Giá trị hiện thực của hồng lâu mộng (tào tuyết cần cao ngạc

Các tác giả đã đề cập đến một số nội dung t tởng mà Hồng Lâu mộng thể hiện, cùng nhận định: Hồng Lâu mộng phản ánh một cách phức tạp lắt léo nhiều hiện tợng xã hội quan trọng của thời kỳ

Trờng Đại học VinhKhoa ngữ văn

====*****====

Giá trị hiện thực của hồng lâu mộng

(Tào tuyết cần - Cao ngạc)

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: văn học nớc ngoài

Giáo viên hớng dẫn: Th.S Phan Thị Nga

Sinh viên thực hiện : nguyễn thị hoa Lớp: 47B1 - Ngữ văn

Vinh - 2010

1 Lý do chọn đề tài

Trung Quốc không những là đất nớc của thơ ca (Thơ ca Chi bang) màcòn là đất nớc của kinh truyện (Kinh truyện chi bang) Một trong những thànhtựu rựu rỡ của nền văn học Trung Quốc là tiểu thuyết Minh Thanh, Tiểu thuyếtMinh Thanh không những là thành tựu nổi bật của nền văn học cổ điển TrungQuốc nói riêng mà còn đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hình thành

và phát triển thể loại tiểu thuyết của nền văn học thế giới Bàn về tiểu thuyết cổ

điển Trung Quốc, Giáo s Lơng Duy Thứ khẳng định: “Tiểu thuyết cổ điển củaTrung Quốc là những viên ngọc quý của kho tàng văn học Phơng Đông, có một

sức sống kỳ diệu, chấp nhận sự thử thách của thời gian và có khả năng vợt biêngiới một nớc đi sâu vào đời sống tinh thần nhiều dân tộc”

Một trong những viên ngọc quý trong kho tàng tiểu thuyết cổ điển Trung

Quốc là Hồng lâu mộng (Tào Tuyết Cần) Trên tiến tình phát triển của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, Hồng lâu mộng có một vị trí khá quan trọng Ra

đời cuối đời Thanh, Hồng lâu mộng đánh dấu bớc chuyển của tiểu thuyết cổ

điển Trung Quốc, từ việc lấy đề tài lịch sử chuyển sang lấy đề tài cuộc sống ờng ngày làm đề tài phản ánh, từ chỗ là kết quả sáng tạo của nhiều ngời, từtrong sách mà “diễn ra” hoặc dựa vào truyền thuyết và truyện dân gian phát

th-triển thành tiểu thuyết do cá nhân một văn nhân sáng tác Hồng lâu mộng là

sản phẩm đợc đúc kết bởi tài năng của Tào Tuyết Cần

Hồng lâu mộng đến với độc giả Việt Nam cách đây hàng chục năm Song

lâu nay nhiều ngời thích loại truyện diễn nghĩa với những tình tiết éo le, nhiềutrận đánh nhau diễn ra không trùng lặp, nhiều mu kế, vì loại truyện đó có thểlàm phong phú kiến thức ngời đọc Nhng nếu muốn biết toàn diện bản chất củaxã hội cũ cần tìm hiểu chính đời sống sinh hoạt hàng ngày để từ đó có đợcnhững nhận thức sâu hơn về hiện thực

Hồng Lâu Mộng (giấc mộng lầu son), hay Thạch đầu ký (câu chuyện hòn

đá), Kim Lăng thập nhị hoa (mời hai chiếc trâm vàng đất Kim Lăng), là bộ tiểuthuyết hiện thực vĩ đại xuất hiện vào thời Kiền Long (cuối thế kỷ XVIII) Bộtiểu thuyết một trăm hai mơi hồi này do hai tác giả sáng tác, Tào Tuyết Cầnsáng tác tám mơi hồi đầu và dự thảo bốn mơi hồi sau, Cao Ngạc viết bốn mơihồi sau theo dự thảo và hoàn chỉnh bộ tiểu thuyết Hồng Lâu Mộng là tác phẩmviết về tình yêu trắc trở nhng ý nghĩa của tác phẩm lớn hơn nhiều, tác phẩm gợicho những ngời đọc những vấn đề của thời đại, phản ảnh xã hội Trung Quốctrên bớc đờng suy tàn Đó là tác phẩm có ý nghĩa cắm mốc một giai đoạn vănhọc vì dung lợng đồ sộ, vì sự thành thực trong phơng pháp sáng tác “hoàn toànkhông tô vẽ” (Lỗ Tấn): Quả vậy có thể xem Hồng Lâu Mộng là tập đại thànhnhững tiến bộ nghệ thuật của tiểu thuyết hiện thực Trung Quốc, thế kỷ XIV –XVIII Mặc dù khuynh hớng t tởng tiểu thuyết Minh và Thanh có khác nhau,tiểu thuyết Minh nặng về ca ngợi cái anh hùng, cái cao thợng, tiểu thuyếtThanh lại chủ yếu nói về cái thờng nhật trong cuộc sống con ngời, nhng xét vềphơng pháp sáng tác thì từ thời Tam Quốc, Thuỷ Hử, đến Chuyện làng Nho,Hồng Lâu Mộng lại là quá trình phát triển thống nhất Đó là quá trình ngàycàng hoàn thiện của tiểu thuyết hiện thực Hồng Lâu Mộng kế thừa và phát

triển đến đỉnh cao những thành tựu nghệ thuật ấy của tiểu thuyết Minh –Thanh.

Hồng lâu mộng sau khi ra đời thì sức mạnh t tởng về hiện thực của nó lậptức làm kinh động xã hội đơng thời, ngời ta đọc, bình luận đến nỗi “thích quá

vỗ tay”, “càng đọc càng mến” Hồng Lâu Mộng không những đợc truyền bárộng rãi mà còn đợc đánh giá rất cao Chính vì vậy mà đơng thời ngời ta cócâu: “ Khai đàm bất thuyết Hồng Lâu Mộng, độc tận thi th diệc uổng nhiên”(chuyện trò không nói Hồng Lâu Mộng, đọc lắm sách xa cũng uổng công) Hồng lâu mộng có đợc sức sống kỳ diệu là do nhiều nhân tố hợp thành.Một trong những nhân tố quan trọng nhất đó chính là ở giá trị tố cáo hiện thựccủa tác phẩm Đây chính là hạt nhân quan trọng làm nên sức hấp dẫn lâu dàicủa Hồng Lâu Mộng Tác phẩm này đơng thời cũng bị bọn quan liêu phongkiến và những kẻ bảo vệ đạo đức phong kiến công kích lên án mạnh mẽ Chúngcho đó là sách “dâm th” và còn yết thị nghiêm cấm thậm chí còn nguyền rủaTào Tuyết Cần không còn ngời nối dõi, là “quả báo vì viết dâm th”… Những Nhữnglời phỉ báng độc ác đó càng chứng tỏ giá trị của tác phẩm này rất cao Kháchẳn với những lời phỉ báng của bọn quan liêu phong kiến, Hồng lâu mộng chứa

đựng một nội dung sâu sắc đã thể hiện những t tởng của thời đại, thể hiện tinhthần dân chủ, phê phán chế độ mục nát, những giáo điều truyền thống đã ănsâu, bén rễ hàng ngàn năm Hồng lâu mộng còn vạch trần biết bao hiện tợng

đen tối của xã hội phong kiến Bộ sách liên hệ với bối cảnh xã hội rộng rãi,vạch trần cuộc sống xấu xa hoang dâm của giai cấp thống trị phong kiến, và từ

đó cho ta thấy vận mệnh lịch sử tất yếu của chế độ phong kiến tất phải đi đếnchỗ sụp đổ Thông qua hệ thống nhân vật đông đảo, sinh động, hiện thực xãhội phong kiến đơng thời đợc tái hiện

Do vai trò, vị trí của Hồng Lâu Mộng đối với sự phát triển của tiểu thuyết

cổ điển Trung Quốc, do những giá trị mà Hồng Lâu Mộng đạt đợc, đồng thờivì sự hâm mộ một sản phẩm tinh thần độc đáo của nền văn học Trung Quốc.Chúng tôi lựa chọn đề tài “Sự tái hiện chân thực, đa dạng cuộc sống trongHồng lâu mộng (Tào Tuyết Cần)” cho tiểu luận của mình

2 Lịch sử vấn đề

Hồng Lâu Mộng là bộ tiểu thuyết hiện thực vĩ đại Ngay từ khi mới ra

đời, nó đã trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của độc giả và các nhà nghiêncứu ở Trung Quốc ngời ta đã thảo luận về Hồng Lâu Mộng hơn hai trăm nămnay Do Hồng Lâu mộng đợc nhiều ngời yêu thích nên nó có ngót bốn mơi bộ

sách viết tiếp nh Hồng Lâu Mộng bổ, Hậu Hồng lâu mộng, Hồng lâu viênmộng, và có đến hơn hai mơi bộ phỏng tác nh Kính hoa duyên, Thuỷ Thạchduyên Không lâu sau khi bộ tiểu thuyết đợc truyền bá đã ra đời một ngànhkhoa học có tên là Hồng học Ngày nay, Hồng học đã trở thành một ngành họcvấn ở phạm vi quốc tế Điều đó cho thấy tầm vóc vĩ đại của Hồng Lâu Mộng

và vị trí không thể thay thế của Tào Tuyết Cần trong lịch sử văn học TrungQuốc

Theo hiểu biết của chúng tôi, đã có các công trình nghiên cứu về Hồng

lâu mộng sau đây:

1 Lịch sử văn học Trung Quốc (Lê Huy Tiêu, Lơng Duy Thứ, NXB

giáo dục, 1995)

Các tác giả đã đề cập đến một số nội dung t tởng mà Hồng Lâu mộng thể

hiện, cùng nhận định: Hồng Lâu mộng phản ánh một cách phức tạp lắt léo

nhiều hiện tợng xã hội quan trọng của thời kỳ lịch sử đơng thời, không phải chỉphản ánh bi kịch tình yêu, mà còn phản ánh quá trình thịnh suy của một đại gia

đình quý tộc Từ việc chỉ ra cuộc sống hởng lạc của hai phủ Vinh – Ninh màkhái quát bản chất của giai cấp thống trị phong kiến… Những Giáo trình cũng chỉ ra ý

nghĩa xã hội rộng lớn của bi kịch tình yêu trong Hồng Lâu mộng: Tình yêu

trong Hồng Lâu mộng là thứ tình yêu lấy việc phản đối chủ nghĩa phong kiếnlàm t tởng; thông qua tình yêu giữa Giả Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc tác phẩm

đã đền cập sâu sắc đến nhiều vấn đề trọng đại có ý nghĩa

2 Giáo trình văn học Trung quốc - tập 2 “ ” (Nguyễn Khắc Phi, LơngDuy Thứ, NXB giáo dục, 1998) Cho rằng Hồng lâu mộng là bức tranh thu nhỏcủa xã hội phong kiến Trung Quốc Giáo trình này cho thấy tính chất “hiệnthực không tô vẽ” của Hồng lâu mộng “Đọc Hồng lâu mộng ngời ta có cảmgiác cuộc sống đợc tái hiện dờng nh không qua bàn tay đẽo gọt công phu củanhà văn mà chỉ là tuôn chảy ra theo nguồn mạch sẵn có Đó chính là tài năngbậc thầy của ngòi bút tả thực theo quan niệm nghiêm ngặt

3 Về những bộ tiểu thuyết cổ điển hay nhất của Trung Quốc “ ” (TrầnXuân Đề, NXB TP Hồ Chí Minh, 1991), tác giả khẳng định:

Tác giả không đứng ở vị trí ngời thứ ba để giới thiệu nhân vật mà thôngqua hành động của nhân vật để khắc hoặc tính cách nhân vật; thờng có sự xung

đột giữa hai thế lực đó là thế lực củ và mới, tiến bộ và phản động, làm địa bàncho nhân vật hoạt động

4 Thơ văn cổ Trung Hoa mảnh đất quen mà lạ (Nguyễn Khắc Phi,

NXB giáo dục, 1999) Tác giả chú trọng tìm hiểu bút pháp “song quản tề hạ”,một bút pháp tiêu biểu góp phần làm rõ tính cách của các nhân vật Trong cuốnsách này, tác giả cũng đã nhắc đến việc miêu tả tâm lý nhân vật

5 Để hiểu 8 bộ tiểu thuyết cổ Trung quốc “ ” (Lơng Duy Thứ, NXB

ĐHQG Hà Nội, năm 2000)

Phân tích bản chất của sự xa hoa, giàu có của hai phủ Vinh – Ninh, chỉ

ra những mâu thuật nội tại của xã hội thợng lu, những điều kiện tất yếu dẫn

đến sự suy tàn của gia đình họ Giả Tác giả còn quan tâm tới vấn đề “Bi kịchtình yêu và hôn nhân dới chế độ phong kiến”, qua mối tình của Giả Bảo Ngọc

và Lâm Đại Ngọc

6 Mạn đàm về Hồng lâu mộng “ ” của Trơng Khánh Thiện, Lu Vĩnh

L-ơng do Nguyễn Phố dịch (NXB Thuận Hoá, 2002), là những bàn luận khá sắcsảo và chu đáo về tài năng miêu tả hiện thực một cách tỉ mỉ chi tiết Do “mạn

đàm” nên các tác giả cha cung cấp một cái nhìn hệ thống toàn diện về mọi

ph-ơng diện của tác phẩm mà chỉ chú ý đến một số nhân vật, một số tình tiết tiêubiểu

Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên còn có các luận án luận văn,

nghiên cứu, tìm hiểu về Hồng lâu mộng ở Đại học Vinh có một số luận án,

luận văn tiêu biểu nh sau:

- Kết cấu tác phẩm Hồng lâu mộng của Tào Tuyết Cần

- Nhân vật nữ trong Hồng lâu mộng

- Hình tợng nhân vật Vơng Hy Phợng trong Hồng lâu mộng

- Bút phát “Song quản tề hạ” trong Hồng Lâu Mộng

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã ít nhiều bàn đến giá trị

hiện thực của Hồng lâu mộng nhng cha hệ thống mà chỉ mang tính chất điểm

xuyết, dừng lại ở nhận định nhỏ lẻ Tuy nhiên các công trình đã gợi mở chochúng tôi một cái nhìn đúng đắn khi tìm hiểu giá trị hiện thực của tác phẩm

3 Mục đích nghiên cứu

Nh tên đề tài đã xác định, giải quyết đề tài này chúng tôi nhằm chỉ ranhững thành tựu về nội dung – t tởng trong việc phản ánh hiện thực của Hồnglâu mộng, cùng cách thức thể hiện hiện thực của tác phẩm.

4 Phạm vi nghiên cứu:

Văn bản tác phẩm mà chúng tôi khảo sát là bản dịch Hồng lâu mộng của

dịch giả Vũ Bội Hoàng, Trần Quảng - NXB văn học 2002 gồm 3 tập)

5 Ph ơng pháp nghiên cứu:

Xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ của đề tài chúng tôi sử dụng phơngpháp: Khảo sát, thống kê, phân tích, tổng hợp ngoài ra còn phối hợp các phơngpháp so sánh, đối chiếu

6 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1: Sự tái hiện chân thực, đa dạng cuộc sống trong Hồng lâu mộng.

Chơng 2: Sự ngợi ca, khẳng định những nhân tố mới tiến bộ

Chơng 3: Nghệ thuật thể hiện giá trị hiện thực của Hồng lâu mộng

đó đã tái hiện trung thành chính xác, khách quan những nét bản chất của cuộcsống Tác giả coi trọng việc khách quan hoá những điều đợc mô tả, làm chohình tợng nghệ thuật tự nói lên tiếng nói của mình

Tuy không phải là tác phẩm đạt đỉnh cao của phơng pháp sáng tác hiệnthực chủ nghĩa nhng Hồng lâu mộng đã đạt đến một giá trị hiện thực hết sứcsâu sắc So với những tác phẩm trớc đó và cùng thời thì hiện thực mà Hồng lâumộng phản ánh là vô cùng sâu sắc và rộng rãi Tác phẩm lần đầu tiên chỉ đềcập đến những vấn đề bình dị của cuộc sống thờng nhật mà không quan tâm

đến những vấn đề lớn lao, trọng đại vốn đã thành truyền thống trong văn họcTrung Quốc trung đại

1.1 Cuộc sống xa hoa của gia đình quý tộc họ Giả

Hồng lâu mộng là bức tranh hiện thực rộng lớn về xã hội phong kiến

Trung Quốc cuối đời Thanh đợc thể hiện thông qua sự miêu tả chi tiết tờng tận

về cuộc sống sinh hoạt của gia đình quý tộc phong kiến họ Giả Hình ảnh phủGiả hiện ra từ trong những trang đầu tiên của tác phẩm: hào hoa, phú quý, đầy

ắp nhung lụa, gấm vóc, vàng bạc Dinh cơ hai phủ Vinh – Ninh đã “chiếmmất quá nửa thành phố Kim Lăng” sinh hoạt hàng ngày toàn những cao lơng

mỹ vị Trong phủ Giả không bao giờ ngớt tiếng đàn ca, sáo phách Các cuộchội hè yến ẩm hầu nh diễn ra hàng ngày Có thể thấy đợc cuộc sống trong phủGiả là đỉnh cao của sự giàu sang phú quý và sa hoa

Hai phủ Vinh – Ninh đợc bao bọc bởi một bức tờng bề thế Trong phủmọi thứ đều đợc trang hoàng lộng lẫy bằng ngọc ngà, vàng bạc quý hiếm PhủVinh – Ninh đợc xây dựng rất kỳ công, là một toà lâu đài lộng lẫy nguy nga

đợc bao bọc xung quanh bởi vô số ao hồ, vờn hoa cây cảnh, đền đài:

Mọi ng

“ ời đi ra, không mấy chốc đã thấy gác tía nguy nga, lầu son cao ngất, nhà cửa san sát, đờng đi quanh co Tùng xanh chạm mái, ngọc lan quanh thêm, mặt thú, đầu ly, sơn vàng sáng nhoáng Giả Chính nói:

- Đây là điện chính, xa hoa quá !” [5, 245].

Sự giàu có, xa hoa lãng phí quá sức tởng tởng của phủ Giả đợc thể hiện

rõ ở lời nhận xét của nhân vật già Lu Tào Tuyết Cần rất có ý thức dùng conmắt ngơ ngác của già Lu để đào sâu thêm cuộc sống xa hoa của gia đình này.Trong tác phẩm, tác giả đã miêu tả già Lu ba lần vào phủ Vinh quốc Ba lầngià Lu trở thành ngời chứng kiến bớc đờng từ thịnh đến suy của họ Giả Lầnthức nhất già Lu thực sự kinh ngạc trớc những thứ đồ quý trng bày trong phủVinh quốc: đó là những đồng hồ Ba t, trà Xiêm La Hồi 39, khi đợc và thamquan, dự tiệt ở vờn đại Quan, già Lu tận mắt chứng kiến cảnh vờn đại Quan tácgiả tả tỉ mỉ từng món ăn trong phủ Vinh quốc Chỉ một món cua mà già Lu đãtỉnh nhẩm ra:

Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ời cân thì phải năm đồng, năm năm hai mơi lăm, ba năm mời lăm, lại cộng thêm rợu và đồ ăn khác vào nữa, cộng tất cả ít ra cũng phải hơn hai mơi lạng bạc đấy Adiđàphật Món tiền này ngời nhà quê chúng tôi có thể ăn đợc một năm” [5, 572].

Sinh hoạt của mọi ngời trong phủ Giả ngày này qua ngày khác chỉ quẩnquanh những việc lặp đi lặp lại nh tiệc tùng, thăm hỏi, đa đám, ma chay Cácchủ nhân trong phủ phát ngấy lên vì không còn trò chơi nào tiêu khiểu cho vừa

ý, không còn món ăn nào ngon miệng Tào Tuyết Cần đã rất am hiểu và tinh tếkhi miêu tả tỉ mỉ những ngày sinh nhật, những ngày lễ tết nguyên đán, nguyêntiêu, những buổi tiệc tùng Bản thân những trò vui triền miên và thái độ chánchờng của mọi ngời trong phủ Giả cũng đã có sức tố cáo ghê gớm Ngay chỉmột món cà trong mâm cơm Phơng Th cũng chứng tỏ sự xa xỉ tuyệt đỉnh Đókhông phải là món cà bình thờng của ngời nhà quê mà nó đợc chế biến mộtcách cầu kỳ đến mức khó tởng tợng

Cứ đến tháng t

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m…Cứ đến tháng t , tháng năm hái cà về gọt bỏ núm, chỉ lấy ruột thôi,

đem thái nhỏ nh sợi tóc phơi thật khô Sau đó bắt một con gà mẹ ninh ra nớc, hấp cà lên, xong đem ra phơi, chín lần phơi, chín lần hấp lại đem phơi thật khô rồi bỏ và trong lọ sứ bịt thật kín Khi ăn lấy một thìa trộn với thịt gà xào

mà ăn” [6, 7].

Sự giàu sang, sung túc, xa hoa của phủ Giả phản ánh đúng bản chất củagiai cấp thống trị trong xã hội Trung Quốc thời Minh – Thanh Trong gia đình

họ Giả một ông chủ, một bà chủ, một công tử hay một tiểu th cũng đã có nonchục ngời hầu, có ít nhất một ngời hầu chính quản lý những ngời còn lại Thậmchí khi Bảo Ngọc đi tiểu cũng có tới bốn ngời đi theo hầu hạ, một ngời mangchậu nớc, một ngời mang khăng mặt và lọ sáp thơm, còn hai ngời Thu Văn vàXạ Nguyệt theo hầu nh thờng lệ ở hồi mời sáu, Vũ Triệu đến thăm gia đìnhPhợng Th, kể lại: “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, mối chà! thực là một việc nghìn năm hiếm có! Tôi nhớ họ Giả nhà ta hồi còn ở miền Cô Tô, Dơng Châu, trông nom việc đóng thuyền kể

và sửa sang đờng bể, chỉ có sửa soạn đón tiếp vua một lần, mà tiền tiêu nh bể nớc” [5, 224 ].

Sự giàu sang, xa hoa, lãng phí của hai phủ Vinh – Ninh đợc thể hiện rõnhất ở hai sự kiện lớn nhất đó là đám ma Tần thị và việc chuẩn bị đón NguyênPhi về “tỉnh thân” Giả Trân đứng ra tổ chức đám ma linh đình cho ngời condâu Tần thị Muốn phô trơng thanh thế, Giả Trân đã bỏ ra một vạn lạng bạclàm ma Mua quan tài bằng gỗ quý vạn năm không mục, giá năm nghìn lạnglại còn mời 108 vị s, 99 đạo sỹ làm lễ 49 ngày đêm Để đẹp mặt với thiên hạ,Giả Trân bỏ ra 1200 lạng để mua cho con là Giả Dung chức “Long cẩm uý” đềtên viết trên cờ tang cho thêm phần long trọng Những ngời trong phủ Giả tỏ rarất tất bật, lo lắng sắp đặp cho việc đón Nguyên Phi về “tỉnh thân” Chỉ riêngviệc Giả Tờng đi Giang Nam mua con hát giúp vui cũng đã tốt ba vạn lạng bạc

Họ Giả thuê đến 130 ngời xây dựng chổ nghỉ chân cho Nguyên Phi đặt tên là

Đại Quan Viên Đại Quan viên đợc xây dựng nh một toà lâu đài nguy ngatrang hoang lộng lẫy Khiến Nguyên Phi đã ba lần thốt lên:

Xa hoa quá! , Làm thế này là quá lạm, lần sau không nên xa xỉ quá!

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ”, “ Làm thế này là quá lạm, lần sau không nên xa xỉ quá!” “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ”, “ Làm thế này là quá lạm, lần sau không nên xa xỉ quá!”

[5, 259 ]

Cuộc sống cực kỳ xa hoa, phung phí của gia đình phủ Giả có đ ợc là nhờ

đâu? Đó là vấn đề mà tác giả muốn bóc trần Mặc dù không chủ tâm miêu tảquan hệ giữa phủ Giả với ngời nông dân nhng bằng một số chi tiết phác hoạ,tác giả cũng cho chúng ta thấy nguồn gốc của sự giàu có, xa hoa đó Gia đìnhtrên hai trăm ngời, ăn uống hoang phí, dùng toàn đồ quý hiếm, nhà cửa rộngthênh thang, nguy nga, đồ sộ nếu không xây dựng trên cơ sở bóc lột tô thuếcủa nhân dân thì lấy đầu ra? Lão quản gia Chu Thuỵ nói: Bọn tôi ở đây lo việcthu tô thuế, tiền bạc, thu vào mỗi năm có đến bốn năm vạn

Hồi 53, miêu tả cảnh Ô Tiến Hiếu nộp tô thuế cho phủ Ninh quốc

Ô Tiến Hiếu b

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ớc đến gần nói:

Tha ông năm nay mùa màng xấu quá Từ tháng ba đến hết tết tháng tám

ma luôn, không lúc nào tạnh đợc năm, sáu ngày Đến tháng chín có một trận

ma đá, một vùng gần hai, ba trăm dặm; ngời, nhà cửa, súc vật, lơng thực bị hại hàng nghìn hàng vạn, nên mới có thế này Con không dám nói man” [6, 185].

Mặc dù trình bày nguyên nhân nh vậy, Ô Gia Trang một trong tám trạicủa Phủ Ninh vẫn phải nạp ba trăm con hơu, dê, lợn, nai, hoẵng, ba vạn bangàn cân than… Những Bên cạnh đó còn phải kể đến những sản phẩm nh các loại gạo

“gạo tấm, gạo cẩm, gạo nếp, gạo ré” cá, tôm, gà, ngỗng… Những ngoài ra còn biếuriêng cậu cả mấy giống hơu, thỏ trắng, thỏ đen, gà vịt… Những để chơi Thế mà, GiảTrân còn cau mày nói:

Ta t

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ởng ít ra chú cũng phải nộp 5000 lạng bạc, chứ có ngần ấy thì làm

đợc cái gì Bây giờ chỉ còn có tám, chín trang trạng thôi, năm nay có đến hai trại kêu bị hạn, bị lụt, chú lại bớt xém, định không cho ta ăn nữa hay sao?” [6,

186]

Quả là mồ hôi nớc mắt của nhân dân đã nuôi sống sự xa hoa hởng lạc củagia đình này Trong tác phẩm tuy không thấy xuất hiện hình ảnh của những ng-

ời nông dân bần hàn, nhng chúng ta thấy thái độ của tác giả đối với họ hết sức

rõ ràng Cuộc sống đầy hoan lạc, không ngớt tiến kèn, tiếng nhạc, cuộc rợu,bàn cờ thâu đêm suốt sáng đợc xây dựng từ mồ hôi nớc mắt của nhân dân lao

động Đó là điều tác giả muốn phản ánh trong tác phẩm này

Hồng lâu mộng còn phản ánh sự câu kết bóc lột của các giai cấp thống trị

trong xã hội để cùng hởng lợi, cùng bóc lột nhân dân Lúc này, giai cấp địa chỉcâu kết với những kẻ cho vay nặng lãi và tầng lớp đại thơng nhân Khi phủ Giả

bị lục soát, ngời ta lôi ra mấy rơng văn khế, trong đó có khế ruộng, khế nợ và

đặc biệt là khế cho vay nặng lãi bất hợp pháp Từ quy mô gia đình họ Giả, từnguồn gốc dựa trên sự bóc lột tô thuế, từ những xung đột trong gia đình có thểcoi phủ Giả là hình ảnh thu nhỏ của xã hội Trung Quốc đời Thanh

Trong bối cảnh đó, cái áo khoác nhân nghĩa đạo đức đã bị xé toạc, Bản

Trong Hồng lâu mộng, tác giả đã miêu tả cảnh sống đồi trụy, ruỗng nát

của gia đình quý tộc phong kiến, và chỉ ra nguyên nhân dẫn đến sự suy vong

của phủ Giả Sự suy vong của phủ Giả là tất yếu của chế độ phong kiến trongbuổi “hoàng hôn” của lịch sử Hay nói cách khác vận mệnh của họ Giả chính làhình ảnh thu nhỏ vận mệnh chế độ phong kiến Các ông chủ, bà chủ ở đâyngoài việc chịu sự ràng buộc của lễ giáo phong kiến truyền thống, hầu nhkhông có một chút lý tởng nào Điều đó cũng nói lên rằng, họ cũng không đểcho bất cứ lý tởng tiến bộ nào tồn tại Cốt truyện của tác phẩm chỉ hạn chếtrong những sinh hoạt thờng nhật, không trực tiếp đề cập đến chính trị nhngthông qua những sự việc cụ thể, bằng những chi tiết sinh động, Tào Tuyết Cần

đã lý giải vấn đề chính trị xã hội theo cách của riêng mình

Trong Hồng lâu mộng chúng ta tìm thấy đầy đủ các gơng mặt đại diện

cho các thế lực ở xã hội thợng lu qúy tộc Họ là những hình ảnh tiêu biểu củacác thế lực chính trị đời Thanh Trong tác phẩm sự lộng hành của Tiết Bàn, Ph-ợng Th… Những ợc che chở bởi các thế lực lớn không ai dám động đến Đó là sự vây đquanh của bốn họ lớn trên đất Kim Lăng thời Kiền Long: Giả, Sử, Vơng, Tiết.Cả bốn dòng họ này đều giàu sang và có quyền lực nhất ở đất Kim Lăng Thếcòn cha hết, trong triều họ còn có Bắc Tĩnh Vơng, có con gái đầu NguyênXuân làm Quý Phi ở các tỉnh, họ giả còn có vây cánh của Vơng phu nhân làVơng Tử Đằng làm thống chế chín tỉnh chỉ huy Nhờ những thế lực to lớn này

mà con ngời họ giả cũng hết sức hống hách gây nên nhiều tội ác: Giả Vũ Thônsau khi đợc Giả Chính giúp đỡ ra làm quan đã dùng thủ đoạn trắng trợn cớp

đoạt nhà ngời đem dâng cho Giả Xá; Tiết Bàn lộng hành, hống hách giết ngờidửng dng sống ngoài vòng pháp luật; Vơng Hy Phợng tham lam, độc ác nhận

ba nghìn lạng bạc, buộc Kim Kha thắt cổ tự tử, dứt mối tình với con trai Thủ bịTrờng An làm anh này cũng nhảy xuống giếng tự tử theo ngời yêu

Trong Hồng lâu mộng, phủ Giả là một gia đình điển hình không phải chỉ

ở quy mô, ở phơng thức bóc lột của nó mà còn thể hiện rõ ở bản chất chính trị,

đạo đức của nó Miêu tả cuộc sống của phủ Giả trong suốt thời gian tám năm,tác giả cho thấy quá trình từ thịnh đến suy của gia đình này là một tất yếu, mặc

dù có những đứa con trung thành cố gắng duy trì đời sống của nó về mặt chínhtrị mà tiêu biểu là Giả Chính Dấu hiệu của sự suy tàn, bất lực ấy thể hiện rõnhất ở sự cổ hủ trong quan niệm của Giả Chính

Giả Chính thân sinh của Giả Bảo Ngọc lớn lên trong đống “bát cổ văn”.Giả Chính là một nhân vật đại diện cho lực lợng cũ lạc hậu, mang t tởng chínhthống Ông ta là ngời có thế lực, có địa vị xã hội (làm quan), đứng đầu mọiquyết định trong phủ Giả, chịu ảnh hởng sâu nặng t tởng nho gia, theo đuổi con

đờng khoa cử, tôn sùng đạo lý thánh hiền Giả chính, Giả Đại Nho ra sức dạy

dỗ mong Bảo Ngọc học hành, đỗ đạt thành tài

Giả Chính dùng những lời lẽ ngọt ngào dụ dỗ, có lúc ông chửi mắngthậm tệ buộc Bảo Ngọc phải nghiền ngẫm lời lẽ của thánh hiền, kết giao vớinhân vật ở chốn quan trờng, gặp gỡ với những hạng ngời cùng giai cấp quý tộc,

Ông ta muốn Bảo Ngọc đi theo con đờng mà ông vạch sẵn là học hành để maisau lập công danh làm thơm tiếng cha mẹ Giả Chính sống rập khuôn, cứngnhắc theo lễ giáo phong kiến hủ lậu, ở ngoài thì làm quan về nhà lại làm chủ.Thế nhng ông ta chỉ là kẻ bất tài, nhu nhợc không giải quyết đợc việc nhà,chẳng hơn gì những kẻ làm quan thời bấy giờ Ông ta mang những t tởng cổ hủcủa chế độ phong kiến vào quản lý gia đình và xã hội Khi đợc phong chức tớc

ở xa, Giả Chính bị những tên lính qua mặt, sự kém cỏi của ông ta thể hiện rất

rõ trong vai trò là vị quan của triều đình Với Giả Chính, Bảo Ngọc không bằnganh trai (Bảo Châu) kỳ tài đợc, Bảo Ngọc chỉ là một đứa con “nghịch tử” Giảmẫu, Giả Chính, Vơng phu nhân, Tiết Bảo Thoa, Sử Vơng Vân… Những ờng khuyên thnhủ Bảo Ngọc học hành thi cử, ra làm quan để cho trọn chữ hiếu Với họ chỉ cóhọc hành, thi cử đậu làm quan mới là ngời có ích, xứng đáng là con hiếu tôi

trung Hồi 2, Lãnh Tử Hng kể: khi đầy năm, Giả Chính muốn thử chí h“ ớng của con về sau thế nào, mới đem những đồ chơi bầy ra trớc mặt để xem nó quờ lấy cái gì Ngờ đâu nó chẳng lấy cái gì, mà chỉ quờ lấy phấn sáp, trâm vòng”

[5, 41]

Khi Giả Chính thử chí hớng con hẳn ông ta cũng đặt vào Bảo Ngọckhông ít kì vọng Thế nhng hành động của Bảo Ngọc không những thể hiện sựkhác ngời mà còn dự báo tính cách “phản nghịch” về sau

Giả Chính là một trong những nhân vật tiêu biểu đại diện cho thế lựcthống trị Giả Chính đợc triều đình tớc phong nhng ngu muội, vô tài cam chịusống theo sự định đoạt của hệ thống giai cấp thống trị phong kiến, cố gò mìnhtheo khuôn sáo nhng hoàn toàn bất lực Sự khuôn sáo cổ hủ của ông ta đã áp

đặt lên cả gia đình đặc biệt với Bảo Ngọc Bảo Ngọc đợc Giả mẫu, Vơng phunhân rất mực chiều chuộng, nâng đỡ Nhng đối với Giả Chính thì Bảo Ngọc rất

sợ, thờng tránh mặt, mỗi lần cha gọi là hết sức sợ hãi, run rẫy Sự có mặt củaGiả Chính trong cuộc vui nào đều khiến Bảo Ngọc không dám đùa vui với cácchị em một cách thoải mái mà nh bị gò buộc vào khuôn phép Hồi 33, khi Ngờibàn phủ Trung Thuận Thân Vơng xin vào gặp Bảo Ngọc vì cho rằng Bảo Ngọc

đang giấu một con hát ở đâu đó Giả Chính nghe vậy vừa sợ vừa giận lôi BảoNgọc ra xét hỏi Sự tức giận lên đến đỉnh điểm, muốn giết Bảo Ngọc ngay sau

khi nghe Giả Hoàn vu oan cho Bảo Ngọc cỡng gian Kim Xuyến Ông ta vừanói vừa sai ngời “Lôi thằng Bảo Ngọc đến đây”, quát lên:

Hôm nay ai còn đến ngăn, thì ta sẽ mang hết cả mũ áo, cân đai và gia

“

tài giao cho ngời ấy với thằng Bảo Ngọc Ta đành chịu là ngời có tội, cạo trọc

mớ tóc phiền não này đi, tìm đến nơi thanh vắng để khỏi nhục đến tiền nhân, vì

đã để ra đứa con ngỗ nghịch này!” [5, 479 ]

Bảo Ngọc và Giả Chính sở dĩ có sự “xung khắc” rất lớn bởi quan niệmsống và t tởng của hai ngời hoàn toàn đối lập nhau Có lúc Giả Chính muốn dứt

bỏ đứa con phản nghịch của chế độ phong kiến Ông ta nói với Vơng Phu nhân:

Ngày th

“ ờng hễ tôi quở phạt nó lần nào, là y nh có ngời đến bênh nó Chi bằng nhân ngày hôm nay kết liễn cái thằng chó chế này để khỏi tai vạ về sau.

Nói xong ông ta định lấy thừng thắt cổ Bảo Ngọc cho chết đi”[5, 481]

Trong con mắt Giả Chính tài năng thơ phú của Bảo Ngọc đó là thứ tàinăng của một con ngựa bất kham, giai cấp phong kiến không cần thứ tài năng

“phản loạn” đó Giả Chính quý mến Chân Bảo Ngọc vì đó là mẫu ngời theoquan niệm của ông:

Số là Giả Chính trong thấy diện mạo của Chân Bảo Ngọc giống hệt con

“

mình, khi hỏi đến văn chơng anh ta đối đáp nh nớc chảy, nên trong lòng rất là yêu mến, bèn cho gọi Bảo Ngọc ra cốt để khuyên răn họ, đồng thời, cũng muốn so sáng giữa hai ngời xem sao” [7, 471].

Chân Bảo Ngọc chính là “viên ngọc thật”, mà giai cấp phong kiến đang

cố công mài giũa, trau chuốt Nó khác hẳng với “viên ngọc giả” vốn là đứa continh thần của tác giả

Bên cạnh nhân vật Giả Chính, trong họ Giả cũng tồn tại những t tởng lạchậu đè nén những t tởng tiến bộ đang hình thành, trong đó phải kể đến Giả ĐạiNho Ông ta là ngời thầy dạy học cho con cháu nhà họ Giả, mang trong mình ttởng cổ hủ lạc hậu Ông ta nhồi nhét cho học trò t tởng củ mà không biết tiếpthu những t tởng mới, tiến bộ Giả Chính, Giả Đại Nho ra sức dạy dỗ mong BảoNgọc học hành đỗ đạt thành tài Họ gọ mình để sống theo khuôn sáo của giaicấp thống trị nhng cuối cùng bất lực

Trong Hồng lâu mộng, các lực lợng đại diện cho chế độ cũ (tiêu biểu là

Giả Chính), cố sức duy trì trật t cũ của giai cấp quý tộc – phong kiến củamình, họ không chấp nhận bất kỳ yếu tố tiến bộ nào tồn tại Chính điều đó

càng làm cho lực lợng mới, tiến bộ muốn phản kháng lại một cảch mạnh mẽhơn.

1.2.2 Sự đồi bại về đạo đức

Hồng lâu mộng viết về câu chuyện tình duyên trắc trở nhng tác phẩm

không đơn giản chỉ là bi kịch tình yêu tay ba giữa Giả Bảo Ngọc – Lâm ĐạiNgọc – Tiết Bảo Thoa Tác giả có căn cứ vào cuộc đời riêng nhng tác phẩmkhông phải là “tự truyện”, cùng không phải nhằm miêu tả sự sụp đổ của gia

đình quý tộc do “miệng ăn núi lở”, “thu ít chi nhiều” ý nghĩa khách quan,phạm vi phản ánh của tác phẩm rộng lớn hơn nhiều

Hồng lâu mộng thể hiện rõ bản chất thống trị và những rạn nứt tất yếu

trong lòng chế độ Bên cạnh sự cổ hủ về chính trị Hồng lâu mộng còn phản

ánh sự suy đồi về đạo đức

Hai phủ Vinh – Ninh nhìn từ ngoài vào ai cũng nhận thấy đó là mộtchốn hào hoa sang trọng nhng đằng sau vẻ bề ngoài đó là sự ruỗng nát về đạo

đức Giả dối và dâm ô đã trở thành bản chất, đúng nh lời nói của Liễu TơngLiên nói: “Trong phủ đông nhà anh, ngoài hai con s tử đá ra, dù con mèo, conchó cũng chẳng còn trong sạch nữa” [6, 401] Điều này cho thấy sự thật đắngcay của phủ Giả

Có thể nói, không một cậu ấm nào lại không nhiễm phải thói h tật xấu.Tác giả tỏ ra rất khách quan khi để Tiêu Đại, một gia nô lâu năm trung thànhtrong phủ khẳng định

Ai ngờ bây giờ lại đẻ ra những giống súc sinh này! Hàng ngày trộm gà

“

bắt chó, nào tiểu thúc (em chồng nằm với chị dâu), nào ba hôi (bố chồng“ ” “ ”

nằm với con dâu), loại luân cả lũ, tao lại không biết à?

Thôi đừng đem cánh tay gãi mà giấu vào trong ống áo nữa!”[5, 128]

Đọc Hồng lâu mộng chúng ta càng thêm thấm sâu ý kiến của Ănghen:

dâm ô là bản chất của giai bóc lột, cả một bọn ngời sung sớng đến phát phì, nhàn rỗi đễn ngứa tay, ngứa chân [15, 112] Dờng nh chúng không còn tìm

thấy niềm khoái lạc nào hơn là chuyện “chim chuột” dâm ô Cái gọi là trunghiếu tiết nghĩa đầy rẫy trên các bức trớng, bức liễn trong phủ Giả làm tấm màntha che đậy cuộc sống nhơ nhớp đợc dung túng từ việc nhỏ đến việc lớn GiảThụy mê mẩn Phợng Th nh điên nh dại, bị Phợng Th lừa vào bẫy tình nhng vẫnkhông tỉnh, dẫn đến cái chết ô nhục Giả Liễn tuy đã có vợ, có nàng hầu rất trẻ

đẹp sắc sảo vậy mà vẫn dâm ô thối nát bừa bã Vừa xa Phợng Th hắn đã sinh

chuyện: Mới ngủ riêng hai đêm hắn đã không nhịn đ “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ợc, chọn ngay một đứa hầu nhỏ sạch sẽ tạm làm trò tiêu khiển “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ” [5,306] Thậm chí ngay trong buổisinh nhật của Phợng Th , Giả Liễn thừa cơ vợ bận tiếp khách ở ngoài lén lút đagái về nhà, bị vợ bắt đợc quả tang thế là một cuộc xung đột xảy ra dẫn đến hậuquả Bình Nhi bị Phợng Th hiểu nhầm và lăng nhục thậm tệ Còn tình nhân củachồng (vợ Bào Nhị) cũng phải chấp nhận cái chết Khi Phợng Th chạy đến nhờ

Giả mẫu răn dạy Giả Liễn thì Giả mẫu gạt phắt đi và nói: “Việc ấy có quan hệ

gì đâu Bọn trai trẻ chúng nó thấy gái khác nào mèo thấy mỡ, giữ làm sao đợc Lúc còn trẻ ai mà chẳng thế.” [6,511] Giả mẫu là ngời đứng đầu phủ Giả, là

ngời cầm cân nảy mực về đạo đức cũng thừa nhận nh vậy Sự thật đó có sức tànphá ghê gớm đối với mọi nề nếp gia phong và làm kỷ cơng họ Giả rối loạn, gópphần đẩy gia đình danh gia vọng tộc này đến bớc sụp đổ Sự thối nát dâm ô, đồibại của gia đình họ giả là một tất yếu không thể cỡng lại đợc Nó còn đợc biểuhiện qua lời nói của tập nhân (hồi 46) khi Giả Xá định cỡng bức Uyên Ương– một nàng hầu rất trẻ đẹp để làm thiếp

“Lão già này thực là đê tiện quá! Hễ thấy ai hơi để coi là lão không chịu

đông thổi bạt gió tây thì gió tây cũng thổi bạt gió đông” Đó là sự thật tồn tạitrong gia đình quý tộc phong kiến này Mỗi ngời trong gia đình này đều hiểu rõ

điều đó hơn ai hết Thám Xuân đã phải thốt lên rằng: “chỗ bà con với nhau,

không cần phải ở rịn với nhau một chỗ mới là tử tế Chúng ta là chỗ bà con thân tiết đấy, nhng ai mà chẳng nh giống gà đen mắt, chỉ chực nuốt sống nhau thôi “[6, 534] Hơn nữa không có tội ác nào mà họ không nhúng tay vào

Nếu nói Giả Trân, Giả Thụy, Giả Liễn tiêu biểu cho đời sống dâm ô, tráctáng của phủ Giả thì Giả mẫu, Vơng phu nhân, Phợng Th lại tiêu biểu cho bảnchất độc ác nham hiểm của giai cấp thống trị Giả mẫu cho phép Giả Liễn đ ợcquyền năm thê bảy thiếp nhng chính bà ta lại cắt đứt mỗi tình giữa Bảo Ngọc -

Đại Ngọc, điều đó làm cho cái chết đến một cách tức tởi đối với cô cháu ngoạiyếu đuối Tâm địa của Giả mẫu đợc tác giả đặt trong sự lựa chọn gay gắt đó làvào vờn thăm Đại Ngọc hay sang thăm Bảo Ngọc ? và đây là cách c xử lạnh

lùng của Giả mẫu qua lời dặn Vơng phu nhân : “Chị sang bên ấy khấn với linh

hồn cháu Lâm, không phải ta nỡ lòng không đến đa cháu, chỉ vì thân sơ có khác Cháu là cháu ngoại ta, cũng là chỗ thân thiết, nhng so với Bảo Ngọc thì

nó còn thân hơn”[7,256]

Phợng th xinh đẹp, thông minh, khéo léo là vậy song cũng độc ác nhamhiểm, xảo quyệt vô cùng Cái đanh đá ghê gớm của Phợng th đợc giới thiệu qualời của Giả mẫu khi nói với Đại Ngọc:

“Cháu không nhận đợc chị này đâu Nó là một con đanh đá trong nhà

này đấy, tiếng Nam Kinh gọi là lạt tử , cháu cứ gọi là Ph “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ”, “ Làm thế này là quá lạm, lần sau không nên xa xỉ quá!” ợng lạt tử là đợc”

[5, 53]

Đợc Giả mẫu yêu quý, lại là cháu của Vơng phu nhân, Phợng Th lộngquyền, tung hoành, không xem ai ra gì, nào là cho vay nặng lãi trái pháp luật,nào là vơ vét của cải, bóc lột tàn bạo sức lao động của ngời nông nô tác oai tácquái… Những gây nên bao cảnh sinh ly tử biệt Bàn tay của Phợng Th đã gây bao tội

ác nh mợn tay Thu Đồng, ép dì hai nuốt vàng sống chết; lộng quyền tunghoành ở chùa Thiết Hạm dẫn đến Kim Kha phải thắt cổ tự tử, đứt mối tìnhduyên với con trai thủ bị Trờng An, còn mình thì ngồi mát ăn không ba lạngbạc Độc ác hơn Phợng Th bày kế “tráo hôn” để cho hồn Giáng Châu phải vềnơi ly hận Sự chia lìa của mối tình Bảo Ngọc và Đại Ngọc chủ yếu chỉ vì mu

kế của Phợng Th Vào giờ ăn hỏi của Bảo Ngọc cũng là lúc Đại Ngọc ôm hận,cô đơn lìa cõi đời Ngay cả cháu của mình mà Phợng Th còn rắp tâm hãm hạihuống chi ngời ngoài Đúng là con ngời tàn nhẫn độc ác lạnh lùng: “Bề ngoàithơn thớt nói cời, mà trong nham hiểm giết ngời không dao” bên cạnh Giảmẫu, Phợng Th, Vơng phu nhân cũng không kém phần tàn nhẫn và xảo quyệt Vì một câu nói bâng quơ, đùa giỡn không đầu của Bảo Ngọc, Vơng Phunhân đã đẩy Kim Xuyến, một a hoàn tài sắc đến chổ nhảy xuống giếng tự tử.Vơng phu nhân muốn gạt bỏ đi những “cái gai” mà bà ta nghĩ có thể làm hhỏng Bảo Ngọc Chính vì vậy, Tình Văn một cô gái có nhan sắc trí tuệ, suy

nghĩ sâu sắc, mạnh mẽ đáng yêu bị đẩy vào chổ chết, một cái chết trong cô đơn

đói rách thiếu thốn Hồi 74, Chính Vơng phu nhân là ngời chỉ đạo lục soát ĐạiQuan Viên, gây nên bao cảnh tang thơng mà nguyên do chỉ vì chuyện conngốc nhặt đợc một túi thơm trong vờn, in hình hai ngời trần truồng đang ômnhau Việc lục soát này cho thấy sự táo tợn của các bà chủ, gây sức ép đối vớicác a hoàn Hậu quả là T Kỳ bị đuổi về nhà Chừng ấy việc cũng đủ để chúng

ta thấy đợc bản chất độc ác của Vơng phu nhân Ngoài ra, còn biết bao a hoàn,nàng hầu vì các ông chủ, bà chủ mà bị bán, bị đuổi hoặc ép gả chồng

Nh vậy, phủ Giả sang trọng bề thế là nơi giới quý tộc phong kiến mặc sứctung hoành ngang dọc, vừa ăn chơi vừa hởng lạc vừa thâm hiểm độc ác Bảnchất dâm ô truỵ lạc ấy đợc dung túng bởi cả một hệ thống quyền lực pháp chếcủa xã hội thối nát Việc miêu tả một cách chi tiết, cụ thể cuộc sống của phủGiả chính là cách thức khẳng định bản chất dâm ô, thối nát của một giai cấpthống trị

1.2.3 Những bi kịch mang tính tất yếu trong Hồng lâu mộng

Có thể nói phủ Vinh quốc – Ninh quốc với cái vẻ bề ngoài hiển hách mà

bề trong nát ruỗng ấy tợng trng cho giai cấp thống trị phong kiến đang lúc suytàn Mặc dù giai cấp thống trị phong kiến lúc bấy giờ đang ra sức tô vẽ chocảnh thái bình muốn duy trì vẻ “thịnh thế” ngoài mặt, nhng sự thật bản thân nó

đã thối nát quá mức, đang chất chứa hàng loạt nguy cơ của ngày diệt vong Vìthế cái nơi đợc gọi là “phồn hoa tơi đẹp, giàu sang yên ấm” này cũng nh xã hộiphong kiến mà nó bám vào, thực chất là một “con sâu trăm chân” “chết vẫnkhông cứng” Cái xu thế “chim mỏi về rừng” lòng ngời rời rạc, không chỉ đènặng lên bọn chủ phong kiến mà nó còn ăn sâu vào tâm lý của bọn nô bộc ở d-

ới A hoàn Tiểu Hồng từng thốt ra: “Rạp dù dựng dài đến ngàm dặm, cũngchẳng có tiệc nào là tiệc không tan Có ai là ngời giữ đợc trọn đời Chẳng quachỉ dăm ba năm rồi ai có phận nấy, mỗi ngời mỗi ngả” Kể cả ngời ngoài cuộc

nh Lãnh Tử Hng cũng có nhận xét “Bề ngoài xem ra không thấy có gì thay đổi,

nhng bề trong thực trống rỗng cả rồi”[5, 39] Hồng lâu mộng thể hiện những bi

kịch mang tính tất yếu, không gì cỡng nổi thông qua kết cục bi thảm của cácnhân vật; qua sự suy tàn kiệt quệ của gia đình họ Giả

Trong Hồng lâu mộng, số phận các nhân vật hầu nh gắn với một kết cục

bi thơng Các tiểu th, bà chủ trong phủ Giả hầu hết phải chịu kết cục bi thảm:

Ngời thì chết trong đau khổ, cô đơn, uất hận (Đại Ngọc, Phợng Th, NghênhXuân), ngời chịu số phận lẻ loi goá chồng lúc còn quá trẻ (Lý Hoàn, BảoThoa), ngời mong rời bỏ cuộc sống trần tục nơng nhờ của phật (Tích Xuân).Các nhân vật nữ đều rơi vào bi kịch sóng gió, phải chịu số phận bấp bệnh, đaukhổ Họ xinh đẹp, tài hoa nhng cuộc sống không chút bình yên, thanh thản, họluôn phải lo lắng, ngấm ngầm tranh dành địa vị của nhau Tác giả đã viết về họ

nh sau:

Xuân hận thu sầu mình chuốc lấy

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m

Mặt hoa da phấn đẹp vì ai”[5, 84]

Các tiểu th, bà chủ hay những cô a hoàn xinh đẹp trong phủ Giả nh ĐạiNgọc, Bảo Ngọc, Phợng Th, Tập Nhân… Những đều có số phận bất hạnh đau khổ Lâm Đại Ngọc sinh trởng trong một gia đình quan lại, dòng dõi thi th,nhiều đời làm quan, Nàng đợc nâng niu nh viên ngọc quý Mẹ mất sớm, bố đilàm quan xa không có thời gian gần gũi chăm sóc nàng Nàng vốn sinh ra thânhình gầy gò, ốm yếu, lại luôn hờn tủi cô đơn và đợc bà ngoại đón về ở cùng

Hoàn cảnh ăn nhờ ở đậu đó khiến “nàng có cả một bể nớc mắt tình không bao

giờ biết cạn”[7, 225] Đại Ngọc duy nhất chỉ có tình yêu với Bảo Ngọc làm chỗ

dựa tinh thần Ngỡ tình yêu đó sẽ đa nàng đến bến bờ hạnh phúc nhng chế độphong kiến hà khắc đã vùi dập ngọn lửa tình yêu tự do đó, khiến nàng đau đớn

ôm hận về nơi ly hận Nàng tắt thở giữa lúc gia đình họ Giả tng bừng tổ chức lễdón dâu cho Bảo Ngọc Có thể nói cuộc đời và cái chết cô đơn lạnh lẽo của ĐạiNgọc đã để lại niềm xót thơng lớn nhất trong tất cả số phận của các nhân vật

trong Hồng lâu mộng.

Bên cạnh Lâm Đại Ngọc còn có số phận bất hạnh của Sử Tơng Vân, LýHoàn, Bảo Thoa, Phợng Th … Những Tất cả họ đều có những bi kịch của cuộc đời.Giống Đại Ngọc, Sử Tơng Vân là con nhà khuê các nhng cũng mang thân phậnhẩm hiu Cha mẹ mất khi nàng còn là đứa trẻ nằm trong nôi, tuổi thơ lại gặpnhiều bất hạnh Đại Ngọc sau khi mất mẹ, còn có cha, bà ngoại và có đ ợc tìnhyêu chân thành của Bảo Ngọc Còn Sử Tơng Vân chỉ dựa vào chú thím, cuộcsống chật vật gặp khó khăn Và cuối cùng kết thúc cuộc đời nàng cũng gặp bikịch, đau khổ, sầu muộn Nhân vật Lý Hoàn lại có bi kịch của các nhân vậtkhác trong tác phẩm Bi kịch của Lý Hoàn không phải chỉ xẩy ra ở kết cục saucùng của nàng mà đã có từ khi nàng tiếp nhận lời giáo huấn “con gái không có

tài là đức vậy” của gia đình Cũng có thể nói trớc khi Hồng lâu mộng mở màn,

nàng đã là nhân vật bi kịch rồi

Khác với các cô gái khác trong “Kim Lăng thập nhị thoa” Phợng Th, BảoThoa vừa đẹp ngời, vừa thông minh, có tài quản lý gia đình, uy quyền nhng sốphận của họ cũng nằm trong “bạc mệnh ty” không thể tốt hơn số phận cácnhân vật khác trong “ty” đợc Phợng Th một mình chèo chống, gánh vác tất cảcông việc trong gia đình họ Giả

Trong tình yêu và hôn nhân, Phợng Th cũng gặp bất hạnh, chẳng kémLâm Đại Ngọc, Tiết Bảo Thoa Phơng Th xuất thân trong một gia đình danhgiá, xinh đẹp, tháo vát những tởng cuộc đời Phợng Th sẽ tràn đầy hạnh phúcnhng có ngờ đâu số phận của nàng cũng đầy bất hạnh, đau khổ Giả Liễn là kẻ

đê tiện, sẵn sàng giở trò chim chuột với tất cả những ngời con gái mà hắnthích Hắn đã biến cuộc hôn nhân của họ trở thành một cuộc hôn nhân chỉ cóhình thức mà không có tình yêu, hạnh phúc Phợng Th đã làm mọi thứ, khôngtrừ cả những thủ đoạn độc ác nhng rồi hạnh phúc cũng không tìm đến với nàng

Cuối cùng, Phợng Th trải qua cõi ảo, trở lại đất Kim Lăng: Cuộc đời h “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m vô mịt

mù Ngời ta sinh ra ở đời khó lòng tránh khỏi cảnh mây tan gió cuốn” [7, 412].

Cũng nh Phợng Th, cuộc hôn nhân của Tiết Bảo Thoa và Giả Bảo Ngọckhông có niềm vui, hạnh phúc Bảo Thoa chỉ đợc chức “mợ Hai” và thân xácBảo Ngọc chứ không có đợc trái tim của chàng Cuộc hôn nhân với Bảo Ngọc

đem lại cho nàng rất nhiều đau khổ Nàng là một ngời con gái xinh đẹp, thôngminh, biết tuỳ cơ ứng xử, đợc mọi ngời trong phủ Giả quý mến, khen ngợi Mộtgiai nhân phong kiến nh Bảo Thoa cuối cùng cũng phải sống trong cảnh goábụa khi tuổi đời còn rất trẻ

Trong Hồng lâu mộng Giả Bảo Ngọc là nhân vật trung tâm, cuộc đời của

anh ta cũng lâm vào bi kịch Giả Bảo Ngọc sinh ra ngậm viên ngọc quý, chàngtrở thành bảo bối của gia đình phủ Giả đợc yêu thơng chiều chuộng hết mực.Trên có cha mẹ dạy bảo, có bà cng chiều, dới chàng quanh quẩn chơi đùa suốtngày với đám a hoàn Bảo Ngọc quan tâm hết mọi ngời, kết bạn với nhiềuthành phần, có thể là cùng trang lứa (nh Tần Chung), hay chỉ là một kép hát(Liễu Tơng Liên), cũng có thể chơi đùa với bọn ngời hầu trai nh Dính Yên, BồiDính, hầu gái tronng đám quần thoa Giả Bảo Ngọc sống trong Đại quan viên

nh cá tung tăng dới nớc, đợc thực hiện những sở thích nhỏ, chơi bời theo mộtcông tử tự do Giả Bảo Ngọc bực dọc, ngây ngô khi ai đó khuyên nhủ việc họchành, chàng xem thờng coi khinh thánh hiền, không thích lối khoa cử phongkiến Bi kịch của Bảo Ngọc xuất phát từ tình yêu với Đại Ngọc Khi Đại Ngọcchết, Bảo Ngọc cũng trở nên ngơ ngơ ngẩn ngẩn, hoàn toàn không lanh lợi nhtrớc, không thích gần gũi với chị em, thậm chí anh ta không thèm nghĩ tới việc

nhà Hình ảnh của Lâm Đại Ngọc cứ trở về trong tâm trí của Bảo Ngọc BảoNgọc sống với Bảo Thoa, Tập Nhân, các a hoàn khác nhng anh ta cảm thấy vôcùng cô đơn buồn tủi Bảo Ngọc không tìm ra đợc ngời tri âm tri kỷ nh ĐạiNgọc Điều đó, càng làm cho Bảo Ngọc thêm ngơ ngẩn, sống thu mình hơn.Chính vì vậy, tâm bệnh của Bảo Ngọc không ai hiểu nổi Bảo Thoa là vợ hiềnluôn bảo ban chàng cố gắng học tập, lập công danh cho nên chàng không baogiờ hiểu đợc cảm nhận của Bảo Ngọc Cuối cùng Bảo Ngọc nơng nhờ cửa phật,

bỏ lại công danh, phú quý Chính hành động cuối cùng này thể hiện rõ sự

“phản nghịch” của Bảo Ngọc Việc đi tu của Bảo Ngọc là một bi kịch tất yếucho thấy sự suy tàn không thể cứu vãn nổi của Phủ Giả

Số phận của các bà chủ, các tiểu th, cậu chủ còn nh thế, số phận của các

a hoàn còn thảm thơng hơn Bi kịch của các a hoàn gặp phải, trớc hết là ở

ph-ơng diện tinh thần Mang thân phận là a hoàn, là tôi tớ của gia đình họ Giảquyền thế, giàu có, họ không có bất cứ quyền lợi gì, thậm chí cả quyền định

đoạt số phận cho chính mình Có thể nói, a hoàn là nơi trút bỏ mọi bực tức giậndữ từ chủ của mình Ngoài nỗi đau về tinh thần, họ còn gánh chịu nỗi đau vềthể xác, họ bị đánh đập chửi bởi, bị kinh miệt coi thờng thậm tệ Thậm chínhiều a hoàn còn bị các ông chủ uy hiếp để thỏa mãn yêu cầu dâm ô thối nát Bình Nhi – cô a hoàn xinh đẹp tận tụy với vợ chồng Giả Liễn - Phợng

Th, nhng mỗi lần hai vợ chồng họ phật ý bực tức thì ngời phải gánh chịu hậuquả lại là Bình Nhi Nàng xinh đẹp, đảng đang, nhân hậu nhng số phận của

nàng nào có đợc hạnh phúc sung sớng Kết thúc Hồng lâu mộng, Giả Liễn cảm

kích Bình Nhi có ý muốn lập nàng làm vợ chính, phải chăng đó là một sự hứahẹn cho cuộc sống tốt đẹp, hay từ đây Bình Nhi lại bắt đầu một cuộc sống đaukhổ gian nan, bất hạnh hơn Tình Văn là cô a hoàn tài sắc, xinh đẹp nhng gặpbất hạnh chịu một kết cục đắng cay Nàng chết trong sự cô đơn thiếu thốn khi

đang ở giai đoạn đẹp nhất của ngời con gái Độc giả hẳn còn nhớ mãi hình ảnhcủa một Tình Văn có dung nhan kiều diễm, sáng chói, rực rỡ và hình ảnh mộtTình Văn gầy guộc nằm cô đơn trong bệnh tật, trong sự lạnh lẽo của ngời đời.Một điểm nổi bật gây nên sự bất hạnh cho nàng đó là nàng xinh đẹp, sắc xảo,thẳng thắn nhng lại không biết nịnh hót, bợ đỡ lấy lòng ngời khác, nàng bị gieotiếng oan, mắc vào tội phong lu Bên cạnh Tình Văn, Uyên Ương cũng gặpphải một bi kịch thơng tâm Uyên Ương là a hoàn đợc Giả mẫu hết lòng thơngyêu Nàng không những không có cuộc đời hạnh phúc mà còn bị ép đến “thềdứt bạn uyên ơng” Giả Xá tên chủ dâm ô, độc ác muốn lấy Uyên Ương làm vợ

lẽ, nàng dứt khoát từ chối, dù địa vị mà nàng có đợc nếu đồng ý làm vợ lẽ đang

nhiều ngời mơ ớc Khi Giả mẫu qua đời Uyên Ương đã theo “chủ lên chầutrời” dứt bỏ cuộc đời hồng trần lúc đang ngập tràn tuổi xuân Cũng nh a hoànTình Văn, Kim Xuyến bị Vơng phu nhân gieo tiếng xấu, đay nghiến, chửi bới,xúc phạm đến nhân phẩm Kim Xuyến không chịu đợc sự xỉ nhục và muốnchứng tỏ sự trong sạch, phẩm giá, nàng đã chọn cách nhảy xuống giếng tự kếtliễu đời mình Cái chết bi thơng của nàng chính là tiếng nói tố cáo sâu sắc sự

tàn nhẫn, độc ác của giai cấp thống trị phong kiến Ngoài ra Hồng lâu mộng

còn có biết bao nhân vật có cuộc đời đầy bi kịch nh Diệu Ngọc, Tích Xuân, VuNhị Th, Hơng Lăng Tất cả họ đa phần kết thúc cuộc đời bằng những cái chết.Cái chết của họ là bằng chứng cho thấy bản chất của xã hội cũ tàn bạo, cay

độc

Trong Hồng lâu mộng, Tào Tuyết Cần đã vạch ra một cách sâu sắc sự áp

bức về mặt tinh thần của xã hội phong kiến đối với con ngời nói chung và ngờiphụ nữ nói riêng Nhng cái chết bi thảm, oan ức của các nhân vật trong tiểu

thuyết toát lên ý nghĩa phê phán tố cáo rất lớn Đọc Hồng lâu mộng ta gặp đầy

rẫy những cái chết của các nhân vật tuổi đời còn rất trẻ Họ chết do sự đàn ápbóc lột của chế độ phong kiến Từ những số phận bất hạnh, đau khổ của cácnhân vật trong phủ Giả, tác phẩm bộc lộ tinh thần phê phán giai cấp thống trịvới bản chất độc ác,bất nhân của chúng

Sự suy tàn của phủ Giả không chỉ ở số phận bi kịch, bất hạnh của các côgái mà ở tình cảnh sa sút, đau thơng của gia đình họ Giả Hồi 105, phủ Vinh –Ninh bị lục soát niêm phong toàn bộ tài khoản có giá trị

Tất cả đồ dùng trong nhà đều niêm phong và vào sổ Số tòa nhà của

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m

tòa nhà của vua cho phủ Vinh đều phải kê khai Những tờ văn khế về nhà cửa, ruộng đất, giấy tờ của ngời nhà, cũng đều niêm phong cả” [7, 339].

Nền kinh tế của nơi mấy trăm con ngời say sa hởng thụ này bây giờ bị

uy hiếp rơi vào bế tắc Những giấy tờ văn khế nhà cửa ruộng đất, giấy vay nặnglãi, đó là những nguồn t lợi chủ yếu để phục vụ cho cuộc sống của họ giờ bịniêm phong, bị trịch thu Các ông chủ, bà chủ cuống quýt lên vì túng thiếu,không đủ cho họ chi tiêu hàng ngày Phủ Giả lâm vào tình cảnh vừa mất củalại vừa mất ngời: Giả Xá, Giả Chính bị cắt chức thể tập Ngời bị bắt, ngời bị đi

đày, cả nhà xa sút Mọi ngời trong gia đình, từ ông chủ, bà chủ, đến các a hòa

đều cảm thấy lo lắng cho số phận của mình sau này Giả Chính luôn miệng thởdài:

Cha ông mình khó nhọc về việc nhà vua, lập nên công nghiệp mới đ

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ợc hai chức thế tớc, nay đều phạm tội, đều bị cách cả Xem chừng bọn con cháu, không một đứa nào nên thân! Trời ơi! họ giả nhà mình sao đến nỗi suy sụp nh thế! Mình tuy nhờ ơn trên, thơng đến trả lại gia sản, nhng rồi việc ăn tiêu cả hai nơi, phải dồn về chỗ một mình ta làm sao chèo nổi? Vừa rồi thằng Liễn nói lại càng lạ: Chẳng những trong kho không có bạc mà lại còn nợ nần thiếu thốn Thì ra mấy năm nay chỉ là tiếng hão bề ngoài Mình sống mà ngu dại đến thế ” [7, 346]

Phủ Giả trớc đây giàu có, xa hoa, phung phí là thế, mà giờ đây kinh tếsuy sụp hoàn toàn Họ túng quẩn tới mức phải gán cả đại quan viên phải bònbán hết những đồ vật của gia đình, ngay cả Thợng Th khi ốm nặng cũng không

có lấy hai lạng nhân sâm Cuộc sống của họ rất khó khăn, bế tắc Các ông chủ,

bà chủ hàng ngày diễn ra những cuộc cãi vã chê trách nhau Họ không tìm đợcnguồn lợi nào đâm ra oán trách nhau, ngay cả trong vợ chồng cũng xảy ra sâu

xa oán giận nhau Hồi 113, Thơng Th ốm nặng, Giả Liễn vẫn không ngừng oántrách:

- Còn phải nói nữa? việc tr

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ớc do các ngời gây ra; giờ đây việc của cụ còn thiếu mất bốn năm ngàn lạng bạc chú bảo đem sổ sách công để xoay tiền Chị xem còn có gì nữa không? Nợ nần bên ngoài còn không biết lấy gì mà trang trải đây Ai bảo tôi nhận lấy cái danh hão này! Đành phải đem những đồ vật cụ cho mà đem bán đi để bù vào thôi!” [7, 449].

Giả mẫu mất, việc lo liệu đám tang gây rất nhiều khó khăn, Phợng Th vàGiả Liễn cũng lúng túng hết mức:

- Bạc đã phát ra ch

- Ai thấy bạc biếc gì đâu Tôi thấy mẹ nghe lời nói của chủ thì hết sức xúi giục thím và chú cho rằng: ý ấy rất hay Thế thì bảo tôi còn biết làm thế “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ”, “ Làm thế này là quá lạm, lần sau không nên xa xỉ quá!” nào? Hiện nay việc làm rạp bên ngoài cần phải chi mấy trăm lạng bạc, mà cũng đâu có đồng nào Tôi đi hỏi thì họ nói có đâu, nhng bảo bên ngoài phải biện lấy rồi sau sẽ tính Mợ nghĩ xem, bọn tôi tớ, thằng nào có tiền thì chuồn mất rồi Theo số mà gọi, ngời thì bị ốm, ngời thì nói xuống trại Còn lại mấy ngời không chuồn đợc thì chỉ có tài bòn tiền, làm gì chịu xuất tiền.

Thợng Th nghe nói ngơ ngác một hồi lâu, rồi nói:

- Thế thì còn lo liệu quái gì đợc! ” [7, 406]

Cuộc sống ở phủ Giả lục đục, trên dới chủ tớ không đoàn kết với nhau.

Điều đó cho thấy sự tan rã của gia đình này là một tất yếu Cuộc sống hiện tạicủa họ là:

Bạc ở kho đã hết sạch chẵng những đã tiêu hết, còn thiếu hụt phải

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m

mắc nợ nữa Giờ đây việc của anh Cả nếu không bỏ tiền ra lo nhờ ngời ta, mặc dầu nói chúa thợng khoan hồng, nhng e rằng chú cháu nó vẫn có điều không hay Nay số bạc ấy bây giờ cũng để vào đâu Còn hoa lợi đất đai ở tỉnh Đông thì tô năm Dần đã tiêu sang tô năm Mão Trong một lúc cũng khó lòng xoay xở” [7, 346].

Thông qua sự kiệt quệ về kinh tế, về số phận đầy bi kịch của các nhânvật, tác giả Hồng lâu mộng đã bộc lộ cái nhìn tinh tế về sự suy tàn tất yếu,không gì cứu vãn nổi của gia đình họ Giả, cũng là của xã hội phong kiến đơngthời

CHƯƠNG 2 – Sự ca ngợi, khẳng định những nhân tố Sự ca ngợi, khẳng định những nhân tố

mới tiến bộ 2.1 Ngợi ca tinh thần phản nghịch chống lại quan niệm“ ”

phong kiến.

Từ cuộc đời riêng đầy gian nan đau khổ trải qua quá trình từ thịnh trị

đến suy vong của gia đình, tác giả đã quan sát xã hội với con mắt tinh tờng, sắc

sảo, đợc thể hiện qua hệ thống nhân vật trong Hồng lâu mộng Tinh thần chống

đối những quan niệm phong kiến cổ hủ, lỗi thời và lạc hậu, bộc lộ rõ nhất ở sự

“phản ngịch” của cậu ấm nối dõi tông đờng

Giả Bảo Ngọc cất tiếng chào đời giữa lúc chế độ phong kiến TrungQuốc ở vào giai đoạn cáo chung, trong xã hội có nhiều biến chuyển lớn lao.Cuộc đời của Bảo Ngọc là bài ca đấu tranh của lực lợng mới trổi dậy, mangtheo tinh thần của chủ nghĩa nhân đạo mới Bảo Ngọc sinh trởng trong gia đìnhquyền thế, giàu có, gia đình bày sẵn cho chàng con đờng phong quan phát tài,với hy vọng đó là “hạt giống” làm rạng danh họ Giả Tào Tuyết Cần đã miêu tảcuộc sống, sinh hoạt của Giả Bảo Ngọc là cuộc sống của kẻ vơng giả, giàusang thuộc giai cấp thống trị Cuộc đời nhân vật Bảo Ngọc gắn với sự hng thịnhsuy vong của gia đình họ Giả, lúc vui thú nhất, sung sớng nhất là lúc gia đìnhvẫn là một đại quý tộc phong kiến bậc nhất Khi tình yêu tan vỡ, Bảo Ngọcchán đời rồi đi ru cũng là lúc gia đình suy vi, tan nát Mặc dù đợc sống trongnhung lụa, xa hoa, giàu sang nhng Bảo Ngọc lại là ngời luôn có những suynghĩ, hành động nổi loạn, đi ngợc lại với lợi ích giai cấp phong kiến Có thể nóiBảo Ngọc là nhân vật phản nghịch trên mọi lĩnh vực thuộc hình thái ý thức hệphong kiến Tinh thần nổi loạn, chống lại quan niệm phong kiến của Bảo Ngọcthể hiện rất rõ qua t tởng, suy nghĩ và hành động của anh ta Có thể nói thôngqua hành động của Bảo Ngọc, tác giả đã sổ toẹt toàn bộ kiến trúc thợng tầngcủa phong kiến: chế độ khoa cử, chế độ hôn nhân, quan điểm luyến ái, chế đônô tì… Những Tác giả đã khắc hoạ sâu sắc một hình tợng điển hình, sống động, phongphú, phức tạp nh chính bản thân cuộc sống Tính cách “phản nghịch” này cũngkhông phải bẩm sinh, không phải ngẫu nhiên, mà có gốc gác từ cuộc sống vàsau một thời gian tìm đờng của anh ta

Là cậu ấm một gia đình “chung minh đỉnh thực, thế phiệt trâm anh” nênBảo Ngọc đợc “nuông chiều” hơn hẳn mọi ngời, Những bậc huynh trởng trongphủ Giả muốn dùng “thi giáo” và “lễ pháp”, để ràng buộc mọi hành vi của anh

ta Chính điều đó mà anh ta luôn cảm thấy mất tự do Bờ tờng vây quanh phủ

Giả, hoá ra lại là tờng rào sắt bao bọc lấy anh ta Bảo Ngọc thờng nói: Ta chỉ “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m giận vì cả ngày bị nhốt trong nhà không tự chủ đợc một tí gì cả, làm gì ngời ta cũng biết, không ngời này khuyên thì kẻ khác ngăn, chỉ có thể nói chứ không thể làm, tuy có tiền mà không đợc tiêu” [ ] Giai cấp phong kiến thống trị huấn

luyện Bảo Ngọc thành tôi trung con hiếu của giai cấp mình Để đạt đuợc mục

đích ấy, họ còn dùng bạo lực để quản chế anh ta Một trong những ngời quánxuyến cuộc đời Bảo Ngọc theo chuẩn mực đạo đức phong kiến là Giả Chính.Giả Chính đại diện cho thế lực cũ, cổ hủ, lạc hậu luôn muốn lấy hình phạt đểrăn đe Bảo Ngọc, phải học hành thi đỗ thành tài Ngợc lại, Bảo Ngọc luôn có ttởng trái ngợc với t tởng đạo đức phong kiến Cuộc đối đầu về cách sống, cáchsuy nghĩ, và cách hành động của Bảo Ngọc và Giả Chính là cuộc đối đầu vợt rangoài phạm vi của một gia đình, trở thành cuộc chiến giữa hai thế lực cũ vàmới

Xã hội phong kiến quan niệm “trọng nam khinh nữ” nhng Bảo Ngọc lạilật ngợc quan niệm đó Anh ta đề cao phụ nữ một cách khác thờng, tìm thấy ở

những ngời phụ nữ sự trong trắng, chân thật Anh ta tâm sự x “Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ơng thịt con gái

là nớc kết thành xơng thịt con trai là bùn kết thành Ta trông thấy con gái thì nhẹ nhàng, khoan khái, trông thấy con trai thì nh bị phải hơi dơ bẩn vậy” [5,

41] Chính vì vậy, chàng có một tình yêu thơng tha thiết đối với mọi ngời đặcbiệt là ngời phụ nữ dới chế độ phong kiến tàn bạo Tuy sống trong vờng Đạiquan viên, ít chịu sự quản chế phong kiến của Giả Chính, song lại không thểthoát khỏi sự áp bức hoàn cảnh thời đại Vì điều kiện xã hội lúc đó cha chínmuồi nên cha có đợc một hệ thống t tởng xã hội tơng đối hoàn chỉnh đối lậpvới chủ nghĩa phong kiến Trong xã hội phong kiến, phụ nữ là ngời bị áp bứcnặng nề nhất Chế độ phong kiến phát triển càng hoàn chỉnh bao nhiêu thì ngờiphụ nữ càng bị áp bức nặng nền bấy nhiêu nhng dới con mắt của Bảo Ngọc,ngời phụ nữ không thể là đối tợng bị áp bức, bị làm nhục Họ là con ngời chânchính có quyền nh mọi ngời trong xã hội Bảo Ngọc chia sẻ gánh nặng tinhthần với mọi nỗi khổ đau dằn vặt của ngời phụ nữ Bảo Ngọc nâng niu chiềuchuộng họ, vì họ là do nớc kết thành, là khí thiêng của trời đất hun đúc nên.Chàng không hề lợi dụng họ để thoả mãn dục vọng cá nhân, làm điều bậy bạ.Chính điều đó đã làm rõ tính cách nổi loại, “phản nghịch” âm ỉ trong con ngờiBảo Ngọc Giả mẫu cũng phải công nhận tính tình của Bảo Ngọc kỳ quái:

Ta th

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ờng để ý xem xét thấy nó cứ đùa với bạn bọn a hoàn chắc là ngời lớn thì tính tình cũng lớn, đã biết chuyện trai gái, nên mới gần gũi với bọn

chúng, nhng dò xét kỹ lại hoá chẳng phải Thế mới lạ chứ, có lẽ nó là một a hoàn đầu thai lầm cũng nên ”

Thái độ của Bảo Ngọc đối với phụ nữ là thế đó! Không phải bất cứ ngờiphụ nữ nào Bảo Ngọc cũng dành tình yêu thơng Anh ta ghét những ngời phụnữ đã có chồng, không phải sắc đẹp của họ đã tàn phai theo năm tháng, màtheo anh ta những ngời phụ nữ khi lấy chồng sẽ biến thành những ngời cónhững thói h tật xấu, Bảo Ngọc nói:

họ Giả ở phủ Giả, loại a hoàn không đợc phép lấy chồng hoặc lấy chồng do sự

định đoạt của chủ Những ngời phụ nữ có chồng trong phủ Gỉa thờng là bàthống trị Họ lấy chồng để trở thành bà lớn, thậm chí bọn đầy tớ cũng có kẻmong lấy chồng ở giai cấp thống trị để thay đổi địa vị của mình Qua sự phântích trên ta thấy Giả Bảo Ngọc ca ngợi phụ nữ chẳng qua vì họ xa công anh phúquý hơn nam giới Tuy cha xuất phát từ cơ sở phân tích giai cấp vững chắc nh-

ng đó là một cái nhìn mới, hoàn toàn đối lập với cái nhìn truyền thống

Bảo Ngọc phá vỡ không thơng tiếc mọi thành kiến giai cấp, mọi sự ràngbuộc của gia đình Đối với tôi tớ trong nhà, Bảo Ngọc giữ thái độ hết sức bình

đẳng, tự nhiên Một lần thằng Hng nói với Vu Nhị Th và Vu Tam Th về tìnhhình của Bảo Ngọc:

Có khi gặp chúng cháu vui ra thì chẳng kể trên d

“Giá cua năm nay mỗi cân là năm phân, m ới, mọi ngời nô đùa một chặp, nếu không thích mỗi ngời một nơi, cậu ấy cũng mặc kệ Chúng cháu

đơng nằm hay ngồi, trông thấy cậu ấy đến cũng mặc Cậu ấy cũng chẳng trách mắng gì Vì thế chẳng ai sợ cả, cứ tuỳ tiện thế cũng xong” [6 -394]

Thái độ bình đẳng của Bảo Ngọc thể hiện rõ nhất trong quan hệ với TìnhVăn Trớc cái chế oan ức của Tình Văn, Bảo Ngọc làm một bài văn tế hoa Phùdung Bài văn tế hết sức thơng cảm, ca ngợi phẩm chất của Tình Văn đồngthời lên án nghiên khắc sự tàn bạo của giai cấp phong kiến Chủ nhà làm văn tế

ca ngợi đầy tớ, có thể nói đây là trờng hợp có một không hai trong lịch sử.Hành động này bên cạnh nói lên tình thơng yêu của cậu chủ đến với a hoàn, nócòn bộc lộ t tởng “phản nghịch” chống lại quan niệm hà khắc của chế độphong kiến Cũng giống nh Tình Văn, trớc cái chết của Kim Xuyến, Bảo Ngọchết sức buồn và thơng cảm cho nỗi oan ức của nàng Trong buổi sáng tinh s-

ơng, Bảo Ngọc cùng tên hầu Dính Yên đi tìm nơi thanh vắng để làm lễ cầu choKim Xuyến Chàng đã cố mua thứ hơng tốt đa đến chỗ am Thuỷ Tiên cùngDính Yên làm lễ Tuy là cậu chủ nhng Bảo Ngọc không muốn có sự ngăn cáchgiữa họ, điều đó làm cho chàng gần các a hoàn hơn Trong chuyện học hành,Bảo Ngọc chỉ thích chơi đùa, không thích đi học Anh ta thờng bịa ra nhiều lý

do để trốn học Với Bảo Ngọc, học hành là một “cái nạn”, chỉ thích đọc “Tâysơng ký” còn những sách “… NhữngĐại học”, “Trung dung”, “luận ngữ” thì chỉ nhớmang mảng một nửa “Mạnh tử” học thì quên gần hết, “ngũ kinh” thì gần đâyhay lợm lặt ít nhiều trong đó, nên thuộc lỏm bỏm”[ ] Bảo Ngọc khinh bỉ miệtthị những gì mà chế độ phong kiến ra sức duy trì bảo vệ Bảo Ngọc trốn học,ghét sách vở thánh hiền không phải vì dốt nát mà ngợc lại Bảo Ngọc rất thôngminh, tuấn tú Bảo Ngọc ngay từ khi mới bảy, tám tuổi đã đợc Lãnh Tử Hngnhận xét là: “thông minh gấp trăm lần kẻ khác”, ngay cả Giả Chính nhắc đếnBảo Ngọc là mắng chửi đủ mọi điều nhng dờng nh cha lần nào ông ta có thểchê trách về sự thông minh của Bảo Ngọc, có chăng chỉ chê trách trí thôngminh đó không để vào đúng chổ xứng đáng nh học tập kinh sách, dùi mài thi

cử mà thôi

Trong xã hội phong kiến làm một đấng nam nhi mục tiêu lớn nhất làphải đỗ đạt làm quan, phải “tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” Chính vìvậy, họ Giả hy vọng Bảo Ngọc sẽ nối nghiệp lớn theo đuổi con đờng khoa hoạncủa tổ tông, nối dõi cha ông

Có lần Bảo Ngọc đã bày tỏ cùng Đại Ngọc rằng:

“ Cô còn nhắc đến việc đi học làm gì? Tôi ngán cái trò đạo học ấy rồi.

Buồn cời nhất là thứ văn bát cổ, ngời ta mợn nó để lừa bịp bòn rút công danh, kiếm bát cơm ăn, nói thế còn đợc Bây giờ lại còn bảo là nói thay lời thánh hiền cơ! Nhiều lắm thì chẳng qua là đem kinh truyện ra nhồi nhét vào đầu đấy thôi Lại còn một điều buồn cời hơn nữa là có những kẻ trong bụng rỗng tuếch chỉ vơ chổ nọ, bỏ chổ kia, làm lếu làm láo thế mà lại cho mình là học sâu rộng Làm thế đâu có phải là phát triển đạo lý của thánh hiền” [7, 19]

Nhân vật Vơng Miện trong “Nho lâm ngoại sử cũng là nhân vật đợcNgô Kính Tử gửi gắm nhiều vấn đề xã hội Nếu trong “Nho lâm ngoại sử” V-

ơng Miện chán cảnh quan trờng để rồi quay lng lại với thời thế, làm kẻ ẩn sĩ

giận đời thì trong Hồng lâu mộng Bảo Ngọc là ngọn giáo xung kích, tấn công

vào thành trì chế độ khoa cử Bảo Ngọc ghét tiếp chuyện với bọn quan lại, càngkhông thích mũ cao áo dài, xúng xính đi thăm đi mừng khắp nơi Theo chàng

quan lại là “giặc nớc”, là “sâu mọt” Bảo ngọc đối với các chị em hết sức hoànhã, thoải mái vui chơi, nhng khi gặp những xung khắc trên t tởng chàngnghiêm khắc đấu tranh Chàng đã đấu tranh lại những lời khuyên của Sử TơngVân:

Dù anh không muốn thi đổ cử nhân tiến sĩ, thì cũng nên năng gặp gỡ

“

những bậc quan sang, bàn đến bớc đờng tiến cử để ra gánh vác việc đời, giúp nớc giúp dân, nên cần có bạn bè qua lại Chứ quanh năm anh cứ luẩn quẩn với bọn chị em chúng tôi thì còn làm đựoc trò trống gì nữa?

Bảo Ngọc nghe thấy những lời ấy, trái tai lắm, liền nói:

- Xin mời cô sang ngồi chơi bên nhà khác Chứ nhà tôi đây thực làm nhơ bẩn đến những ngời hiểu việc trị nớc giúp dân ấy” [ ]

Bảo Ngọc thẳng thắn chê trách bọn quân tử tự giết mình để thành nhân.Anh ta nói:

Bảo Ngọc hoài nghi và phủ định tinh thần đạo đức phong kiến tuy bảnthân vẫn mang quan điểm của chủ nghĩa phong kiến, nhng trong hoàn cảnhlịch sử đơng thời thì đó là điều rất quý Bảo Ngọc đả phá, tấn công vào thànhtrì quan niệm phong kiến cổ hủ hàng ngàn năm Và sự đả phá ấy chính là sựnổi loạn có ý thức của nhân vật Anh ta đã nghi ngờ t tởng thống trị phongkiến Anh ta nói:“ Ngoài minh đức” ra chẳng còn sách nào nữa vì sách nàocũng do ngời đời xa không hiểu sách của thánh nhân, chỉ dựa vào ý riêng mà

soạn bậy thôi Còn nói: “Trừ tứ th“ ” ra phần nhiều là bịa đặt cả, chả phải một

mình ta bịa đâu”[5, 63] Những điều đó đều phản ánh cái tâm trạng nôn nóng

của Bảo Ngọc muốn đột phá ngay t tởng phong kiến truyền thống Khôngnhững đả phá khoa cử, Giả Bảo Ngọc còn muốn lật tẩy sự ngu muội trong việclập miếu thờ cúng của ngời đời

thuyết nói gì thì họ cho là có thực, chứ chẳng biết thần ấy là ngời nào Ví dụ

nh trong am Thuỷ Tiên thờ Lạc Thần, nên gọi là am Thủy Tiên, chứ làm gì có

vị Lạc Thần Đó là lời của Tào Tử Kiến bịa đặt ra, ai ngờ bọn ngu xuẩn lại

đắp tợng để thờ ” [6, 41]

Để làm nổi bật tính chất phản nghịch của Giả Bảo Ngọc cũng nh t tởngquan niệm của mình, tác giả tạo ra cặp nhân vật Giả Bảo Ngọc – Chân BảoNgọc Chân Bảo Ngọc giống Giả Bảo Ngọc nh đúc về ngoại hình, tên tuổi, bọnhầu cận vì bề ngoài mà nhầm hai cậu chủ này Đến ngay bố mẹ của Giả BảoNgọc và Chân Bảo Ngọc đều kinh ngạc Đây là chủ ý của Tào Tuyết Cần muốnthông qua những điểm giống nhau bề ngoài để làm nổi bật đặc điểm bên trongcủa hai nhân vật đó Cả Giả Bảo Ngọc và Chân Bảo Ngọc lúc nhỏ rất coi trọngnhững ngời con gái, có chung tâm tồn, quý mến những con ngời xung quanh.Khi lớn lên hai cậu chủ ấy đi theo hai con đờng lựa chọn riêng của mình, ChânBảo Ngọc đi theo con đờng đạo đức thánh hiền, kinh bang tể thế, mong muốnthi cử để lập công danh Con ngời ấy ngay từ lần gặp đầu tiên đã đợc Giả Chính(thân phụ Giả Bảo Ngọc) hết mực quý mến, đề cao Ngợc lại với sự chỉn chutheo đuổi sự nghiệp công danh của Chân Bảo Ngọc, Giả Bảo Ngọc suốt ngàylêu lổng với đám a hoàn, chị em trong Đại Quan Viên.Giả Bảo Ngọc bực dọc,ngây ngô khi nghe ai đó khuyên nhủ về việc học, anh ta xem thờng các sáchthánh hiền Giữa hai ngời đã có những suy nghĩ hoàn toàn khác nhau nên mớingồi nói chuyện với Chân Bảo Ngọc đợc một lúc nhng Giả Bảo Ngọc cảm thấy

buồn bực, không xem là tri kỷ đợc: “ Tên ngời ấy tuy giống nhng không là tri

kỷ đợc [7,467] Cuối cùng, Chân Bảo Ngọc đỗ cử nhân ra làm quan, phục vụ

cho giai cấp của mình Giả Bảo Ngọc từ bỏ mọi vinh hoa, phú quý nơng nhờcửa phật, mong thoát ly với xã hội đơng thời

Xã hội phong kiến đề cao cái gì thì Giả Bảo Ngọc phản đối cái đó Từkhoa hoạn công danh đến tình yêu hôn nhân, từ quan niệm “trọng nam khinhnữ” tới quan niệm đẳng cấp Nói cách khác, t tởng Giả Bảo Ngọc phản ánh

những yêu cầu của tầng lớp thị dân mới trổi dậy Trong Hồng lâu mộng nói về

tinh thần “phản nghịch”, chống lại chế độ phong kiến, không chỉ nhắc đến GiảBảo Ngọc mà Lâm Đại Ngọc cũng là nhân vật đóng vai trò rất quan trọng

Trong nhiều cô gái tài sắc của thế giới Hồng lâu mộng, Lâm Đại Ngọc đợc

ng-ời ta nhớ tới nhiều nhất cũng là nhân vật nữ đợc bàn luận đến nhiều nhất, bởimột phần nhân vật này không giống với nhân vật khác Khâu Chấn Thanh

trong “lý luận văn học nghệ thuật cổ điển Trung Quốc” viết về Đại Ngọc nh