Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn 1954 1975 (lớp 9 THCS) ở thành phố hồ chí minh luận văn thạc sĩ lịch sử

Thực trạng của việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử trường THCS thành phố Hồ Chí Minh ...18 1.2.1.. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài "Sử dụng tài liệu LSĐ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

VINH, NĂM 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC VINH -

TRẦN THỊ PHÚC

SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

GIAI ĐOẠN 1954 – 1975 ( LỚP 9 – THCS ) Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học môn

Lịch sử

Mã số: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS: TRẦN VIẾT THỤ

VINH, NĂM 2012

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các

số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, được đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả luận văn Trần Thị Phúc

Lời cảm ơn

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến:Ban Giám Hiệu trường Đại học Vinh, Phòng Đào tạo Sau Đại học - Trường Đại học Vinh, các thầy cô giáo khoa Lịch sử,

tổ bộ môn Lý luận và Phương pháp dạy học Lịch sử - Trường Đại học Vinh

Ban Giám Hiệu trường Đại học Sài Gòn, Phòng Đào tạo Sau Đại học

Ban Giám Hiệu và giáo viên bộ môn Lịch sử THCS Tam Bình – Quận Thủ Đức – thành phố Hồ Chí Minh Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến thầy giáo

PGS.TS Trần Viết Thụ đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, xin bày tỏ lòng biết ơn đến những người thân trong gia đình, bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2012

Tác giả Trần Thị Phúc

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Danh mục các từ viết tắt iv

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử vấn đề 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Mục đích nghiên cứu 9

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

6 Phương pháp nghiên cứu 10

7 Giả thuyết khoa học 10

8 Đóng góp của đề tài 11

9 Cấu trúc của luận văn 11

NỘI DUNG 12

CHƯƠNG 1:SỬ DỤNG TÀI LIỆU LSĐP TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1954 – 1975 (LỚP 9 - THCS) Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ……… 12

1.1 Cơ sở lý luận ……… 12

1.1.1 Quan niệm về việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông ……… 12

1.1.1.1 Tài liệu LSĐP là gì? 12

1.1.1.2 Các loại tài liệu LSĐP 13

1.1.1.3 Mối quan hệ giữa tài liệu LSĐP với tài liệu LSDT ……….….15

1.1.1.4 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu LSĐP 15

1.2 Thực trạng của việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử trường THCS thành phố Hồ Chí Minh 18

1.2.1 Đối với giáo viên 18

1.2.2 Đối với HS 22

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG TÀI LIỆU LSĐP TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN (1954 - 1975) Ở TRƯỜNG THCS Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 27

2.1 Nguyên tắc lựa chọn tài liệu LSĐP 27

2.1.1 Đảm bảo tính Đảng – tính khoa học 27

2.1.2 Đảm bảo mục tiêu giáo dục bộ môn 28

2.1.3 Góp phần làm rõ sự kiện cơ bản của LSDT được phản ánh trong SGK 29

2.1.4 Đảm bảo tính vừa sức 30

2.1.5 Phù hợp với thực tiễn 32

2.2 Nội dung các tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 – 1975 ở lớp 9 – THCS thành phố Hồ Chí Minh .33

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU LSĐP TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1954 - 1975 Ở TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

50

3.1 Những yêu cầu cần tuân thủ khi lựa chọn biện pháp sư phạm 50

3.1.1 Sử dụng tài liệu LSĐP được sử dụng phải đảm bảo việc lĩnh hội tốt kiến thức cơ bản 50

3.1.2 Sử dụng tài liệu LSĐP là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng trong việc dạy học LSDT nhằm phát huy năng lực nhận thức, tính tích cực chủ động phát triển năng lực tư duy của HS 50

3.1.3 Sử dụng tài liệu LSĐP phải đảm bảo tính linh hoạt mềm dẻo .53

3.1.4 Sử dụng tài liệu LSĐP phải đảm bảo nguyên tắc liên môn

53

3.2 Các biện pháp cụ thể

55

3.2.1 Nhóm biện pháp trong dạy học bài nội khoá

55 3.2.1.1 Sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSDT trong bài nghiên cứu kiến thức mới 55

3.2.1.2 Sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSDT ở bài ôn tập, sơ kết, tổng kết 62

3.2.1.3 Sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS 64

3.2.2 Nhóm biện pháp trong dạy học ngoại khoá 65

3.2.2.1 Sử dụng tài liệu lịch sử thành phố hồ Chí minh để đọc sách 66

3.2.2.2 Sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh để kể chuyện lịch sử 68

3.2.2.3 Sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh để nói chuyện lịch sử 68

3.2.2.4 Tổ chức nghiên cứu, sưu tầm tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh 69

3.3 Thực nghiệm sư phạm 70

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 70

3.3.2 Đối tượng thực nghiệm .70

3.3.3 Nội dung thực nghiệm .70

3.3.4 Phương pháp thực nghiệm .71

3.3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 71

KẾT LUẬN .73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

PHỤ LỤC P1 – P51

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Sự nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải huy động tất cả các nguồn lựcquốc gia Với bề dày lịch sử và sự đa dạng về văn hóa, Việt Nam có thế mạnh để pháttriển Hiện nay Đảng và Nhà nước đang tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nước,

mở rộng quan hệ ngoại giao với các nước trên thế giới và hội nhập quốc tế

Trong xu thế đó, việc phát triển giáo dục là nền tảng chủ yếu đào tạo ra thế hệ tríthức có tiềm lực về khoa học – kĩ thuật quyết định sự phát triển của một quốc gia Luậtgiáo dục 2005 đã đề ra mục tiêu: "là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,

có đạo đức, tri thức sức khỏe, thẩm mỹ về nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độclập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, "[ 34, tr 8] Cũng như các môn học khác lịch sử đãtiến hành nghiên cứu xây dựng hệ thống phương pháp giảng dạy cho phù hợp với từngđối tượng HS một cách toàn diện Quá trình tìm hiểu LSDT nhằm góp phần quan trọngtrong nền giáo dục thế hệ trẻ ngày nay, các em biết đến cội nguồn dân tộc Việt Nam,qua đó, giáo dục lòng yêu quê hương, xây dựng và bảo vệ đất nước

LSVN giai đoạn 1954 – 1975 có nhiều sự kiện liên quan đến địa phương nơi các

em đang sinh sống Do đó, sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử là rất cần thiết,giúp HS dễ hình dung về quá khứ lịch sử một cách sinh động, chính xác về các sự kiện,hiện tượng đã từng diễn ra ở nơi các em sinh sống Các em có thể dễ dàng lĩnh hội cácthuật ngữ, hình thành các khái niệm lịch sử, nắm được những kết luận khoa học mangtính khái quát Mặt khác, tài liệu LSĐP còn có tác dụng giáo dục tư tưởng, tình cảm,

đạo đức cho HS Mỗi sự kiện lịch sử đều gắn liền với thời gian, nhân vật cụ thể mangđậm tính chất nhân văn trong cuộc sống Từ đó, gợi cho các em niềm tự hào, bồi dưỡnggiáo dục tinh thần tình yêu quê hương, đất nước

Trong thực tiễn giảng dạy lịch sử ở trường THCS thời gian qua, chúng tôi nhậnthấy rằng: Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy họcLSVN ở các trường phổ thông hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế Ví như, tài liệu LSĐPđược sưu tầm lưu giữ trong các trường THCS còn rất ít; GV chưa thực sự quan tâm tìmhiểu tài liệu về LSĐP, chưa có biện pháp sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học Vànếu có sử dụng cũng chỉ dừng ở mức độ minh họa, làm rõ thêm các sự kiện trong mỗibài giảng Việc sử dụng tài liệu LSĐP chưa góp phần nâng cao chất lượng giáo dụccủa bộ môn Lịch sử, chưa tạo ra mối gắn kết tình cảm, xác định trách nhiệm của HSđối với quê hương mình đang sinh sống

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình trên, nhưng chủ yếu là do GV chưaxem việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT là cần thiết, còn lúng túng trongxác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, thời lượng và mức độ vận dụng vào việc dạy họctừng bài cụ thể Vì vậy, khi dạy học LSDT sẽ khó tận dụng được sự phong phú, tính đadạng của các nguồn tài liệu LSĐP để hiểu rõ hơn LSDT Vấn đề đặt ra là làm thế nào

để HS có thể hiểu biết đầy đủ, sâu sắc về LSĐP nơi các em sinh ra, lớn lên? Làm sao

để khi tiến hành bài giảng, GV có thể kết hợp một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo giữa trithức LSĐP với LSDT? Đây là một yêu cầu cần chú ý trong phương pháp dạy họcLSDT hiện nay

Tất cả các địa phương trên lãnh thổ Việt Nam đều mang đậm dấu ấn lịch sử hàohùng của dân tộc Từ các cuộc khởi nghĩa đầu tiên chống thực dân Pháp cho đến cuộckháng chiến chống đế quốc Mĩ, tinh thần chiến đấu bất khuất, lòng yêu nước nồng nàn

và ý chí kiên quyết đoàn kết một lòng theo Đảng đã giúp nhân dân ta vượt qua muônvàn khó khăn, thử thách và hy sinh để lập nên những chiến công hiển hách, góp phầnlàm nên trang sử vẻ vang của một dân tộc anh hùng

Do đó, thông qua giảng dạy LSDT chúng tôi muốn kết hợp với tài liệu LSĐPthành phố Hồ Chí Minh để tăng thêm sự hiểu biết về đóng góp của quê hương trongquá trình giải phóng đất nước và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Như vậy, sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 – 1975 có

ý nghĩa rất lớn đối với HS Để làm được điều này chúng ta cần phải đổi mới phươngpháp nhằm giảm tính chất thụ động và làm cho giờ học thêm phong phú và sinh độnghơn

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài "Sử dụng tài liệu LSĐP trong

dạy học LSVN giai đoạn 1954 – 1975 (lớp 9 - THCS) ở thành phố Hồ Chí Minh" làm

đề tài luận văn Thạc sĩ Giáo dục học, chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy họcmôn Lịch sử

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Việc sử dụng tài liệu LSĐP trong giảng dạy bộ môn lịch sử từ lâu đã được nhiềunhà giáo dục lịch sử quan tâm, chú ý đến Có thể kể đến một số công trình nghiên cứutiêu biểu:

- Ở nước ngoài:

Liên Xô trước đây và nước Nga ngày nay quan tâm đến công tác nghiên cứuLSĐP từ rất sớm Một số trường học ở các nước này đã sử dụng tài liệu LSĐP vào việcgiáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh

N.G Đai ri, trong cuốn "Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?" [13] đã chỉ ra rằng,

thầy giáo bắt buộc phải biết rõ những thành tựu của khoa học lịch sử và các khoa họcgiáo dục, những vấn đề mà khoa học đang giải quyết, phải biết tất cả các những hiện

tượng quan trọng nhất của đời sống chính trị xã hội và văn hoá Muốn vậy "phải sử

dụng không ngừng và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ: tác phẩm kinh điển, văn kiện của Đảng và Nhà nước, sách chuyên khảo, sách giáo khoa, sách báo tạp chí, tác phẩm hội hoạ,, những cuộc tham quan xa " [13, tr 10] Ông cũng

khẳng định, " toàn bộ công tác dạy học sẽ vô cùng có lợi, nếu thầy giáo hiểu môn học trên

cơ sở tất cả các nguồn tư liệu có liên quan "[13, tr 10] Từ việc nhấn mạnh vai trò của

việc sử dụng tài liệu LSĐP trong giờ học LSDT, N.G Đairi đã đưa ra phương pháp sửdụng sách giáo khoa, chỉ ra mối quan hệ giữa SGK cũng như tài liệu tham khảo với bàigiảng trên lớp

I.F Kharlamốp trong cuốn "Phát huy tính tích cực học tập của HS như thế nào? [21] đã khẳng định: "HS không thể hiểu sâu tài liệu học tập và biến nó thành giá trị

riêng nếu không chịu hết sức cố gắng về trí tuệ và kiên trì trong học tập." [21, tr 6] Do

đó, theo ông "vấn đề sử dụng SGK và tài liệu học tập có lịch sử của nó mà theo

chúng tôi có những điều bổ ích đáng học hỏi " [21, tr 37], bởi vì " trong quá trình làm việc với SGK và tài liệu học tập, HS nắm vững và củng cố được kiến thức, đồng thời các em tiếp thu được kỹ năng, kỹ xảo." [21, tr 37] Ông cũng khẳng định, "tài liệu học tập tự nó đã chứa đựng nhiều yếu tố kích thích, động viên tính ham hiểu biết và tích cực tư duy HS Đó là tính chất mới lạ của tri thức khoa học, tính sáng tạo của các

sự kiện, tính độc đáo của các kết luận, phương pháp đặc sắc để phát hiện ra các khái niệm đã được hình thành, sự thâm nhập sâu xa vào bản chất của hiện tượng" [21,tr 88].

Tại các hội nghị khoa học về giáo dục lịch sử được tổ chức hàng năm ở TrungQuốc, các nhà sử học đã dặt ra nhiều vấn đề liên quan đến phương pháp luận vàphương pháp nghiên cứu LSĐP các nguồn sử liệu và phương pháp xử lý nguồn sử liệu.Nhiều nước Đông Nam Á cũng đã thực hiện việc dạy học LSĐP gắn với hoạtđộng du lịch Nhờ vậy, môi trường sinh thái nói chung, môi trường văn hóa nói riêngđược quan tâm bảo vệ, các di sản văn hóa có giá trị được bảo tồn, tôn tạo, là nguồn tàiliệu quý giá để khai thác, nghiên cứu, đem lại hiệu quả cao, có ý nghĩa thiết thực vềchính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội

- Ở trong nước:

Công trình nghiên cứu "Phương pháp giáo dục tích cực lấy HS làm trung tâm" của Nguyễn Kỳ (xuất bản năm 1995), giáo trình "Phương pháp dạy học lịch sử" do Phan

Ngọc Liên và Trần Văn Trị chủ biên đã nêu rõ ý nghĩa quan trọng của tài liệu LSĐP

Giáo trình "Phương pháp dạy học lịch sử" tập 2 do Phan Ngọc Liên chủ biên (năm 2002) có chương XV "Các hình thức hoạt động ngoại khoá lịch sử - công tác

LSĐP và phòng học lịch sử" trình bày việc sử dụng nguồn tài liệu này Riêng GS.TS.

Nguyễn Thị Côi đi sâu vào phân tích hướng dẫn sử dụng tài liệu LSĐP [31, tr 195 –259]

Các nhà nghiên cứu, các nhà lí luận dạy học bộ môn lịch sử như: GS.TS PhanNgọc Liên, GS.TS Nguyễn Thị Côi, PGS.TS Trịnh Đình Tùng, PGS.TS Trần ĐứcMinh, PGS.TS Trần Vĩnh Tường, PGS.TS Đặng Văn Hồ, đã đề cập đến nhiều khíacạnh nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy LSĐP Tất cả đều thống nhất quan điểm cầnthiết phải đưa LSĐP vào giảng dạy trong nhà trường phổ thông cũng như nhấn mạnh

sự cần thiết phải sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT

Nhiều luận án Tiến sĩ đã được bảo vệ trong những năm qua cũng đã đề cập đếnmột số vấn đề liên quan đến việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT Có thể

kể ra đây một số luận án tiêu biểu, như: "Nghiên cứu việc dạy học LSĐP ở trường

PTTH (qua thực nghiệm ở Bình Định) của Đặng Công Lộng (năm 1996); "Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường THCS" của Hoàng Thanh Hải (năm 1999);

"Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1919-1975 ở trường Trung học phổ thông Thừa Thiên Huế" của Nguyễn Thành Nhân (năm 2008).v.v Qua các công

trình nghiên cứu của mình, các tác giả trên đều khẳng định việc đưa tài liệu LSĐPtrong dạy học LSVN ở trường phổ thông là hết sức cần thiết và có tính khả thi

Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN là vấn đề được nhiều học viên cao

học chọn làm đề tài luận văn Thạc sĩ, chẳng hạn như: "Sử dụng tài liệu lịch sử Quảng

Nam - Đà Nẵng trong dạy học LSVN" của học viên Nguyễn Hữu Giang (năm 1999);

"Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT (1954-1975) ở trường THPT tỉnh Quảng

Bình" của học viên Nguyễn Minh Đức (năm 2004); "Sử dụng tài liệu lịch sử Quảng Nam trong dạy học LSDT (1954-1975) ở trường THPT" của học viên Hà Thanh Quốc

(năm 2006); "Sử dụng tài liệu lịch sử Dak Lak trong dạy học LSDT (1954 - 1975) ở

trường THPT" của học viên Lê Thị Hồng Thanh (năm 2006); "Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1919 – 1975 ở trường THTP tỉnh Kom Tum" của Dương

Đức Trí …

Nhìn chung, các tác giả nêu bật được tầm quan trọng của việc sử dụng tài liệuLSĐP trong dạy học LSVN, đã nhấn mạnh mối quan hệ giữa địa phương với dân tộc.Đồng thời, các tác giả cũng đưa ra một số biện pháp, hình thức sử dụng tài liệu LSĐPtrong cả nước cũng như ở từng địa phương như Quảng Nam - Đà Nẵng, Quảng Bình,Dak Lak

Đây thực sự là những tư liệu cần thiết cho chúng tôi tham khảo khi thực hiện đề tàinghiên cứu sử dụng tài liệu LSĐP thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSVN giaiđoạn 1954 – 1975 ở trường THCS Tuy nhiên, các công trình trên chỉ mới đề cập việc sửdụng tài liệu của địa phương khác, chưa có công trình nào nghiên cứu vấn đề sử dụng tàiliệu LSĐP thành phố Hồ Chí Minh trong giảng dạy LSVN giai đoạn 1954-1975 ở trườngTHCS qua từng bài cụ thể Hy vọng, đề tài của chúng tôi sẽ góp phần bổ sung lí luận

phương pháp dạy học lịch sử và các biện pháp sư phạm khả thi để nâng cao chất lượngdạy học LSĐP ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình sử dụng tài liệu LSĐP trong dạyhọc LSVN giai đoạn 1954 – 1975 (lớp 9 - THCS) ở thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn trong việc khai thác và sử dụng tài liệuLSĐP thành phố Hồ Chí Minh (chỉ sử dụng tài liệu lịch sử thành văn) vào dạy họcLSVN giai đoạn 1954 - 1975 ở lớp 9 - THCS) trong bài nội khóa Việc thực nghiệm sưphạm được tiến hành ở các trường THCS trong thành phố Hồ Chí Minh

4 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và điều tra, khảo sát việc sử dụng tài liệu LSĐPtrong dạy học LSVN nói chung, giai đoạn 1954 - 1975 nói riêng, luận văn xác định cácbiện pháp sư phạm sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn

1954 - 1975 nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THCS

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được mục đích trên, chúng tôi thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau đây:

- Tiến hành điều tra xã hội học để nắm tình hình thực tế việc sử dụng tài liệuLSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 - 1975 của GV, HS ở một số trường THCStrên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

- Nghiên cứu nội dung LSVN giai đoạn 1954 - 1975 trong SGK Lịch sử lớp 9 đểxác định những nội dung tài liệu LSĐP có thể và cần sử dụng trong dạy học LSDT

- Xác định các tài liệu LSĐP có liên quan đến nội dung cơ bản phản ánh trongSGK

- Đề xuất các nguyên tắc chung và một số biện pháp sư phạm cần thiết để sử dụngtài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 - 1975 ở trường THCS trên địa bànthành phố Hồ Chí Minh

- Tiến hành TNSP để rút ra kết luận về tính khoa học và tính khả thi của các biệnpháp đề xuất

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu của đề tài dựa trên lý luận của Chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước vềgiáo dục phổ thông, đặc biệt là quan điểm về giáo dục lịch sử trong nhà trường

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các tác phẩm của các tác gia kinh điển, của HồChí Minh khi bàn về công tác giáo dục ở trường phổ thông; các công trình của các nhà

lý luận khoa học giáo dục tâm lý học: các chuyên gia về lĩnh vực giáo dục lịch sử, vềLSĐP, LSVN: chương trình, nội dung SGK và các vấn đề có liên quan đến phạm vi đềtài

- Phương pháp điều tra xã hội học: Thông qua nhiều cách thức dự giờ khác nhau(dự giờ tiết dạy trực tiếp, quan sát, thống kê số liệu, trao đổi với những người quản lýchuyên môn ở các trường THCS, với GV và HS) ở thành phố Hồ Chí Minh; tranh thủ ýkiến của các đồng nghiệp, các nhà nghiên cứu giáo dục lịch sử Trên cơ sở đó chúng tôi

sẽ xử lý số liệu, phân tích để phác thảo thực trạng việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạyhọc LSVN giai đoạn (1954 - 1975) ở trường THCS, đây là cơ sở để chúng tôi đề xuấtcác biện pháp sư phạm thích hợp

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Soạn giáo án và tiến hành thực nghiệmtrong các trường THCS ở thành phố Hồ Chí Minh để kiểm tra giả thuyết và hiệu quảcủa các biện pháp sư phạm đã đề xuất

- Phương pháp thống kê toán học: Dựa vào các công cụ toán học để xử lý kết quảthực nghiệm, tiến hành phân tích, so sánh các giá trị để rút ra những kết luận khoa học

về các biện pháp sư phạm mà luận văn đã đề xuất

7 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu khai thác và sử dụng một cách hợp lý tài liệu LSĐP thành phố Hồ Chí Minh

trong dạy học LSVN giai đoạn 1954-1975 theo đề xuất của luận văn sẽ góp phần nâng

cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THCS

8 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

- Bước đầu tập hợp và lựa chọn một số tài liệu LSĐP phù hợp với nội dung từngbài ở một giai đoạn cụ thể trong SGK Lịch sử 9 Từ đó thấy được mối quan hệ biệnchứng giữa các sự kiện LSDT và nội dung LSĐP qua các bài giảng cụ thể

- Đề xuất một số nguyên tắc chung và biện pháp sư phạm khả thi về việc sử dụngtài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 -1975 ở trường THCS trên địa bànthành phố Hồ Chí Minh một cách hợp lí, khoa học, phù hợp với yêu cầu đổi mới việcdạy học Lịch sử hiện nay.

- Luận văn là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong việc giảng dạy và học tập bộmôn Lịch sử ở trường THCS trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

9 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính củaluận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 – 1975(Lớp 9 - THCS) ở thành phố Hồ Chí Minh: Lý luận và thực tiễn

Chương 2: Nội dung tài liệu LSĐP sử dụng trong dạy học LSVN giai đoạn

1954 - 1975 ở trường THCS trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Biện pháp sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn

1954 - 1975 ở trường THCS trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

NỘI DUNG Chương 1

SỬ DỤNG TÀI LIỆU LSĐP TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1954 – 1975 (LỚP 9 - THCS)

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Quan niệm về việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

1.1.1.1 Tài liệu LSĐP là gì?

Thuật ngữ "địa phương" trong tiếng Việt được hiểu "là những vùng, khu vực trongquan hệ với những vùng và khu vực khác trong nước."[45, tr 321]

Như vậy, địa phương "là một vùng đất nhất định được nằm trong một quốc gia có

những sắc thái đặc thù riêng, là bộ phận cấu thành của một đất nước" [37, tr 3], cónhững mối liên hệ với cả nước nhưng cũng có những nét riêng, tạo nên sắc thái riêngcủa mỗi vùng đất

Có thể hiểu địa phương là một đơn vị lãnh thổ xác định về mặt không gian, một

bộ phận của một quốc gia thống nhất Khái niệm địa phương hay vùng, theo quan

điểm cổ điển, "vùng" là một trạng thái tổ chức chặt chẽ được thể hiện ở cảnh quan, thể

hiện quan hệ ổn định giữa các sự kiện nhân văn và môi trường tự nhiên Theo quanđiểm chức năng, vùng là một cấu trúc, có một trung tâm chỉ huy điều tiết với tư cách làmột yếu tố cơ bản của vùng

Việc chọn các chỉ tiêu để phân chia vùng phụ thuộc vào quy mô không gian củalãnh thổ và vào tỉ lệ nghiên cứu của thời gian Như vậy, nghiên cứu địa phương phải sửdụng phương pháp phân tích vùng, nghiên cứu các chỉ tiêu phân vùng, các tập hợpvùng, phân tích các mối quan hệ trong vùng

Khái niệm "địa phương" có thể hiểu theo hai khía cạnh:

Thứ nhất, đó là những đơn vị hành chính của một quốc gia từ các cấp trung ương

như tỉnh, thành phố, quận (huyện), phường (xã), thôn, làng,…

Thứ hai, đó là những vùng đất nhất định, khu vực nhất định, được hình thành

trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên hay địa giới hành chính để phân biệt với địa phươngkhác Như miền Bắc, miền Trung, miền Nam, đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ,Nam Trung Bộ, Nam Bộ…

Cũng có ý kiến cho rằng: "Tất cả những gì không phải của Trung ương hay Quốcgia đều được coi là địa phương" [37, tr 3] Như vậy, ta cũng có thể hiểu rằng thủ đô củamột quốc gia hay các khu vực trong thủ đô đều là địa phương

Từ nhận thức trên, ta có thể hiểu rằng "LSĐP" là lịch sử của các đơn vị hành chính

như: làng xã, huyện, tỉnh, vùng, miền LSĐP còn bao hàm ý nghĩa là lịch sử của cácđơn vị sản xuất, chiến đấu, các cơ quan, xí nghiệp, trường học LSĐP còn là sự phảnánh các sự kiện lịch sử có liên quan đến những biến cố chung của dân tộc

Từ ý nghĩa của hai thuật ngữ "địa phương" và "LSĐP" như trên, chúng ta có thể hiểu: Tài liệu LSĐP là những tài liệu phản ánh đời sống quá khứ của các làng xã,

huyện, tỉnh, vùng, miền, các đơn vị sản xuất, chiến đấu, các cơ quan, xí nghiệp, trường học trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

1.1.1.2 Các loại tài liệu LSĐP

Trong quá trình hình thành và phát triển của địa phương được xem xét và đánh giátrong bối cảnh chung của của LSDT Trên cơ sở đó người GV khai thác nét độc đáo vàđặc thù riêng ở địa phương về những giá trị vật chất, tinh thần, những đóng góp quýbáu của thế hệ đi trước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ độc lập dân tộc Từ đây taxây dựng truyền thống chung bổ sung hoàn cảnh LSDT trong chương trình THCS.Tài liệu LSĐP rất phong phú đa dạng, có nhiều cách phân loại khác nhau Trong

cuốn "Giáo trình LSĐP", Nguyễn Cảnh Minh, Đỗ Hồng Thái, Hoàng Thanh Hải, Nguyễn Văn Đằng cho rằng nguồn tài liệu LSĐP gồm có: Sử liệu vật chất hay sử liệu

hiện vật, sử liệu thành văn.

Theo Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng trong cuốn "Phương

pháp dạy học lịch sử" tài liệu LSĐP được dùng trong dạy học lịch sử bao gồm 5

nguồn: tài liệu thành văn hay sử liệu viết, tài liệu hiện vật hay tài liệu vật chất, tài liệudân tộc học, tài liệu ngôn ngữ học, tài liệu truyền miệng

- Tài liệu thành văn hay sử liệu viết là nguồn tài liệu hết sức phong phú, đa dạng

và giữ vị trí quan trọng hàng đầu trong các nguồn tài liệu LSĐP Nguồn tài liệu nàygiúp chúng ta nghiên cứu hoàn cảnh lịch sử cụ thể, phản ánh những nội dung khá toàndiện trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, tư tưởng, tôn giáo, quân sự ở cácđịa phương Nguồn tài liệu này gồm các loại: địa phương chí, các bài văn bia, gia phả,hồi ký, đinh bạ, địa bạ, các văn bản của đảng bộ, các đoàn thể địa phương Khi sửdụng cần phân loại cẩn thận và có thái độ rõ ràng cụ thể và xác định tài liệu đúng khoahọc

- Tài liệu hiện vật hay tài liệu vật chất hết sức phong phú, đa dạng bao gồm những

di vật khảo cổ học, các công trình kiến trúc, nghệ thuật, lăng tẩm, các di tích lịch sử,cách mạng ở địa phương

- Tài liệu dân tộc học là nguồn tài liệu nhằm để miêu tả cơ sở vật chất tinh thần xã

hội như là: phong tục, tập quán, quan hệ xã hội, ăn ở…

- Tài liệu ngôn ngữ học có hai loại tài liệu phổ biến nhất: Phương ngôn và địa

danh

- Tài liệu truyền miệng như là: ca dao, tục ngữ, hò vè, kể chuyện Khi sử dụng

nguồn tài liệu này người GV cần phải chọn lọc, tìm kiếm yếu tố sự thật

Do giới hạn của đề tài, chúng tôi chủ yếu sưu tầm, khai thác và sử dụng tài liệuthành văn bao gồm:

+ Các sách viết về lịch sử Đảng bộ thành phố, lịch sử đấu tranh cách mạng củaĐảng bộ và nhân dân quận (huyện), xã, các ban ngành của địa phương

+ Văn bản của Đảng bộ, chính quyền và đoàn thể địa phương

+ Các công trình sử học có liên quan đến địa phương trong trong thành phố

+ Các bài viết đăng trên báo, tạp chí có liên quan đến sự kiện lịch sử thành phố HồChí Minh

Nếu chúng ta tìm kiếm, sưu tầm, lựa chọn kiến thức cơ bản của tài liệu LSĐPtrong dạy học LSVN sẽ góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục đề ra

1.1.1.3 Mối quan hệ giữa tài liệu LSĐP với tài liệu LSDT

Mối quan hệ giữa tài liệu LSĐP với tài liệu LSDT là mối quan hệ biện chứngkhông thể tách rời nhau nó nằm trong cặp phạm trù giữa "cái chung" và "cái riêng"

"Tri thức LSĐP là biểu hiện cụ thể, sinh động, đa dạng của tri thức LSDT LSĐP là bộphận cấu thành LSDT."[37, tr 5]

Trong LSDT, mỗi địa phương có nét đặt thù riêng, độc đáo do điều kiện tựnhiên, xã hội của từng địa phương qui định Nó quyết định sự khác biệt của mỗi địaphương mà không có nơi nào giống nhau Tri thức LSĐP là biểu hiện cụ thể sinh động,

đa dạng của LSDT Ngược lại, LSĐP là bộ phận cấu thành nên LSDT

LSDT là biểu hiện của cái chung, cái có tính chất khái quát cao dựa trên nềntảng khối lượng tri thức LSĐP Tuy nhiên nói như vậy không có nghĩa là một côngtrình nghiên cứu về LSDT là phép tính cộng của các cuốn LSĐP

Do đó, bất cứ một sự kiện lịch sử nào xảy ra điều mang tính chất địa phươngnhất định bởi nó gắn với một vị trí không gian cụ thể Tuy nhiên những sự kiện, hiệntượng có tính chất qui mô, mức độ ảnh hưởng khác nhau

Các sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ có tác dụng ảnh hưởng ở phạm vi nhỏ hẹpcủa địa phương, nhưng có những sự kiện, hiện tượng lịch sử xảy ra vượt ngoài giới hạncủa địa phương

Nếu nghiên cứu LSĐP mà không gắn liền với LSDT tức là tách rời khỏi hoàncảnh chung của cả nước trong từng giai đoạn lịch sử tương ứng và không sâu sắc, thiếutính khoa học, thực tiễn Mặt khác nguồn tài liệu LSĐP góp phần quan trọng bổ sungkiến thức cho LSDT, giúp cho việc giảng dạy LSDT phong phú, hấp dẫn, sinh động

Chính vì vậy, tài liệu LSĐP giúp các em hiểu kiến thức cơ bản về sự hình thành

và phát triển của địa phương, hiểu biết về chính quê hương xứ sở, nơi chôn nhau cắtrốn của mình, hiểu rõ mối quan hệ của LSĐP với LSDT và rộng hơn là thế giới Nhưvậy mối quan hệ của LSĐP và LSDT luôn luôn có mối liên hệ chặt chẽ, hỗ trợ chonhau

1.1.1.4 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu LSĐP

Ở các môn tự nhiên chúng ta có thể trực tiếp quan sát ngay trong phòng thínghiệm hoặc trong tự nhiên Nhưng trong quá trình nghiên cứu và học tập lịch sử thìkhông thể khôi phục diễn biến của các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử trongphòng thí nghiệm Khác với các môn học khác, "đặc trưng cơ bản của nhận thức lịch sử

là con người không thể trực tiếp tri giác những gì thuộc về quá khứ, không thể phánđoán hay suy luận… để biết lịch sử."[31, tr 245] Nên chúng ta nhận thức chúng mộtcách gián tiếp thông qua các loại tài liệu khác nhau, trong đó có tài liệu thành văn đãđược các nhà khoa học lịch sử nghiên cứu và ghi chép lại Tài liệu LSĐP có ý nghĩagiáo dưỡng, giáo dục và góp phần quan trọng trong việc phát triển chương trình lịch sử

ở trường THCS

Về mặt kiến thức, tài liệu LSĐP đóng vai trò quan trọng trong nhận thức LSDT.

Việc sử dụng tài liệu LSĐP giúp các em hiểu rõ hơn về LSDT, làm cho HS hứng thú tựtìm kiếm kiến thức liên quan đến địa phương mình sinh sống Bởi vì, LSĐP là hình ảnhthu nhỏ của LSVN

Việc sử dụng tài liệu LSĐP vào bài học LSVN có ý nghĩa nâng cao hiệu quảgiáo dục của bộ môn Lịch sử Nguồn tài liệu LSĐP với nhiều loại hình phong phú, sinhđộng là cơ sở cho việc tạo biểu tượng cho HS về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch

sử, giúp các em thấy được mối liên hệ chặt chẽ giữa LSĐP và LSVN

Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN tạo điều kiện gắn nhà trường với xãhội, giúp HS tiếp cận với thực tế Chính tri thức của LSĐP được đưa vào bài nội khóagiúp các em suy nghĩ, liên hệ giữa cái chung và cái riêng, thấy được qui luật phát triểnđặt thù của lịch sử.

Ví dụ khi dạy bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống

đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965), GV có thể sử dụng tài

liệu LSĐP để giúp HS hiểu biết thêm về những nội dung như:

- Tình hình Sài Gòn sau hiệp định Giơ – ne – vơ, nguyên nhân Sài Gòn – ChợLớn trở thành bộ mặt điển hình của chủ nghĩa thực dân mới

- Nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn đấu tranh chế độ Mĩ – Diệm điển hình là

"Phong trào bảo vệ hoà bình" ; tiến hành "Đồng Khởi" đợt 2 ; phối hợp với quân vàdân miền Nam, Đảng bộ và nhân dân Sài Gòn chiến đấu chống chiến lược

"Chiến tranh đặc biệt"

Về mặt giáo dục, trong quá trình giảng dạy, tài liệu LSĐP góp phần không nhỏ

vào việc giáo dục tư tưởng chính trị, ý thức lao động, đạo đức, thẩm mỹ cho các em

Nó có vị trí rất quan trọng trong việc hình thành cho thế hệ trẻ lòng yêu quê hương có ýthức trách nhiệm bảo vệ nơi mình sinh ra và lớn lên, là nguồn gốc của lòng yêu Tổquốc Giúp các em tự hào về đất nước, dân tộc Việt Nam, bắt đầu từ những chiến côngcủa ông cha mình đã ngã xuống để bảo vệ làng quê Ngoài ra còn giúp các em tự hàocác di sản văn hóa, các di tích, di vật lịch sử của địa phương Qua đó các em có ý thứctrách nhiệm trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa

Đúng như mục tiêu giáo dục đã nêu: "Giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trítuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, năng độngsáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách

và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao

động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc." [34; tr12].

Ví dụ khi dạy bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống

đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam ( 1954 – 1965 ) Mục V Tiểu mục 2: Chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt“ của Mĩ, GV sử dụng tài liệu thành

văn của LSĐP để làm rõ thêm phong trào đấu tranh của nhân dân thành phố:

Để ủng hộ phong trào Phật tử từ Huế lan rộng ra cả nước, mạnh nhất là ở SàiGòn ngày 25/8/1963, 500 HS sinh viên và đông đảo đồng bào lao động biểu tình trướcchợ Bến Thành HS sinh viên mang sẵn truyền đơn, biểu ngữ, ẩn trong chợ và các cửahàng; đúng giờ hẹn họ tràn ra đường, trương biểu ngữ cùng nhau rầm rập tiến về nhàQuốc hội Cảnh sát dã chiến ra sức ngăn chặn, đàn áp, phát loa yêu cầu giải tán Đi đầuđoàn biểu tình là tốp nữ sinh áo trắng hiên ngang tiến lên phía trước Nữ sinh QuáchThị Trang, 15 tuổi, trường Trường Sơn vừa hô "đả đảo đàn áp" thì bị trúng đạn củacảnh sát, nhiều em khác bị thương Các tầng lớp nhân dân vô cùng công phẫn, tổ chứcngay một đám tang lớn biến đoàn người đưa tang thành một cuộc biểu tình thị uy.Trong ngày hôm đó, chính quyền Sài Gòn bắt giam trên 4.000 người Ngày 7/9/1963,

nữ sinh trường Gia Long đánh nhau quyết liệt với cảnh sát bằng gạch đá, bàn ghế, giày,dép, chai lọ… Trong hàng triệu lượt người xuống đường đấu tranh từ tháng 5 đếntháng 9/1963, đã có trên 6 vạn sư sãi và HS sinh viên [6, tr136]

Trong quá trình dạy học lịch sử, GV cần tạo biểu tượng các nhân vật, sự kiệnlịch sử có chọn lọc nhằm khắc hoạ cho các em hình ảnh nhân vật dũng cảm, hiên ngangtrước cái chết, dám hy sinh thân mình để bảo vệ quê hương Từ đó giáo dục cho HStình yêu quê hương có trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc

Về mặt rèn luyện kĩ năng, việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN sẽ góp

phần rèn luyện kĩ năng, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của các em Ngoài ra cònbồi dưỡng cho HS kĩ năng vận dụng tri thức vào nhiệm vụ cụ thể mà thực tiển đangyêu cầu Mặc dù có nét đặt thù riêng nhưng LSĐP cũng nằm trong qui luật phát triểnchung của LSVN và lịch sử nhân loại

Ví dụ khi dạy bài 30: Hoàn thành giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước

( 1973 – 1975 ) Mục III Tiểu mục 2: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, GV

rèn luyện cho HS kĩ năng phân tích, nhận định, đánh giá tinh thần đoàn kết chiến đấucủa quân và dân Sài Gòn nói riêng và nhân dân cả nước nói chung nhằm tiến tới giảiphóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc

GV yêu cầu HS vừa quan sát lược đồ vừa nghe GV trình bày để nhớ diễn biến của

sự kiện giúp các em rèn luyện kĩ năng hướng dẫn lược đồ, kĩ năng thuyết trình trướclớp

1.2 Thực trạng của việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử ở trường

THCS thành phố Hồ Chí Minh

Để có nhận xét khách quan, khoa học về việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy họcLSDT giai đoại 1954 – 1975 ở trường THCS ở thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi đãtiến hành điều tra, khảo sát GV bộ môn lịch sử và HS lớp 9

1.2.1 Đối với GV

Để tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy và học lịch sử ởtrường THCS trong địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi tiến hành trao đổi,phỏng vấn và xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm [PL.1] nhằm khảo sát ý kiến của GVvới 4 nội dung chính như sau:

Thứ nhất, tìm hiểu ý kiến của GV về tầm quan trọng của việc sử dụng tài liệu

LSĐP trong dạy học LSVN 1954 – 1975 ở thành phố Hồ Chí Minh

Thứ hai, tìm hiểu thực tế GV sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN 1954

– 1975 ở thành phố Hồ Chí Minh như thế nào?

Thứ ba, tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của GV khi sử dụng tài liệu

LSĐP trong dạy học LSVN 1954 – 1975 ở thành phố Hồ Chí Minh

Thứ tư, thu thập các ý kiến đề xuất của GV về việc sử dụng tài liệu LSĐP trong

dạy học LSVN 1954 – 1975 ở thành phố Hồ Chí Minh ở trường THCS

Kết quả điều tra 50 GV thể hiện ở bảng thống kê sau:

BẢNG THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA GV

TT Nội dung điều tra Số GV

trả lời Tỉ lệ %

1

Theo quý thầy (cô) việc sử dụng tài liệu LSĐP

trong dạy học LSDT ở trường THCS ở thành phố

Hồ Chí Minh có cần thiết không?

a Rất cần thiết

b Cần thiết

c Bình thường

17267

345214

Theo quý thầy (cô) việc sử dụng tài liệu LSĐP

trong dạy học LSDT ở trường THCS ở thành phố

Hồ Chí Minh có ý nghĩa gì ?

a Nhằm để nâng cao chất lượng dạy học

b Phát huy tính tích cực học tập của HS

c Góp phần phát triển tư duy độc lập của HS

d Giúp HS hiểu rõ hơn về LSĐP và LSDT

12111017

24222034

3

Theo quý thầy (cô), việc sử dụng tài liệu LSĐP

trong dạy học LSDT (1954-1975) làm thế nào

cho có hiệu quả ?

a Chỉ nên sử dụng trong các tiết LSĐP

b Lồng ghép thường xuyên trong các bài giảng

cụ thể của LSDT

c Sử dụng điểm qua ở một vài bài

825

17

1650

34

4

Trong dạy học LSDT quý thầy (cô) đã sử dụng

tài liệu LSĐP theo hướng nào ?

a Sử dụng lồng ghép khi giảng dạy LSDT

30

34

1818

5

Trong dạy học LSDT giai đoạn 1945 - 1975,

quý thầy (cô) có thường xuyên sử dụng tài

264628Trong dạy học LSDT giai đoạn 1954 - 1975,

quý thầy (cô) đã sử dụng tài liệu lịch sử thành

18

4816

18

7

Xin quý thầy (cô) cho biết mục đích của việc

sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh

trong dạy học LSDT ?

a Cụ thể hóa nội dung sự kiện

b Phát huy năng lực trí tuệ HS

c Bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho HS

d Tất cả ý kiến trên

881618

16163236

8

Xin thầy (cô) cho biết những thuận lợi khi sử

dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh

trong dạy học LSDT?

a Tài liệu đầy đủ

b Thời gian cho phép

c Cơ sở vật chất tốt

d Được sự quan tâm, chỉ đạo

1713128

34262416

9

Quý thầy (cô) gặp phải khó khăn gì khi sử dụng

tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT?

a.Thiếu tài liệu và phương tiện

c Thiếu sự chỉ đạo và hướng dẫn

b Thời gian không cho phép

d Lúng túng trong phương pháp

231395

4626181010

Quý thầy (cô) có đề xuất gì về việc sử dụng tài

liệu LSĐP trong dạy học LSDT? 32 64Phân tích kết quả điều tra, chúng tôi nhận thấy:

Ở nội dung thứ nhất, có tới 86% (43/50 phiếu) GV được thăm dò đều cho rằngviệc sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSVN là cần thiết.

Đa số các GV cho rằng việc sử dụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh trong dạyhọc LSVN sẽ góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục Qua đó, còn có tác dụng giáodưỡng, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước và phát triển tư duy cho HS

Ở nội dung thứ hai, 72 % GV (36/50 phiếu) được thăm dò đã sử dụng tài liệu lịch

sử thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSVN giai đoạn 1954 – 1975 nhưng chưathường xuyên, nếu có thì chỉ sử dụng trong tiết LSĐP

Nội dung thứ ba, 100% GV được thăm dò đều cho rằng họ gặp nhiều khó khăntrong việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN 1954 – 1975 ở thành phố HồChí Minh Khó khăn lớn nhất là thiếu nguồn tài liệu LSĐP ở thành phố Hồ Chí Minh,

đa số GV tự tìm kiếm tài liệu và nguồn chủ yếu là cuốn LSĐP trên địa bàn thành phố Nội dung thứ tư, 64 % GV (32/50 phiếu) đề nghị cung cấp tài liệu LSĐP trongdạy học LSVN 1954 – 1975 ở thành phố Hồ Chí Minh một cách có hệ thống khoa học,

có hướng chỉ đạo sử dụng thống nhất và đồng bộ ở các trường THCS trên địa bànthành phố Hồ Chí Minh

1.2.2 Đối với HS

Chúng tôi tiến hành điều tra HS thông qua 11 câu hỏi [PL 2] tập trung vàonhững nội dung sau:

Thứ nhất, điều tra mức độ yêu thích và hứng thú học tập bộ môn của HS và mức

độ sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN 1954 – 1975 ở thành phố Hồ Chí Minhcủa GV

Thứ hai,, điều tra xem việc nắm bắt các vấn đề lịch sử thành phố Hồ Chí Minh

có giúp các em hiểu biết sâu sắc hơn LSDT không?

Thứ ba, điều tra tìm hiểu HS có nhớ các hiện tượng, sự kiện, nhân vật LSĐP có

liên quan đến chương trình LSVN (1954 – 1975)

Kết quả điều tra HS với 200 phiếu ở trường THCS Tam Bình thể hiện ở bảngsau :

BẢNG THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA HỌC SINH

TT Nội dung điều tra Số HS

trả lời

Tỉ lệ

%

39133810

3

Em có nhận xét gì về nội dung các tài liệu LSĐP

mà thầy (cô) đã sử dụng trong dạy học LSVN?

a Nội dung ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu

b Nội dung dài, nặng nề, phân tán sự tập trung

vào bài giảng

c Hay, hấp dẫn và làm sinh động giờ học

d Tạo sự hứng thú học tập đối với bộ môn

3576

6623

17.538

3311.5

4

Để có nguồn tài liệu LSĐP khi học LSVN, em đã

thực hiện những công việc nào dưới đây?

a Thu thập tài liệu qua nhân chứng

b Sưu tầm qua sách, báo, tạp chí

c Tham gia các hoạt động ngoại khóa tại địa

phương

d Chưa thực hiện

5675

3435

2837.5

1717.5

Mở đầu "Phong trào hòa bình "ở Sài Gòn – Chợ

Lớn đòi thi hành Hiệp định Giơ – ne – vơ diễn ra

vào tháng năm nào:

322923.515.5

29.536.51628

7

Phản đối Chính quyền Sài Gòn cấm treo cờ đạo,

Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu vào ngày

17.51231.539

33.521.5387

9 Sau khi chính quyền ngụy tiến hành khủng bố

các sư sãi, hầu hết các sinh viên, HS xuống

đường biểu tình, cảnh sát nã súng làm một nữ

sinh trường trung học Trường Sơn hi sinh là:

3829.5923.5

11

Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử hoàn toàn

thắng lợi vào ngày tháng năm nào?

1214.536.537

Phân tích kết quả điều tra, chúng tôi nhận thầy:

Ở nội dung thứ nhất, có 77% (154 / 200 phiếu) HS thích được học LSVN có sửdụng tài liệu LSĐP

Ở nội dung thứ hai, có 31.5 % (63 / 200 phiếu) đa số trả lời đúng câu 7: Phản đốiChính quyền Sài Gòn cấm treo cờ đạo, Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu vàongày tháng năm nào?

Ở nội dung thứ ba, đa số các em trả lời không đúng các câu hỏi về các hiệntượng, sự kiện, nhân vật LSĐP Tỉ lệ phần trăm các em trả lời đúng cao nhất là câu 11

có 37 % (74/200 phiếu)

Nhìn chung, các em ít nhớ các sự kiện, nhân vật lịch sử LSĐP, vốn kiến thứcnghèo nàn nên các em có thái độ hời hợt với bộ môn Từ thực tế chúng ta thấy, việc sửdụng tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSVN là cần thiết Muốn đạtđược hiệu quả cao thì chúng ta cần có kế hoạch triển khai đồng bộ, phải có nguồn tài liệuLSĐP đa dạng phong phú, phải xác định được những nguyên tắc và phương pháp thích

hợp, khoa học để sử dụng tốt tài liệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh vào giảng dạy LSVN

ở các trường THCS trên địa bàn

Chương 2 NỘI DUNG TÀI LIỆU LSĐP SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1954-1975 Ở TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Nguyên tắc lựa chọn tài liệu LSĐP:

2.1.1 Đảm bảo tính Đảng – tính khoa học:

Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập dựa trên 3 yếu tố cơ bản: chủ nghĩaMác - Lênin, phong trào công nhân và phong trào yêu nước Vì vậy, tính Đảng trongdạy học lịch sử cũng phải đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, quan điểm

Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm vận dụng những quan điểm chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước vào quá trình dạy học lịch sử

Tính Đảng còn thể hiện ở chỗ tuân thủ theo tính tổ chức và kỉ luật trong việccông bố tài liệu Vì vậy kiến thức LSĐP đưa vào giảng dạy phải nhằm mục đích đưacách mạng đến thắng lợi, khẳng định cho HS tin tưởng vào đường lối, chính sách củaĐảng Góp phần đào tạo thế hệ trẻ sống có lý tưởng cách mạng, có niềm tin vào đườnglối chính sách của Nhà nước đúng như mục tiêu giáo dục đề ra

Nội dung kiến thức lịch sử "phản ánh đúng đắn sự tồn tại và phát triển của xã

hội và con người " [12, tr.55] Vì vậy, tính khoa học được thể hiện trên góc độ đảm bảo

tính chính xác của sự kiện, nhân vật, địa danh… của lịch sử, thể hiện được mối quan hệbên trong của các sự kiện để thấy được qui luật vận động và phát triển của lịch sử

Trong dạy học lịch sử ở trường THCS thì tính khoa học còn được thể hiện ở chỗlựa chọn kiến thức cơ bản, ngắn gọn, cụ thể, phù hợp với lứa tuổi, đối tượng HS và tùytheo nhiệm vụ cách mạng cụ thể của nước ta trong từng giai đoạn khác nhau nhằm đểđào tạo giáo dục thế hệ trẻ có tư tưởng và niềm tin ý chí vươn lên xứng đáng với truyềnthống của dân tộc Đồng thời giúp các em hiểu và nắm rõ sự kiện không nhằm lẫn sựkiện này với sự kiện khác

Ví dụ, khi học về chiến lược "Chiến tranh đặc biệt " và chiến lược "Chiến tranh

cục bộ" của Mĩ ở Sài Gòn – Gia Định, GV phải làm cho HS nắm được âm mưu và thủ

đoạn của Mĩ và cuộc đấu tranh của quân và dân ta chống các chiến lược ở từng giaiđoạn lịch sử khác nhau

Tính khoa học còn được thể hiện ở chỗ xác định đúng thời gian không gian củacác hiện tượng, sự kiện lịch sử, yếu tố thời gian không gian sẽ giúp ta xác định độ dàicủa sự kiện lịch sử, tính liên tục của các giai đoạn phát triển Do đó, người GV lịch sửphải sắp xếp thời gian đúng trình tự từ nhỏ đến lớn từ quá khứ đến hiện tại, đó cũngchính là nét đặt trưng riêng của bộ môn lịch sử Để thực hiện tốt điều này GV nênhướng dẫn HS chuẩn bị bảng niên biểu so sánh từng sự kiện, hiện tượng lịch sử cơ bảnnhất giúp HS dễ nhớ

Ví dụ, khi dạy "Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975", GV cho HS lập

bảng thống kê cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 GV hướng dẫn và chỉnh sửa

giúp HS nắm được thời gian sự kiện cơ bản và cụ thể đúng theo trình tự của không gian

và thời gian

Trong nội dung bài học lịch sử tính khoa học còn được thể hiện ở việc đánh giágiải thích nhằm để tìm ra bản chất, mối quan hệ nhân quả, sự phát triển mang tính quiluật "hình thành, phát triển, phát triển cực thịnh, suy thoái" Khi GV giải thích, đánhgiá phải dựa trên nguyên tắc của phương pháp luận sử học "quan điểm lịch sử kết hợpthống nhất với quan điểm giai cấp, tránh hiện đại hóa, xuyên tạc bóp méo sự lịch sử".[12, tr 62]

2.1.2 Đảm bảo mục tiêu giáo dục bộ môn

Điều 2 của Luật giáo dục nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người ViệtNam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức sức khỏe, thẩm mỹ về nghề nghiệp, trungthành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhâncách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc".[34, tr 5]

Từ đó mục tiêu của môn Lịch sử ở trường phổ thông là "giúp cho HS có đượcnhững kiến thức cơ bản, cần thiết về LSDT và LSTG góp phần hình thành ở HS thếgiới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cáchmạng bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đờisống xã hội " [8,tr 5]

Trong các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã khẳngđịnh: "Giáo dục và đào tạo có xứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồidưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và conngười Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và côngnghệ là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển…".[5,

tr 27]

Ngoài ra, trong Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Đạihội XI cũng đã nhấn mạnh: "…nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coitrọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng, đạo đức, lối sống,năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xãhội" [5,tr 120]

Tóm lại, các văn kiện trên đặt ra nhiệm vụ cho giáo dục là phải đào tạo conngười làm chủ đất nước một cách toàn diện cả tri thức và đạo đức đáp ứng được yêucầu ngày càng cao của xã hội Với nhiệm vụ đó, các bộ môn ở trường THCS nói chung

và lịch sử nói riêng không chỉ trang bị cho HS kiến thức cơ bản trong SGK mà thôngqua đó hình thành cho các em thế giới quan khoa học, bồi dưỡng tư tưởng tình cảmcách mạng, đạo đức và rèn luyện kĩ năng

2.1.3 Góp phần làm rõ sự kiện cơ bản của LSDT được phản ánh trong SGK

LSDT và LSĐP luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau, bất cứ sự kiện LSDTnào cũng đều diễn ra ở một địa phương gắn với thời gian, không gian cụ thể Vì thếLSĐP có tác động lớn đến tiến trình phát triển của LSDT, GV cần lựa chọn nguồn tàiliệu LSĐP để làm rõ kiến thức trong SGK

Với thời gian 45 phút GV không thể nói hết sự kiện liên quan đến SGK nên cầnlinh hoạt trong việc chọn lựa tài liệu cơ bản, cần thiết nhất liên quan đến tiết học củamình

Ví dụ khi dạy bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống

đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965), Mục III Tiểu mục 1 Đấu tranh chống chế độ Mĩ – Diệm, giữ gìn và phát triển lực lương cách mạng (1954 – 1959), GV có thể sử dụng đoạn tài liệu LSĐP sau đây:

Chiều ngày 1/8/1954, "Phong trào bảo vệ hòa bình Sài Gòn - Chợ Lớn", đãđược phát động, do Hoàng Quốc Tân phụ trách, Nguyễn Văn Kỉnh, Trần Quốc Thảo làkhu ủy viên [6,tr 42] Phong trào đã kêu gọi các tầng lớp nhân dân đấu tranh nhằm mụcđích: làm cho hòa bình ở Đông Dương được củng cố, quyền tự do dân chủ được đảmbảo và thống nhất nước nhà được thực hiện bằng tổng tuyển cử tự do theo tinh thầnHiệp Định Giơnevơ [6, tr 43] Phong trào được các tầng lớp nhân dân ở miền Nam ủng

hộ và hàng trăm "Ủy ban hòa bình" được thành lập ở cơ sở

Khi sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS, GV cần trìnhbày ngắn gọn nhằm làm nổi bật kiến thức cơ bản trong SGK Chúng ta sử dụng tài liệuLSĐP là nguồn nhận thức cần thiết, có ý nghĩa trong quá trình học tập LSDT nhằm gópphần tạo sự tìm tòi, hứng thú, ham học hỏi và sở thích tìm kiếm sự kiện tư liệu LSĐP

có liên quan đến kiến thức trong SGK

2.1.4 Đảm bảo tính vừa sức

Thế kỉ XXI là thời đại của tri thức, HS có khả năng tiếp cận lượng thông tin đadạng hóa Vì vậy, "tính vừa sức" phải được đảm bảo để phù hợp với mục tiêu giáo dục,nội dung, phương pháp giảng dạy với đặc điểm nhận thức và trình độ, tâm lý lứa tuổicủa HS giúp các em lĩnh hội kiến thức.

Để đảm bảo tính vừa sức cho HS thì đòi hỏi GV phải xác định rõ kiến thức cơbản của LSDT và LSĐP trong một giai đoạn, một chương, một bài, một tiết học cụ thểnhằm truyền tải đến cho các em nội dung phù hợp với lứa tuổi THCS

Trong Luật giáo dục điều 5 khoản 2 cũng đã đề cập: "Nội dung giáo dục phảibảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; coi trọng giáo dục

tư tưởng và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóadân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lýlứa tuổi của người học" [34, tr 6]

Nhận thức trên là điều kiện để nâng cao hiệu quả học tập của HS Người GVphải nắm rõ kiến thức cơ bản phù hợp với lứa tuổi THCS giúp HS phát huy tính tíchcực, tư duy trong điều kiện của không gian, thời gian được xác định ở lớp học

Trên thực tế không ít GV sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT tràn lan,thiếu sự lựa chọn kiến thức cơ bản đôi khi HS miễn cưỡng tiếp nhận Do đó, GV phảiđảm bảo nguyên tắc "vừa sức" để thỏa mãn mặt bằng chung của trình độ kiến thức củacác em Khá – Giỏi, Trung bình – Yếu

Tính "vừa sức" còn được xác định ở độ tuổi THCS hay THPT từ đó GV sử dụngkiến thức truyền đạt cho phù hợp với lứa tuổi Như ở THCS thì các em chưa có khảnăng tư duy cao mà chỉ ở giai đoạn tư duy cụ thể, nắm được vấn đề này GV có thể sửdụng trong quá trình giảng dạy truyền đạt kiến thức sao cho phù hợp với lứa tuổi củacác em Tránh tình trạng nhồi nhét kiến thức quá nhiều làm cho HS hoan mang khôngbiết kiến thức nào là trọng tâm cần thiết phải nhớ

Ví dụ khi dạy bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống

đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965), Mục V Tiểu mục 2: Chiến đấu chống chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mĩ, GV trình bày: "Trước ngày

lễ Phật đản 2 ngày, Diệm cấm không cho treo cờ Phật đản giáo hội Phật giáo phản đốiđưa ra 5 yêu sách: "Bãi bỏ lệnh cấm treo cờ Phật – Thừa nhận đạo Phật – Phật giáocùng địa vị với Thiên Chúa giáo – Tín đồ Phật giáo được tự do truyền đạo – Phải bồi

thường cho nạn nhân và gia đình họ trong cuộc khủng bố ở Huế và trừng trị các quanchức chịu trách nhiệm sự việc này".

Diệm – Nhu bác bỏ tất cả các yêu sách đó Ngày 30/5/1963, hàng ngàn sư sãi tuyệtthực phản đối, phong trào đấu tranh của quần chúng Phật tử lan rộng… 10 giờ trưangày 10/6/1963, hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu ở ngã tư đường Lê Văn Duyệt– Phan Đình Phùng (nay là đường Cách mạng Tháng Tám – Nguyễn Đình Chiểu)Ngày 25/8/1963, 500 HS sinh viên và đông đảo đồng bào lao động biểu tình trướcchợ Bến Thành Đi đầu đoàn biểu tình là tốp nữ sinh áo trắng hiên ngang tiến lên phíatrước Nữ sinh Quách Thị Trang, 15 tuổi, trường Trường Sơn vừa hô "đả đảo đàn áp"thì bị trúng đạn của cảnh sát, nhiều em khác bị thương Trong ngày hôm đó, chínhquyền Sài Gòn bắt giam trên 4.000 người Ngày 7/9/1963, nữ sinh trường Gia Longđánh nhau quyết liệt với cảnh sát bằng gạch đá, bàn ghế, giày, dép, chai lọ…

Trước sự phản đối dữ dội của tầng lớp nhân dân buôc Mĩ phải "thay ngựa giữadòng", "kế hoạch phản đảo chính" do Tôn Thất Đính phụ trách Giữa đêm 1/11/1963,Diệm – Nhu từ hầm ngầm của Dinh Gia Long ngoi lên, đi ra góc đường Pasteur, đốidiện bên hông Tòa Đô Chính, lên xe chạy về Chợ Lớn Sau đó bị quân đảo chính củaMinh bắt và giết trong một xe thiết giáp rồi chở xác về trụ sở Bộ Tổng tham mưu ngụy

"Hội đồng quân nhân cách mạng "do Dương Văn Minh làm Chủ tịch lên cầm quyềnthay Diệm "

Nếu GV trình bày như vậy thì quá dài, HS không thể nhớ hết các sự kiện nhưngnếu GV chọn kiến thức cơ bản và trình bày ngắn gọn thì HS sẽ hiểu rõ và nhớ lâu: "Để phản đối chính sách kì thị tôn giáo của chính quyền Sài Gòn hàng ngàn sư sãituyệt thực Ngày 10/6/1963, hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu ở ngã tư đường LêVăn Duyệt – Phan Đình Phùng (nay là đường Cách mạng Tháng Tám – Nguyễn ĐìnhChiểu)

Ngày 25/8/1963, 500 HS sinh viên và nhân dân lao động biểu tình trước chợ BếnThành Nữ sinh Quách Thị Trang, 15 tuổi, trường Trường Sơn vừa hô "đả đảo đàn áp"thì bị trúng đạn của cảnh sát, nhiều em khác bị thương

Trước sự phản đối dữ dội của các tầng lớp nhân dân Sài Gòn buộc Mĩ phải

"thay ngựa giữa dòng" thực hiện "kế hoạch phản đảo chính" do Tôn Thất Đính phụtrách, đưa Dương Văn Minh làm Chủ tịch thay Diệm."

2.1.5 Phù hợp với thực tiễn

Khi sử dụng tài liệu LSĐP thành phố Hồ Chí Minh trong dạy học LSDT ởtrường THCS, GV cần lựa chọn kiến thức cơ bản, khoa học, cụ thể đúng với mục đíchyêu cầu của bộ môn Đồng thời, phải phù hợp với điều kiện hiện có ở trường như trangthiết bị, đối tượng HS, đặc trưng riêng của vùng miền Các trường THCS ở nội thànhthì HS có đủ điều kiện để tiếp xúc với trang thiết bị hiện đại hơn các bạn HS ở vùngngoại thành Vì vậy GV cần lựa chọn phương pháp phù hợp với thực tiễn nhằm kíchthích sự hứng thú học tập của HS, không nên lạm dụng, ôm đồm nhiều tư liệu làm chobài giảng năng nề, biến tiết dạy LSDT thành tiết LSĐP

Kiến thức LSĐP sử dụng trong dạy học LSDT phải tương ứng và phù hợp vớinhau từ thời gian đến sự kiện hiện tượng lịch sử, phải tôn trọng sự thật lịch sử và nhậnthức đúng lịch sử đã diễn ra trong quá khứ rút ra bài học cho hiện tại góp phần giáo dụclòng yêu nước biết ơn các hệ đi trước Bên cạnh đó còn giúp HS ý thức giữ gìn pháthuy giá trị các truyền thống tốt đẹp của quê hương đất nước, kiên quyết đấu tranhchống lại mọi âm mưu chia rẽ phá hoại của kẻ thù, phấn đấu rèn luyện bản thân, tíchcực lao động sáng tạo góp sức mình xây dựng tổ quốc ngày càng tươi đẹp

2.2 Nội dung các tài liệu LSĐP sử dụng trong dạy học LSVN giai đoạn 1954-1975 ở lớp 9 - THCS thành phố Hồ Chí Minh

Bài mục Nội dung các tài liệu LSĐP

Bài 28: Xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở miền Bắc, đấu

2 Phong trào "Đồng Khởi":

Mĩ – Diệm chơi chiêu bài "đả thực",

"dân chủ" tổ chức "trưng cầu dân ý" nhằmlừa bịp nhân dân (1, PL 6)

Tại Sài Gòn, bằng viện trợ của Mĩ và tiềnthuế thu được từ nhân dân, chính quyềnngụy mở mang đường sá… là thủ đô củamiền Nam Việt Nam, Sài Gòn tập trung tất

cả những cơ quan đầu não… (1 PL 6)

Chiều ngày 1/8/1954, "Phong trào bảo

vệ hòa bình Sài Gòn - Chợ Lớn" đã đượcphát động, do Hoàng Quốc Tân phụ trách,Nguyễn Văn Kỉnh, Trần Quốc Thảo là khu

ủy viên Phong trào đã kêu gọi các tầng lớpnhân dân với mục đích là: làm cho hòa bình

ở Đông Dương được củng cố, quyền tự dodân chủ được đảm bảo và thống nhất nướcnhà được thực hiện bằng tổng tuyển cử tự

do theo tinh thần Hiệp Định Giơnevơ (1

PL 6)

Từ Bến Tre phong trào "Đồng Khởi"như nước vỡ bờ lan khắp Nam Bộ Tháng7/1960, Xứ ủy mở Hội nghị lần thứ V đánhgiá kết quả về phong trào Đồng Khởi đợt 1

và quyết định tiến hành Đồng Khởi đợt 2 từngày 24/9/1960

Mở đầu đợt 2 vào cuối tháng 9/1960,giờ hành động thống nhất quy định là 7 giờ

37

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU LSĐP TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1954-1975 Ở LỚP 9 - THCS THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

3.1 Những yêu cầu chung khi xác định các biện pháp sư phạm

3.1.1 Sử dụng tài liệu LSĐP phải đảm bảo việc truyền đạt tốt kiến thức cơ bản

Trong một khóa trình, một giai đoạn, một chương hay một tiết học, chúng ta bắtgặp nhiều sự kiện lịch sử, có sự kiện xảy ra trên quê hương của mình Từ đó, người GV

có nhiệm vụ khắc họa nên bức tranh quá khứ chân thật sinh động rõ nét để truyền đạtcho HS lĩnh hội tri thức một cách cơ bản nhất Để làm được điều này GV phải lựa chọnkiến thức cơ bản trong LSĐP để đưa vào dạy LSDT nhằm khôi phục lại bức tranh quákhứ đúng như nó tồn tại, giúp HS phân biệt được lịch sử cụ thể qua mỗi thời kỳ, giaiđoạn nhất định để phản ánh quy luật chung của xã hội

GV phải có cách hiểu sâu sắc đúng sự kiện lịch sử diễn ra tránh cách hiểu hờihợt trình bày mang tính khái quát, lý luận chung chung thì nhận thức sẽ khô cứng mangtính chủ quan Do đó, người GV phải xác định được nội dung cơ bản của từng bài, từngchương, từng khóa trình để HS nắm được kiến thức cơ bản

Kiến thức cơ bản là kiến thức quan trọng nhất mà tất cả HS trong một lớp họcđều có thể nắm được kể cả các em Yếu – Trung bình GV đóng vai trò chủ động gợi

mở phát triển tư duy độc lập cho đối tượng HS Khá – Giỏi nhằm để các em phát huytính tích cực học hỏi tìm tòi hoàn thiện tri thức của mình Đòi hỏi người GV phải đảmbảo kiến thức đúng với mục đích yêu cầu của bài học không vượt quá chương trình đãqui định cũng như đừng hạ thấp mức độ kiến thức

Thông qua đó việc khai thác LSĐP nhằm mục đích phục vụ cho nội dung cơ bảncủa LSDT

Ví dụ, khi dạy bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế

quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965) Mục I Tình hình nước ta sau hiệp định Giơ - ne – vơ 1954 về Đông Dương, ở mục này GV có thể truyền đạt

kiến thức lịch sử ở thành phố Hồ Chí Minh nhưng người thầy phải chọn kiến thức phùhợp với nội dung cơ bản tránh dài dòng vì thời gian chỉ có 45 phút

Như nội dung cơ bản của LSDT:

+ Quân Pháp rút khỏi miền Bắc (5 - 1955), nhưng Hội nghị hiệp thương giữa haimiền Nam - Bắc để tổ chức Tổng tuyển cử chưa được tiến hành

+ Mĩ thay thế Pháp, đưa tay sai lên nắm chính quyền ở miền Nam, thực hiện âm mưuchia cắt đất nước ta làm hai miền, biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sựcủa chúng

Nội dung cơ bản về lịch sử thành phố Hồ Chí Minh:

+ Tháng 12/1954, Mĩ ép Pháp phải ký Hiệp ước Pau, chấp nhận giao miền NamViệt Nam cho Diệm Mĩ chơi chiêu "bài phong ", "đả thực" tiến hành "trưng cầu dân ý"ngày 23/10/1955 đưa Diệm lên làm Tổng thống của cả nước "Việt Nam công hòa" + Sài Gòn – Chợ Lớn được Mĩ - Diệm chọn làm thủ đô của chính thể "Việt Namcộng hòa", trung tâm đầu não, sào huyệt, bộ mặt ngoại giao và trung tâm kinh tế, vănhóa của Mĩ - Diệm

Kiến thức cơ bản của LSĐP trong dạy học LSDT:

+ Quân Pháp rút khỏi miền Bắc (5 - 1955), nhưng Hội nghị hiệp thương giữa haimiền Nam - Bắc để tổ chức Tổng tuyển cử chưa được tiến hành

+ Mĩ thay thế Pháp thông qua Hiệp ước Pau, chơi chiêu bài "bài phong", "đả thực"tiến hành "trưng cầu dân ý" đưa tay sai (Ngô Đình Diệm) lên nắm chính quyền ở miềnNam Sài Gòn – Chợ Lớn được chọn là thủ đô, là trung tâm đầu não, sào huyệt, biến miềnNam thành thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sự của chúng

Khi sử dụng tài liệu LSĐP, người GV cần xác định kiến thức phải khoa học, cógiá trị lịch sử, tránh tài liệu phiến diện không đúng sự thật sẽ đi trái với mục tiêu giáodục ảnh hưởng xấu đến nhận thức các em

3.1.2 Sử dụng tài liệu LSĐP là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng trong việc dạy học LSDT nhằm phát huy năng lực nhận thức, tính tích cực chủ động phát triển năng lực tư duy của HS

LSDT và LSĐP có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, sự kiện LSĐP góp phầnphong phú hơn cho LSDT Như vậy, tài liệu LSĐP là nguồn tài liệu tham khảo quantrọng đòi hỏi GV phải chú ý đến việc phát triển năng lực tư duy của HS

Trong Luật giáo dục đã ghi ở khoảng 2 điều 5: "Phương pháp giáo dục phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho

người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên

"[ 34, tr 5 ]

Vì thế LSĐP cũng phải căn cứ vào điều này của luật giáo dục để phát triển nănglực nhận thức của HS một cách độc lập mà GV là người hướng dẫn, chỉ đạo các em tựtìm kiếm tri thức GV là người giúp HS từ chỗ biết sử dụng đến hiểu sử vận dụng kiếnthức đã học vào thực tiển để các em thấy được mối liên hệ giữa dân tộc với địaphương GV giúp hướng HS có thái độ tư tưởng tình cảm và có chính kiến của mìnhđối với một sự kiện lịch sử

GV phải là người chủ động tiếp cận nguồn tri thức cần truyền đạt sau đó xácđịnh nguồn tài liệu LSĐP Từ đó hướng dẫn HS lĩnh hội tri thức thông qua các phươngpháp: phát vấn, thảo luận, nêu vấn đề, đồ dùng trực quan,… Đặc biệt, người GV cầntrang bị cho các em phương pháp nhận thức khoa học để tránh tình trạng HS lúng túngkhi tìm kiếm kiến thức hay nói cách khác HS có khả năng phán đoán trước sự kiện lịch

sử đúng như nó tồn tại

Điều này, được thể hiện trong các sự kiện lịch sử giúp HS phân tích, chứngminh, đánh giá, tìm nguyên nhân, kết quả tạo một biểu tượng cụ thể trong óc các em.Giúp các em hiểu LSĐP và LSDT một cách sâu sắc hơn

Từ đó, làm cho các em thấy tự hào về quê hương đất nước và con người của dântộc Việt Nam, có ý thức giữ gìn tôn tạo và phát huy truyền thống yêu nước có tráchnhiệm tương lai, vận mệnh của dân tộc Trong quá trình dạy và học chúng tôi nhậnthấy có rất nhiều phương pháp phát huy tính tích cực của HS nhưng thảo luận là hìnhthức tư duy đôc lập có hiệu quả nhất

Ví dụ, khi dạy bài 29: Cả nước trực tiếp đấu tranh chống Mĩ, cứu nước(1965 –

1973), GV có thể đưa ra câu hỏi cho HS thảo luận: So sánh âm mưu và thủ đoạn của đế

quốc Mĩ trong chiến lược "Chiến tranh cục bộ" và "Việt Nam hóa chiến tranh" ở thànhphố Hồ Chí Minh như thế nào?

Thông qua thảo luận, chúng ta thấy HS có đủ khả năng tự tìm kiếm tri thức phùhợp với câu hỏi của GV Từ đây, GV nên thực hiện thường xuyên để rèn luyện HS pháttriển khả năng của mình một cách toàn diện, nhằm phát huy tính tích cực tìm kiếm tưliệu lịch sử thành phố Hồ Chí Minh

3.13 Sử dụng tài liệu lịch sử LSĐP phải đảm bảo tính linh hoạt, mềm dẻo