonên kiến thức trẻ thu đợc rất mờ nhạt, cha sâu sắc, hiệu quả tiết học không cao

2.5 Hiệu quả sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học của giáo viên ở trờng Mầm non.

Việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học có một vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lợng hiệuquả dạy học Tuy nhiên nếu giáo viên sử dụng trò chơi học tập không hợp lý,thiếu khoa học, không những làm cho hiệu quả tiết học không cao mà còn làmcho quá trình lên lớp bị đảo lộn, tiết học không sinh động, không hấp dẫn,không lôi cuốn sự chú ý, hứng thú của trẻ, trẻ tiếp nhận kiến thức mờ nhạt, thụ

động

Trong quá trình dạy học trò chơi học tập đợc coi nh là một hình thức,

ph-ơng pháp dạy học với mục đích kích hứng thú nhận thức của trẻ và củng cố,khái quát, tổng hợp kiến thức trẻ đã thu nhận đợc, nhng giáo viên cha thực sựquan tâm đến điều đó, giáo viên chỉ quan niệm trò chơi học tập nh là một tròchơi đơn thuần, chơi để mà chơi hay tổ chức trò chơi học tập nh là để có sự thay

đổi trong tiết học mà thôi Cho nên phần lớn giáo viên cha chú ý đến nội dungtrò chơi, mặt khác những trò chơi đợc giáo viên đợc tổ chức cho trẻ chơi còn gò

thức chơi Bên cạnh đó có một số giáo viên quan tâm sử dụng trò chơi học tậpvào tiết học rất tốt Song hầu hết các giáo viên cha quan tâm đến tác động củatrò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, giáo viênlên lớp còn sơ sài, tẻ nhạt, đơn điệu cha chuẩn bị kỹ lỡng, còn mang nặng tính

gò ép, bắt buộc Vì vậy, cha phát huy đợc tính tích cực hoá hoạt động nhậnthức, tính độc lập, sáng tạo của trẻ

2.6 Đánh giá chung về thực trạng sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Qua phân tích thực tế trên, chúng tôi có một số nhận xét nh sau :

- Phần lớn giáo viên mầm non đợc điều tra, đều đánh giá cao vai trò củatrò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học góp phầnphát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ và giúp trẻ tiếp thu kiếnthức bài học nhẹ nhàng, sâu sắc, tiết học sinh động, hấp dẫn và hiệu quả caohơn

- Đa số giáo viên đều sử dụng trò chơi học tập vào tiết học nhng khôngthờng xuyên và không có sự đầu t sử dụng trò chơi hợp lý, cha biết khai thácloai trò chơi này để phát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ, chonên chất lợng hiệu quả tiết học hiệu quả cha cao

- Chất lợng học tập của quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn họccòn hạn chế, trẻ học cha hứng thú, cha tích cực, cha chủ động sáng tạo Cô giáolên lớp chủ yếu là đàm thoại cho nên tiết học không hấp dẫn trẻ không chú ý vàkhông hng thú, trẻ chán học, hiệu quả tiết học thấp

Điều này có thể do một số lý do sau :

- Trớc hết chơng trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một

ch-ơng trình mang tính tích hợp chứa đựng nội dung đa dạng, phong phú về những

sự vật, hiện tợng gần gũi xung quanh, giáo viên cha nắm vững cơ sở lý luận,kiến thức còn hạn hẹp về nhiều lĩnh vực, cho nên khi lên lớp còn rất lúng túng.Mặt khác khả năng s phạm của giáo viên còn hạn chế cha linh hoạt khi lên lớp

- Hiện nay, theo chủ trơng đổi mới phơng pháp và hình thức tổ chứcchăm sóc - giáo dục trẻ của vụ mầm non thực hiện đổi mới thực nghiệm ở cáclớp mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi), giáo viên cha nắm đợc yêu cầu, cách thức tổ chứctiết học theo hớng đổi mới Phần lớn giáo viên còn quen với cách dạy cũ chonên khi dạy còn gặp nhiều khó khăn

- Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, giáo viên muốn dạy tốt môn học này phảimất nhiều công sức tiền của để làm đồ dùng nhng thời gian làm việc của giáoviên mầm non rất căng thẳng, chế độ phụ cấp còn thấp

- Do nhu cầu đến trờng của các cháu ngày càng nhiều, cơ sở vật chất lạithiếu thốn nên phần lớn số lợng cháu trong một lớp đều vợt quá mức chuẩn chophép Điều này làm cho giáo viên rất vất vả trong việc chăm sóc, đặc biệt là tổchức dạy trên tiết học.

Những nguyên nhân trên đây đã ảnh hởng không nhỏ đến chất lợng vàhiệu quả của việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Tóm lại :

Trong chơng 1 này chúng tôi đã phân tích lý luận thực tiễn của đề tài,

đây là cơ sở quan trọng cho phép chúng tôi xác lập cách thức sử dụng trò chơihọc tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻlàm quen với tác phẩm văn học

Chơng 2

Sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt

động nhận thức của trẻ mẫu giáo trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Trên cơ sở phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu đểtích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ, để trẻ chủ động, sáng tạo trong quátrình dạy học việc tổ chức trò chơi học tập chiếm một vị trí hết sức quan trọng.Trong trò chơi học tập trẻ đợc thoả mãn nhu cầu chơi, nhu cầu nhận thức, có

điều kiện để phát huy tích cực vốn hiểu biết của mình, khi chơi trẻ đợc học rấtnhiều, đợc khám phá thế giới bí ẩn Chính vì thế trẻ rất hứng thú tích cực hoạt

động trong lúc chơi Có thể nói trò chơi học tập là phơng pháp, hình thức dạyhọc có hiệu quả nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo Tuy nhiên để sửdụng trò chơi học tập có hiệu quả giáo viên cần biết tổ chức chúng một cáchhợp lý, phù hợp với yêu cầu của các bài dạy

1 Yêu cầu đối với việc tổ chức trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

- Giáo viên phải nắm vững đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm nhận thức củatrẻ, trên cơ sở đó lựa chọn các trò chơi học tập có yêu cầu, nội dung phù hợp.Nắm vững mục đích yêu cầu từng tiết học phù hợp với đối tợng trẻ đợc làmquen, đợc trò chuyện đàm thoại

- Trò chơi phải hấp dẫn, gây đợc hứng thú của trẻ khi tham gia vào hoạt

động làm quen với tác phẩm văn học, khi tổ chức trò chơi phải hấp dẫn lôi cuốn

sự chú ý của trẻ, cho thoải mái, không gò ép bắt buộc

- Trò chơi không chỉ củng cố những kiến thức mà trẻ đã thu nhận đợcqua quan sát, đàm thoại, trong cuộc sống mà còn giúp trẻ lĩnh hội tri thức mới

- Xác định nhiệm vụ chơi, cách thức chơi, luật chơi một cách rõ ràng, ớng các nhiệm vụ chơi tới sự phát triển hoạt động nhận thức của trẻ

h Hành động chơi và luật chơi mang tính diễn đạt những phơng thức mãhoá giải quyết nhiệm vụ chơi

- Nâng cao dần yêu cầu mức độ khó của nhiệm vụ chơi ( nhiệm vụ chơi,luật chơi và cách thức chơi giúp trẻ tích cực vận dụng những kiến thức đã biếtvào những hoàn cảnh chơi mới để tìm ra cách giải quyết hoàn thành nhiệm vụnhận thức mà trò chơi đã đặt ra)

- Cần chú ý đến việc khơi gợi và duy trì hứng thú chơi của trẻ và tạo điềukiện giúp trẻ có thể giải quyết đợc các trò chơi trí tuệ khác nhau.

- Trang bị cho trẻ một khối lợng tri thức nhất định về thế giới xungquanh và một số kỹ năng cần thiết

- Trò chơi phải phong phú, đa dạng tránh sự lặp đi, lặp lại một cách đơn

điệu nghèo nàn sẽ làm cho trẻ nhanh chán

2 Cách thức tổ chức trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.

Việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học có thể tiến hành theo các bớc sau :

- Xác định thời điểm cụ thể trong tiết học để tổ chức trò chơi sao cho phùhợp và hiệu quả ( đầu tiết học, giữa tiết học, cuối tiết học )

- Xác định số trẻ tham gia trò chơi ( cá nhân, nhóm, tổ, cả lớp )

- Chuẩn bị đồ dùng phục vụ cho trò chơi đảm bảo tính thẩm mỹ, đảm bảotính trực quan và đảm bảo an toàn cho trẻ

- Giáo viên nghiên cứu kỹ toàn bộ diễn biến của trò chơi, xác định vị trícủa giáo viên trong trò chơi ( ngời hớng dẫn, bạn chơi, trọng tài, cổ động viên)

- Lựa chọn những phơng pháp, hình thức tổ chức trò chơi, chuẩn bị trớccho trẻ hình thành biểu tợng về sự vật, hiện tợng, đồ dùng, đồ vật gần gũi, quenthuộc trong cuộc sống xung quanh, cần thiết để trẻ giải quyết nhiệm vụ giáodục trong trò chơi

Đối với trẻ mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi ) đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị côngphu, lựa chọn những kiến thức cần làm giàu cho trẻ thông qua trò chơi Khácvới lứa tuổi mẫu bé, mẫu giáo nhỡ, trẻ mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi ) các quá trìnhtâm lý đã phát triển cao hơn, khả năng quan sát, phân tích, so sánh, khái quát,tổng hợp … đã phát triển Cho nên khi tổ chức trò chơi học tập cho trẻ cần chú

ý khả năng thực hiện luật chơi, cách chơi của trẻ để từ đó nâng cao dần sao chophù hợp Cần chú ý đến trẻ khi thực hiện trò chơi nh : tính kỷ luật, tính tổ chức,tính đoàn kết, tôn trọng bạn chơi …

Ví dụ : Khi dạy bài “Ai đáng khen nhiều hơn” giáo viên có thể tổ chứctrò chơi “Ghép tranh”.

- Cô giáo soạn giáo án và xác định trò chơi này mang tính chất củng cốkiến thức trẻ đã thu nhận đợc trong bài học và mở rộng hiểu biết của trẻ chonên sử dụng trò chơi này vào cuối tiết học

- Trò chơi đợc tổ chức theo hình thức thi đua, vì vậy tổ chức cho từngnhóm chơi Trong trò chơi cô giáo đóng vai trò là trọng tài hoặc ngời hớng dẫn

- Cô giáo chuẩn bị một số đồ dùng cho trò chơi nh : 2 bảng gắn tranh,các hình tranh rời về nội dung câu chuyện để trẻ gắn tranh theo nội dung đó

- Khi soạn giáo án cô giáo nghiên cứu kỹ nội dung yêu cầu của bài để ớng chuẩn bị lời dẫn dắt vào trò chơi sao cho phù hợp, linh hoạt hấp dẫn, gâyhứng thú của trẻ

h-* Bớc 2 : Tổ chức hớng dẫn trò chơi.

Đây là bớc quan trọng nó có tính quyết định đến sự thành công của tròchơi, do vậy mà cô giáo phải nắm rõ cách thức tổ chức hớng dẫn và có kỹ năng

s phạm ở bớc này cô giáo cần làm những công việc sau :

- Cô giáo cho trẻ làm quen với các đồ dùng, đồ chơi mà trẻ sẽ sử dụngtrong trò chơi, cô giáo đàm thoại, giới thiệu về đồ dùng, đồ chơi một cách ngắngọn, hấp dẫn

- Cô giáo giới thiệu tên trò chơi, nội dung chơi, luật chơi và cách thứcchơi

- Cô giải thích diễn biến quá trình chơi sao cho phù hợp với luật chơi, côyêu cầu số trẻ tham gia vào trò chơi, thảo luận với trẻ về các vai chơi nhiệm vụchơi, luật chơi

- Cô xác định với trẻ vị trí của mình trong quá trình chơi ( là bạn chơi,trọng tài, ngời hớng dẫn )

Sau khi giới thiệu và hớng dẫn trẻ chơi cô giáo cho trẻ tham gia chơi,trong khi trẻ chơi cô giáo luôn bao quát trẻ, hớng dẫn động viên, khích lệ kịpthời khi trẻ gặp khó khăn Đặc biệt cần chú ý đến những trẻ nhút nhát, e ngại

động viên, khuyến khích đa trẻ dần hoà nhập vào trò chơi cùng các bạn, cô luôn

có mặt đúng lúc tạo tình huống kích thích hứng thú và duy trì hứng thú, tíchcực hoạt động của trẻ từ đầu cho đến cuối trò chơi

Ví dụ : Khi dạy bài “Hoa cúc vàng” cô giáo có thể tổ chức cho trẻ chơitrò chơi “ Thi xem ai chọn nhanh”

- Cô nói : “Hôm nay cô cháu chúng mình cùng chơi trò chơi “thi xem aichọn nhanh” Cô có một vờn hoa gồm nhiều loại hoa Trong đó có những hoahồng, hoa đồng tiền, hoa phăng và cả hoa cúc nữa.

- Nhiệm vụ của các con chúng mình chia làm 2 đội Mỗi đội lấy cho cônhững bông hoa cúc vàng và trắng có số lợng 6

Đội xanh lấy cho cô những bông hoa cúc màu trắng

Đội đỏ lấy cho cô những bông hoa cúc vàng có số lợng 6

Chúng mình cùng thi xem đội nào lấy nhanh và đúng nhất Sau khi cô

đếm từ 1 - 5 thì hãy nhanh nhanh trở về đội của mình, đội nào tìm đúng vànhanh hơn thì đội đó thắng

Trong khi trẻ chơi cô giáo bao quát động viên khuyến khích trẻ hoànthành nhiệm vụ

Hoặc khi dạy bài “Chú đỗ con” cô sẽ sử dụng trò chơi “Vòng quay luânchuyển”

Cô có những tranh lô tô về sự nảy mầm của cây và hạt Bây giờ chúngmình giúp cô gắn tranh lô tô quả theo đúng quá trình phát triển của cây nhé

* Bớc 3 : Phân tích đánh giá kết quả trò chơi.

Bớc phân tích trò chơi này đợc tiến hành vào cuối trò chơi nhằm giúp trẻthấy đợc những thành quả lao động của mình sau một quá trình tích cực hoạt

động, giúp trẻ thấy đợc những gì trẻ cha làm đợc để từ đó trẻ tự rút ra cho mìnhnhững bài học kinh nghiệm và biết cách sửa sai

Cuối trò chơi cô đa ra các nhận xét đánh giá hoặc cho trẻ tự nhận xét

đánh giá kết quả là trẻ đạt đợc cũng nh các hành vi đạo đức của trẻ trong lúcchơi Cô giáo ghi nhận những thành tích trẻ đã đạt đợc tạo cho trẻ niềm tin vàochính mình Đặc biệt cô giáo động viên khuyến khích kịp thời nhng trẻ chahoàn thành tốt nhiệm vụ chơi, khéo léo chỉ cho trẻ thấy những công việc trẻ chalàm tốt Tức là khen nhng lại giúp trẻ thấy đợc những chỗ sai mà vẫn giữ đợchứng thú chơi của trẻ đối với trò chơi trong lần chơi sau Sau khi nhận xét đánhgiá kết quả của trò chơi cô giáo phải khéo léo linh hoạt chuyển từ hoạt động tròchơi sang hoạt động khác nhằm duy trì hứng thú và sự chú ý của trẻ vào tiếthọc

Ví dụ : Khi dạy bài “Ai đáng khen nhiều hơn” sau khi tổ chức cho trẻchơi trò chơi cô giáo chỉ cho trẻ thấy “Ghép tranh” cô giáo cùng trẻ phân tích

đánh giá nhận xét kết quả cả trò chơi, cô đa ra một số câu hỏi để trẻ trả lời

- Đội xanh và đội đỏ đội nào đã thắng ?

Sau cùng cô tổng hợp lại : Cô thấy đội xanh và đội đỏ đều cố gắng ghéptranh đúng và nhanh nhng đội xanh ghép nhanh hơn, đúng hơn nên phần thắngthuộc về đội xanh Còn đội đỏ cũng rất cố gắng nhng vì các bạn hồi hộp quánên chậm hơn một chút, lần sau đội đỏ sẽ cố gắng hơn để giành chiến thắng.

Nh vậy, để sử dụng trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen vớitác phẩm văn học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ đạt hiệu quảcao, đòi hỏi cô giáo phải chuẩn bị rất kỹ lỡng Mặt khác phải vận dụng trò chơimột cách linh hoạt vào từng thời điểm cụ thể của tiết học mới mang lại hiệu quảcao trong tiết học

3 Thiết kế một số trò chơi học tập trong tiết cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trong chơng trình mẫu giáo 5-6 tuổi.

Bài 1: Truyện "Ai đáng khen nhiều hơn"

Trò chơi 1: "Chiếc nón kỳ diệu"

- Mục đích: Củng cố cho trẻ những hiểu biết về các phơng tiện giao thông

Qua đó giúp trẻ củng cố về luật lệ giao thông

Phát triển ngôn ngữ và sự nhanh nhẹn linh hoạt của trẻ

- Yêu cầu: Trẻ biết vận dụng kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ trò chơi

- Chuẩn bị: Một mô hình "Chiếc nón kỳ diệu" có ngăn các ô Trong các ô cógắn các loại phơng tiện giao thông theo số lợng 3-4-5-6 tơng ứng

- Hớng dẫn chơi: Cho trẻ ngồi hình chữ U

Hôm nay cô sẽ cho các con chơi một trò chơi đó là trò chơi "Chiếc nón

kỳ diệu"

Chúng mình thấy tên "Chiếc nón kỳ diệu" này của cô có ngăn các ô, mỗi ô làmột loại phơng tiện giao thông tơng ứng Cô sẽ quay chiếc nón kỳ diệu này, khichiếc kim dừng ở ô có mấy phơng tiện giao thông thì nhiệm vụ của chúng mình

là kể thật nhanh tên câu chuyện có số nhân vật tơng ứng Bạn nào nói nhanh và

đúng bạn đó sẽ thắng cuộc đấy

Trò chơi 2: "Ghép tranh" theo nội dung câu chuyện.

- Mục đích: Giúp trẻ củng cố lại kiến thức nội dung đã học

Rèn luyện tính nhanh nhẹn tham gia trò chơi

- Yêu cầu: Trẻ ghép tranh theo nội dung câu chuyện

Một bạn đại diện cho một đội kể về nội dung đoạn chuyện đó theo tranh

- Chuẩn bị: Bộ tranh theo nội dung câu chuyện

Bảng nỉ để gắn tranh