Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học

Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học 17 II - Cách thức tiến hành cho học sinh đóng vai trong các hoạt động học tập tiết 2 Đạo đức ở tiểu học 21 III - Một số lu ý khi sử dụ

Lời cảm ơn

Đề tài này đợc hoàn thành trớc hết đó là sự cố gắng tìm tòi, khám phá của bản thân, nhng quan trọng hơn là nhờ sự giúp đỡ và hớng dẫn tận tình chu đáo và khoa học của cô giáo -Thạc sĩ Chu Thị Lục cùng với sự động viên khuyến khích của bạn bè Nhân dịp này, tôi xin gửi tới cô giáo Chu Thị Lục lời cảm ơn sâu sắc nhất đã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tai này.Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa GDTH- Trờng Đại học Vinh

đã cho tôi những ý kiến đóng góp quý báu Cũng nhân dịp này, tôi xin đợc gửi lời cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh các khối lớp 2,3 trờng tiểu học Hà Huy Tập II - Thành phố Vinh - Nghệ An đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này Vì thời gian và nguồn tài liệu có hạn, hơn nữa đây là lần tập dợt đầu tiên nên không tránh khỏi những sai sót Kính mong những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy, cô giáo và các bạn.

Tác giả

Mục lục

Trang

3 Hệ thống phơng pháp dạy học Đạo đức ở tiểu học 6

4 Đóng vai và PP đóng vai trong DH tiết 2 Đạo đức ở TH 7

I - Cơ sở để thiết kế các bài Đạo đức theo PP đóng vai 13

1 Căn cứ vào đặc điểm môn Đạo đức ở tiểu học 13

2 Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học 17

II - Cách thức tiến hành cho học sinh đóng vai trong các hoạt

động học tập tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

21

III - Một số lu ý khi sử dụng PP đóng vai trong DH tiết 2

Đạo đức ở tiểu học

23

IV - Thiết kế các bài dạy tiết 2 Đạo đức theo phơng pháp

đóng vai

25

2 Các giáo án thực nghiệm theo phơng pháp đóng vai 25

2 Kết quả về khả năng ứng xử của học sinh 47

A- Phần mở đầu

I - Lý do chọn đề tài

I.1 Ngày nay, cùng với sự phát triển nh vũ bão của xã hội, đất nớc ta

đang thực hiện sự nghiệp "Công nghiệp hoá, hiện đại hoá" để tiến tới "Dângiàu nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh" Một trong những nhân tố quantrọng mang tính chiến lợc để thực hiện thành công sự nghiệp đó là nhân tốcon ngời Để đào tạo đợc những con ngời dáp ứng với yêu cầu của sự pháttriển kinh tế - xã hội của đất nớc, giáo dục và đào tạo phải giải quyết hàngloạt các vấn đề mang tính chiến lợc, trong đó có vấn đề đổi mới phơng phápdạy học: "Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lốitruyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo ở ngời học, từngbớc áp dụng phơng pháp tiên tiến , hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảothời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh"(21, Tr 41- Nghị quyết TW lần

II BCHTW khoá VIII)

I.2 Giáo dục tiểu học là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng, đặt nền

mong cho sự phát triển toàn diện con ngời, cho giáo dục phổ thông Là bậchọc mà hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo của học sinh Đây chính làhoạt động mà nhờ đó các em có đợc hệ thống các kỹ năng, kỹ xảo cơ bản,cần thiết, làm tiền đề cho sự phát triển các kỹ năng sau này Vì vậy phơngpháp dạy học ở bậc tiểu học có tầm quan trọng đặc biệt

I.3 Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học có ý nghĩa vô cùng quan

trọng, đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh.Bác Hồ kính yêu đã nói "có tài mà không có đức là ngời vô dụng" Cái đứctrong thời đại nào cũng cần đến nó, là cơ sở xây dựng các mối quan hệ xãhội Ngay từ bậc tiểu học, những cái đúng, cái sai, cái hay, cái dở sẽ theosuốt một con ngời Vì lẽ đó giáo dục đạo đức cho các em ngay từ nhữnggiây phút đầu tiên của ngỡng cửa cuộc đời là rất cần thiết Theo quyết định2957/ GD- ĐT ngày 14/10/1994 của Bộ GD và ĐT, môn Đạo đức đã trởthành môn học chính thức trong 9 môn học bắt buộc ở tiểu học

I.4 Môn Đạo đức có một vị trí vô cùng quan trọng trong việc hình

thành và phát triển nhân cách của học sinh, đồng thời cung cấp cho các emnhững tri thức ban đầu về các chuẩn mực đạo đức Tuy nhiên, muốn cho cáctri thức đạo đức đợc củng cố, khắc sâu và trở thành thói quen đạo đức cầnphải cho học sinh đợc thực hành, luyện tập một cách thờng xuyên, liên tục,

có hệ thống bằng việc sử dụng các hình thức, các phơng pháp dạy học mớisinh động, linh hoạt.Trong đó đóng vai là phơng pháp dạy học đợc sử dụngtrong giờ thực hành đặc biệt thu hút và lôi cuốn đông đảo học sinh tham giabởi sự hấp dẫn của nó Do đó, đóng vai có tác dụng rất thiết thực, làm chokhông khí lớp học sôi nổi, hào hứng, lôi cuốn đợc sự chú ý của tất cả họcsinh vào giờ học, từ đó chất lợng giờ học đợc nâng cao Tuy nhiên, thực tếcho thấy các giáo viên không coi trọng tiết thực hành, hầu hết các giáo viênchỉ dạy tiết 1, không dạy tiết 2 mà sử dụng tiết 2 để dạy các môn học chính

nh Tiếng Việt, Toán, Tự nhiên - xã hội vv Có một số dạy tiết 2, nhng dạyqua loa, chiếu lệ mang hình thức đối phó với việc kiểm tra của các cấp quản

lý Họ cho rằng tiết thực hành không quan trọng, nên không đầu t vào tiếtdạy mà chỉ sử dụng một vài hình thức, một vài phơng pháp dạy học truyềnthống nh nhận xét đánh giá hành vi đạo đức bằng hệ thống câu hỏi, hoặccho học sinh làm bài tập trên phiếu Việc thiết kế bài dạy theo phơng pháp

đóng vai rất ít giáo viên sử dụng, đôi khi có một số giáo viên sử dụng phơngpháp đóng vai nhng cha biết thiết kế bài dạy, cha biết vận dụng hợp lý, linhhoạt, cha đào sâu, cha chuẩn bị kỹ lỡng Điều này dẫn đến chất lợng, kếtquả học tập của học sinh không đạt đợc nh mong muốn Trớc thực tế nhvậy, mỗi ngời chúng ta cần phải có thái độ và trách nhiệm nh thế nào đểnâng cao chất lợng dạy và học môn Đạo đức ở tiểu học

I.5 Vấn đề phơng pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học đã đợc

nhiều ngời nghiên cứu Nhng chúng tôi nhận thấy rằng việc sử dụng phơngpháp đóng vai vào dạy tiết 2 Đạo đức ở tiểu học là rất cần thiết và quantrọng

Chính vì vậy chúng tôi đã chọn "Sử dụng phơng pháp đóng vai

mình

II - Mục đích nghiên cứu:

Nhằm góp phần nâng cao chất lợng dạy học tiết 2 môn Đạo đức ởtiểu học

III - Đối tợng và khách thể nghiên cứu

1 Đối tợng nghiên cứu

Sử dụng phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 môn Đạo đức ởtiểu học

2 Khách thể nghiên cứu:

Phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 môn Đạo đức ở tiểu học

IV - Giả thuyết khoa học

Có thể nâng cao chất lợng dạy học tiết 2 môn Đạo đức ở tiểu học nếu

sử dụng phơng pháp đóng vai

V - Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

2 Thiết kế một số bài giảng theo phơng pháp đóng vai

3 Tiến hành thực nghiệm nhằm kiểm chứng tính khả thi của vấn đề nghiên cứu và đề xuất ý kiến

VI - Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi giới hạn phạm vi nghiên cứu sử dụng phơng pháp đóng vaitrong dạy học tiết 2 môn Đạo đức ở 2 khối lớp 2 và 3 - Trờng tiểu học HàHuy Tập II - Thành phố Vinh - Nghệ An

VII - Phơng pháp nghiên cứu

1 Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết:

Đọc, tổng hợp, phân tích, khái quát hoá, hệ thống hoá một số vấn đề

lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu

2.Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn:

2.1 Phơng pháp quan sát : Nhằm xem xét tình hình học tập của học

sinh và phơng pháp giáo viên sử dụng trong giờ thực hành Đạo đức

2.2.Phơng pháp điều tra: Tìm hiểu việc vận dụng phơng pháp đóng

vai trong giờ thực hành môn Đạo đức ở tiểu học

2.3 Phơng pháp thực nghiệm s phạm: Chuẩn bị lớp thực nghiệm

(TN), đối chứng (ĐC) Thực nghiệm giáo án đã soạn

2.4 Phơng pháp thống kê toán học: Sử dụng phơng pháp tính phơng

sai, độ lệch chuẩn để chứng minh độ tin cậy của kết quả nghiên cứu

B - Phần nội dung

Chơng I Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

I - Cơ sở lý luận

1 Phơng pháp và phơng pháp dạy học

1.1 Phơng pháp là gì ?

Theo nghĩa chung và rộng nhất thì phơng pháp là cách thức hành

động để đạt đợc mục đích nhất định Đó chính là con đờng mà ngời ta cần

đi theo để hoàn thành đợc mục tiêu đặt ra Cũng có thể nêu lên một địnhnghĩa về phơng pháp nh sau: "Phơng pháp đợc hiểu là hệ thống các nguyêntắc, các thao tác có thể, nhằm từ những điều kiện nhất định ban đầu tới mộtmục đích định trớc

1.2.Phơng pháp dạy học là gì ?

Phơng pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất củaquá trình dạy học Cùng một nội dung nh nhau nhng học sinh học tập cóhứng thú, có tích cực hay không, giờ học có phát huy đợc trí sáng tạo củahọc sinh hay không, có để lại những dấu ấn sâu sắc và khơi dậy những tìnhcảm trong sáng, lành mạnh trong tâm hồn các em hay không phần lớn đềuphụ thuộc vào phơng pháp dạy học của ngời thầy giáo

Vậy phơng pháp dạy học là gì ? Có nhiều ý kiến, nhiều quan điểmkhác nhau về khái niệm phơng pháp dạy học Có tác giả cho rằng: "Phơngpháp dạy học là cách thức tơng tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết cácnhiệm vụ giáo dỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học" (Iuk

Ba Ban xki 1983)

Một số tác giả lại quan niệm khác:

Theo Dverep ID: "Phơng pháp dạy học là cách thức tơng tác giữathầy và trò nhằm đạt đợc mục đích dạy học, hoạt động này đợc thể hiệntrong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các thủ thuật lôgic, các hoạt động

độc lập của học sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của thầygiáo" (10)

Theo Leener I.Ia: "Phơng pháp dạy học là hệ thống những hành

động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thựchành của học sinh đảm bảo học sinh lĩnh hội học vấn" (10)

Theo Giáo s Nguyễn Ngọc Quang: "Phơng pháp dạy học là cách thứcthực hiện của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất và lãnh đạo của thầynhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học " (26)

Từ sự phân tích các quan điểm trên, chúng tôi hiểu khái niệm phơngpháp dạy học nh sau: "Phơng pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động t-

ơng tác giữa giáo viên và học sinh, trong đó giáo viên là ngời tổ chức, hớngdẫn, học sinh là ngời tích cực, tự giác "thi công" nhằm thực hiện tốt cácnhiệm vụ học tập "

2 Hệ thống phơng pháp dạy học tiểu học

Theo các tác giả Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ, Phó Đức Hoà đã đa ra

hệ thống các phơng pháp dạy học ở tiểu học bao gồm:

* Nhóm các phơng pháp dạy học dùng lời : Bao gồm các phơng pháp:Phơng pháp thuyết trình, phơng pháp dùng SGK, phơng pháp vấn đáp

* Nhóm các phơng pháp dạy học trực quan: Bao gồm các phơngpháp: Phơng pháp quan sát và phơng pháp trình bày trực quan

* Nhóm các phơng pháp dạy học thực hành: Bao gồm các phơngpháp : Phơng pháp là thí nghiệm, phơng pháp luyện tập và phơng pháp ôntập

3 Hệ thống phơng pháp dạy học Đạo đức ở tiểu học

Trên cơ sở các phơng pháp dạy học ở tiểu học, căn cứ vào đặc điểmnhận thức của học sinh, đặc điểm môn Đạo đức ở tiểu học, các tác giả Đặng

Vũ Hoạt, Nguyễn Hữu Dũng, Lu Thu Thuỷ đã đa ra hệ thống các phơngpháp dạy học Đạo đức ở tiểu học là: Phơng pháp đàm thoại, phơng phápthảo luận, phơng pháp kể chuyện, phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan,phơng pháp nêu gơng, phơng pháp giảng giải, phơng pháp rèn luyện thóiquen, phơng pháp điều tra, phơng pháp báo cáo, phơng pháp thi đua, phơngpháp khen thởng, trách phạt

4 Đóng vai và phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

4.1 Đóng vai là gì ?

Theo từ điển Tiếng Việt thì đóng vai là sự thể hiện nhân vật trongkịch bản lên sân khấu hoặc màn ảnh bằng các hoạt động nói năng y nh thật.Khi một vấn đề, một chủ đề nào đó trong cuộc sống hiện thực đợc xây dựngthành một vở kịch thì đó đợc gọi là kịch bản, nhng để thể hiện nội dungkịch bản đó, ngời diễn viên phải đảm nhận sắm vai một nhân vật và biểudiễn vai diễn đó Quá trình đó đợc gọi là đóng vai

4.2.Phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

Phơng pháp đóng vai là cách thức tổ chức, hớng dẫn học sinh thựchành (làm thử) một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống đạo đứcgiả định

Xuất phát từ đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học diễn ra theoquy luật "từ trực quan sinh động đến t duy trừu tợng, từ t duy trừu tợng đến

thực tiến", “trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một

làm ”cho nên tổ chức dạy học theo phơng pháp đóng vai trong tiết 2 Đạo

đức ở tiểu học là rất cần thiết và vô cùng quan trọng Đây là hình thức tổchức dạy học mang tính tích cực, phát huy tối đa hoạt động nhận thức củahọc sinh dựa trên sự điều khiển, tổ chức, hớng dẫn của giáo viên

Khi thực hành đóng vai, học sinh đợc phân công sắm vai những nhânvật trong tình huống và học sinh phải vận dụng những tri thức đạo đức đãhọc để thể hiện các cách ứng xử trong tình huống Từ đó các tri thức đạo

đức đợc củng cố, khắc sâu một cách nhẹ nhàng, sinh động

Mặt khác, trong quá trình đóng vai có sự kết hợp hài hoà giữa hình

ảnh nhân vật, hành động nhân vật và lời nói với nhau trong tình huống đạo

đức, chúng tạo thành phơng tiện để phản ánh hiện thực Khi đóng vai các

em sống bằng các hành động và tình cảm của các nhân vât, các em hành

động phù hợp với các nhân vật mà chúng sắm vai trong tình huống

4.3.Đặc điểm của phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 Đạo

đức ở tiểu học

* Đóng vai là phơng pháp dạy học mang tính tích cực hoá hoạt độngnhận thức của học sinh

* Đóng vai là phơng pháp dạy học có mục đích tăng cờng các hoạt

động trong quá trình lĩnh hội tri thức, rèn luyện, củng cố và khắc sâu các trithức và hành vi đạo đức, vận dụng những tri thức, hành vi đạo đức lĩnh hội

đợc vào cuộc sống

* Đóng vai là phơng pháp dạy học không phủ nhận các phơng phápdạy học truyền thống mà là sự kế thừa, phát huy có chọn lọc các phơngpháp dạy học truyền thống

* Đóng vai là phơng pháp dạy học chú trọng đến đổi mới các hìnhthức dạy học nh: Giảm thời lợng dạy học đồng loạt cả lớp, tăng cờng hoạt

động dạy học mang tính hợp tác giữa các cá nhân học sinh trong quá trìnhdạy học (dạy học theo nhóm, quá trình làm việc trong nhóm)

4.4 ý nghĩa của việc sử dụng phơng pháp đóng vai trong dạy học

tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

* Học sinh đợc thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độtrong tình huống

* Gây hứng thú và chú ý đối với học sinh

* Tạo điều kiện phát huy tính sáng tạo của học sinh

* Khích lệ sự thay đổi thái độ hành vi của học sinh theo chuẩn mực

Chúng tôi đã tiến hành điều tra 12 giáo viên chủ nhiệm các lớp khối

2, 3 - Trờng tiểu học Hà Huy Tập II - TP Vinh - Nghệ An

Nội dung điều tra:

* Thực trạng dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

* Thực trạng sử dụng phơng pháp và hình thức dạy học tiết 2 Đạo

đức ở tiểu học

1.1 Thực trạng dạy học tiết 2 Đạo đức tiểu học:

Bảng 1: Kết quả thực trạng dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

1 Dùng tiết 2 để luyện tập và dạy các

môn học chính

3 Cho học sinh luyện tập bằng phiếu học tập

Phần lớn giáo viên khác có dạy tiết 2 môn Đạo đức nhng chỉ dạy mộtcách qua loa, hình thức mang tính đối phó với các cấp quản lý Vì thế họchỉ dạy một cách đơn điệu với một vài hình thức, một vài phơng pháp dạyhọc truyền thống Họ không chú tâm vào giờ dạy, nên không đầu t dẫn đếntiết dạy buồn tẻ, nhàm chán Số giáo viên này chiếm 41,6%

Khi đợc hỏi về việc sử dụng phơng pháp đóng vai khi dạy tiết 2, một

số giáo viên trả lời là chỉ vận dụng trong khi tổ chức trò chơi sắm vai chohọc sinh, họ cha ý thức đợc bản chất cũng nh tính tích cực của phơng phápnày Có một số giáo viên ý thức đợc bản chất, ý nghĩa và vai trò của phơngpháp đóng vai nhng do phải có sự chuẩn bị công phu, kỹ lỡng, đồng thờicần phải có khả năng s phạm cao trong việc tổ chức linh hoạt, trong việcthiết kế hợp lý các bài giảng nên họ rất ít khi sử dụng

1.2 Thực trạng sử dụng phơng pháp và hình thức dạy học tiết 2

Đạo đức ở tiểu học

Bảng 2: Các PP và hình thức dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

xử lý tình huống, trò chơi, thảo luận nhóm (33,3%) Riêng phơng pháp

đóng vai giáo viên ít sử dụng nhất (10%) Điều này phản ánh một thực tếviệc vận dụng các phơng pháp dạy học mới nói chung và phơng pháp đóngvai nói riêng ở tiểu học cha đợc triển khai mạnh mẽ và sâu rộng Nguyênnhân của thực trạng này là do giáo viên cha nắm vững về mặt lý luận cácphơng pháp Mặt khác, còn do điều kiện cơ sở vật chất và sự chuẩn bị củagiáo viên cha tốt

Nh vậy, các phơng pháp và hình thức dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểuhọc khá phong phú và đa dạng Tuy nhiên hầu hết các giáo viên mới sửdụng phần nhiều ở vài ba phơng pháp dạy học truyền thống Còn các phơngpháp và hình thức luyện tập mới mạng tính tích cực giáo viên ít sử dụng.Vấn đề đặt ra là phải vận dụng phối hợp nhiều phơng pháp và hình thức dạyhọc khác nhau, trong đó đặc biệt tăng cờng việc đa các phơng pháp dạy học

mới vào quá trình giảng dạy để chất lợng dạy học tiết 2 nói riêng và môn

Đạo đức nói chung đợc nâng cao

1 3 Đánh giá chung thực trạng dạy học tiết 2 và việc sử dụng các

phơng pháp, hình thức trong dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học

Nhìn chung, có rất nhiều giáo viên hiện nay xem nhẹ việc dạy họctiết 2 Đạo đức ở tiểu học Họ cho rằng tiết 2 không quan trọng nên họkhông dạy, mà thay vào đó là dạy các môn học chính Có nhiều giáo viêntuy có dạy tiết 2 nhng chỉ dạy qua loa, hình thức mang tính chiếu lệ và đốiphó với các cấp quản lý Số giáo viên này cha đào sâu, cha đầu t vào tiếtdạy cũng nh cha biết vận dụng và vận dụng linh hoạt các phơng pháp vàhình thức dạy học mới vào quá trình giảng dạy, vì vậy chất lợng dạy học ch-

a đợc nâng cao, học sinh cha hứng thú với bài học Chẳng hạn, với việc sửdụng hình thức nhận xét, đánh giá hành vi đạo đức, học sinh chỉ mới biết đ-

ợc hành vi đó đúng hay sai, nhng cha biết vì sao lại đúng, vì sao lại sai? vàsai nh thế nào?

Mặt khác, trong các giờ thực hành các giáo viên cha có sự đầu t, chabiết vận dụng các phơng pháp mới mang tính tích cực hoá hoạt động nhậnthức của học sinh, tạo không khí ở lớp học luôn nặng nề, học sinh cảm thấymệt mỏi nhàm chán, không hứng thú học tập Các em không đợc tự mìnhhoạt động, tự mình rèn luyện, luyện tập để chiếm lĩnh tri thức và rèn luyệnthói quen hành vi Vì vậy mà chất lợng giờ học cũng nh hứng thú học tậpcủa học sinh cha đợc nâng cao Đây là điều rất đáng lo ngại

2 Nguyên nhân thực trạng trên

Sở dĩ có thực trạng nh vậy là do nhiều nguyên nhân:

2.1 Trớc hết là do trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên

tiểu học hiện nay

Đây là nguyên nhân do cơ chế đào tạo giáo viên hiện nay còn khấpkhểnh ở nhiều hệ đào tạo khác nhau Có giáo viên chỉ đợc đào tạo hệ 7 +

1, 7 + 2, 7 + 3 Đội ngũ giáo viên hiện nay có trình độ đại học tiểu họcchính quy là rất ít : 1/12 số giáo viên toàn khối 2,3 Còn lại là giáo viên học

đại học tại chức và THSP Vì vậy mà việc áp dụng phơng pháp dạy học mới

một cách linh hoạt, nhuần nhuyễn, sinh động cũng nh khả năng giảng dạycòn hạn chế Do đó, số giáo viên này không thể tổ chức đợc giờ học thựchành đạo đức ở tiểu học đạt kết quả cao

Thứ nữa là do nhiều giáo viên hiện nay cha nắm vững về lý luận vàcách tiếp cận các phơng pháp dạy học mới mang tính tích cực Vì vậy màviệc áp dụng vào quá trình dạy học đạo đức ở tiểu học còn nhiều hạn chế

Việc sử dụng các phơng pháp, hình thức dạy học mới nh đóng vai đòihỏi giáo viên, phải có sự chuẩn bị công phu, kỹ lỡng và sáng tạo ; có sự đầu

t nhiều thời gian, công sức Điều này rất nhiều giáo viên tiểu học hiện naycha làm đợc

Mặt khác, có nhiều giáo viên cha có sự tìm tòi nghiên cứu để tự nângcao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho bản thân

2.2 Do công tác quản lý của cấp trên

Mặc dù Nhà nớc đã có sự quản lý chặt chẽ tới từng cấp cơ sở, nhngthực tế ở các cấp cơ sở lại cha có biện pháp cụ thể để kiểm tra, giám sátcũng nh đánh giá việc dạy và học nói chung và dạy học đạo đức nói riêng.Vì lẽ đó cha thúc đẩy sự phát triển của quá trình dạy học

Việc bồi dỡng nhằm nâng cao kiến thức, năng lực chuyên mônnghiệp vụ cho giáo viên còn rất hạn chế

2.3 Ngoài ra còn có một số nguyên nhân nh do cơ sở vật chất

phục vụ cho việc dạy và học hiện nay còn nhiều hạn chế

Đây cũng là nguyên nhân khá quan trọng, bởi lẽ việc áp dụng các

ph-ơng pháp dạy học mới mang tính tích cực, vào quá trình dạy học nói chung

và dạy học Đạo đức nói riêng cần thiết phải có cơ sở vật chất và trang thiết

bị phục vụ cho quá trình dạy học Song, hầu hết trang thiết bị dạy học hiệnnay còn thiếu thốn, cơ sở vật chất cha đạt theo tiêu chuẩn để phục vụ choviệc áp dung các phơng pháp dạy học mới, đặc biệt là đồ dùng dạy học môn

Đạo đức Chính vì vậy không thể tổ chức đợc các tiết học thành công

Những nguyên nhân trên phần nào làm hạn chế chất lợng của giờ họcthực hành Đạo đức ở tiểu học Song thiết nghĩ, nếu mỗi giáo viên đều có ýthức tốt, có tinh thần trách nhiệm cao, yêu nghề, mến trẻ thì những khó

khăn trên có thể khắc phục đợc và sẽ đem lại chất lợng cao cho giờ học thựchành Đạo đức nói riêng và quá trình dạy học ở tiểu học nói chung

1 Căn cứ vào đặc điểm môn Đạo đức ở tiểu học

Môn Đạo đức ở tiểu học có những đặc điểm đáng chú ý sau:

* Môn đạo đức ở tiểu học đa ra các chuẩn mực đạo đức dới dạng

những mẫu hành vi cụ thể

Trờng tiểu học nhằm chuẩn bị cho học sinh những cơ sở ban đầu, cầnthiết cho sự hình thành, phát triển nhân cách ngời công dân xứng đáng làngời chủ tơng lai của đất nớc, của dân tộc, biết sống, học tập và lao độngtrong xã hội đang đổi mới với muôn vàn mối quan hệ đa dạng Vì vậy, mộttrong những vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt là làm cho học sinh tiểu họcdần dần hình thành đợc một cách tự giác những hành vi ứng xử theo nhữngchuẩn mực xã hội nhất định Đồng thời đề phòng và khắc phục những sailệch so với những chuẩn mực đã đợc quy định

Các chuẩn mực xã hội bao gồm nhiều hệ thống khác nhau, liên quanmật thiết với nhau Ngoài những hệ thống chuẩn mực nh chuẩn mực phápluật, chuẩn mực phong tục truyền thống chúng ta không thể không nhắctới hệ thống chuẩn mực đạo đức Từ hệ thống các chuẩn mực đạo đức xãhội chúng ta lựa chọn những chuẩn mực cần thiết để giáo dục cho học sinhtiểu học trên cơ sở tính đến mục tiêu giáo dục tiểu học, tính đến đặc điểmtâm sinh lý của các em cũng nh hoàn cảnh thực tế của đất nớc

Một điều đặc biệt chú ý đó là học sinh ở giai đoạn đầu (lớp 1,2,3) lứatuổi tiểu học do nhận thức còn thấp, t duy cụ thể còn chiếm u thế hay bắtchớc cũng nh kinh nghiệm sống còn nghèo nàn, các em cha đủ năng lựcnhận thức các chuẩn mực hành vi đạo đức trên bình diện lý luận Cho nên

các chuẩn mực đạo đức đợc đa ra dới dạng những mẫu hành vi cụ thể (đixin phép về chào hỏi, giữ im lặng khi ông bà nghỉ ngơi )

Đến cuối bậc tiểu học (lớp 4,5) nhận thức của các em có phát triểnhơn, kinh nghiệm sống có phát triển hơn, nhng vẫn cha thoát ly khỏi đối t-ợng và định hớng cụ thể Cho nên chơng trình vẫn đa ra các chuẩn mực đạo

đức dới dạng những mẫu hành vi, song đã chứa đựng những nội dung tơng

đối khái quát cho nhiều tình huống (nh “tích cực tham gia công việcchung”, “giúp đỡ hàng xóm láng giềng”)

Nh vậy, trên thực tế chúng ta cung cấp cho học sinh tiểu học nhữngtri thức khoa học về các chuẩn mực hành vi đạo đức Những chuẩn mựchành vi này giúp cho các em có cách ứng xử đúng đắn trong các mối quan

hệ đa dạng (quan hệ của các em với những ngời xung quanh, với công việc,với tài sản xã hội và các di sản văn hoá, với xã hội, với thiên nhiên) Nhữngmối quan hệ này đợc thiết lập, duy trì và củng cố trong các môi trờng : Gia

đình - Nhà trờng - Xã hội

* Các chuẩn mực hành vi đạo đức đợc quy định trong chơng trình đạo

đức ở tiểu học có tính đồng tâm

Tính đồng tâm đợc thể hiện ở chỗ một số loại chuẩn mực hành vi đạo

đức đợc lặp đi lặp lại nhiều lần từ lớp dới lên lớp trên, song càng lên lớptrên thì yêu cầu của các chuẩn mực càng đợc nâng cao hơn, tổng hợp vàkhái quát hơn Vì vậy, ở các lớp trên, khi dạy một loại chuẩn mực hành vi

đạo đức nào đó có tính đồng tâm thì cần tận dụng những điều có liên quan

mà học sinh đã thu lợm đợc từ các lớp dới Và ngợc lại, khi dạy loại chuẩnmực đó ở các lớp dới thì cần chuẩn bị cho học sinh có khả năng tiếp thu cácchuẩn mực đó ở các lớp trên, tránh tình trạng dạy ở lớp nào biết lớp ấy

* Các chuẩn mực hành vi đạo đức ở tiểu học đợc thực hiện thông quatruyện kể đạo đức

Truyện kể đạo đức là một phơng tịên đặc biệt giúp cho việc chuyểntải các mẫu hành vi vào ý thức học sinh Loại phơng tiện này rất phù hợpvới học sinh tiểu học, đặc biệt là ở các lớp 1,2,3 Thông qua truyện kể vềmẫu ứng xử của ngời lớn, của bạn bè, của những con vật đợc nhân cách

hoá, mà cung cấp cho các em những hiểu biết về các chuẩn mực đạo đứcmột cách nhẹ nhàng, sinh động, đồng thời gây ra ở các em những xúc cảm

đạo đức mạnh mẽ, giúp các em hình thành những biểu tợng về hành vi đạo

Tiết 2 (tiết thực hành) có ý nghĩa vô cùng quan trọng Xuất phát từ vịtrí, nhiệm vụ và ý nghĩa của môn đạo đức ở tiểu học là nhằm góp phần quantrọng vào việc giáo dục cho các em các phẩm chất đạo đức nh “hiếu thảovới ông bà, cha mẹ”, “yêu thơng anh chị em trong gia đình”, “kính trọngbiết ơn thầy cô giáo” Để giáo dục cho học sinh những phẩm chất đạo đức

đó, điều quan trong là phải luyện tập, thực hành Thông qua tiết thực hànhgiúp các em luyện tập, củng cố, vận dụng những kiến thức mà các em đãtiếp nhận đợc ở tiết 1 để thể hiện cách ứng xử của mình theo các chuẩn mựchành vi Mặt khác, thông qua tiết thực hành, giúp các em hình thành những

kỹ năng, kỹ xảo và những hành vi đạo đức cần thiết theo chuẩn mực quy

định, đồng thời giúp các em thể hiện hành vi đạo đức đó Cũng chính từ tiếtthực hành, luyện tập này giúp hình thành ở các em thói quen đạo đức phùhợp mà các em sẽ thể hiện trong cuộc sống Có thể nêu lên nhiệm vụ cụ thểcủa tiết 2 đạo đức là :

- Giúp học sinh tập vận dụng tri thức đạo đức để đánh giá, nhận xéthành vi của ngời khác, của bản thân để xử lý các tình huống đạo đức tơng tự

và thờng gặp trong cuộc sống

- Tập cho các em lặp lại mẫu hành vi phù hợp với chuẩn mực hành vitơng ứng

- Bớc đầu tập một số thao tác, hành động theo chuẩn mực hành vi,thực hiện các hành vi đạo đức và từ đó tạo cơ sở cho việc rèn luyện hành vi

và thói quen trong cuộc sống Qua đó góp phần củng cố tri thức, hình thànhthái độ, tình cảm đạo đức đúng đắn cho học sinh

2 Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học

Học sinh tiểu học thuộc lứa tuổi từ 7 - 12 tuổi, là một thực thể tiềmtàng khả năng ngời ở lứa tuổi này, các em có những biến đổi quan trọngtrong các hoạt động sống và học tập Đặc biệt là quá trình biến đổi về tâm

lý, về nhận thức, về cơ thể

* Trớc hết là sự biến đổi rõ nét về cơ thể: Đó là sự thay đổi về tốc độ

chiều cao và cân nặng, hệ xơng có nhiều môđun mềm, hệ tim mạch pháttriển mạnh nhng cha hoàn thiện Trọng lợng não của trẻ từ 6 - 7 tuổi đạtkhoảng 80 - 90% (1250g - 1300g) trọng lợng não của ngời lớn (1360g).Khả năng phân tích, tổng hợp của vỏ não đang phát triển, khả năng hngphấn chiếm u thế hơn so với khả năng ức chế

Trớc khi đến trờng tiểu học, trẻ đợc sống trong môi trờng văn hoá gia

đình và mẫu giáo Sau khi đến trờng tiểu học, trẻ bắt đầu hình thành cácmối quan hệ xã hội phong phú, phức tạp và đa dạng hơn ở giai đoạn nàyhọc tập là hoạt động chủ đạo của trẻ Trẻ say mê học tập với nhiều động cơ

và hứng thú, từ đó nhân cách của trẻ đợc phát triển, đồng thời quá trìnhnhận thức của trẻ cũng phát triển mạnh

* Đối với nhận thức cảm tính: Tri giác của học sinh các lớp 1,2,3

còn có phần giống trẻ mẫu giáo, trẻ mới biết gọi tên hình dạng màu sắc của

sự vật, xác định mối tơng quan gần và ngắn về không gian, và thời gian Trigiác của học sinh tiểu học nhìn chung còn mang tính đại thể, ít đi sâu vàochi tiết và còn mang tính bị động Tri giác của các em rất nhạy cảm vàmang đậm màu sắc cảm xúc, các em thích quan sát những gì động đậy, rực

rỡ và luôn gắn với các hoạt động thực tiễn Một đặc điểm nữa là số lợng chitiết quan sát ít, còn mang tính ngẫu nhiên, hỗn độn, bề ngoài, ít đi sâu vàobản chất Đến lớp 4,5 các em đã biết tìm các dấu hiệu đặc trng cho sự vật,biết phân biệt sắc thái của chi tiết để đi đến so sánh, tổng hợp, từ đó thấy đ-

ợc mối quan hệ giữa các sự vật và hiện tợng và có khả năng tri giác sự vật

và hiện tợng nh một chỉnh thể

Từ đặc điểm tri giác nêu trên, chúng ta thấy rằng việc thiết kế các bàihọc theo phơng pháp đóng vai là rất phù hợp và cần thiết Thông qua sự thểhiện của các vai diễn trong các tình huống, các em đợc tri giác trực tiếphành động, các cách ứng xử của các nhân vật trong tình huống Đó chính lànhững hình ảnh trực quan sống động nhất mà không thể có một đồ dùngtrực quan nào có thể so sánh đợc

* Đối với nhận thức lý tính: Trong quá trình nhận thức, trẻ chuyển

dần từ cụ thể trực quan, t duy tởng tợng sang trừu tợng khái quát, vì thế khigiáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học cần phải có định hớng cung cấp chocác em những tri thức đạo đức, những chuẩn mực đạo đức đơn giản, chuẩnxác và hiện đại Cũng từ đặc điểm này, khi thiết kế các bài học tiết 2 Đạo

đức có sử dụng phơng pháp đóng vai cần lu ý tăng dần mức độ khó đối vớiyêu cầu đóng vai cũng nh sự thể hiện các vai diễn trong tình huống đạo đức

Ví dụ đơn cử trong một bài học tiết 2 Đạo đức, ở hoạt động 1 có thể giáoviên xây dựng và yêu cầu học sinh đóng vai nhng khi sang hoạt động 2,giáo viên có thể yêu cầu học sinh tự xây dựng tình huống, kịch bản và dàndựng để đóng vai sau khi giáo viên đa ra chủ đề bài học

* Khả năng chú ý: Đối với học sinh tiểu học nói chung cũng nh học

sinh ở các lớp 1,2,3 nói riêng, cùng một lúc các em cha có khả năng chú ý

đợc nhiều đối tợng, sức tập trung chú ý và độ bền vững của chú ý chỉ kéodài trong một thời gian ngắn và phụ thuộc vào đối tợng chú ý Vì vậy việcvận dụng phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu học là rấtphù hợp Mặt khác, khả năng chú ý không chủ định ở các em còn chiếm vịtrí chủ yếu Thờng là những gì mới mẻ, động đậy khác thờng dễ lôi cuốn sựchú ý của các em hơn Tuy nhiên, khi sử dụng phơng pháp đóng vai, cầnphải tập trung vào các hoạt động chủ yếu, tập trung vào nội dung cũng nhcách ứng xử chủ yếu của các nhân vật trong tình huống Tránh việc làm

“loãng ” khả năng chú ý của học sinh bằng nhiều tình tiết dài dòng, lề mề,không bản chất Đông thời, phải tránh đợc sự nhàm chán, mất trật tự và phảitạo đợc sự hứng thú trong giờ học

* Trí nhớ: ở học sinh tiểu học cả ghi nhớ có chủ định và ghi nhớ

không chủ định đều phát triển Nói chung, trẻ có một trí nhớ rất tốt ở cáclớp cuối cấp (lớp 4,5), ghi nhớ có chủ định phát triển mạnh hơn Tuy vậy,ởlứa tuổi này ghi nhớ không chủ định vẫn giữ vai trò quan trọng ở học sinhlớp 1,2,3 thờng học thuộc bài một cách máy móc, cha biết sử dụng ghi nhớ

có điểm tựa, cha biết phân chia tài liệu theo lôgic về nội dung Vì vậy, các

em cảm thấy khó khăn khi sử dụng những kiến thức đó vào trong học tậpcũng nh trong cuộc sống Chính vì vậy việc sử dụng phơng pháp đóng vaitrong bài học là biện pháp tối u để hạn chế nhợc điểm về ghi nhớ máy móccủa học sinh Bằng các hành động thông qua các vai diễn, các em đợc thựchiện một cách trực tiếp các hoạt động học tập của mình, thông qua các hoạt

động đó các tri thức đạo đức đợc củng cố và khắc sâu, đợc hằn sâu trong trínhớ của các em

* Tởng tợng : Tởng tợng của học sinh tiểu học đợc phát triển mạnh,

sự phát triển đó diễn ra trong các hoạt động học cũng nh các hoạt độngkhác của các em ở các lớp 1,2,3 học sinh có thể tái tạo giống đối tợng thựcnhng nghèo nàn về chi tiết Còn ở các lớp 4,5 các em đã tái tạo đợc nhiềuchi tiết, nhiều thuộc tính của sự vật và hiện tợng Nh vâỵ ở lứa tuổi của họcsinh tiểu học, tởng tợng tái tạo đang chiếm u thế nhng tởng tợng sáng tạo đãbắt đầu hình thành và phát triển Vì vậy, phát triển tởng tợng cho học sinhtiểu học bằng việc sử dụng phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 Đạo

đức là vấn đề rất cần thiết và đáng quan tâm

* T duy : ở các lớp 1,2 t duy trực quan hành động chiếm u thế Loại

t duy này dựa vào phân tích hành động thực tế hoăch phân tích cảm tính nêncác kiến thức đợc hình thành ở học sinh lứa tuổi này thờng dựa vào dấu hiệu

bề ngoài và cảm tính là chủ yếu Đến lớp 3, t duy của trẻ bắt đầu thay đổi,trẻ đã biết phân loại sự vật, từ đó phát triển và hình thành hình thức trí tuệmới phức tạm hơn Đối với học sinh ở các lớp cuối cấp (lớp 4,5) t duy có sựthay đổi về chất T duy trừu tợng phát triển mạnh mẽ theo quy luật “từ trựcquan sinh động, cụ thể sang trừu tợng khái quát ” Đây là điều kiện tốt nhất

để các em hình thành phẩm chất đạo đức thông qua việc thực hành, làm thửcác cách ứng xử trong các tình huống khi sử dụng phơng pháp đóng vai

* Nhu cầu, động cơ, hứng thú, tình cảm của học sinh tiểu học: Rời

nhà trờng mẫu giáo, các em đợc hoạt động trong một môi trờng mới - Môitrờng nhà trờng tiểu học, với hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo Do

đó, nhu cầu học tập ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triểntrí tuệ của học sinh Chính nhu cầu học tập đã trở thành động cơ thúc đẩycác em tự giác, tích cực học tập hơn

Đối với học sinh tiểu học, tình cảm đóng vai trò quan trọng, nó gắnliền với nhận thức của học sinh Các em thờng chú ý và rất hứng thú trớcnhững sự vật và hiện tợng cụ thể, sinh động Khi học bài các em thờngkhông thích và cảm thấy nhàm chán, mệt mỏi đối với những bài giảng khôkhan, khó hiểu, thiếu sinh động Còn những giờ học hấp dẫn, sinh động, các

em đợc tham gia trực tiếp vào quá trình học tập sẽ gây đợc hứng thú cho các

em Các em luôn thích tìm tòi và tham gia tích cực vào các hoạt động họctập Đặc điểm này một lần nữa khẳng định tính hiệu quả nếu sử dụng phơngpháp đóng vai trong dạy học tiết 2 đạo đức ở tiểu học

Nói chung, t duy của học sinh tiểu học còn mang đậm màu sắc cảmxúc, các em suy nghĩ bằng hình thức cảm xúc, bằng hành động, âm thanh.Tình cảm của các em cha đợc bền vững, dễ thay đổi Cho nên trong quátrình củng cố và khắc sâu tri thức đạo đức cho học sinh tiểu học, chúng ta

sử dụng phơng pháp đóng vai là phù hợp và rất cần thiết Làm đợc điều đóchất lợng giờ học đạo đức sẽ đợc nâng cao

II - Cách thức tiến hành cho học sinh đóng vai trong các hoạt động học tập của tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học

Sử dụng phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 Đạo đức ở tiểu họckhông chỉ chú ý nhấn mạnh đến vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh mà còn phải nhấn manh đến vai trò tổ chức, hớng dẫn của giáo viên

Đối với học sinh là đối tợng ở lứa tuổi tiểu học, thì vai trò của giáo viên lại

đặc biệt cần thiết và quan trọng

Để vận dụng phơng pháp đóng vai một cách có hiệu quả và dễ dàng,chúng tôi đề xuất cách thức tiến hành cho học sinh đóng vai trong các hoạt

động học tập của tiết 2 Đạo đức theo các bớc sau:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Đây là bớc đầu tiên, rất quan trọng trong khi sử dụng phơng pháp

đóng vai Có thể xem đây là bớc giao nhiệm vụ học tập cho học sinh.Nhiệm vụ học tập ở đây có thể là yêu cầu học sinh đóng vai thể hiện cáccách ứng xử trong một tình huống đạo đức giả định mà giáo viên đa ra.Tình huống đạo đức này phù hợp với chủ đề, vơí chuẩn mực hành vi đạo

đức học sinh đang cần chiếm lĩnh Hoặc nhiệm vụ ở đây có thể là yêu cầuhọc sinh xây dựng một tình huống đạo đức, đặt lời thoại trong tình huống

và đóng vai thể hiện các cách ứng xử trong tình huống huống đó ở đâygiáo viên chỉ cần nêu yêu cầu xây dựng tình huống để đóng vai với chủ đề

cụ thể nào đó trong bài học đạo đức Nghĩa là giáo viên chỉ đa ra chủ đề cònhọc sinh xây dựng tình huống Ví dụ: Bài 8 (Đạo đức lớp 2) "Lễ phép vớithầy cô giáo", giáo viên nêu yêu cầu: "Hãy đặt lời thoại và đóng vai cáccách ứng xử trong tình huống sau: Em và bạn Nam đang chơi ở đầu xóm thìthầy giáo đi ngang qua Khi đó em và bạn Nam sẽ làm gì ?"

Bớc 2: Học sinh thảo luận nhóm, hoàn chỉnh "kịch bản" và phân

công đóng vai

Đây là bớc học sinh làm việc theo nhóm của mình Sau khi có nhiệm

vụ học tập, các nhóm thảo luận, hoàn chỉnh "kịch bản" và phân công đóngvai Thảo luận nhóm, hoàn chỉnh "kịch bản" ở đây đơn giản chỉ là các côngviệc nh: Hoặc đọc thuộc lời thoại và phân công vai diễn (nếu tình huốngcần đóng vai đã đợc giáo viên dàn dựng); hoặc liệt kê các cách ứng xử, đặtlời thoại cho các cách ứng xử đó và phân công vai diễn (nếu tình huống cần

đóng vai cha đợc dàn dựng); hoặc xây dựng tình huống theo chủ đề, liệt kêcác cách ứng xử, đặt lời thoại cho các cách ứng xử đó và phân công vai diễn(nếu tình huống cha đợc xây dựng)

Bớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Đây là bớc diễn xuất, bớc biểu diễn của các vai diễn thể hiện cáccách ứng xử trong tình huống Đây là bớc trọng tâm, cơ bản trong các bớckhi sử dụng phơng pháp đóng vai ở bớc này, học sinh sẽ thể hiện các vaidiễn, thể hiện các cách ứng xử trong tình huống Bằng các hành động, cửchỉ, nói năng, bằng khả năng diễn xuất truyền cảm, các em đợc luyện tập,thực hành trực tiếp hoặc đợc theo dõi trực tiếp các thao tác hành vi đạo đức.Qua đó có tác dụng củng cố, khắc sâu những tri thức đạo đức mà các em đã

đợc học ở tiết 1 Một điều rất quan trọng là trong bớc này, các em đợc hành

động, đợc luyện tập, thực hành các thao tác hành vi, từ đó sẽ dần trở thànhcác kỹ năng, kỹ xảo và thói quen đạo đức tốt Mặt khác, những cách ứng

xử, những hành vi đạo đức xấu sẽ đợc loại bỏ

Bớc 4: Lớp nhận xét, đánh giá, bổ sung

Đây là bớc khá quan trọng, trong bớc này, các em sẽ đợc nhận xét,

đánh giá cách ứng xử của các vai diễn trong tình huống phù hợp hay chaphù hợp? Và vì sao lại phù hợp ? Cha phù hợp ở chỗ nào ?

Một điều khá quan trọng trong bớc này là học sinh đợc nhận xét,

đánh giá và nói lên cảm xúc của mình khi thực hiện đúng, hay các cách ứng

xử cũng nh cảm xúc khi nhận đợc cách ứng xử sai, không hay trong tìnhhuống

Mặt khác, đây cũng là bớc để học sinh nhận xét, đánh giá và bổ sungcho nhau về cách diễn xuất và rút ra những kinh nghiệm từ những lần diễnxuất trớc, phát huy những u điểm, hạn chế những nhợc điểm của bạn trongquá trình thực hiện đóng vai

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử cần thiết trong tình huống

Đây là bớc tổng kết và là kết luận cuối cùng của giáo viên với mục

đích chốt lại cách ứng xử đúng nhất, hay nhất trong tình huống

Nh vậy, để vận dụng thành công phơng pháp đóng vai trong dạy họctiết 2 môn Đạo đức ở tiểu học, cần đi theo quy trình 5 bớc nh trên Tuynhiên, tuỳ từng đối tợng học sinh cũng nh khả năng tổ chức, hớng dẫn, điềukhiển của giáo viên trong quá trình vận dụng, giáo viên có thể linh hoạt

biến đổi nhằm làm cho giờ học sinh động, liền mạch và tạo hứng thú chohọc sinh

III - Một số lu ý khi sử dụng phơng pháp đóng vai trong dạy học tiết 2 đạo đức ở tiểu học

Khi sử dụng phơng pháp đóng vai vào dạy tiết 2 Đạo đức ở tiểu học,cần lu ý những điều sau :

* Tình huống phải cụ thể, phù hợp với chủ đề bài học Các tìnhhuống đa ra không quá khó cũng không quá dễ đối với học sinh Đặc biệtcác tình huống phải phù hợp với chủ đề, nội dung bài học và gần gũi đối vớicuộc sống của các em

* Ngời đóng vai phải hiểu rõ vai của mình trong bài tập đóng vai đểkhông lạc đề

* Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhát cùng tham gia và trongmỗi tình huống cần cho nhiều lợt học sinh ở các nhóm khác nhau lên đóngvai để nhiều học sinh đợc tập dợt các thao tác ứng xử, để cả lớp có thể sosánh, nhận xét các cách ứng xử khác nhau trong cùng một tình huống, từ đórút ra cách ứng xử đúng nhất

* Đối với lớp lớn, giáo viên có thể chỉ cần đa ra chủ đề đóng vai còntình huống do học sinh xây dựng

* Để đảm bảo đủ thời gian cho tiết dạy, ngay từ cuối tiết 1, giáo viên

có thể cho học sinh "kịch bản" của các tình huống, để các em đọc thuộc lờithoại để sang tiết 2, các em thực hiện đóng vai tốt hơn

* Trớc khi học sinh đóng vai, giáo viên có thể gơi ý đặc điểm cuảtừng vai (về ngoại hình, điệu bộ) để học sinh dễ thực hiện Khi học sinh

đóng vai, yêu cầu cả lớp theo dõi để nhận xét, đánh giá cách ứng xử trongvai diễn có phù hợp với chuẩn mực đạo đức đã học hay không và phù hợphoặc cha phù hợp ở điểm nào

IV - thiết kế các bài dạY tiết 2 đạo đức theo

phơng pháp đóng vai.

1 Yêu cầu của giáo án:

Sử dụng phơng pháp đóng vai để tổ chức cho học sinh hoạt độngnhằm vận dụng tri thức đạo đức đã học ở tiết 1 vào việc luyện tập cả vềnhận thức lẫn hành động

2 Các giáo án thực nghiệm theo phơng pháp đóng vai

2.1 Bài 1: Tên bài dạy:

(Đạo đức lớp 2-Bài 12)

I/ Chuẩn bị: Các dụng cụ phục vụ đóng vai

II/ Lên lớp:

1 Kiểm tra bài cũ.

- Khi nhặt đợc của rơi em cần phải làm gì ?

- Vì sao không nên tham của rơi ?

- Đã khi nào em nhặt đợc của rơi cha ? Em đã xử lý nh thế nào ?

2 Luyện tập mẫu hành vi.

* Hoạt động 1: Hãy đóng vai thể hiện các cách ứng xử trong tìnhhuống sau:

- Tình huống 1: Nam , Đăng, Hạnh và Hà hôm nào cũng cùng nhau

đến trờng Hôm nay, các bạn đến lớp sớm hơn mọi ngày Vừa đến cổng ờng, Nam và Đăng bỗng thấy một tờ 50 nghìn đồng rơi dới đất Theo emcác bạn sẽ làm gì ?

Dàn dựng:

- 3, 4 học sinh đóng vai Nam cùng các bạn đi học

- 1 học sinh đóng vai thầy hiệu trởng

Buổi sáng, trời rất đẹp Nam cùng 3 bạn đang tung tăng đến trờng,bỗng Nam và Đăng cùng reo lên: "kìa một tờ bạc 50 nghìn đồng"

Nam (cầm tờ bạc lên và nhìn xung quanh) "không biết của ai đánhrơi thế nhỉ "?

Hà: Cậu đa tớ xem, có phải tiền giả không ? Hà ngắm nghía tờ bạcrồi nói: Tiền thật các bạn ạ, bây giờ chúng ta phải làm gì ?

Hạnh (cách ứng xử 1): Thôi, không biết của ai đánh rơi, nhng mìnhnhặt đợc là của mình rồi

Hà (cách ứng xử 2): Đúng đấy, ta hãy cất đi không mọi ngời nhìnthấy, đến tra chúng mình đi ăn kem Tớ mới phát hiện ra một quán kemngon lắm

Đăng (cách ứng xử 3): đây là tiền tớ nhìn thấy trớc, nên nó là của tớ.Vừa nói Đăng vừa giật lấy tờ bạc từ tay Hà

Nam (cách ứng xử 4): không đợc, các bạn làm nh vậy là không tốt.Cho dù không biết tiền của ai rơi, nhng khi họ mất họ rất buồn Vì vậy,chúng ta phải nhờ thầy hiệu trởng tìm cách trả lại cho ngời mất Nh vậy mới

là học sinh ngoan chứ Các bạn có đồng ý không ?

- Đồng ý

Nói rồi cả 4 bạn cùng đa tiền lên phòng hiệu trởng

Nam: Tha thầy đây là tiền chung em nhặt đợc ở cổng trờng, chúng

em nộp lại nhờ thầy tìm cách trả lại cho ngời mất ạ

Thầy hiệu trởng xoa đầu các bạn và khen cả 4 bạn đã làm một việcrất tốt, xứng đáng là con ngoan, trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu tình huống và yêu cầu đóng vai.

Bớc 2: Các nhóm thảo luận:

+ Nhắc lại yêu cầu của giáo viên

+ Đọc thuộc lời thoại

+ Phân công vai diễn

Bớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Bớc 4: Lớp nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử đúng nhất, phù hợp nhất.

* Hoạt động 2: Hãy viết lời thoại và đóng vai thể hiện các cách ứng

xử trong các tình huống sau:

- Tình huống 2: Hôm nay đến lớp, Lan và Ngọc thấy trong ngăn bàn

có một chiếc bút máy ai đó bỏ quên Theo em, hai bạn sẽ làm gì ?

- Tình huống 3: Hiền đang chơi với em ở nhà bỗng Hoa (bạn cùnglớp) hớt hải chạy vào

Hoa : Hiền ơi ! Sáng nay mình nhặt đợc một chiếc ví có rất nhiều tiền

và các giấy tờ khác, mình không biết phải làm gì ? Theo em, lúc đó bạnHiền sẽ ứng xử nh thế nào?

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu tình huống, yêu cầu viết lời thoại và đóng vai

cho các tình huống

Bớc 2: Học sinh các nhóm thảo luận:

+ Liệt kê các cách ứng xử, viết lời thoại cho tình huống + Đọc thuộc lời thoại

+ Phân công đóng vai

Bớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Bớc 4: Lớp nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử đúng nhất, phù hợp nhất.

* Hoạt động 3: Hãy xây dựng một tình huống và đóng vai thể hiệncác cách ứng xử trong tình huống đó , với chủ đề: "Không tham của rơi"

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Bớc 2: Học sinh thảo luận nhóm:

+ Xây dựng tình huống, liệt kê các cách ứng xử, viết lời thoạicho các cách ứng xử trong tình huống

+ Đọc thuộc lời thoại

3 H ớng dẫn thực hành

Thực hiện bài học và nhắc nhở anh chị em, bạn bè cùng thực hiện:

“không tham của rơi.”

2.2 Bài 2: Tên bài dạy:

Biết nhận lỗi và sửa lỗi

(Đạo đức lớp 2 - Bài 14)

I/ Chuẩn bị : Một số dụng cụ phục vụ đóng vai

II/ Lên lớp:

1 Kiểm tra bài cũ:

- Khi mắc lỗi chúng ta cần phải làm gì ?

- Vì sao cần biết nhận lỗi và sửa lỗi ?

- Em đã biết nhận lỗi và sửa lỗi khi mắc lỗi cha ? cho ví dụ?

2 Luyện tập mẫu hành vi:

* Hoạt động 1: Đóng vai thể hiện các cách ứng xử trong tình huống

Nam (bàng hoàng): Các bạn ơi ! vỡ kính nhà bác Thanh rồi

Long: Bây giờ phải làm thế nào đây ?

Quang (Thể hiện cách ứng xử 1): May quá các bạn ơi, bác Thanh đivắng, ta cứ trốn đi coi nh là mình không có lỗi

Long (Cách ứng xử 2): Chúng ta góp tiền lại đền kính cho bác Thanh.Huy (Cách ứng xử 3): Mình trốn đi đây, nếu không bác ấy sẽ mách

bố mẹ và cô giáo thì nguy to

Nam (Cách ứng xử 4): Nh thế là không đợc, chúng ta không may làm

vỡ kính, chúng ta là những ngời có lỗi Nên chúng ta phải nhận lỗi về

mình, xin bác Thanh tha lỗi và hứa từ nay sẽ không chơi bóng nh thếnữa.Chắc chắn bác ấy sẽ không trách và bắt đền đâu ? Các bạn có đồng ývới mình không ?

- Đồng ý Nói rồi Nam cùng các bạn nhặt hết mảnh kính vỡ đợi bácThanh về và đến xin lỗi bác

Nam : Tha bác, chúng cháu đá bóng không may làm vỡ kính nhà bác,chúng cháu nhận lỗi về mình và mong bác tha thứ cho chúng cháu Chúngcháu xin hứa, từ nay sẽ không chơi bóng nh thế nữa

Bác Thanh: Các cháu ngoan lắm, biết nhận lỗi và hứa sửa lỗi khi mắckhuyết điểm nh vậy là rất tốt Bác sẽ không trách các cháu đâu, nhng từ naycác cháu phải chơi bóng đúng nơi quy định nghe Thôi, các cháu về tắmrửa, ăn cơm kẻo muộn

Các bạn: Chúng cháu cảm ơn bác

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Bớc 2: Học sinh thảo luận nhóm:

+ Đọc thuộc lời thoại

+ Phân công vai diễn

Bớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Bớc 4: Lớp nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử đúng nhất, phù hợp nhất.

* Hoạt động 2: Yêu cầu học sinh đặt lời thoại và tổ chức đóng vai cáccách ứng xử trong các tình huống sau:

- Tình huống 2: Trong giờ học, Lan sơ ý làm đổ mực ra vở của Hồng.Khi đó Lan sẽ làm gì ?

- Tình huống 3: Hôm nay bố mẹ đi làm vắng, em và em bé chơi đuổinhau làm vỡ bình cắm hoa Chiều bố mẹ đi làm về, em sẽ ứng xử nh thế nào

?

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử đúng nhất, phù hợp nhất.

* Hoạt động 3: Yêu cầu mỗi nhóm hãy xây dựng một tình huống đạo

đức với chủ đề "biết nhận lỗi và sửa lỗi" Đặt lời thoại và thể hiện các cáchứng xử có trong tình huống đó

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Bớc 2: Học sinh thảo luận nhóm:

+ Xây dựng tình huống

+ Liệt kê các cách ứng xử

+ Viết lời thoại cho các cách ứng xử trong tình huống

+ Đọc thuộc lời thoại

Giúp đỡ phụ nữ, cụ già, em nhỏ.

(Đạo đức lớp 3 -Bài 13)

I/ Chuẩn bị : Một số đồ dùng phục vụ cho đóng vai

II/ Lên lớp

1 Kiểm tra bài cũ:

- Vì sao phải giúp đỡ phụ nữ, cụ già, em nhỏ ?

- Chúng ta có thể làm đợc những việc gì để giúp đỡ phụ nữ, cụ già emnhỏ ?

- Em đã biết giúp đỡ phụ nữ, cụ già, em nhỏ cha ? Hãy kể một vài ví

dụ ?

2 Luyện tập mẫu hành vi

* Hoạt động 1: Hãy đóng vai thể hiện các cách ứng xử trong tình huốngsau:

- Tình huống 1: Đang rất vội cùng các bạn đi đá bóng, Dũng chợttrông thấy một em bé bị lạc đờng đang đứng khóc bên lề đờng Theo em,Dũng và các bạn sẽ làm gì ?

Dàn dựng:

- 3,4 học sinh sắm vai Dũng, Hoàng, Hng, Tuấn

- Một học sinh vai em bé gái

Dũng cùng các bạn đang đi đá bóng

Dũng : Hôm nay bọn mình phải cố gắng, nhất định phải thắng độibên kia

Hoàng: Phải cố gắng để trả món nợ thua hôm trớc

Bỗng một em bé gái đứng bên lề đờng, em bé đang khóc

Dũng: Các cậu xem kìa, bên kia đờng có một em bé đang khóc.Không biết có chuyện gì không may xảy ra đối với em hay không ?

Tuấn (thể hiện cách ứng xử 1): Thôi kệ, bọn mình đi nhanh kẻomuộn giờ Đội bên kia lại tởng bọn mình bỏ cuộc

Hoàng (thể hiện cách ứng xử 2): Mình cứ đi đá bóng đi Em bé đó sẽ

có ngời khác trông thấy họ sẽ đa em về nhà

Dũng (thể hiện cách ứng xử 3): Không đợc, mình phải hỏi em bé có

chuyện gì xảy ra không Các bạn cứ đi trớc, mình sẽ đến ngay

Dũng (đến bên em bé nhẹ nhàng): Này em, sao em lại đứng đây mộtmình mà khóc ? Thế bố mẹ em đâu ?

Em bé: Em bị lạc đờng hu hu

Dũng: Em ngoan nín đi rồi anh sẽ đa về tận nhà

Em bé rất vui mừng nín khóc và cùng Dũng về nhà

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Bớc 2: Học sinh thảo luận nhóm:

+ Đọc thuộc lời thoại

+ Phân công vai diễn

Bớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Bớc 4: Lớp nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử đúng nhất, phù hợp nhất.

* Hoạt động 2: Học sinh đặt lời thoại cho các tình huống và đóng vai thểhiện các cách ứng xử trong tình huống

- Tình huống 2: Trên đờng đi học về Lan, Hồng, Hạnh gặp một cụgià lng còng, mắt rất kém, tay xách một túi đầy hao quả Bỗng chiếc túi bị

đứt, hoa quả rơi lăn lóc trên đờng Cụ già lúng túng, run rẩy, khó nhọc cúixuống nhặt hoa quả bị rơi Theo em khi đó Lan, Hồng, Hạnh có các cáchứng xử nh thế nào ?

- Tình huống 3: Đang chơi cùng các bạn, Nam trông thấy một phụ nữbụng mang bầu, tay xách rất nhiều túi, nặng nhọc đến bên các bạn hỏi đ-ờng Lúc đó, Nam và các bạn sẽ làm gì ?

* Cách tiến hành:

Bớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đặt lời thoại và đóng vai các cách ứng xử Bớc 2: Học sinh thảo luận nhóm:

+ Liệt kê các cách ứng xử

+ Viết lời thoại cho các cách ứng xử trong tình huống

+ Đọc thuộc lời thoại

+ Phân công vai diễn