Sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử việt nam từ thế kỉ xĩ ở lớp 10 THPT (chương trình chuẩn) luận văn thạc sĩ lịch sử

Nguyên nhân của vấn đề có lẽ là nhiều nhưng theo chúng tôi mộttrong những nguyên nhân cơ bản là do giáo viên chưa chú ý đến việc giúp họcsinh hiểu rõ về các nhân vật lịch sử trong quá tr

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ , chỉ bảo rất tận tình của GS TS Nguyễn Thị Côi Cô không chỉ giúp đỡ tôi về phương pháp nghiên cứu mà còn động viên những lúc tôi gặp khó khăn để tôi có thể hoàn thành luận văn Tôi cũng xin chân thành cảm ơn thầy PGS TS Trần Viết Thụ đã góp ý để đề tài được hoàn thiện hơn.

KÝ HIỆU CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9

2.1 Tài liệu nước ngoài 10

2.2 Tài liệu trong nước 11

3 Đối tượng ,Phạm vi nghiên cứu 12

3.1 Đối tượng 12

3.2 Phạm vi nghiên cứu 12

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 13

4.1 Mục đích 13

4.2 Nhiệm vụ 13

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 13

5 1 Cơ sở phương pháp luận 14

5.2 Phương pháp nghiên cứu 14

6 Giả thuyết khoa học 14

7 Đóng góp của đề tài 14

8 Cấu trúc của luận văn 15

CHƯƠNG 1: 16

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU 16

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài 16

1.1.1 Quan niệm về nhân vật lịch sử, tài liệu về nhân vật lịch sử 16

1.1.2 Xuất phát điểm của vấn đề 18

1.1.3 Vai trò ý ngĩa của việc sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT 25

1.1.4 Một số nguyên tắc sư phạm khi lựa chọn tài liệu về nhân vật lịch sử 28

1.2 Cơ sở thực tiễn 30

1.2.2 Học sinh: 32

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 35

CHƯƠNG 2: 36

MỘT SỐ BIỆN PHAP SỬ DỤNG TÀI LIỆU VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX LỚP 10 THPT (Chương trình chuẩn) 36

2.1 Vị trí mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX 36

2.1.1 Vị trí 36

2.1.2 Mục tiêu 36

2.1.3 Nội dung cơ bản của sách giáo khoa lịch sử lớp 10 phần Việt Nam 37

2.2 Những nhân vật và tài liệu về nhân vật lịch sử cần được khai thác sử dụng trong dạy học 39

2.2.1.Những nhân vật lịch sử cần biết và hiểu phải khắc họa trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) 39

2.3 Một số biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT ( chương trình chuẩn) 53

2.3.1 Những yêu cầu cơ bản khi lựa chọn biện pháp sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) 53

2.3.2.Một số biện pháp đối với các nhân vật lịch sử quan trọng cần biết và hiểu 57

2.3.3 Các biện pháp đối với những nhân vật ít quan trọng về mặt kiến thức có ý nghĩa giáo dục tư tưởng tình cảm cho HS 73

2.4.Thực nghiệm sư phạm 77

2.4.1 Mục đích thực nghiệm 77

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 81

KẾT LUẬN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 88

Phụ lục 1 88

Phụ lục 2 92

Phụ luc 3: 104

là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các

kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủnghĩa, xây dựng tư cách trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tụchọc lên hoặc đi vào cuộc sống lao động tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.[27,tr 37] Để nâng cao chất lượng Giáo dục đáp ứng yêu cầu của đất nước trongtình hình hiện nay Đảng, nhà nước đã có nhiều chính sách phát triển Giáo dục.Vai trò chủ đạo thuộc về ngành Giáo dục nên bản thân ngành đã hết sức quantâm chú ý nâng cao chất lượng đào tạo để sản phẩm của mình ngày càng đápứng được yêu cầu xã hội đặt ra Tùy theo đặc trưng, vị trí, chức năng, nhiệm vụcủa mỗi cấp học, môn học sẽ đóng góp cụ thể vào việc thực hiện nhiệm vụchung của ngành

Bộ môn lịch sử dạy ở trường phổ thông là một trong những môn học thuộc

về ngành khoa học xã hội nhân văn nên có ưu thế rất lớn trong việc giáo dục tưtưởng đạo đức, tình cảm cho học sinh Ngay từ thời cổ đại Marcus Tullisscicero(106-43 Tcn) đã cho rằng sử học là “người thầy dạy của cuộc đời”, còn nhà sửhọc Ngô Sĩ Liên ở thế kỷ XV của Việt Nam thì cho rằng mục đích của việc

phần giúp cho con người nhận thức thế giới, cải tạo xã hội và giáo dục tư tưởngđạo đức tình cảm cho con người Thông qua bộ môn lịch sử ở trường phổ thông

sẽ hình thành được ở học sinh hệ thống kiến thức cơ bản về thế giới quan khoahọc, rèn luyện kỹ năng bộ môn, có được thế giới Nhờ đó giúp cho các em cóđược hành vi ứng xử đúng đắn trong cuộc sống, góp phần giáo dục tư tưởngtình cảm ở học sinh

Nói tới lịch sử trước hết là nhắc tới sự kiện lịch sử, các sự kiện này thườnggắn với nhân vật cụ thể, trong số các nhân vật đó có những người rất kiệt suấtgóp phần thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội, là tấm gương sáng cho học sinh noitheo Nhưng cũng có nhân vật phản động gây cản trở sự phát triển lịch sử, họcsinh cần phải biết và hiểu rõ để có thái độ ứng xử đúng cho bản thân Muốnviệc học Lịch sử của học sinh không trở nên nhàm chán, khô khan thì ngườigiáo viên cần phải có biện pháp gây hứng thú tích cực học tập cho các em Mộttrong những biện pháp tạo hứng thú cho học sinh chính là hướng dẫn cách sửdụng nguồn sử liệu liên quan tới bài học, đặc biệt là tài liệu về nhân vật lịch sử

có trong bài học Bởi vì sử liệu là không khí của sử học, còn nhân vật lịch sử làngười làm nên sự kiện lịch sử Việc làm này phần nào giúp cho các em hiểu rõđược bản chất sự kiện, nắm vững kiến thức hơn Thông qua việc nắm vững vaitrò của các nhân vật lịch sử trong sự kiện Lịch sử, nhất là những nhân vật kiệtsuất tạo ra bước ngoặt lịch sử

Trong thực tế rất ít học sinh sau khi học xong các bài học lịch sử mà biết vàhiểu rõ các nhân vật lịch sử tiêu biểu của dân tộc, nói tới nhân vật này thì lạinhầm lẫn sang nhân vật khác Điều này đã không ít lần báo chí đưa tin, học sinhnhầm lẫn sự kiện này với sự kiện khác cũng vì không xác định được nhân vậttrong sự kiện Nguyên nhân của vấn đề có lẽ là nhiều nhưng theo chúng tôi mộttrong những nguyên nhân cơ bản là do giáo viên chưa chú ý đến việc giúp họcsinh hiểu rõ về các nhân vật lịch sử trong quá trình dạy học các sự kiện thôngqua các tài liệu về nhân vật lịch sử Tuy vậy không có nghĩa là tất cả các giáoviên đều không quan tâm tới việc dạy học về các nhân vật lịch sử, nhưng bảnthân họ thường hay mắc phải sai lầm: thần thánh hoá các nhân vật lịch sử, hoặc

sa đà vào chi tiết li kỳ hoang đường về đời tư các nhân vật để tạo sự chú ý cho

học sinh Cả hai điều trên đều dẫn tới việc không đánh giá đúng được vai tròcủa nhân vật lịch sử Điều này cho thấy phần lớn giáo viên chưa thật sự hiểuđây là một yêu cầu quan trọng trong việc giúp học sinh nắm vững kiến thức lịch

sử, dẫn đến việc nhận thức lịch sử của học sinh không toàn diện, thậm chí cònsai lệch, làm ảnh hưởng đến thái độ, tình cảm, hành động của các em trong cuộcsống

Tình hình hiện nay với nền kinh tế thị trường các môn thuộc khoa học tựnhiên được xã hội, gia đình và nhà trường, bản thân các em quan tâm nhiều vìđây là các môn học để thi vào các ngành dễ xin việc và thu nhập cao Ngược lạicác môn học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn, chính trị thì ít được mọingười quan tâm, nhưng đây lại là những môn góp phần chủ yếu trong việc hìnhthành nhân cách cho học sinh Lịch sử là một trong những môn này mà nhân vậtlịch sử tiêu biểu là tấm gương, hình mẫu lí tưởng để các em noi theo

Xuất phát từ những lý do trên mà tôi chọn đề tài “ Sử dụng tài liệu nhân vậtLịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến giữa thế kỷ XIX ở lớp

10 THPT (Chương trình chuẩn)” làm Luận văn Cao học giúp cho bản thân vàđồng nghiệp có thể sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử vào giảng dạy trongchương trình lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) phần lịch sử Việt Nam để bàihọc lịch sử đạt hiệu quả, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh,gây hứng thú học tập cho các em Từ đó phát huy tính tích cực chủ động tronghọc tập lịch sử để bộ môn không còn bị coi là môn học khô khan, học thuộclòng như nhiều người quan niệm

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Liên quan tới đề tài: “Sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sửphần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX lớp 10 (Chương trìnhchuẩn)” Cũng như việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung, tài liệu về cácnhân vật lịch sử có nhiều công trình nghiên cứu đề cập tới

2.1 Tài liệu nước ngoài

Theo N.G Đairi với tác phẩm “ chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” (1973)ông đã đưa ra một sơ đồ cụ thể về sử dụng và khai thác sách giáo khoa

Bài giảng của giáo viên

Bài viết của sách giáo khoa

Theo như sơ đồ nội dung bài giảng không thể giống hệt như sách giáo khoa,cũng không được khác hoàn toàn sách giáo khoa “ nó phải bao gồm một phầncủa tài liệu trong sách” và mở rộng ra các tài liệu khác có liên quan, trong đóđương nhiên không thể thiếu tài liệu về các nhân vật lịch sử được đề cập đếntrong bài học để hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh Ngoài ra tác giả cònchỉ rõ “ phải sử dụng không ngừng và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư liệumuôn hình muôn vẻ: tác phẩm kinh điển của những nhà kinh điển Mác- Lênin,văn kiện Đảng và nhà nước Liên Xô, sách chuyên khảo, sách giáo khoa”[28,13]

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Tài liệu giáo dục học

có tài liệu học tập

2.2.2 Tài liệu giáo dục lịch sử

Giáo trình phương pháp dạy học lịch sử được chỉnh sửa và xuất bản qua cácnăm 1966, 1976,1980, 1992, tiếp tục được chỉnh sửu và tái bản cho phù hợp vớitình hình hiện nay qua các năm 1998-1999, 2002 ,2009 do GS TS Phan NgọcLiên (cb) các tác giả đều quan tâm tới việc sử dụng các loại tài liệu ngoài sáchgiáo khoa trong dạy học bộ môn Đặc biệt là cuốn giáo trình xuất bản năm 2009Các tác giả đã giành ra hẳn một chương để đưa ra lý luận và phương pháp sửdụng sách giáo khoa và tài liệu học tập trong giảng dạy học tập bộ môn lịch sử

ở phổ thông ( Chương X: Con đường biện pháp sư phạm để thực hiện hệ thốngphương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, mục III: Sử dụng sách giáokhoa và các loại tài liệu khác) trong đó có đề cập tới tài liệu về nhân vật lịch

sử, vai trò của chúng trong bài học lịch sử

Trong cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông (một

số chuyên đề)” của Hội giáo dục lịch sử , trường ĐH Sư phạm Hà Nội doGS.TS Phan Ngọc Liên (cb) , có bài : “ Sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử ở

Trong cuốn giáo trình “Bài học lịch sử trường phổ thông trung học” do Giáo tiến sĩ Nguyễn Thị Côi chủ biên đã hướng dẫn cụ thể bài giảng về cuộc đời, sựnghiệp của một nhân vật lịch sử đó là Nguyễn Ái Quốc có thể tham khảo.

Trong một công trình nghiên cứu khác của Giáo sư-tiến sĩ Nguyễn Thị Côichủ biên “Kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường THPT” tập 1 phần lịch sửViệt Nam sách giáo khoa, tác giả kể ra chi tiết các loại kênh hình và biện pháp

sử dụng từng loại kênh hình Chân dung các nhân vật lịch sử là một trongnhững loại kênh hình mà tác giả nói tới trong công trình nghiên cứu của mình Luận văn thạc sĩ về Phương pháp giảng dạy lịch sử “ Sử dụng tài liệu văn kiệnĐảng trong dạy học lịch sử Việt Nam (giai đoạn 1975 đến nay) nhằm giáo dụccho HS niềm tin vào con đường đi lên CNXH” của học viên Đặng thị HươngSen , đã chỉ ra một số biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu là văn kiện Đảng vàotrong dạy học lịch sử Việt Nam

Nhưng không có công trình nào nghiên cứu đưa ra biện pháp cụ thể về việc

sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử nói chung, nhân vật lịch sử Việt Nam tronggiai đoạn từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX trong dạy học Lịch sử Việt Nam từthế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) Vì vậy chúngtôi chọn vấn đề này để nghiên cứu

Do điều kiện thời gian chúng tôi chỉ đi sâu vào hoạt động của GV

Tiến hành thực nghiệm ở trường THPT Bình Phú, TX- TDM, Binh Dương,hình thức nội khoá.

Tiến hành điều tra trong học sinh, giáo viên dạy học lịch sử về khai thác tàiliệu về nhân vật trong dạy học lịch sử

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích

Trên cơ sở khẳng định vai trò ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu về nhân vậtLịch sử, xác định những nhân vật lịch sử và nội dung tài liệu về các nhân vậtcần sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX, đề tài

đi sâu vào đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử đã đưa ranhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

4.2 Nhiệm vụ

Để đạt các mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau: -Tìm hiểu lí luận về việc sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử nói chung vàtài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng

- Điều tra thực tế để khẳng định sự cần thiết của việc sử dụng tài liệu về nhânvật trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX ở trường THPTBình Phú-TP TDM – Bình Dương

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Bình Phú- TPTDM- BìnhDương

- Tìm hiều chương trình sách giáo khoa lịch sử lớp 10 phần lịch sử Việt Nam

từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, để xác định rõ nhân vật lịch sử cần dạy học,các tài liệu về nhân vật lịch sử cần sử dụng

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử mà đề tài nghiêncứu, tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT nhằm khẳng định tính khảthi của đề tài

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5 1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là quan điểm của chủ nghĩa Max-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về Giáo dục lịch sử

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu của đề tài là:

- Nghiên cứu các tài liệu kinh điển, Giáo dục học, Tâm lý giáo dục, Giáo dụclịch sử, và các tài liệu lịch sử liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa lớp 10 ( Chương trình chuẩn)phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến XIX để xác định những tài liệu về nhânvật cần khai thác trong dạy học đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu liên quan

- Điều tra thực tế việc sử dụng các tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy họclịch sử ở THPT thông qua phiếu điều tra dự giờ thăm lớp, phỏng vấn,v.v

- Soạn bài và tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT để khẳng địnhtính khả thi của các biện pháp đưa ra

Sử dụng toán học thống kê để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử được vận dụng theonhững yêu cầu mà luận văn đưa ra phù hợp với điều kiện thực tiễn ở nhà trườngphổ thông thì sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học lịch sử và, nâng caohiệu quả dạy học bộ môn

7 Đóng góp của đề tài

Qua những nghiên cứu lí luận, thực tiễn, thực nghiệm sư phạm kết quả luậnvăn sẽ có những đóng góp sau:

-Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu tham khảo nóichung, tài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng trong dạy học lịch sử ở trường phổthông.

-Phản ánh thực trạng việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy học lịch

sử ở trường phổ thông

- Đề xuất những yêu cầu biện pháp sẽ sử dụng tài liệu nhân vật lich sử trongdạy học lịch sử ở trường THPT

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, phụ lục, và tài liệu tham khảo, luận văn gồm haichương:

- Chương I: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng tài liệu nhân vật trongdạy học lịch sử ở trường THPT

- Chương II: Một số biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạyhọc phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT( Chương trình chuẩn)

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài

1.1.1 Quan niệm về nhân vật lịch sử, tài liệu về nhân vật lịch sử

Quan niệm về nhân vật lịch sử :

Muốn biết nhân vật lịch sử là gì thì trước hêt cần phải hiểu nhân vật là gì?

Nhân vật : theo “Từ điển tiếng việt” do Hoàng Phê chủ biên thì nhân vật

có hai nghĩa , nghĩa thứ nhất là “đối tượng ( thường là con người) được miêu

tả , thể hiện trong tác phẩm văn học , nghệ thuật”, nghĩa thứ hai là “người cóvai trò nhất định trong xã hội, nhân vật quan trọng, nhân vật tiếng tăm.”[29,711] Tuy mang hai ý nghĩa nhưng đều có chung một ý chỉ con người cónhững đóng góp nhất định trong xã hội

Nhân vật lịch sử: theo như “ từ điển thuật ngữ lịch sử” do GS Phan Ngọc

Liên (cb) có nghĩa là: “Người có vai trò nhất định trong một sự kiện lịch sử, haytrong một thời kì lịch sử” [26,266]

Nhân vật lịch sử là những con người của quá khứ, nên càng có nhiều thông

tin về nhân vật thì chúng ta càng dễ tái hiện lại được bức tranh lịch sử thời kì

đó, càng gần với sự thật lịch sử hơn Muốn hiểu được một nhân vật lịch sử bấtkì

thì cần phải sử dụng nhiều nguồn thông tin qua các tài liệu, đặc biệt là tài liệugốc, các trang hồi kí, những sáng tác của chính nhân vật Như vậy nhân vật lịch

sử phải gắn với một sự kiện lịch sử nhất định chứ không thể nào độc lập mộtmình được, muốn hiểu rõ sự kiện lịch sử thì cần phài hiều rõ người đã góp phầntạo nên sự kiện ấy, có những nhân vật là người đóng vai trò chủ đạo tạo nên sựkiện ấy, những cũng có nhân vật chỉ góp phần làm vào sự kiện ấy mà thôi Vìvậy khi dạy học lịch sử thì người GV cần phải xác định được ai là nhân vậtchính của sự kiện, sử dụng tài liệu về nhân vật này sẽ góp phần nắm được nội

dung cơ bản của bài, còn ai là nhân vật góp phần làm rõ hơn sự kiện Từ đó cóbiện pháp sư phạm phù hợp với nội dung của bài, và thời gian phân phốichương trình.

- Các loại nhân vật lịch sử có trong chương trình sách giáo khoa phần lịch

sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT ( Chương trìnhchuẩn): Có nhiều tiêu chí để phân loại nhân vật lịch sử, nhưng phần nhiều làdựa vào các lĩnh vực mà nhân vật để lại dấu ấn đậm nét nhất, như văn hoá, kinh

tế, chính trị, quân sự, v.v

Quan niệm tài liệu về nhân vật lịch sử

Trước hết cần hiểu tài liệu là gì? Cũng theo tác giả Hoàng Phê trong “ Từ điểntiếng việt” thì tài liệu là “văn bản giúp cho việc tìm hiểu một vấn đề gì Tài liệuhọc tập, tài liệu tham khảo” [26,884]

Còn trong tiếng anh “tài liệu” là “documents” có nghĩa là thông tin (dữ liệu cógiá trị) và vật mang tin có thể là giấy, đĩa, vật liệu từ, điện tử, hay đĩa quang.Như vậy tài liệu được hiểu là thông tin gắn trên vật mang tin với những tiêu chícho phép nhận dạng Tài liệu là bản ghi, chứa đựng những kết quả đã được hoặcxác nhận hoạt động đã hoàn thành Vì vậy theo chúng tôi thì cho rằng tài liệu làphương tiện để lưu giữ lại tin tức về các sự việc, hiện thực khách quan hoạtđộng tư duy của con người

Tài liệu cần cho mọi lĩnh vực hoạt động xã hội loài người, giúp loài ngườighi nhớ tri thức , kinh nghiệm trong quá trình sống, làm việc, và đấu tranh bảo

vệ quyền lợi của mình

Tài liệu về nhân vật lịch sử: là loại tài liệu lịch sử lưu giữ lại những tin tức về

nhân vật lịch sử Trong đó chứa đựng những thông tin về nhân vật lịch sử baogồm hoàn cảnh xuất thân, tính cách, hoạt động của nhân vật Những hoạt động

đó có tác động như thế nào đến lịch sử

Dựa vào đặc điểm phản ánh nội dung của tài liệu mà có thể phân ra các loạitài liệu về nhân vật lịch sử như sau: Tài liệu thành văn, tài liệu truyền miệng, tàiliệu vật chất Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi chỉ tìm hiểu tàiliệu thành văn

Tài liệu thành văn chính là loại tài liệu được coi là quý nhất, có giá trị nhất, hếtsức đa dạng và phong phú, nhưng cũng vô cùng phức tạp, bao gồm toàn bộnhững tư liệu do con người viết ra từ xưa đến nay, ở trong và ngoài nước.

1.1.2 Xuất phát điểm của vấn đề

1.1.2.1 Mục tiêu giáo dục học sinh của bộ môn lịch sử ở trường THPT

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, mục tiêu của Đảng và nhà nướcđến năm 2020 nước ta sẽ là một nước công nghiệp phát triển Để đạt được mụcđích quan trọng này thì Việt Nam cần đẩy mạnh hơn nữa quá trình công nghiệphóa hiện đại hóa đất nước Muốn làm được điều này thì yếu tố con người phảiđặt lên hàng đầu nghĩa là phải có đội ngũ lao động năng động, chuyên môn cao,phẩm chất đạo đức tốt đáp ứng yêu cầu đất nước Đào tạo nguồn nhân lực làtrách nhiệm của toàn xã hội nhưng vai trò chủ đạo thuộc về ngành Giáo dục Vì

lẽ đó mà mục tiêu của Giáo dục là phải đào tạo được nguồn nhân lực có chấtlượng đáp ứng được yêu cầu của xã hội Giáo dục phổ thông là bậc giáo dục cơbản đầu tiên của mục tiêu này Chính vì vậy mà “mục tiêu của Giáo dục phổthông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ,

kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủnghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếptục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổquốc”[27,50]

Muốn học sinh phát triển toàn diện thì phải có sự góp mặt của tất cả các môn

ở các cấp học của bậc Phổ thông, trong đó không thể thiếu bộ môn Lịch sử Bộmôn Lịch sử ở trường Phổ thông có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh nhữngkiến thức cơ bản, từ đó hình thành bản lĩnh sống, lòng yêu quê hương, đất nước,lòng tự hào dân tộc niềm tin vào con đường đi lên Xã hội chủ nghĩa của đấtnước, do Đảng và chính phủ lãnh đạo Học sinh học tốt bộ môn Lịch sử thìnhững kiến thức Lịch sử sẽ giúp cho các em có thể nhìn lại quá khứ, hướng tớitương lai Từ những kiến thức lịch sử đã học các em có thể học tập những

gương sáng của cha ông, tránh được những sai lầm mà thế hệ đi trước mắcphải, đánh giá được hiện tại, định hướng được cho bản thân trong tương lai

Để đạt được những điều trên theo cố Giáo sư Phan Ngọc Liên phải thực hiệnđược ba nhiệm vụ: giáo dục, giáo dưỡng, phát triển đối với học sinh [23,89]

- Giáo dưỡng cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, bao gồm sự kiệnlịch sử cơ bản, các khái niệm, thuật ngữ, tên người, tên đất, niên đại, nhữnghiểu biết về quan điểm lý luận sơ giản, những vấn đề về phương pháp nghiêncứu và học tập, phù hợp với yêu cầu và trình độ của học sinh

- Giáo dục từ những kiến thức lịch sử mà các em đã học sẽ hình thành ở các emnhững phẩm chất tốt đẹp sau:

+ Lòng yêu nước, yêu quê hương ra sức xây dựng quê hương đất nước, bảo

- Nhiệm vụ phát triển rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy, thực hành baogồm:

+ Tư duy biện chứng trong nhận thức và hành động, biết phân tích, đánhgiá, liên hệ thực tiễn…

+ Kỹ năng học tập và thực hành bộ môn

+ Vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống hiện nay

Như vậy mục tiêu dạy học lịch sử ở trường phổ thông ngoài việc trang cho họcsinh những kiến thức cơ bản của bộ môn có hệ thống, còn phải giáo dục tưtưởng, tình cảm cho các em để các em phát triển được toàn diện trở thànhnhững công dân tốt trong tương lai đáp ứng đòi hỏi của xã hội ngày càng cao

Để làm được những điều này cần đến nhiều yếu tố, trong đó người giáo viên cómột vai trò rất lớn vì người thầy mới là người trực tiếp sử dụng các biện pháp

Việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử vào bài giảng là một biện pháp tích cựccủa giáo viên để học sinh nắm rõ hơn sự kiện, nhân vật lịch sử đặc biệt là nhânvật lịch sử dân tộc Từ đó việc giáo dục tình cảm, tư tưởng cho các em sẽ cụ thểphong phú hơn

1.1.2.2 Đặc trưng tri thức lịch sử

Mỗi bộ môn đều có đặc trưng tri thức riêng, bộ môn Lịch sử ở trường THPTcũng không ngoại lệ Để có được những biện pháp sư phạm tương thích thì phảixác định được đặc trưng tri thức của bộ môn: tính quá khứ, tính không lặp lại,tính cụ thể, tính hệ thống, tính thống nhất giữa “sử” và “luận”

Tính quá khứ:

Lịch sử mang tính quá khứ vì tất cả các sự kiện, hiện tượng đều đã xảy ra trongquá khứ, không lặp lại Chúng ta chỉ nhận thức được lịch sử thông qua cácnguồn sử liệu, mà không thể trực tiếp quan sát được các sự kiện, hiện tượng Do

đó mà việc dạy và học lịch sử gặp khó khăn, lịch sử diễn ra theo tiến trình thờigian từ xa tới gần, từ quá khứ tới hiện tại, ngược lại hoạt động nhận thức củahọc sinh lại từ gần đến xa, từ hiện tại đến quá khứ Do đó muốn học sinh nhậnthức được lịch sử phải để các em tiếp xúc với các nguồn sử liệu trong đó khôngthể thiếu được tài liệu về các nhân vật lịch sử thông qua sự hướng dẫn của giáoviên để học sinh có thể khai thác những thông tin kiến thức từ đó hình thànhkiến thức ở học sinh

Tính không lặp lại:

Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử đều xảy ra trong một không gian, thời gianxác định, không có một sự kiện, hiện tượng lịch sử giống nhau hoàn toàn, dù cóđiểm giống nhau thì cũng chỉ là “sự lặp lại trên cơ sở không lặp lại” điều nàybuộc các giáo viên khi giảng dạy lịch sử cho học sinh phải xem xét các sự kiệnhiện tượng phải đặt trong không gian, thời gian cụ thể đã nảy sinh ra sự kiện,hiện tượng đó

Tính cụ thể :

Lịch sử mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều có qui luật phát triển khác nhau, mặc

dù cũng bị tác động của những qui luật chung trong quá phát triển, trình độ sảnxuất không ngừng được nâng cao, hình thái xã hội biến đổi không ngừng Chính

vì thế mà khối lượng thông tin của tri thức là rất lớn khó có thể tiếp cận đượchết, chỉ có thể tìm hiểu những mốc lịch sử quan trọng Điều này yêu cầu ngườigiáo viên phải xác định được kiến thức lịch sử cơ bản để hướng học sinh nắmđược các mốc thời gian, địa điểm, nhân vật lịch sử làm nên sự kiện đó, nhữngyếu tố chi phối ảnh hưởng đối với sự kiện

Tính logic (hệ thống):

Nội dung của tri thức lịch sử như chúng ta đã biết là rất phong phú và đa dạng

đề cập đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội loài người: chính trị, kinh tế, vănhóa, nghệ thuật, khoa học kỹ thuật … những lĩnh vực này lại có mối liên hệgiữa các sự kiện hiện tượng, các vấn đề lịch sử để cung cấp cho học sinh nhữngtri thức lịch sử mang tính hệ thống và hoàn chỉnh

Tính thống nhất giữa “sử” và “ luận”

Trong giảng dạy lịch sử người giáo viên phải đảm bảo sự thống nhất giữa trìnhbày sự kiện “ sử” với giải thích bình luận “luận” Mọi giải thích bình luận đềuphải xuất phát từ sự kiện lịch sử cụ thể chính xác đáng tin cậy Ngược lại các sựkiện hiện tượng lịch sử sẽ không được làm sáng tỏ bản chất nếu không đượcgiải thích bình luận

1.1.2.3 Đặc điểm tâm lý nhận thức của học sinh

- Đặc điểm tâm lý của học sinh

Học sinh THPT phần lớn các em ở độ tuổi từ 15 đến 18 Đây là lứa tuổi khôngcòn nhỏ như học sinh tiểu học, hay học sinh THCS, nhưng cũng chưa phải làngười lớn Do vậy tâm lý của các em có nhiều thay đổi so với học sinh THCS

và muốn được coi như là người lớn Trong bối cảnh phát triển bùng nổ của khoahọc công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin nên học sinh THPT có sự hiểubiết nhất định trong cuộc sống Bản thân các em thì luôn có ý thức tìm hiểu,

khám phá những tri thức mới để khẳng định mình Chính điều này giúp họcsinh chủ động trong quá trình học tập và nhận thức.

Ở lứa tuổi vị thành niên các em có năng lực hoạt động độc lập, nhận thức lýtính và có khả năng tư duy trừu tượng Vì lẽ đó mà việc học tập của không nênthụ động nhận kiến thức có sẵn từ giáo viên Cách học tập tốt nhất đối với các

em là tự tìm tòi lĩnh hội kiến thức mới, còn người giáo viên chỉ đóng vai trò làngười hướng dẫn cho học sinh tự lĩnh hội tìm tòi kiến thức mới để hình thành ởcác em những phẩm chất trí tuệ Học sinh THPT đã tự nhận định, đánh giá đượckiến thức và bài giảng của người giáo viên vì các em có điều kiện tiếp xúc cácnguồn kiến thức khác nhau Người giáo viên chỉ thuyết phục được các em khiđưa ra các vấn đề có căn cứ khoa học rõ ràng đầy đủ

Bộ môn Lịch sử là môn học nghiên cứu về những gì đã xảy ra trong quá khứnên không thể trực tiếp nghiên cứu được mà chỉ có thể thông qua các nguồn sửliệu Tài liệu về nhân vật lịch sử sẽ là nguồn sử liệu vô cùng quan trọng giúpcho các em hiểu rõ về các nhân vật đã làm nên các sự kiện lịch sử xảy ra trongquá khứ

- Đặc điểm nhận thức của học sinh THPT trong học tập lịch sử

Quá trình nhận thức chung của tư duy là đi từ nhận thức cảm tính (cảm giác, trigiác) đến nhận thức lý tính Theo quan niệm của V.I.Lenin thì nhận thức đi từ “trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ duy trừu tượng đến thực tiễn, đó

là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lí, nhận thức của hiện thựckhách quan”

Trong học tập lịch sử thì học sinh không thể “trực quan sinh động” đối tượngnghiên cứu như các môn khoa học tự nhiên Vì hiện thực qua đi không lặp lạibao giờ, không thể nào làm thí nghiệm dựng lại lịch sử Bản chất của nhận thứcthì không thể thay đổi Vậy thì giai đoạn nhận thức cảm tính, hay là giai đoạn

“trực quan sinh động” của các em trong nhận thức của bộ môn chính là quátrình các em tiếp xúc với tài liệu các sự kiện lịch sử dưới sự hướng dẫn củangười thầy, hoặc chính các em tự tìm hiểu Bất cứ sự kiện lịch sử nào cũng phải

có nhân vật lịch sử làm nên sự kiện đó, muốn hiểu đúng về sự kiện lịch sử thìkhông thể không tìm hiểu về các nhân vật làm nên sự kiện ấy Vì lý do này mà

tài liệu về các nhân vật lịch sử cũng là nguồn sử liệu quan trọng trong học tậplịch sử của học sinh

Sau khi các em đã tiếp cận được với tài liệu lịch sử, trên cơ sở đó giáo viêngiúp học sinh hình thành biểu tượng lịch sử Biểu tượng lịch sử là hình ảnh vềnhững sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lí … được phản ánh trong óc họcsinh với những nét chung nhất Đây là cơ sở hình thành khái niệm lịch sử chobản thân các em sau khi tiến hành các thao tác tư duy: phân tích, so sánh, tổnghợp…Sau khi đã có tri thức lịch sử thì các em biết vận dụng những tri thức này

để hiểu hiện tại và có hành động đúng đắn trong thực tiễn, định hướng đượctrong tương lai Quá trình nhận thức của học sinh cũng diễn ra theo quá trìnhnhận thức chung của loài người, của các nhà khoa học, nhưng được tiến hànhtrong quá trình dạy học, nên điều mà học sinh khám phá không phải là điều mớicho nhân loại, nhưng là cái mới chính bản thân của học sinh

1.1.2.4 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT

- Trong quá trình dạy học, thì giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, kiểmtra đánh giá có quan hệ mật thiết với nhau Mục tiêu giáo dục đề ra như thế nàothì nội dung chương trình và phương pháp dạy, cùng cách thức kiểm tra đánhgiá phải phù hợp với mục tiêu đề ra Do vậy hiện nay mục tiêu đào tạo đã điềuchỉnh cho phù hợp với yêu cầu của xã hội, chương trình được cải tiến, nội dungsách giáo khoa được viết lại, thì không có lý do gì mà phương pháp dạy học vàphương thức kiểm tra đánh giá không đổi mới

Mục tiêu của giáo dục hiện nay là đào tạo ra những công dân làm chủ đấtnước, hòa nhập được với thế giới Muốn có được những con người hoàn thiệnnhư vậy thì phải được tôi luyện trong môi trường đào tạo, tự đào tạo Khôngthể thụ động tiếp nhận kiến thức có sẵn từ người thầy như trước được nữa.Chính vì lý do trên mà phải đổi mới phương pháp dạy học ở phổ thông nóichung và dạy học lịch sử nói riêng

- Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử như thế nào để phù hợp với yêu cầu

phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp vớiđặc điểm của từng lớp học, môn học bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềmvui hứng thú học tập cho học sinh”.[27,58]

Bản chất của quá trình đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổthông là dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người giáo viên có vai trò tổ chứchướng dẫn, điều khiển trong quá trình nhận thức của học sinh Học sinh chủđộng chiếm lĩnh tri thức thông qua sự hướng dẫn của giáo viên Qua đó các emphát huy được hết các năng lực phẩm chất nhận thức của bản thân: tự giác, tíchcực, độc lập,…để chủ động nắm kiến thức và hình thành nhân cách cho các em

- Thực trạng của việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổthông hiện nay đã có nhiều biến đổi nhưng vẫn còn có những tồn tại cần khắcphục

+ Nhiều giáo viên quan niệm trong giờ dạy muốn phát huy tính tích cực chohọc sinh thì để các em phát biểu càng nhiều càng tốt, điều này đã biến tiết họctrở thành giờ “hỏi-đáp” khô khan làm cho không khí lớp học căng thẳng, khôngkết hợp được các phương pháp dạy học khác, hiệu quả bài học không cao + Ngược lại thì có nhiều giáo viên thì cho rằng trình độ học sinh chưa thể ápdụng phương pháp đổi mới được, có giáo viên thì chưa hiểu hết được tầm quantrọng của việc đổi mới phương pháp dạy học, nên các thầy cô này vẫn sử dụngphương pháp cũ “người thầy là trung tâm” nghĩa là trong giờ học người thầylàm việc là chủ yếu là người chuyền thụ kiến thức, còn học trò chỉ ngồi nghe vàghi chép lời thầy Điều này làm cho giờ học trở nên khô khan và học sinh cảmthấy chán không thích học bộ môn

+ Hiện nay nội dung sách giáo khoa thay đổi theo tinh thần đổi mới Sáchđược trình bày ngắn gọn có tính gợi mở, kênh hình tăng lên nhiều so với sách

cũ để đa dạng nguồn nhận thức, nhưng nhiều giáo viên vì ngại khai thác, hoặcchưa có đủ độ sâu về kiến thức để hướng dẫn học sinh tìm ra kiến thức chìmtrong sách, kênh hình thì chủ yếu dùng để minh họa, dẫn đến hiệu quả sử dụngchưa cao

+ Hoạt động ngoại khóa chưa được quan tâm đúng mức Các hình thức tổchức ngoại khóa thì rất đa dạng và phong phú: đọc sách, kể chuyện, nói chuyệnlịch sử, trao đổi và thảo luận, dạ hội lịch sử, tham quan lịch sử, những hoạtđộng ngoại khóa khác như trò chơi lịch sử, gặp gỡ những chiến sĩ cách mạngnhững người có thành tích trong công tác sản xuất và chiến đấu, công tác xãhội, Trong phạm vi đề tài không có điều kiện để nghiên cứu vấn đề này Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết trong tình hình hiện nay đểphù hợp với mục tiêu, chương trình, nội dung, cách thức tiến hành kiểm trađánh giá Một trong những biện pháp để nâng cao hiệu quả của việc đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay là đưa tài liệu lịch sử vào trong dạy học lịch sử,đặc biệt là tài liệu nhân vật lịch sử để học sinh tự tiếp cận với tri thức lịch sử,phát huy tính tích cực chủ động, độc lập suy nghĩ trong nhận thức, tư duy củahọc sinh Từ đó sẽ giúp các em hình thành được biểu tượng lịch sử, khái niệm,bài học lịch sử dưới sự điều khiển hướng dẫn của giáo viên để các em tự chiếmlĩnh tri thức.

1.1.3 Vai trò ý ngĩa của việc sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử

là nguồn nhận thức quan trọng để HS hiểu rõ nhân vật Biểu tượng về nhân vật

Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ, lịch sử là nhận thức của chínhcon người về quá khứ của mình Như vậy lịch sử là lịch sử của con người, trướchết là của quần chúng nhân dân lao động, là chủ nhân thực sự của mọi giá trịvật chất, tinh thần đã xuất hiện trên trái đất Tuy nhiên cũng không thể phủ nhậnvai trò của cá nhân trong lịch sử Đặc biệt là những nhân vật điển hình: anhhùng dân tộc, nhà cải cách tiến bộ v.v có vai trò không nhỏ trong sự phát triểncủa xã hội Đôi khi mang tính chất quyết định Vì lẽ đó mà khi đưa tài liệu vềnhân vật lịch sử vào trong dạy học bô môn có ý nghĩa giáo dục niềm tin rất lớncho HS.

1.1.3.2 Ý nghĩa:

- Khi đưa tài liệu về nhân vật lịch sử vào trong dạy học bộ môn giúp cho bàihọc được cụ thể hoá, HS dễ dàng hình dung ra được bức tranh quá khứ gầnđúng như nó diễn ra, qua việc hiểu về nhân vật điển hình, bài học thêm sinhđộng hứng thú, lôi cuốn các em vào bài học Qua đó HS sẽ thể hiện thái độ tìnhcảm đối với nhân vật Từ đó bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, lòng tựhào dân tộc, thái độ phê phán nhân vật phản diện

Khi dạy học bài 23 “ Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước vàbảo vệ tổ quốc”, những tài liệu về nhân vật Nguyễn Huệ giúp cho các em cảmphục tài năng, chiến công của người anh hùng áo vải

- Tài liệu về nhân vật lịch sử góp phần tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử cho

HS , từ đó hình thành khái niệm, bài học lịch sử, phát triển tư duy cho HS Khidạy học bài 19 “ Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X đến thế

kỉ XV” tài liệu về các nhân vật: Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn…giúp tạo biểu tượng về nhân vật được hoàn chỉnh hơn

- Khi sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử đặc biệt là tài liệu gốc, những sáng táccủa nhân vật giúp cho HS hiểu chính xác hơn về lịch sử tránh được hiện tượng “hiện đại hoá lịch sử”, những nhận thức chủ quan, phiến diện, nhận định, đánhgiá thiếu cơ sở khoa học dẫn đến hiểu sai về lịch sử Cũng trong bài 19 ở phầnKhởi nghĩa Lam Sơn thì nhân vật Nguyễn Trãi là một quân sư tài giỏi của nghĩa

quân, nhưng để hiểu rõ tài năng của ông không thể không tìm hiểu những sángtác của chính tác giả: “Bình Ngô đại cáo” “ Quân trung từ mệnh tập”….Tuyđều là phụng mệnh vua Lê Thái Tổ soạn thảo ra nhưng thể hiện được tài năng,đức độ của ông cũng như hoàn cảnh thực tế lúc ,bấy giờ

- Cũng nhờ vào tài liệu về nhân vật lịch sử mà HS có thể nhận thức đúngđược mối quan hệ giữa cá nhân và quần chúng Theo Ph Ăngghen “ sự xuấthiện của một vĩ nhân là do yêu cầu của lịch sử, cho nên nếu chúng ta phế bỏngười đó đi thì lại xuất hiện sự đòi hỏi phải có một người khác thay thế vàngười thay thế này sẽ xuất hiện, thích hợp ít hay nhiều, nhưng cuối cùng cũngxuất hiện.” Trong cuộc khởi nghãi Lam Sơn nếu như Lê Lợi không xuất hiện

sẽ có nhân vật khác nổi nên lãnh đạo nhân dân đánh đuổi giặc Minh, thống nhấtđất nước

Việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử còn có ý nghĩa vềmặt giáo dục, phát triển toàn diện HS

- Ý nghĩa về mặt giáo dục đạo đức: Khi HS được trực tiếp tiếp xúc với các tàiliệu về các nhân vật lịch sử ( đặc biệt là tài liệu gốc, hay sáng tác của chínhnhân vật) sẽ giúp cho các em có được những cảm xúc thật trước sự thật lịch sử

có thể là lòng dũng cảm, sự hi sinh của các anh hùng dân tộc hay sự kiên trì tìmtòi khám phá của các nhà khoa, hay hèn hạ đầu hàng giặc của một số nhân vậttham sống sợ chết ảnh hưởng tới lợi ích của dân tộc, nhân dân, v.v Điều này sẽtác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm của các em Có lợi thế lớn trong việcgiáo dục tình cảm cho các em, có sức mạnh thuyết phục trực tiếp và hấp dẫncảm xúc Việc này có tác dụng nêu gương cho HS, giáo dục lòng yêu nước, biết

ơn các anh hùng dân tộc, cũng như sự căm ghét những hành động hèn hạ Nhờ

đó mà bài học không trở nên khô khan, giáo điều, chính trị bài học sẽ sinhđộng, thu hút , sự tham gia trực tiếp của các em với bài học

Về mặt phát triển toàn diện: Thứ nhất là giúp các em phát triển năng lực nhậnthức Tài liệu về nhân vật cũng chính là một nguồn sử liệu, trong học tập vànghiên cứu lịch sử Những tài liệu này là cơ sở để cho HS lĩnh hội kiến thứclịch sử, góp phần vào việc hiện thực hoá lịch sử, làm cho lịch sử không trở nên

phản ánh trực tiếp vào trong óc của HS thông qua các thao tác tư duy: nhớ, trigiác, hình dung, tưởng tượng, khôi phục bức tranh lịch sử trong trí tưởng tượngcủa HS, bức tranh lịch sử này càng gần với hiện thực lịch sử thì năng lực nhậnthức càng cao HS không hoài nghi lịch sử Góp phần giúp cho các em hiểu sâusắc sự kiện lịch sử, nêu ra được quy luật, rút ra được bài học lịch sử, tư tưởngtình cảm, đạo đức lối sống, nhân cách được hoàn thiện, tinh thần cách mạngđược vun đắp, lòng tự hào dân tộc được bồi dưỡng., có ý chí vươn lên trongcuộc sống, có sự yêu ghét rõ ràng, năng lực tư duy được hoàn thiện.

Về mặt kĩ năng: Học tập lịch sử của HS cũng giống như nhà nghiên cứu khoahọc đều tìm ra tri thức mới Điều khác biệt ở đây chính là tri thức mới của nhàkhoa học tìm ra là mới vói toàn nhân loại, còn ở HS thì chỉ mới với chính các

em mà thôi NHưng con đường nhân thức giữa nhà khoa học với HS không có

gì khác Cũng đi từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lí tinh Sự khám phá trithức mới của HS có sự hướng dẫn tổ chưc từ người thầy nên thời gian nhậnthức được rút theo chương trình Tài liệu về nhân vật lịch sử là một trongnhững nguồn tư liệu làm cơ sở cho GV tổ chức hoạt động nhận thức cho HS

1.1.4 Một số nguyên tắc sư phạm khi lựa chọn tài liệu về nhân vật lịch sử

- Có nhiều quan niệm khác nhau về việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung

và tài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng trong dạy học lịch sử Trong đó nổi lênhai quan niệm trái ngược nhau:

+ Quan niệm cho rằng dạy học lịch sử chỉ cần cung cho học sinh nhữngkiến thức trong sách giáo khoa, không cần tài liệu học tập khác vì không phùhợp với yêu cầu, trình độ của học sinh phổ thông

+ Ngược lại với quan niệm trên thì trong dạy học lịch sử có nhiều giáoviên lại sử dụng quá nhiều tài liệu tham khảo trong việc cụ thể hóa, phong phúkiến thức, nâng cao trình độ tư duy nghiên cứu của học sinh dẫn đến tình trạngquá tải

Vậy thì có cần thiết sử dụng tài liệu ngoài sách giáo khoa trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông hay không? Mức độ phương pháp sử dụng tài liệu đó ra sao,vai trò của học sinh trong việc sử dụng tài liệu tham khảo khi học lịch sử

- Lịch sử là những sự kiện, hiện tượng xảy ra trong quá khứ và không lặp lại,muốn hiểu được các sự kiện hiện tượng đó thì chỉ có thể dựa vào các loại tàiliệu liên quan đặc biệt là tài liệu gốc nhằm khôi phục lại bức tranh quá khứ Nóinhư vậy thì tài liệu là cần thiết trong học tập và giảng dạy lịch sử ngoài sáchgiáo khoa Tài liệu là căn cứ khoa học, còn giúp làm phong phú sự kiện lịch sửgiúp học sinh tránh được “ hiện đại hóa lịch sử”, hay “hư cấu” sai sự thực lịch

sử Tài liệu tham khảo giúp học sinh thêm cơ sở nắm vững bản chất các sự kiện,hình thành khái niệm, hiểu rõ quy luật bài học lịch sử, rèn luyện thói quennghiên cứu khoa học, phát triển tư duy lịch sử Tài liệu tham khảo giúp hiểu rõhơn nội dung sách giáo khoa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Có nhiều loại tài liệu tham khảo trong học tập lịch sử ở trường phổ thông.Nhưng do phạm vi nghiên cứu của đề tài nên tôi chỉ đưa ra một số nguyên tắc

sư phạm trong việc sử dụng tài liệu liên quan đến nhân vật lịch sử

-Tài liệu nhân vật lịch sử bao gồm tài liệu hiện vật, thành văn, trực quan (hìnhảnh) nên cần phải xác định những biện pháp sử dụng phù hợp từng loại tài liệu

cụ thể để đạt hiệu quả cao, cũng cần phải lưu ý khi nào thì sử dụng loại tài liệunào cho khách quan và khoa học

Khi nói về nhân vật Nguyễn Trãi, phần tiểu sử, tính cách của ông ta dùngnhững ghi chép về tiểu sử, nhận định về ông ở tài liệu gốc Còn tài năng thơ vănthì phải dùng tới các tác phẩm văn thơ của chính tác giả

- Khi sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử phải làm rõ được bối cảnh lịch sử củanhân vật lịch sử, có thể phác họa được chân dung của nhân vật với những nétđặc trưng: phẩm chất, tính tình, tài trí.v.v.v Qua đó cho thấy nhân vật này đạidiện cho tầng lớp nào, hành động của nhân vật có hợp với quy luật phát triểncủa xã hội hay không

- Sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử phải xuất phát từ nội dung bài học lịch sử và

hệ thống phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông Bởi vì không phải

bài học lịch sử nào cũng sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử như nhau, đồng thờiphải cân đối với khối lượng tài liệu tham khảo khác liên quan tới bài học

Để việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử đạt được kết quảcao thì giáo viên phải kết hợp lời nói sinh động, giàu hình ảnh với tài liệu trựcquan, và các loại tài liệu học tập khác trong bài

- Tài liệu về nhân vật lịch sử phải chính xác khoa học đảm bảo tính tư tưởng

Do Lịch sử là những gì đã trải qua trong quá khứ nên không phải lúc nào nhữngnhận định về các nhân vật đều giống nhau và phù hợp với tình hình hiện nay Vìvậy khi sử dụng tài liệu về nhân vật cần chú ý tới độ chính xác khoa học và đảmbảo tính tư tưởng Như nhân vật Dương Vân Nga hiện nay thì chúng ta nhậnđịnh bà là người có công giúp cho đất nước thoát khỏi nội chiến trong nước,bên ngoài bị phương Bắc xâm lược, giữ vững nền độc lập của đất nước Còncác nhà sử học phong kiến thì cho rằng bà là người phụ nữ không đoan chính.Chỉ vì bà nhường ngôi cho Lê Hoàn sau đó trở thành vợ vua

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Giáo viên

Theo chúng tôi trong thực tế việc sử dụng tài liệu tài liệu về nhân vật lịch sửtrong dạy lịch sử ở trường phổ thông, GV cũng còn nhiều người chưa thật sựthấy hết được tầm quan trọng trong nhận thức, lịch sử của các em

Thông qua phiếu điều tra các giáo viên dạy sử ở trường THPT Bình Phú về việc

sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử vào trong giảng dạy bộ môn chúng tôi thu

được kết quả như sau: (xem phiếu điều tra ở phần phụ lục)

Thái độ của GV đối với vai trò của việc sử dụng tài liệu nhân vật trong việc đổimới phương pháp dạy học lịch sử

- Rất cần thiết : 60

- Cần thiết : 25%

- Chưa cần thết 12%

- Không cần thiết 3%

Theo kết quả trên cho chúng ta thấy được là đa số GV nhận thức được tầmquan trọng của việc sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học bộ môn.

Nhưng khi được hỏi về cách thức sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học thì

GV chưa đưa ra được những biện pháp thật sự hiệu quả Chủ yếu sử dụng theocác hướng như sau:

Thứ nhất: Với thời lượng 45 phút một giờ thì hầu hết các thầy cô chỉ chăm

chú truyền đạt những sự kiện của bài còn không chú ý hướng dẫn HS khai thácđến tài liệu về nhân vật lịch sử

Thứ hai: Một số GV đã chú ý tới việc sử dụng tài liệu vào trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông Nhưng do phương pháp chưa hợp lí chưa phù hợp với nộidung bài , hoặc chưa cân đối thời lượng tiết học nên hiệu quả chưa cao Ở một

số trường hợp thực tế thay vì là đưa tài liệu nhân vật vào cho HS tìm hiểu thì lại

sa đà vào câu chuyện kể về nhân vật lịch sử do đó giáo án đã “bị cháy”, khôngcung cấp đầy đủ nội dung kiến thức bài học yêu cầu

Thứ ba: một phần khác GV cũng thấy được vai trò của nhân vật trong dạy học

lịch sử tuy nhiên do điều kiện cơ sở vật chất thời lượng chương trình , nhữngkhó khăn khác ,…nên cũng chưa sử dụng được tài liệu về nhân vật lịch sử vàotrong trong dạy học đạt hiệu quả cao

Nguyên nhân của hiện tượng trên là:

- Giáo viên đã không tự làm giàu thêm kiến thức của bản thân thông qua việctìm hiểu tài liệu liên quan tới bài học trong đó có tài liệu về nhân vật lịch sử, vì

bộ môn bị coi là môn phụ nhà trường không quan tâm đúng mức tới chất lượngdạy và học bộ môn, GV vì thế chưa làm hết trách nhiệm của người thầy Làmcho bài học trở nên khô khan vì hầu như là tóm tắt lại SGK, nhiều bài học bịbiến thành bài học chính trị khô khan, HS tiếp thu kém, căng thẳng càng làmcho các em sợ và không thích môn sử Ngược lại có người thầy khi giảng bàicho HS thoát li SGK, chủ yếu là kể chuyện cho các em nghe, HS rất chú ý nghenhưng khi kết thúc bài học thì các em không nắm được nội dung chính của bài

Do GV không xác định được kiến thức cơ bản bài

- Việc đổi mới phương pháp dạy học chưa được nhận thức đúng và thực hiệntốt Nhiều GV chưa thấy rõ vai trò ý nghĩa cấp thiết của việc đổi mới phươngpháp dạy học Vì không hiểu được thực chất việc đổi mới phương pháp dạy họclịch sử là gì nên nhiều GV cứ tưởng đặt nhiều câu hỏi cho HS trả lời là pháthuy tính tích cực hoạt động của các em trong giờ học, việc làm này biến giờ họctrở thành giờ “hỏi- đáp” làm cho tiết học trở nên căng thẳng , khô khan, khônggây hứng thú cho HS

- Có GV chưa theo kịp việc đổi mới về nội dung và phương pháp biên soạnSGK mới Nội dung trong SGK mới được trình bày ngắn gọn, có tính gợi mở,nhiều kênh hình hơn, GV chưa đủ độ sâu về kiến thức và phương pháp để cóthể hướng dẫn HS tự làm việc với SGK, cùng tài liệu khác có liên quan tới bàihọc trong đó có tài liệu về nhân vật lịch sử làm nên sự kiện trong bài

- GV chưa quan tâm tới chương trình môn học, không hiểu nguyên tắc xâydựng chương trình là theo nguyên tắc đường thẳng kết hợp với đường tròn đồngtâm Đã không biết cách gợi lại vấn đề mà các em đã học ở lớp dưới để củng cốkiến thức giúp cho HS nhớ lâu và sâu hơn Nhưng cũng có GV gợi lại vấn đềnhưng lại bê nguyên xi nội dung cũ vào bài mà không biết lựa chọn sự kiện chophù hợp để kế thừa từ THCS và phát triển ở THPT để nâng cao và hoàn chỉnhkiến thức đã học cho HS

Như vậy, hầu hết GV được hỏi đều đã nhận thức đúng, tích cực hưởng ứngviệc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử cho HS trong dạy học lịch sử Nhưngviệc sử dụng đúng ở GV tỉ lệ nghịch với nhận thức trên

1.2.2 Học sinh:

- Đối với HS khi đặt những câu hỏi liên quan đến vấn đề sử dụng tài liệu về

nhân vật lịch sử trong học tập bộ môn ( xem phiếu điều tra ở phụ lục) thì hơn

60% các em cho biết hứng thú

- Khi hỏi HS về việc học bộ môn lịch sử có cần phải nắm các nhân vật Lịch sửtiêu biểu trong bài hay không thì đa số các em trả lời là có Nhưng khi hỏi các

em biết nhân vật lịch từ đâu thì đa số nói là từ các nguồn thông tin khác: sáchbáo, ti vi… rất ít HS nói là từ trong bài học thông qua sự hướng dẫn của GV

- Khi hỏi về nhân vật mà mình có ấn tượng nhất trong lịch sử dân tộc thì nhiều

em nhớ sang nhân vật của Trung Quốc, thật là một sự thật đáng buồn, báo động

- Còn khi điều tra về hiệu quả ứng dụng phương pháp tạo biểu tượng nhân vậtlịch sử thì số đông HS chỉ ghi nhớ được một số sự kiện lịch sử cụ thể ( những

sự kiện cơ bản nhất) còn lại thì rất mơ hồ, nhầm lẫn về các nhân vật Nguyênnhân là phương pháp GV sử dụng phổ biến nhất là kể những câu chuyện vềnhân vật HS nghe kể không ghi nhớ, không thấy được mối quan hệ, sự mócxích của các sự kiện hay nhân vật trong lịch sử dân tộc Kiến thức của các emnghèo nàn, hời hợt, thiếu hệ thống chặt chẽ, Năng lực tư duy và trình độ nhậnthức của các em còn yếu Khi phân tích lí giải sự kiện thường rất lung túng,hoặc vận dụng kiền thức lịch sử đã có để hiểu kiến thức mới

- Khi hỏi về việc các em chuẩn bị cho giờ học Lịch sử trên lớp như thế nào đaphần các em trả lời là học thuộc bài cũ ở nhà, không quan tâm tới bài mới, cábiệt có HS bài cũ cũng không học, hoặc học không thường xuyên

Nguyên nhân của những hạn chế trên là vì:

- HS không thích học Lịch sử vì cha mẹ, xã hội, thậm chí nhà trường xem nhẹvai trò của bộ môn, coi đây là bộ môn phụ Giành thời gian cho những mônđược coi là chính để thi Đại học vào những ngành dễ kiếm được tiền khi ratrường

- Do GV chưa có biện pháp dạy hiệu quả thu hút HS học tập bộ môn tốt hơn.Muốn giải quyết dứt điểm vấn đề này cần phải giải quyết đồng bộ về nhiều mặt:xây dựng chương trình, biên soạn SGK phù hợp hơn trong tình hình mới, đổimới phương pháp dạy học, cải thiện nhận thức, quan niệm xã hội về môn họ, sựquan tâm của nhà trường, gia đình HS, nhà nước, xã hội Đặc biệt là người thầythật sự tâm huyết với nghề

Trên thực tế cho thấy việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch còn nhiều hạnchế Để khắc phục hạn chế này và nâng cao hiệu quả day-học bộ môn cần phảiđưa ra những giải pháp khắc phục Một trong những giải pháp đó chúng tôi

chọn nghiên cứu đề tài luận văn: Sử dụng tài liệu về nhân vật lịch ử trong dạyhọc lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX

̽̽

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Sử dụng tài liệu nhân vật trong dạy học lịch sử trong trường phổ thông nhằnmục đích phát huy tính cực học tập của HS Nó xuất phát từ những cơ sở lýluận và thực tiễn,trong dạy học, Do vậy nếu đưa ra được những biện pháp phuhợp với từng loại nhân vật và từng bài nhằm khắc họa được kiến thức cơ bản,hoặc là có ý nghĩa giáo dục học sinh

Người thầy vẫn đóng một vai trò rất quan trọng dù HS là người trực tiếp làmviệc, do đó người thầy cần phải liên tục đổi mới phương pháp dạy học cho phùhợp để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, nhẳm thực hiện được mục tiêugiáo dục đề ra

Phương pháp sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử là một trongnhững biện pháp giúp cho HS hiểu rõ về sự kiện lịch sử, để nắm bài học đượctốt hơn

Như vậy ở chương 1 chúng tôi đề cập tới cơ sở lý luận và thực tiễn củaphương pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử ở trườngTHPT nói chung, dạy học lịch sử lớp 10 nói riêng Những cơ sở lý luận này sẽ

là tiền đề vận dụng nghiên cứu nội dung và phương pháp sử dụng nhân vật lịch

sử trong ở trong chương 2

CHƯƠNG 2:

MỘT SỐ BIỆN PHAP SỬ DỤNG TÀI LIỆU VỀ

NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ

VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX

LỚP 10 THPT (Chương trình chuẩn)

2.1 Vị trí mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX

2.1.1 Vị trí

Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX nằm trong ba chương từ chương

II đến chương IV của phần lịch sử Việt Nam lớp 10 (chương trình chuẩn)

- Việt Nam từ thế kỉ XVI-XVIII

Biết được sự sụp đổ củ nhà Lê, sự thay thế của nhà Mạc Một số chính sách củanhà Mạc nhằm ổn định đất nước

Biết được các cuộc chiến tranh: Nam –Bắc triều, Trịnh –Nguyễn phân tranh.Hiểu được nguyên nhân vì sao lại có sự chia cắt đất nước Tình hình kinh tế đất

nước, văn hoá Phong trào nông dân Tây Sơn, những việc làm được của nghĩaquân.

- Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX

Biết được nhà nước phong kiến tập quyền dưới thời Nguyễn, tình hình kinh tế,hiểu được vì sao dưới triều Nguyễn kinh tế lại “ trong nông ức thương”.Biếtđược tình hình xã hội khủng hoảng ngày càng sâu sắc phong trào đấu tranhcủa nhân dân liên tiếp nổ ra Tình hình văn hoá xã hội

2.1.2.2 Về tư tưởng tình cảm

- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất đất nước, niềm tự hàodân tộc, giáo dục lòng yêu nước ,

- HS thấy được hạn chế của nền kinh tế phong kiến

-Bồi dưỡng cho HS niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc Giáo dục

HS ý thức bảo vệ sản văn hoá dân tộc

2.1.2.3 Về kĩ năng

-Rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh, quan sát , nhận xet, liên hệ thực tế

- Rèn luyện kĩ năng sử dụng bản đồtrong học tập, lập bảng thồng kê, tự rút ranhận xét

2.1.3 Nội dung cơ bản của sách giáo khoa lịch sử lớp 10 phần Việt Nam

Từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX theo các sử gia thì đâynlà thời kì phong kiến ViệtNam

- Giai đoạn quá độ trong lịch sử dân tộc:

Khúc Thừa Dụ lãnh đạo nhân dân khởi ngĩa giành chính quyền ,tự xưng làmTiết độ sứ mở đầu cho giai đoạn này.Năm 938 Ngô quyên đánh tan quân NanHán trên sông Bạch Đằng sau đó xưng vương, tiếp theo đó là các vương triều

- Giai đoạn phat triển: Từ thế kỉ XI đến thế kỉ XV với các vương triều Lý,

Trần, Hồ , Lê sơ

Vương triều Lý(1009-1224) đã bắt đầu cho sự phát triển ở giai đoạn nàytrên tất cả các mặt kinh tế, văn hoá, xã hội Ngoài ra nhà Lý còn lãnh đạo nhândân kháng chiến chống Tống thành công giữ vững nền độc lập

Vương triều Trần (1224-1400) đã khéo léo thay nhà Lý mà không gây sự xáotrộn lớn trong xã hội Vương triều Trần vừa kế tục sự nghiệp của triều Lý vừaphát triển , đặc biệt là một nền văn hoá mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc.Nhưng có lẽ đóng góp lớn nhất của vương triều Trần chính là đã lãnh đạonhân dân đánh tan quân xâm lược Mông- Nguyên, không chỉ một lần ,mà tới balần trong khoảng nửa thế kỉ Không phải quốc gia nào trong giai đoạn nỳ đềulàm được Đại Việt dưới hai vương triều Lý –Trần Đại Viêt trở thành quốc giahùng mạnh trong khu vực

Triều Lê sơ được thành lập sau khi nhân dân Đại Việt đánh đuổi được giặcMinh ra khỏi bờ cõi do Lê Lợi lãnh đạo Ông lên ngôi hoàng đế (1428) Vươngtriều Lê sơ đã tiếp tục hoàn thiện bộ máy chế độ phong kiến trung ương tậpquyền , đặc biệt thịnh trị dưới thời Lê Thánh Tông (1460-1497)

- Từ thế kỉ XVI- giữa thế kỉ XVIII: đây là giai đoạn đất nước đang bị chia cắt

bởi các tập đoàn phong kiến Lê- Mạc, Trịnh –Nguyễn với các cuộc chiến tranhNam- Bắc triều (1539-1592), Trịnh- Nguyễn phân tranh (1627-1672) đẩy nhândân vào hoàn cảnh loạn lạc chiến tranh Nhiệm vụ lịch sử đặt ra là thống nhấtđất nước Tuy đất nước bị chia cắt nhưng thời kì này văn hoá, kinh tế vẫn cónhững bước phát triển nhất định

- Nửa sau thế kỉ XVIII giữa thế kỉ XIX : đây là giai đoạn mà nhiều sử học cho

rằng là giai đoạn khủng hoảng suy tàn của chế độ phong kiến Việt Nam

Thực tế đây là thời kì thực hiện nhiệm vụ thống nhất đất nước, hậu quả mà giaiđoạn trước để lại Nhiệm vụ này đã được phong trào Tây Sơn thống nhất đấtnước về mặt lãnh thổ thông qua việc phá bỏ sông Gianh, khi Nguyễn Huệ đưaquân ra Thăng Long lật đổ tập đoàn phong kiến Trịnh (1786) Vua Gia Long ,Minh Mạng thống nhất đất nước ở các mặt còn lại: hành chính , giáo dục

Vương triều Tây Sơn (Nguyễn Huệ) đã có những chính sách tiến bộ về kinh

tế, giáo dục, quân đội Do Quang Trung mất quá đột ngột ngưới thay thế làQuang Toản không tiếp tục được sự nghiệp của cha minh

- Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX:

Triều Nguyễn chính trị ở giai đoạn thì bất ổn , phong trào nông dân nổ ra ởkhắp nơi, chính sách kinh tế không phù hợp “trọng nông ức thương”, thuế khoánặng nề dẫn đến nội lực của đất nước giảm sút, không đủ khả năng chống lại kẻthù từ bên ngoài, dẫn đến nước ta bị thực dân Pháp xâm lược bắt đầu từ bênngoài, dẫn đến nước ta bị thực dân Pháp xâm lược nước ta

Vương triều Nguyễn đã có những đóng góp lớn cho lịch sử dân tộc ở các lĩnhvực giáo dục, văn hoá

2.2 Những nhân vật và tài liệu về nhân vật lịch sử cần được khai thác sử dụng trong dạy học

Chúng tôi khai thác nội dung tài liệu về nhân vật lịch sử dựa trên các yếu tốsau:

- Hoàn cảnh xuất thân của nhân vật

- Hoạt động của nhân vật đã tác động đến như thế nào đối với lịch sử dân tộc,theo thứ tự từng bài

2.2.1.Những nhân vật lịch sử cần biết và hiểu phải khắc họa trong dạy học lịch

sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn)

Bài Tên nhân

- Đinh Bộ Lĩnh là người khôi

- Đại cươnglịch sử ViệtNam

- Từ điển

Lý Công Uẩn mồ côi cha mẹ,lớn lên ở chùa Ông tỏ ra làngười có khí phách phi thường.

Ông là người mở đầu triều Lý,chọn thành Đại La làm kinh đômới

- Tên tự là Tư Thành con trai thứ

tư vua Lê Thái Tông

- Vua Lê Thánh Tông là mộtminh quân Dưới thời cai trị củaông bản đồ Đại Việt được hoànthành, và vào những năm 60 củathế kỉ XV ông cho tiến hànhcuộc cải cách hành chính lớn,đưa bộ máy nhà nước trung ươngtập quyền đạt đến mức hoàn bị

- Ngoài là vị vua sáng ông còn làmột nhà văn hóa lớn

sử-Ảnh tượngĐinh TiênHoàng ở HoaLư

- Đại cươnglịch sử ViệtNam

-Từ điểnnhân vật Lịchsử

- Chiếu dờiđô

- Ảnh tượngđài Lý TháiTổ

- Đại cươnglịch sử ViệtNam tập 1

Vân Nga

(?- 1000)

viên quan họ Lê nuôi dưỡng

Lớn lên ông theo Đinh Liễn, ôngluôn tỏ ra là người phóngkhoáng, có chí lớn Ông đượcthăng tới chức Thập đạo tướngquân

- Lê Hoàn đã chỉ huy nhân dânđánh thắng quân Tống xâm lược(981)

- Sau khi đuổi tan quân thù, ôngcho xây dựng lực lượng quânđội để bảo vệ đất nước

- Quê quán: Nho Quan- NinhBình

- Khi Đinh Bộ Lĩnh bị sát hạicùng con trai lớn Đinh Liễn, sựnghiệp thống nhất đất nước vừamới hoàn thành Đất nước gặprất nhiều khó khăn, bên ngoàiphong kiến phương Bắc chuẩn bịxâm lược nước ta, bên trong cáctriều thần tranh chấp gay gắt cónguy cơ nội chiến Là người cótầm nhìn xa bà thấy rằng chỉ cóThập đạo tướng quân Lê Hoànmời có khả năng giải quyết tìnhhình đất nước Vì lẽ đó mà bà đãkhoác áo Long Bào của con traimình lên vai Lê Hoàn để bảo vệ

- Từ điểnnhân vật Lịchsử

Ảnh tượng

Lê Hoàn ởđền thờ ông ởXuân Lập-Thọ Xuân-Thanh Hóa)

- Đại cươnglịch sử ViệtNam tập 1

- Từ điểnnhân vật Lịchsử

- Ảnh tượngThái hậuDương VânNga ở đềnthờ Lê Hoàn(Trường Yên,Hoa Lư)