Đời sống kinh tế Ninh Thuận chủ yếu dựa vào nông nghiệp tỷ trọng nông, lâm và thủy sản qua các năm thường ở mức xấp xỉ 50% GDP với hơn 70% lao động làm việc trong khu vực này.. Tương tự,
Trang 1Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
Niên khóa 2006-2007 Học kỳ Thu Các Phương Pháp Phân Tích Nghiên cứu tình huống
Nghèo đói và chính sách tác động
Ngày phát: Thứ sáu, ngày 1 tháng 12 năm 2006 Thảo luận: 13g30 ngày 1 tháng 12 năm 2006
Ninh Thuận là một tỉnh nghèo nhất trong vùng Đông nam bộ và cũng là tỉnh rất nghèo nếu so với cả nước Khoảng 3360 km2 diện tích nơi đây bao gồm cả đồng bằng, đồi núi
và miền biển quanh năm chìm trong nắng nóng Lượng mưa hằng năm thì rất ít nhưng thường có mưa kèm theo bão lớn gây nên lũ lụt Chính kiểu thời tiết này đã ảnh hưởng xấu đến khả năng sản xuất và đời sống của các hộ dân nơi này, đặc biệt là các hộ sống phụ thuộc vào nông nghiệp
Đời sống kinh tế Ninh Thuận chủ yếu dựa vào nông nghiệp (tỷ trọng nông, lâm và thủy sản qua các năm thường ở mức xấp xỉ 50% GDP) với hơn 70% lao động làm việc trong khu vực này Sản phẩm chủ yếu vẫn là cây lương thực như lúa, bắp, đậu Ngành nuôi tôm
ở 2 huyện Ninh Hải và Ninh Phước đã có lúc khởi sắc mang lại thu nhập đáng kể song lại đang bước vào thời kỳ khó khăn do ô nhiễm nguồn nước, thiên tai và dịch bệnh liên miên Tương tự, ngành chăn nuôi cừu và dê một năm trước còn được xem như cứu cánh của vùng đất này thì nay đang có dấu hiệu chững lại khiến không ít hộ chăn nuôi lâm vào cảnh lao đao do không trả được nợ vay ngân hàng Công nghiệp sản xuất và dịch vụ du lịch là những bước tiến mới trong chủ trương của tỉnh nhưng chỉ đang ở những bước khởi đầu Khả năng tìm kiếm một việc làm ổn định ngoài nông nghiệp vì thế cũng rất nhỏ
Trang 2Khung 1: Việc làm nơng nghiệp và mức sống
Ơng Bi, 42 tuổi là chủ hộ của một gia đình cĩ 6 thành viên ở Phước Khánh, Ninh Phước Từ trước đến giờ gia đình ơng chỉ biết làm nơng, vất vả lắm mới
cĩ đủ cái ăn chứ chưa lúc nào cĩ dư dả để dành dụm Năm 2001, ơng trồng đậu xanh và bắp trên mảnh ruộng của người anh ruột gần sơng Quao Vụ đầu tiên cho năng khá nên ơng phấn khởi lắm Thế mà cuối năm đĩ, lũ về quét sạch tất
cả những gì ơng cĩ Vậy là trắng tay! Ơng và người con trai lớn đành phải xin
đi làm thuê, cơng việc bữa cĩ bữa khơng nên hồn cảnh gia đình ngày càng tồi tệ Giữa năm 2004, ơng Bi được ngân hàng chính sách xét cho vay 3 triệu đồng để mua một con cừu nái Con này đẻ được 2 con đực nên 8 tháng sau ơng bán được 800.000 ngàn Chăn nuơi cừu đang lúc phát triển nhanh nên mang lại cho ơng nhiều hy vọng Tuy nhiên, giá cừu đột nhiên giảm nhanh đến nay chỉ cịn 2 triệu/một con nái tốt nhưng cũng hiếm người mua Khĩ khăn và nợ nần đang chất chồng lên vai gia đình người nơng dân này
Do phụ thuộc vào các cơng việc trong nơng nghiệp nên đất đai là thứ tài sản quý giá đối với các hộ gia đình ở đây Trong một nghiên cứu năm 2004, số liệu cho biết ở Ninh Thuận cĩ đến 42% hộ khơng cĩ đất canh tác trong khi tỷ lệ chung cả nước là 19% Trong
số này, hơn một nửa (51%) các hộ thuộc nhĩm 20% chi tiêu thấp nhất là khơng cĩ đất, các nhĩm hộ cịn lại cĩ tỷ lệ khơng cĩ đất thấp hơn (khoảng 30%) Đáng lưu ý là các hộ thuộc nhĩm chi tiêu thấp nhất thường sử dụng đất để trồng lúa trong khi các nhĩm hộ khác cịn trồng các loại cây hàng năm và cây lâu năm bên cạnh lúa Nguyên nhân là do khả năng đầu tư và chất lượng đất khác nhau Và chính điều này đã tạo nên sự khác biệt trong thu nhập từ đất đai giữa các nhĩm chi tiêu:
Bảng 1: Doanh thu từ đất và diện tích đất canh tác phân theo 2 nhĩm chi tiêu
Nguồn: Số liệu điều tra thực tế Ninh Thuận, 2004
Trang 3Người dân ở đây cho biết, một trong những khó khăn lớn nhất đối với họ là thiếu vốn làm
ăn Ba năm trở lại đây, Ngân hàng chính sách Ninh Thuận đã hoạt động rất hiệu giúp cho nhiều hộ được vay vốn (67%) Tuy nhiên, các hộ nghèo cho rằng mức cho vay trung bình
3 triệu đồng/hộ của Ngân hàng chính sách là quá ít để họ có thể xoay xở làm ăn Trong khi đó, Ngân hàng NN&PTNT có thể cho vay nhiều hơn (trung bình 12 triệu đồng/hộ) nhưng khó tiếp cận do buộc phải có thế chấp Vay nóng thì đơn giản hơn nhiều nhưng lãi suất quá cao Nhiều hộ vay được ít nên thường dùng tiền để chi tiêu thay vì đầu tư sản xuất nên không trả được nợ và không được vay nữa Đồng thời một số hộ khác do không
có kinh nghiệm làm ăn nên thua lỗ hoặc mất mùa cũng không có trả nợ Thậm chí có hộ còn phải bỏ trốn khi chủ nợ đến tìm Rõ ràng vòng nghèo đói đang dần xiết chặt những
hộ này
Khung 2: Lún sâu vào nợ nần
Chị Hồng ở phường Kinh Dinh, Phan Rang có 5 người con Chồng chị làm thợ bánh mì Mỗi tháng anh đưa cho chị khoảng 150.000-200.000 đồng cho tiền chợ Vì nhà đông miệng ăn nên số tiền như vậy không thể đủ chi tiêu Cách đây mấy năm, chị cần một khoản tiền 500.000 đồng để đóng tiền học cho các con
và để trả số nợ chị vay trước đó của một người trong xóm Vì thế chị đem cầm
hộ khẩu của gia đình cho một chủ nợ để vay 500.000 nhưng đến nay vẫn chưa trả được Tiền lãi mẹ đẻ lãi con nên số tiền nợ bây giờ đã là 1 triệu rưỡi
Lúc con gái xin đi làm, chị cần sổ hộ khẩu nhưng sổ hộ khẩu chủ vẫn giữ Để lấy được sổ hộ khẩu về, chị Hồng phải trả hết số nợ cũ Vì vậy chị mới đi mua một cái tivi trả góp trị giá 4,3 triệu và bán lại cho chủ nợ với giá 3 triệu Giá thỏa thuận là 3 triệu nhưng chị chỉ được nhận về 1 triệu rưỡi bởi vì số còn lại
đã được trừ vào tiền nợ Mặc dù với số tiền 1 triệu rưỡi còn lại chị cũng đã trả được cho cửa hàng một chút nhưng vẫn không thể trả góp theo đúng hạn được
Số tiền lãi bị cộng lãi tổng cộng lên đến 7 triệu Nợ nhiều quá nhưng không có tiền trả nên chị Lan Anh chỉ có cách duy nhất là đi trốn mỗi khi chủ nợ đến
Là kết quả của lịch sử, Ninh Thuận là nơi có nhiều nhóm dân tộc thiểu số sinh sống (khoảng 30% số hộ) Cùng với sự phát triển chung, những nhóm dân tộc này cũng có đã
có nhiều thay đổi từ văn hóa truyền thống đến cách thức làm ăn Các tập tục lạc hậu dần
Trang 4biến mất, thay vào đó là sự thu nạp lối sống hiện đại của người Kinh Tuy nhiên, nhìn chung thì người thiểu số vẫn còn nhiều hạn chế so với người Kinh: sinh sống ở vùng xa thị trường, ít khả năng tiếp cận đất đai canh tác một cách chính thức và công bằng, ít khả năng tiếp cận vốn vay và các tài sản phục vụ sản xuất, hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội Tất cả phản ánh qua sự khác biệt về mức sống mà đáng lưu ý nhất là người thiểu số có tỷ lệ hộ nghèo cao gấp đôi so với người Kinh (Xem Bảng 2)
Bảng 2: Đặc điểm mức sống ở Ninh Thuận theo thành phần dân tộc
Số người trong hộ bình quân (người)
Chi tiêu bình quân
người/năm (1000đ)
Tỷ lệ nghèo (%)
Học vấn trung bình của chủ hộ (năm)
Học vấn trung bình của người trưởng thành (năm)
Nguồn: Số liệu điều tra thực tế Ninh Thuận, 2004
Ngoài ra, ở Ninh Thuận, các hộ có chủ hộ là nữ do góa bụa hay ly dị thường có mức sống thấp Phụ nữ ở đây phần đông làm nông (39%) hoặc làm thuê (24%) Đây là hai loại ngành nghề đòi hỏi người phụ nữ phải tốn nhiều sức lực trong khi thu nhập lại quá ít ỏi
và bấp bênh Thêm vào đó ở đây còn có tình trạng không bình đẳng trong thù lao giữa nam và nữ Thường thì người nữ có thu nhập thấp hơn người nam cho dù cùng làm một công việc như nhau Cho nên, không gì lạ khi các hộ có chủ hộ là nữ có mức sống thấp Ngoài ra, số liệu điều tra còn cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong số năm đi học trung bình giữa nam và nữ làm chủ hộ Bình quân trình độ học vấn của nữ chủ hộ thấp hơn nam chủ hộ hơn 2 năm đi học
Trình độ học vấn của các hộ gia đình ở Ninh Thuận ở mức rất thấp, trung bình một người
có khả năng lao động trong hộ chỉ có khoảng 5 năm đi học, tức còn chưa học hết bậc tiểu học Số liệu điều tra ở Ninh Thuận cho thấy 94% chủ các hộ nghèo chỉ có trình độ trung học cơ sở hoặc thấp hơn Trong đó, những hộ có chủ hộ chỉ có trình độ tiểu học trở xuống hay không đi học là có tỷ lệ nghèo vào loại cao nhất, lần lượt là 27,4% và 44,4% Ở phía ngược lại, nếu hộ được khảo sát có chủ hộ có trình độ trung học phổ thông thì tỷ lệ nghèo thấp hơn Và không có một hộ nào có trình độ đại học trở lên lại nghèo
Trang 5Các tính toán sơ bộ ở Ninh Thuận cho thấy chi phí để người nghèo có thể cho con đi học lên đến 225.000 đồng/ 1 năm/ 1 học sinh đối với cấp tiểu học và 450.000 đồng đối với cấp trung học cơ sở Đối với một gia đình nghèo có hai con đi học trở lên thì chi phí giáo dục thực sự là gánh nặng lớn với họ Mặc dù ngành giáo dục đã có chính sách miễn giảm học phí và các khoản đóng góp xây dựng trường nhưng đó không phải là chi phí lớn nhất Người dân cho biết phần lớn chi phí liên quan đến việc cho con đi học thường phải đóng ngay trong tháng đầu tiên của năm học Khoản chi lớn bằng tiền mặt trong khoảng thời gian ngắn khiến cho gia đình nghèo khó trang trải hơn Không ít trẻ em đã phải bỏ học vì gia đình không có đủ tiền để nộp vào đầu năm
Ngoài ra, việc cho con đi học cũng gặp nhiều trở ngại khác Chi phí cơ hội cao là một trong những trở ngại đó Trẻ em ở Ninh Thuận có thể phải chia sẻ gánh nặng cuộc sống với gia đình Từ 10 tuổi trở lên là các em có thể nhận được những công việc tương đối ổn định và có thu nhập cụ thể như đi ở, chăn gia súc, lượm củi, lượm phân bò để bán Chính
vì phải kiếm tiền mà các em không được đi học Bên cạnh đó, nhận thức của cha mẹ về ý nghĩa của việc đi học còn nhiều lệch lạc Nhiều gia đình cho con nghỉ học chỉ vì “biết đọc, biết tính là đủ rồi”, các em gái còn chịu thiệt thòi hơn với quan niệm “con gái học cao làm gì” Nhà ở quá xa trường học cũng là yếu tố ngăn trở việc học tập của các em Hậu quả là trẻ em nghèo ở Ninh Thuận thường không đi học, mà có đi học thì cũng chỉ học đến lớp 3 hoặc 4 mà thôi
Khung 3: Kiếm tiền thay vì đi học
Với sự phát triển của ngành chăn nuôi việc các chủ trang trại, các chủ nuôi cừu hay bò quy mô lớn thuê người đi chăn cừu hay bò cho mình là chuyện phổ biến Cháu Thuở, con thứ 3 trong số 6 người con của ông Dương Văn Luân (thôn Từ thiện, xã Phước Dinh) học chưa hết lớp 1 đã bỏ học và hiện đang trông một đàn gia súc 25 con cho một gia đình khác cùng thôn Nhà chủ sau 1 năm sẽ trả 800,000đ cho bố mẹ, nhà chủ nuôi cơm và cho 1 bộ quần áo Khi được hỏi tại sao lại cho cháu nghỉ học để đi chăn bò ông Luân cho biết là gia đình không đủ khả năng để nuôi cùng một lúc 4 con đi học
Trang 6Đã vậy, các hộ gia đình ở Ninh Thuận lại rất đơng con Trung bình một hộ cĩ 5,15 người,
là tỷ lệ rất cao nếu biết rằng trung bình trong vùng Đơng nam bộ chỉ cĩ 4,02 người/hộ và nếu so với cả nước thì chỉ thấp hơn các tỉnh như Hà Giang 5,24, Lai Châu 5,85, Sơn La 5,33, Gia Lai 5,16, Đắc Lắc 5,18 (theo ĐTMSHGĐ2002) Nếu phân theo nhĩm chi tiêu thì trung bình một gia đình thuộc nhĩm nghèo cĩ đến 5,7 người trong khi một gia đình thuộc nhĩm giàu chỉ cĩ 3,9 người, tức quy mơ hộ cao hơn khoảng 1,8 người Cần lưu ý là nhĩm hộ nghèo chung ở cả vùng Đơng Nam bộ cĩ quy mơ trung bình chỉ là 5,19 Nếu phân theo thành phần dân tộc thì người Kinh cĩ quy mơ hộ nhỏ hơn so với người thuộc nhĩm dân tộc thiểu số Trung bình một hộ người Kinh cĩ 5 nhân khẩu thì một hộ người thiểu số cĩ 5,5 nhân khẩu Đồng thời người dân tộc cĩ tỷ lệ phụ thuộc cao hơn người Kinh (40% so với 38%) Lý do hết sức đơn giản là trình độ nhận thức thấp khiến họ khơng nhận ra rằng việc sinh đẻ nhiều sẽ làm cho họ nghèo hơn hay con cái khơng được chăm sĩc tốt hơn “Trời sinh voi thì sinh cỏ” là quan niệm thường thấy ở nhĩm người dân tộc thiểu số Ở nhĩm người này hầu như khơng cĩ khái niệm về các biện pháp tránh thai Nguồn thu nhập từ lao động trẻ em cũng là một lý do khiến họ sinh đẻ nhiều
Khung 4: Đơng con và cuộc sống tạm bợ
Thanh lấy chồng năm 20 tuổi và đến nay ở tuổi 28 chị đã kịp cho ra đời 5 đứa con Cả gia đình sống trong một túp lều dựng tạm tại ở ven đê phường Đạo Long, thị xã Phan Rang Trong cái gọi là nhà đó chẳng có giường, không chiếu, không điện cũng chẳng nước Chồng Thanh làm nghề thợ hồ với đồng lương bữa cĩ bữa khơng nên cũng chỉ đủ tiền cho anh “làm vài xị” Đứa con gái lớn năm nay đã lên 7 tuổi nhưng chưa được đi học bởi vì phải ở nhà giúp má trông các em
Chính quyền Ninh Thuận hiện đã đặt quyết tâm xĩa đĩi giảm nghèo lên hàng ưu tiên và
ra sức huy động các nguồn lực phục vụ cho chiến lược này Tuy nhiên, vấn đề là họ khơng biết bắt đầu từ đâu khi mà xung quanh cĩ quá nhiều yếu tố cĩ thể gây nghèo Các PPA thực hiện ở đây cũng chỉ nêu ra các lý do chung nhưng chưa nhấn mạnh đến các lựa chọn ưu tiên cho chiến lược Đồng thời các nhận định này phản ánh quan điểm chung
Trang 7nhất (Average Opinion) về mặt định tính nhưng lại thiếu đi sự phân tích chiều sâu và các bằng chứng về mặt lượng Do đó, rất cần một phân tích định lượng khẳng định tầm quan trọng của từng yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đói ở tỉnh Ninh Thuận
Câu hỏi thảo luận
1 Anh (chị) hãy lập luận rằng biến phụ thuộc (biến chính sách mà chính phủ muốn thay đổi hiện trạng của địa phương nói trên)và các biến độc lập (các nhân tố mà chính phủ có thể tác động làm thay đổi biến chính sách) trong tình huống này là các biến nào?
2 Thông thường để gợi ý chính sách làm thay đổi tình trạng của biến phụ thuộc mà anh (chị) nêu ra thì các dạng mô hình kinh tế lượng nào sẽ được đề nghị?
3 Hãy viết ra dạng hàm, định nghĩa chi tiết từng biến và giải thích tại sao các anh (chị) lại chọn dạng hàm như vậy?
