Luận văn ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của chủ tịch hồ chí minh

Việc nghiên cứu ngôn ngữ tiểu phẩmbáo chí Hồ Chí Minh không chỉ nhằm phát hiện những giá trị quý báu, rút ranhững bài học kinh nghiệm nghề nghiệp trong lĩnh vực sáng tạo báo chí màcòn ch

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

Hồ thị hà

của chủ tịch hồ chí minh

luận văn thạc sĩ ngữ văn

VINH - 2007

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

MỤC LỤC

Trang MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 8

5 Đóng góp của luận văn 9

6 Cấu trúc của luận văn 10

CHƯƠNG 1: NHỮNG GIỚI THUYẾT LIÊN QUAN ĐỀ TÀI 11

1.1 Nhà báo Hồ Chí Minh 11

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về báo chí 12

1.1.2 Dấu ấn độc đáo của chủ thể Hồ Chí Minh qua báo chí 16

1.1.3 Đặc sắc ngôn ngữ và sự đa dạng thể loại báo chí 21

1.2 Tiểu phẩm báo chí và tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 25

1.2.1 Tiểu phẩm báo chí 25

1.2.1.1 Thể loại tiểu phẩm báo chí 25

1.2.1.2 Sự hình thành tiểu phẩm báo chí 26

1.2.1.3 Vấn đề tiểu phẩm và tiểu phẩm báo chí 28

1.2.1.4 Châm biếm - đặc trưng cơ bản của tiểu phẩm báo chí 30

1.2.2 Tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 32

1.3 Tiểu kết 35

CHƯƠNG 2: TỪ NGỮ VÀ HÌNH THỨC DIỄN ĐẠT TRONG TIỂU PHẨM BÁO CHÍ HỒ CHÍ MINH 37

2.1 Sử dụng từ ngữ 37

2.1.1 Sử dụng từ khẩu ngữ 37

2.1.2 Sử dụng từ phiên âm 54

2.1.3 Sử dụng từ ngược nghĩa (từ trong dấu ngoặc kép) 62

2.2 Hình thức diễn đạt trong tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 68

2.2.1 Nghệ thuật lẩy Kiều 68

2.2.2 Sử dụng thơ 73

2.2.3 Sử dụng thành ngữ, tục ngữ 80

2.3 Tiểu kết 92

CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC VĂN BẢN TRONG TIỂU PHẨM BÁO CHÍ HỒ CHÍ MINH 94

3.1 Tiêu đề 94

3.1.1 Tiêu đề và tiêu đề văn bản 94

3.1.2 Tiêu đề tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 96

3.1.2.1 Tiều đề văn bản trong phong cách báo chí 96

3.1.2.2 Tiêu đề tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 97

3.1.3 Cách tổ chức tiêu đề tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 106

3.1.3.1 Cấu trúc 106

3.1.3.2 Chức năng 113

3.2 Các thủ pháp liên kết văn bản tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh 116

3.3 Tiểu kết 126

KẾT LUẬN 127

TÀI LIỆU THAM KHẢO 130

PHỤ LỤC 146

Phụ lục 1: Danh mục các tiểu phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Phụ lục 2: Một số hình ảnh về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Më ĐÇu

1 Lí do chọn đề tài

văn hóa thế giới Chủ tịch Hồ Chí Minh có một cuộc đời hoạt động cáchmạng cao cả và một sự nghiệp văn học rạng rỡ Báo chí tuy chỉ là một bộphận nhỏ trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh,nhưng là di sản vô cùng quý báu của dân tộc Người sử dụng báo chí như một

vũ khí tuyên truyền, vận động cách mạng nhưng lại tạo nên những nét dấu ấnphong cách báo chí riêng, độc đáo Hồ Chí Minh đến với trang viết, dù là bàibáo hay tác phẩm văn chương cũng đều với tư cách của người chiến sĩ cách

mạng Trong lần gặp gỡ và trả lời một nhà báo nước ngoài, Người nói: Tôi là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận Gọi tôi là người tuyên truyền tôi cũng không cãi, và nhà chuyên nghiệp là đúng nhất [91] Hồ Chí Minh viết báo,

văn chính luận nhằm tố cáo tội ác của thực dân Pháp, thức tỉnh tinh thần yêunước và ý thức giai cấp của quần chúng lao động Người là nhà báo vô sản lỗilạc đầu tiên của dân tộc Hồ Chí Minh - nhà chính trị - nhà báo luôn hòaquyện và song hành với nhau Người đã để lại cho các thế hệ những ngườilàm báo nhiều bài học lớn về nghề báo, trong đó có kinh nghiệm về cách nói,cách viết báo của Người Trong cuộc đời viết báo của mình, Chủ tịch Hồ ChíMinh hết sức chú trọng cách nói, cách viết vì đấy là công cụ để biểu đạt tưduy, ý nghĩ, quan điểm và tình cảm của con người đến với con người Lối viết

và cách nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh đạt đến độ chuẩn về văn phong trongsáng, rõ ràng, khúc chiết, dễ hiểu, gần gũi, dân tộc và đại chúng, đi thẳng vàolòng người Là lãnh tụ có trí lực uyên thâm, thông thạo nhiều ngoại ngữ, amhiểu nhiều nền văn hóa nhưng Người lại hiểu biết và sử dụng tiếng Việt mộtcách nhuần nhuyễn, mẫu mực nên dấu ấn phong cách của Người trong các bàiviết, bài nói là rất đậm nét

1.2 Trong di sản to lớn về tinh thần và văn hóa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh

để lại cho chúng ta có một di sản vô cùng quý báu là ngôn ngữ Việc tìm hiểu,học tập, kế thừa và phát huy di sản ngôn ngữ của Người đó là công việc vôcùng to lớn, đòi hỏi sự cố gắng của nhiều người, của nhiều thế hệ tiếp nối.Thấm nhuần tinh thần ấy chúng tôi bước đầu mạnh dạn tìm hiểu ngôn ngữ cáctiểu phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong lĩnh vực báo chí, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với thể loại tiểu phẩmnhư đến với một thể loại gọn nhẹ, linh hoạt, giàu tính chiến đấu, có tác dụng

to lớn, mạnh mẽ với một thứ ngôn ngữ sinh động, giàu tính hình tượng và tràolộng, châm biếm Bên cạnh những áng văn chính luận nóng bỏng khí thế cáchmạng, những lời kêu gọi hùng hồn khích lệ nhân dân cả nước trong hai cuộckháng chiến; bên cạnh các bài kí và truyện kí thâm thúy… thì tiểu phẩm báochí là thể loại chiếm tỉ lệ không nhỏ trong di sản báo chí của Người Có thểnói rằng, tiểu phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh rất đặc sắc, vừa thểhiện phong cách riêng rất tài hoa trong sáng tạo ngôn từ vừa phản ánh cáinhìn sâu sắc đối với các sự kiện chính trị - xã hội Với cách sử dụng tiếngViệt hết sức nhuần nhuyễn và có những sáng tạo đặc biệt, những tiểu phẩmbáo chí của Người đã trở thành những tác phẩm báo chí đặc sắc nhưng lạimang màu sắc văn học Việc nghiên cứu ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của Chủtịch Hồ Chí Minh là góp phần làm rõ nét và cụ thể hơn phong cách ngôn ngữtiểu phẩm báo chí của Người

1.3 Cảm nhận về một nhân cách cao cả, một tài năng xuất chúng của Chủtịch Hồ Chí Minh làm nảy sinh những ước vọng và những tình cảm khinghiên cứu về Người, đặc biệt là nghiên cứu về ngôn ngữ báo chí Hồ ChíMinh Ngôn ngữ Hồ Chí Minh đa dạng, phong phú, ngoài tiếng Việt, Ngườicòn dùng tiếng Pháp, tiếng Hán và một số ngoại ngữ khác Nghiên cứu ngônngữ Hồ Chí Minh giúp cho việc tìm hiểu, nghiên cứu con người Hồ Chí Minh

qua ngôn ngữ của Người đạt hiệu quả Việc nghiên cứu ngôn ngữ tiểu phẩmbáo chí Hồ Chí Minh không chỉ nhằm phát hiện những giá trị quý báu, rút ranhững bài học kinh nghiệm nghề nghiệp trong lĩnh vực sáng tạo báo chí màcòn cho chúng ta có thể tiếp cận từ một góc độ mới với những quan điểmphong phú, đúng đắn của Người về ngôn ngữ, về các lĩnh vực khác của đờisống xã hội.

1.4 Có thể nói, những nghiên cứu về ngôn ngữ báo chí của Chủ tịch HồChí Minh nói chung, ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của Người nói riêng là chưatương xứng với khối lượng đồ sộ và vai trò to lớn của tiểu phẩm báo chí HồChí Minh Do đó, nguồn tư liệu mà luận văn thu thập, tức là những tiểu phẩmbáo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với các kết quả nghiên cứu của luậnvăn sẽ góp phần làm sáng tỏ những nét đặc sắc trong ngôn ngữ tiểu phẩm báochí Hồ Chí Minh, qua đó chứng tỏ sự phong phú và đa dạng trong phong cáchngôn ngữ của Người Các kết quả mà luận văn đạt được góp phần nhận diệnmột thể loại báo chí có tính chất “giao thoa” giữa báo chí và văn học - thể loạitiểu phẩm báo chí Mặt khác, những nét đặc sắc trong ngôn ngữ tiểu phẩmbáo chí Hồ Chí Minh là sự thể hiện cách khai thác và sử dụng tài tình ngônngữ dân tộc của Người nên đề tài này cũng góp phần khơi dậy tinh thần tựhào dân tộc và tình cảm trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dântộc, làm cho mọi người thấy được “tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và

vô cùng quý báu của dân tộc”

Với những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài Ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí

của Chủ tịch Hồ Chí Minh để làm luận văn tốt nghiệp cao học.

2 Lịch sử vấn đề

Trong nửa thế kỷ qua ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài đã có nhiềucông trình nghiên cứu về các tác phẩm của Hồ Chủ tịch Trong đó không ítcác bài viết, các công trình chuyên luận, chuyên khảo về đặc điểm ngôn ngữ

với của Hồ Chí Minh Có thể nói, dù chưa đi đến tận cùng của những pháthiện song các bài viết, các công trình nghiên cứu đã đem lại những giá trịkhoa học rất bổ ích trên con đường nghiên cứu văn hóa, ngôn ngữ và tưtưởng Hồ Chí Minh Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu của nửa thế kỷqua, dù có những thành tựu rất đáng kể vẫn chưa khai thác hết được nhữngtiềm năng vô cùng to lớn ẩn sau mỗi tác phẩm cũng như mỗi trang viết củaChủ tịch Hồ Chí Minh Bởi lẽ, Người không chỉ là một lãnh tụ kiệt xuất củagiai cấp vô sản, của toàn thể dân tộc Việt Nam mà còn là một chính trị gia,một nhà văn hóa, một nhà báo, một nhà văn, nhà thơ Trong tâm hồn và trítuệ của Người có sự hội tụ, kết tinh của truyền thống văn hóa và ngôn ngữViệt Nam Mỗi lời Người nói, mỗi câu Người viết ra đều ẩn chứa bao điều sâu

xa nhưng lại vô cùng dễ hiểu và gần gũi

Tìm hiểu các di sản tinh thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh là công việc củatoàn dân Đối với di sản ngôn ngữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lâu nay, cácnhà ngôn ngữ học đã quan tâm nghiên cứu trên nhiều bình diện và với nhữngmức độ khác nhau Các tác giả Hoàng Tuệ (1976), Lê Anh Hiền (1980)Nguyễn Như Ý (1988), Lê Anh Trà (1990), Nguyễn Lai (1996)…qua các bàiviết, bài nói của Hồ Chí Minh tìm hiểu phong cách ngôn ngữ của Người trênnhững khía cạnh khác nhau Các tác giả Nguyễn Phan Cảnh (1965), NguyễnKim Thản (1970), Đào Thản - Hoàng Văn Hành (1980), Lí Toàn Thắng -Nguyễn Hồng Cổn (1988)…đi sâu khám phá những nét đặc sắc trong ngônngữ Hồ Chí Minh Các tác giả Hoàng Tuệ (1980), Nguyễn Thiện Giáp (1988),

Lê Kinh Khiên (1980)… đi vào tìm hiểu những bài học về cách viết, cáchdùng phương thức tập Kiều, cách dùng thành ngữ, tục ngữ…Trong các bàiviết của Người, sự đa dạng trong ngôn ngữ do sự tiếp xúc ngôn ngữ trongngôn ngữ Hồ Chí Minh cũng được các tác giả Nguyễn Huy Thông (1988),Phan Văn Các (1980), Đặng Anh Đào (1990)… đặt vấn đề nghiên cứu, lí giải

Nhìn chung, các nhà ngôn ngữ học đã đặt vấn đề nghiên cứu ngôn ngữ HồChí Minh qua các bài nói, bài viết của Người ở các thể loại khác nhau songviệc nghiên cứu ngôn ngữ báo chí Hồ chí Minh thì chưa nhiều Về thể loạitiểu phẩm báo chí cũng đã có những nghiên cứu của Bùi Khắc Việt (1980),Đậu Thị Kiều Nga (2005) Hai tác giả đã khảo sát cấu trúc và chức năng tiêu

đề các bài báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh Còn các tác giả Nguyễn Thành(1995), Hà Minh Đức (2000) khi tìm hiểu sự nghiệp báo chí Hồ Chí Minhcũng dành một số trang làm nổi bật sự phong phú của sắc điệu ngôn ngữ và sự

đa dạng của thể loại

Những nhà lãnh đạo cũng như các tác giả nghiên cứu đã đưa ra nhữngnhận xét về ngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minh Chẳng hạn, Phạm Văn Đồng

nhận xét: Trong một bài viết hoặc bài nói Bác không chỉ chú ý từng câu, từng chữ mà còn chú ý nói cái gì trước, cái gì sau, bởi vì đó là điều quan trọng bậc nhất Và bằng tất cả những gì đã trải nghiệm của chính mình, cố Thủ

tướng Phạm Văn Đồng đã có đánh giá vừa khái quát vừa cụ thể, hoàn toàn

chính xác: Hồ Chí Minh là nhà chiến lược, nhà lãnh đạo, nhà tổ chức, đồng thời là nhà văn hóa, nhà báo, nhà thơ lớn Người đã mở đầu và góp phần quan trọng hiện đại hóa ngôn ngữ Việt Nam Suốt đời Hồ Chí Minh là người cầm bút, chiến đấu trên mặt trận văn hóa, báo chí với một văn phong đa dạng, nhiều sắc thái với điểm nổi bật mà trong tất cả chúng ta ai cũng có thể cảm nhận Đó là tính quần chúng, cách suy nghĩ và diễn đạt dân gian, dễ hiểu, đi sâu vang vọng trong lòng người, gợi mở những tư tưởng lớn lao, thúc đẩy những việc làm tốt đẹp, bằng những lời lẽ giản dị giàu hình tượng, nói lên được những điều lớn bằng những chữ nhỏ [91]

Khi nhận xét về văn phong của Người, đồng chí Trường Chinh đã khẳng

định rõ: Cách nói, cách viết của Hồ Chủ tịch có những nét độc đáo: nội dung khẳng khái, thấm thía, đi sâu vào tình cảm của con người, chinh phục được

trái tim và khối óc của người ta; hình ảnh Bác dùng bao giờ cũng rất sinh động, giản dị, dễ hiểu, giàu tính dân tộc và tính nhân dân [91].

Nguyễn Thúy Khanh khái quát về đặc điểm ngôn ngữ báo chí của Người:

Ngôn ngữ báo chí của Hồ Chủ tịch trên cơ sở lí luận, thông tin báo chí là tìm thấy một mẫu mực cho ngôn ngữ báo chí nói chung, Với nghệ thuật khai thác và sử dụng ngôn ngữ tài tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những lí luận, nguyên tắc về ngôn ngữ báo chí đã được thực hiện một cách tiêu biểu, mẫu mực Nó chứng minh cho một quan niệm hoàn chỉnh về cách nói và cách viết

[35]

Tố Hữu đã có nhận xét khái quát về văn phong của Người: Văn Hồ Chủ tịch bao giờ cũng bình dị sâu sắc, sáng rõ và gọn gàng, mãnh liệt và âm thầm, thiết thực mà bóng bẩy, lắm khi hài hước kín đáo mà vẫn giữ mực trang nghiêm, soi vào trí thấm vào lòng nhân dân như ánh sáng mùa xuân ấm

áp, nó kết hợp một cách kì diệu những tư tưởng khoa học với điệu cảm, cách nói của dân tộc [33].

Lê Anh Trà nghiên cứu đặc điểm cách viết, cách sử dụng ngôn ngữ ViệtNam trong văn chính luận của Hồ Chí Minh đã khẳng định phong cách ngôn

ngữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Phong cách ngôn ngữ trong lối viết của Người là giản dị, trong sáng, gọn gàng, học hỏi lời ăn tiếng nói của nhân dân, nhưng có đề cao nhất định Tác giả còn nhận xét: Những từ Hồ Chủ tịch dùng là những từ được thông dụng trong quần chúng Đặc biệt Hồ Chủ tịch hay dùng thành ngữ cụ thể và giàu hình ảnh [81]

Nguyễn Phan Cảnh nhận xét về tính mục đích và vai trò ngôn ngữ của

Người: Là một người suốt đời phục vụ cách mạng, Bác Hồ của chúng ta đã tìm thấy ở ngôn ngữ một vũ khí đấu tranh cách mạng sắc bén, dùng nó phục

vụ đắc lực cho việc tuyên truyền [4].

Giới ngữ học Việt Nam cũng đã sớm có những ghi nhận thống nhất: Tiếng Việt cung cấp những phương tiện phong phú để Hồ Chủ tịch diễn đạt tư tưởng, còn Người đã có công lớn là góp phần làm cho tiếng Việt phong phú ( ) Nhất là thông qua những sáng tạo của mình về từ ngữ, về cách diễn đạt Người đóng góp cho sự phát triển ngôn ngữ, thậm chí ảnh hưởng lớn đến chiều hướng phát triển của ngôn ngữ tiếng Việt [91].

Đúng như GS.Nguyễn Kim Thản đánh giá, ngôn ngữ của Chủ tịch Hồ ChíMinh đã trở thành một đối tượng vô cùng phong phú cho giới Việt ngữ học

nghiên cứu lâu dài: Những bài nói, bài viết và những ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh về ngôn ngữ là nguồn tư liệu không bao giờ cạn cho ngôn ngữ học nước ta và những ngành khoa học liên quan khai thác Tìm hiểu ngôn ngữ của Hồ Chủ tịch, chắc chắn là chúng ta không thể nào không tìm hiểu vai trò của ngôn ngữ đối với sự phát triển của xã hội, cụ thể là đối với việc giải thích chân lí cách mạng, tổ chức lực lượng cách mạng và tổ chức đấu tranh cách mạng cũng như đối với tất cả những gì liên quan đến việc duy trì và phát triển những truyền thống lịch sử vốn có của một dân tộc [91]

Như vậy, việc tìm hiểu ngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minh nói chung ngônngữ tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh nói riêng luôn là vấn đề mới mẻ, cấpthiết cần được các nhà Việt ngữ học quan tâm nghiên cứu Vấn đề này nếunghiên cứu thấu đáo chắc chắn sẽ có đóng góp về mặt lí luận cũng như thựctiễn Hi vọng đề tài này sẽ đóng góp về mặt khoa học và thực tiễn khi tìm hiểu

về ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh

3 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Kế thừa các công trình nghiên cứu về ngôn ngữ báo chí và phong cáchngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minh, luận văn xác định một cách tìm hiểu về thể

loại tiểu phẩm báo chí và tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh, từ đó khảo sát cácđặc trưng ngôn ngữ trong các tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh

Đối tượng nghiên cứu cụ thể của luận văn là ngôn ngữ trong các tiểu phẩm

báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được tập hợp trong các tập Hồ Chí Minh toàn tập (các tác phẩm viết bằng tiếng Việt).

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Chúng tôi đặt ra cho luận văn phải nghiên cứu, giải quyết những vấn đề sau:

- Thống kê định lượng, tập hợp và lập danh sách các tiểu phẩm báo chícủa Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Từ góc độ ngôn ngữ học, luận văn đi sâu tìm hiểu những vấn đề về nộidung và hình thức của ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ ChíMinh; cách sử dụng từ ngữ, hình thức diễn đạt, cách tổ chức văn bản

- So sánh ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngônngữ tiểu phẩm báo chí Ngô Tất Tố Từ đó khẳng định những đóng góp to lớncủa Chủ tịch Hồ Chí Minh về ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí ở cả hai phươngdiện lí thuyết và ứng dụng

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

Sự nghiệp sáng tác của Hồ Chí Minh hết sức đa dạng và phong phú gồmnhiều thể loại nhưng luận văn tập trung khảo sát các tiểu phẩm báo chí Hồ

Chí Minh viết trong thời gian từ năm 1945 - 1968 trong các tập Hồ Chí Minh toàn tập gồm 12 tập, Nhà xuất bản Chính Trị Quốc gia, Hà Nội, 1996

Theo Tạ Ngọc Tấn (2000) [62], Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết 169 tiểuphẩm báo chí đăng trên các báo báo Le Parie, báo L’Humanite, báo Cứuquốc, báo Sự thật, báo Nhân dân, với nhiều bút danh khác nhau: TL, C.B,Chiến sĩ, Đ.X, Bình Sơn, Hồ Chí Minh, Nguyễn Ái Quốc… Trong số 169 tiểu

phẩm báo chí thì có 23 bài viết bằng tiếng Pháp, 146 bài viết bằng tiếng Việt(chữ quốc ngữ)

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn này là ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí củaChủ tịch Hồ Chí Minh nên chúng tôi không khảo sát những tiểu phẩm báo chíviết bằng tiếng nước ngoài mà tư liệu chúng tôi khảo sát là những tiểu phẩmbáo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bằng tiếng Việt (chữ quốc ngữ)

Các tiểu phẩm này được thống kê từ:

- Hồ Chí Minh toàn tập, gồm 12 tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2000

- Tuyển chọn các tác phẩm tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh, Tạ Ngọc Tấn,Nxb Văn hóa thông tin, H.2000

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết những nhiệm vụ đã đề ra, luận văn sử dụng các phươngpháp và thao tác nghiên cứu sau đây:

- Thống kê, định lượng để thu thập, phân loại và xử lí tư liệu

- Phân tích, tổng hợp các đặc điểm ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí của Chủtịch Hồ Chí Minh, chỉ ra những nét đặc sắc về ngôn ngữ trong tiểu phẩm báochí của Người

- So sánh đối chiếu để chỉ ra được những nét phong cách ngôn ngữ báochí của Người và những đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh về ngôn ngữtrong tiểu phẩm báo chí

5 Đóng góp của luận văn

5.1 Luận văn tìm hiểu những nét đặc sắc về ngôn ngữ tiểu phẩm báo chícủa Chủ tịch Hồ Chi Minh, rút ra những bài học kinh nghiệm trong lĩnh vựsáng tạo báo chí, trong việc sử dụng từ ngữ, các hình thức diễn đạt và cách tổchức văn bản báo chí

5.2 Qua tìm hiểu ngôn ngữ tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh, luận vănchứng tỏ những nét đặc sắc trong phong cách ngôn ngữ của Người, đồng thời

gúp phần làm rừ hơn đặc điểm của một thể loại bỏo chớ Việt Nam, giỳp chonhững người viết bỏo, nghiờn cứu tỡm hiểu ngụn ngữ bỏo chớ hiểu được nghệthuật khai thỏc và sử dụng ngụn ngữ tài tỡnh của Chủ tịch Hồ Chớ Minh;những lớ luận, nguyờn tắc về ngụn ngữ bỏo chớ đó được thể hiện một cỏch tiờubiểu, mẫu mực.

5.3 Luận văn tỡm hiểu những giỏ trị to lớn của tiếng Việt được sử dụngtrong tiểu phẩm bỏo chớ của Chủ tịch Hồ Chớ Minh Từ đú chứng tỏ Chủ tịch

Hồ Chớ Minh cú cụng lớn trong việc gúp phần làm cho phong phỳ tiếng Việt.Mặt khỏc, nghiờn cứu ngụn ngữ Chủ tịch Hồ Chớ Minh để thấy rừ hơn vai trũ

và chức năng của ngụn ngữ trong sự nghiệp đấu tranh cỏch mạng và phỏt triểnvăn húa dõn tộc; đồng thời hết sức tự hào với tiếng mẹ đẻ, như Người đó

khẳng định: Tiếng núi là thứ của cải vụ cựng lõu đời và vụ cựng quý bỏu của dõn tộc Cỏc kết quả của luận văn gúp phần giỏo dục tỡnh cảm trõn trọng

những giỏ trị đặc sắc của tiếng Việt, ý thức bảo vệ, gỡn giữ sự trong sỏng củatiếng Việt trong cỏc tầng lớp nhõn dõn, đặc biệt là bộ phận học sinh - sinhviờn

6 Cấu trỳc của luận văn

Ngoài phần phụ lục và tài liệu tham khảo, phần chớnh luận văn gồm cú 129trang Trừ phần mở đầu gồm 10 trang, kết luận gồm 3 trang, nội dung luậnvăn trỡnh bày thành ba chương:

Chương 1: Những vấn đề giới thuyết liờn quan đề tài

Chương 2: Từ ngữ và hình thức diễn đạt trong tiểu phẩm bỏo chớ Hồ

Chớ Minh

Chương 3: Tổ chức văn bản trong ngụn ngữ tiểu phẩm bỏo chớ Hồ

Chớ Minh

Trong lịch sử phát triển của báo chí Việt Nam, Hồ Chí Minh thuộc tầnglớp những nhà báo đầu tiên v Ngà Ng ời lại là nhà báo vô sản lớn nhất của báo chícách mạng Việt Nam Có thể nói, đối với nhà báo Hồ Chí Minh, trong mộtcon ngời mang nhiều phong cỏch bỏo khác nhau, có mặt ở nhiều nơi để pháthiện, tìm hiểu, khai thác vấn đề và sử dụng nhiều bút pháp khi trang nghiêm,khi đanh thép, khi châm biếm đả kích, khi gần gũi, thông cảm, xót thơng.Người viết bỏo ở nhiều thể loại nhưng với một mục đớch chung là phục vụcỏch mạng, phục vụ nhõn dõn và ở thể loại nào Người đạt được những thànhcụng Tất cả những bài báo của Ngời đều nhất quán trong tôn chỉ mục đích,quan điểm chính trị và đa dạng về thể tài, phơng thức biểu hiện, phong cáchbáo chí luôn rộng mở phát triển và sáng tạo, độc đáo Hoạt động báo chí củaChủ tịch Hồ Chí Minh đã tạo hiệu quả và tác động rất lớn đến phong trào cách

mạng, đặc biệt là thức tỉnh lòng yêu nớc, kêu gọi toàn dân đoàn kết chốnggiặc ngoại xâm và xây dựng Tổ quốc.

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chớ Minh về bỏo chớ

Báo chí có một vai trò rất quan trọng trong đời sống chính trị - xã hội Nó vừa

là một trong những vũ khí sắc bén trong lĩnh vực văn húa - t tởng, vừa là mộtthứ “quyền lực thứ t” trong xã hội hiện đại Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngời đầutiên sử dụng báo chí nh một vũ khí chiến đấu hết sức mầu nhiệm trong suốtlịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Cũng như nhiều lónh tụ của giai cấp vụsản, Hồ Chớ Minh bắt đầu cuộc đời hoạt động cỏch mạng của mỡnh bằng tiếng

núi đấu tranh của bỏo chớ Nếu tớnh từ tỏc phẩm đầu tiờn Quyền của cỏc dõn tộc thuộc địa đăng trờn bỏo Nhõn đạo ngày 18/6/1919 đến tỏc phẩm cuối cựng Thư trả lời tổng thống Mỹ đăng trờn bỏo Nhõn dõn ngày 25/8/1969 thỡ cả cuộc

đời làm bỏo Hồ Chớ Minh đó để lại hơn 2000 bài bỏo cỏc loại Hồ Chớ Minhcũng đó sỏng lập ra 9 tờ bỏo: Người cựng khổ (Le Paria năm 1922), Quốc tếnụng dõn (1924), Thanh niờn (1925), Cụng nụng (1925), Lớnh Kỏch mệnh(1925), Thõn ỏi (1928), Đỏ (1929), Việt nam độc lập (1941), Cứu quốc(1942)

Ngay từ những năm hai mươi đầu thế kỉ, Hồ Chớ Minh đó thấy rừ tầmquan trọng của bỏo chớ cỏch mạng và trong suốt cuộc đời hoạt động cỏchmạng của Người, Người đó dành một phần thời gian, tõm huyết cho hoạt động

bỏo chớ Cựng với việc thành lập tờ bỏo Người cựng khổ, năm 1920 tại Đại hội Tua, Người đó tố cỏo thực dõn Phỏp ở Việt Nam: Chỳng tụi khụng cú quyền

tự do bỏo chớ và tự do ngụn luận, ngay cả quyền tự do hội họp và lập hội cũng khụng cú Chúng tôi phải sống trong cảnh ngu dốt, tối tăm vì chúng tôi không có quyền tự do học tập [19] Tiếng núi ấy càng mạnh mẽ hơn, sõu sắc

hơn qua nhiều bài viết của Người về hoạt động bỏo chớ Người đưa ra một

nghịch lớ: Giữa thế kỉ XX, ở một nước cú đến hai mươi triệu dõn mà khụng cú lấy một tờ bỏo Các bạn có thể tởng tợng đợc nh thế không? Không có lấy một

tờ báo bằng tiếng mẹ đẻ của chúng tôi [27] Theo Người, bỏo chớ dưới chế độ

cũ phải thực hiện chức năng phờ phỏn, phờ phỏn chế độ chớnh trị tàn bạo vàkhuynh hướng nụ dịch của bọn thực dõn Sau này, khi bỏo chớ cỏch mạng đóhỡnh thành Người chỉ rừ nhiệm vụ của bỏo chớ là phục vụ nhõn dõn, phục vụcỏch mạng đồng thời bỏo chớ cỏch mạng phải mang tớnh tiờn phong, định

hướng trong cuộc sống Ở bài núi chuyện tại Đại hội lần thứ 3 của Hội nhà bỏo Việt Nam ngày 8/9/1962, Người đó chỉ rừ Cỏn bộ bỏo chớ cũng là chiến sĩ cỏch mạng Cõy bỳt, trang giấy là vũ khớ sắc bộn của họ Người thường

xuyờn nhắc nhở đối với nhà bỏo phải cú dũng khớ, khụng để ngũi bỳt phụthuộc vào tiền tài, danh vị, quyền lực, khụng bẻ cong ngũi bỳt và nhõn tố

quyết định cho phẩm chất đú là lập trường chớnh trị vững chắc Người cho rằng: Đối với những người viết bỏo chỳng ta, cỏi bỳt là vũ khớ sắc bộn, bài bỏo là tờ hịch cỏch mạng để động viờn quần chỳng đoàn kết đấu tranh chống chủ nghĩa thực dõn cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc đứng đầu là đế quốc

Mỹ, vỡ độc lập dõn tộc, tiến bộ xó hội và hũa bỡnh thế giới [2].

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tính chiến đấu của báo chí cáchmạng thể hiện một cách đầy đủ, cô đọng, sâu sắc mà cũng giản dị, dễ hiểutrong bốn nội dung sau: một là, báo chí là một mặt trận; hai là, cán bộ báo chícũng là chiến sĩ cách mạng; ba là, cây bút trang giấy là vũ khí sắc bén của ng-

ời làm báo; bốn là, bài báo là tờ hịch cách mạng

Hồ Chớ Minh đến với bỏo chớ với tư cỏch là người sỏng lập, người tổ chứcnền bỏo chớ cỏch mạng Việt Nam Vậy nờn, theo Người, bỏo chớ cỏch mạng làngười tiờn phong, mở đường truyền bỏ những tư tưởng và tri thức tiến bộ chocuộc sống

Là tỏc giả của hàng ngàn bài bỏo, nhà bỏo Hồ Chớ Minh luụn chỳ ý đếnđối tượng phục vụ Theo Người, bỏo chớ phải cú màu sắc riờng, phải cú nghệ

thuật ngụn từ, phải cú cỏch viết phự hợp với quần chỳng, phải làm thế nào cho ai cũng hiểu được, làm cho quần chỳng đều hiểu Với Hồ Chớ Minh, sự

chõn thực của nội dung giao tiếp bỏo chớ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quảbài bỏo Trong giao tiếp ngụn ngữ, hiệu lực mạnh mẽ của lời núi, cõu văn xuấtphỏt từ quan hệ giao tiếp hoàn chỉnh giữa chủ thể giao tiếp và đối tượng giao

tiếp Người đó thõu túm cỏch viết trong những ý cụ đỳc Vỡ ai mà mỡnh viết? Mục đớch viết để làm gi? Viết cỏi gỡ? Cỏch viết như thế nào? Những yờu cầu

về cỏch viết khụng thuần tỳy là những đũi hỏi hỡnh thức mà xuất phỏt từnhững quan điểm trong hoạt động tư tưởng và văn húa của Người Người đặcbiệt chỳ ý đến tớnh dõn tộc và tớnh đại chỳng của ngụn ngữ bỏo chớ Người

khuyờn chỳng ta phải học cỏch núi, cỏch viết của quần chỳng: Chỳng ta muốn tuyờn truyền, phải học cỏch núi của quần chỳng, mới núi lọt tai quần chỳng Núi cũng phải học vỡ cỏch núi của dõn chỳng rất đầy đủ, rất hoạt bỏt, rất thiết thực mà lại rất giản đơn Khi núi chuyện với cỏc nhà bỏo, Hồ Chớ Minh khẳng định: Bỏo chớ ta khụng phải để cho một số ớt người xem, mà để phục vụ nhõn dõn, để tuyờn truyền, giải thớch đường lối chớnh sỏch của Đảng và Nhà nước, cho nờn phải cú tớnh chất quần chỳng và tinh thần chiến đấu [17] Báo

chí cách mạng Việt Nam suốt sáu, bảy thập kỷ đã làm theo chỉ thị của Chủtịch Hồ Chí Minh, luôn luôn góp phần đấu tranh vì cách mạng, phục vụ nhândân Chính báo chí đã góp phần làm nên cách mạng tháng Tám và phục vụ sátsao hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Để có đợcnhững bài báo xứng đáng với dân tộc ta và thời đại ta, Chủ tịch Hồ Chí Minhyêu cầu mỗi nhà báo phải thờng xuyên trau dồi t tởng, trau dồi cỏch viết, phảigắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân bởi không có khám phá, sáng tạonào mà không bắt nguồn từ thực tiễn của quần chúng, của đời sống xã hội

Đây là một vấn đề rất cơ bản của mỹ học Mác - Lê nin mà đảng ta đứng đầu làChủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng để xây dựng đờng lối văn húa, văn nghệ.Xuất phát từ quan điểm vì dân, cho dân nên Ngời đã tạo nên cách viết giản dị.Ngời cố viết làm sao cho mọi ngời kể cả những ngời ít học nhất, những ngời

mù chữ, khi nghe đều có thể hiểu đợc Ngời luôn tìm cách diễn đạt mạch lạc,

bố cục rõ ràng, khúc chiết, rất ít dùng những từ Hán và chỉ dùng những từ

m-ợn, từ nớc ngoài trong những trờng hợp cần thiết Trái lại, Ngời hay sử dụng

ca dao, tục ngữ, th nh à Ng ngữ , cách nói dõn gian để quần chỳng dễ tiếp nhận.Ngời đặc biệt nhắc nhở phải viết ngắn bởi đặc trng của ngôn ngữ báo chí làphải ngắn gọn nhng viết gọn gàng vắn tắt không phải cụt đầu, cụt đuôi màphải có đầu có có đuôi

Trong những quan điểm của mỡnh về bỏo chớ, Hồ Chớ Minh nhấn mạnhđến tớnh chuẩn mực của ngụn từ Bởi ngụn ngữ là yếu tố quan trọng của hỡnhthức nghệ thuật Tớnh chuẩn mực trước hết phải là chọn lọc từ để dựng thớchhợp và diễn tả chớnh xỏc nội dung Người phờ phỏn cỏch viết dài dũng, “tràng

giang đại hải”, Người núi: Tiếng Việt của ta rất phong phỳ, ta phải làm giàu cho tiếng của ta nhưng khụng nờn vay mượn lu bự để lũe thiờn hạ Những yêu

cầu về cách viết của Hồ Chí Minh không thuần tỳy chỉ là những đòi hỏi vềhình thức mà đều xuất phát từ những quan điểm trong hoạt động t tởng và vănhúa của Cách mạng Chính từ quan điểm đó, Hồ Chí Minh đã có nhiều bài báophê phán, đả kích kẻ thù với cứ liệu chính xác, ngôn ngữ sắc bén khi châmbiếm trào lộng nhẹ nhàng, khi đả kích sâu cay Ngời chú ý đến tính dân tộccủa ngôn ngữ báo chí, không thể chấp nhận tình trạng lạm dụng từ nớc ngoài,

nhất là từ Hán Việt: Khuyết điểm nặng nhất là dùng chữ nớc ngoài quá nhiều

và nhiều khi dùng không đúng [27].

Hồ Chớ Minh đó đề xuất những quan điểm cơ bản cú tớnh hệ thống về hoạtđộng bỏo chớ: vấn đề tự do bỏo chớ, bỏo chớ là phục vụ cỏch mạng, đặc trưngcủa hoạt động bỏo chớ, cỏch viết bỏo Cú thể núi, Người đó xõy dựng cả mộtchiến lược khi viết bỏo Hồ Chí Minh luôn có ý thức về vai trò tiên phong vàhiệu quả của báo chí Theo Ngời, báo chí cách mạng phải giữ vị trí tiên phong

và mang giá trị tổng kết bằng hiệu quả thực tế Cỏc quan niệm về bỏo chớ củaNgười đó cú sự khỏi quỏt húa thành lớ luận Sự khỏi quỏt này dựa trờn cơ sởhoạt động thực tiễn của chớnh Người trong lĩnh vực bỏo chớ, tuyờn truyền vàbằng năng lực bỏo chớ thiờn tài, bằng khả năng sử dụng ngụn ngữ tài tỡnh.Đồng thời, chớnh Người đó sử dụng thành cụng bỏo chớ như một phương tiệnquan trọng cho sự nghiệp cỏch mạng và thụng qua đú Người đúng gúp vào

ngụn ngữ bỏo chớ, lớ luận giao tiếp bỏo chớ những tri thức quý giỏ Điều đángtrân trọng là giữa quan điểm lí luận và hoạt động báo chí thực tiễn của Ngờiluôn luôn phù hợp, gắn bó một cách nhuần nhuyễn lí thuyết và thực hành Sựnghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một bộ phận đặc biệt quan trọngtrong toàn bộ sự nghiệp cách mạng và t tởng của Ngời Hồ Chí Minh là tấm g-

ơng sáng về đạo đức cách mạng, đạo đức nhà báo cũng nh nghệ thuật làm báo 1.1.2 Dấu ấn độc đỏo của chủ thể Hồ Chớ Minh qua bỏo chớ

Khỏc với khu vực sỏng tạo nghệ thuật, bỏo chớ là hoạt động chớnh luận

nhằm thụng tin và tuyờn truyền nờn vai trũ của chủ thể sỏng tạo bộc lộ kớn đỏotrong giới hạn của thể loại Tuy nhiờn, với những nhà bỏo tài năng, cú bảnlĩnh thỡ thường biểu hiện chủ đề trờn những trang viết Hồ Chớ Minh - một nhàcỏch mạng, một lónh tụ chớnh trị tham gia mặt trận bỏo chớ đó viết khoảng

2000 bài bỏo thật là một tài năng lỗi lạc, một nghị lực hiếm cú Đõy là một disản vụ cựng quý bỏu Người để lại cho dõn tộc Việt Nam và nhõn dõn thế giới.Cuộc đời hoạt động bỏo chớ của nhà bỏo lớn Hồ Chớ Minh trờn năm mươi nămtrải qua nhiều giai đoạn nờn cỏi tụi (chủ thể sỏng tạo) biểu hiện với nhiều tưcỏch: người chiến sĩ cỏch mạng, vị Chủ tịch nước, vị tướng lĩnh chỉ huykhỏng chiến, người cha, người anh với quảng đại quần chỳng Với lũng yờunước mónh liệt, Hồ Chớ Minh đó mang hết tài năng nghị lực, trớ thụng minh

để phỏt hiện nhạy bộn mọi khả năng, vận dụng mọi phương tiện, sử dụng mọi

vũ khớ nhằm phục vụ cho mục tiờu cỏch mạng đó xỏc định Bỏo chớ là mộtphương tiện - một thứ vũ khớ đó được nhà cỏch mạng Hồ Chớ Minh sử dụngmột cỏch tuyệt vời trong sự nghiệp đấu tranh của mỡnh, Người trở thànhngười chiến sĩ tiờn phong trờn mặt trận bỏo chớ vụ sản ở Việt Nam Gắn bósâu sắc báo chí với đời sống xã hội là nguyên tắc lớn trong hoạt động báo chícủa Chủ tịch Hồ Chí Minh Có thể thấy sự am hiểu sâu sắc bản chất của cuộcsống ở mỗi thời kì lịch sử, nhận thức rõ những vấn đề đang đặt ra của xã hội

và tìm hớng giải quyết bao giờ cũng là vấn đề quan trọng nhất của hoạt độngbáo chí Điều đó thấy rất rõ ở tác phẩm báo chí của Hồ Chí Minh Hồ Chí

Minh là nhà chính luận, nhà báo nên hớng t duy, cảm nhận luôn hớng về đờisống thực tế, và những chuyện cụ thể trong đời sống xã hội Ngời không thíchnhững sự luận bàn trừu tợng, dông dài, ít ý nghĩa xã hội và tác dụng thực tế.Người để lại dấu ấn độc đỏo qua bỏo chớ Cú thể núi dấu ấn chủ quan đậm nộttrong bỏo chớ Hồ Chớ Minh chớnh là khớ chất mạnh mẽ được biểu hiện quachất thộp của chớnh luận Trong thơ, Người đó núi đến chất thộp nhưng trongbỏo chớ chất thộp đú lại càng bộc lộ rừ nột Chất thộp biểu hiện ở sự cứng rắntrờn những vấn đề nguyờn tắc, ở nhiệt tõm, nhiệt huyết đấu tranh cho chõn lớcỏch mạng, ở sự phõn minh của những lẽ phải trỏi, ở sự rạch rũi về ranh giớiđịch - ta, bạn - thự Với ngũi bỳt điờu luyện, linh hoạt cựng với bộ úc vĩ đại,

Hồ Chớ Minh đó viết những tỏc phẩm chớnh luận xuất sắc, đanh thộp, giàuhỡnh tượng, chặt chẽ Trong đối thoại, luận chiến với kẻ thự, Người sử dụngvăn phong rắn rỏi, sắc sảo Trong chớnh luận về những vấn đề lớn của đấtnước dõn tộc, văn Người trang trọng, hựng trỏng Trong bàn luận về nhữngvấn đề thường ngày Người dựng giọng văn dớ dỏm, tự nhiờn như lời núi hàngngày của quần chỳng Khi đả kớch kẻ thự thực dõn đế quốc, Người viết sắcnột, vui tươi dớ dỏm mà sõu cay Hồ Chí Minh trong các bài báo đã kết hợpgiữa vốn tri thức của nhân loại với văn húa dân tộc, văn húa phơng Đông vàphơng Tây làm nền cho các bài báo Những bài báo của Hồ Chí Minh thờng

có chiều sâu về tri thức xã hội, bề dày của văn húa và trình độ điêu luyện vềngôn từ Ngời viết báo bằng tiếng Pháp thì “rất Pháp” Ngời viết bằng tiếngHán thì sâu sắc đến mức khó mà phát hiện tác giả là ngời Trung Quốc hay ng-

ời Việt Nam Hồ Chí Minh biết chọn lọc tinh hoa của hai nền văn húa Đông

và Tây đồng thời vận dụng có hiệu quả cho hoạt động báo chí và cái gốc bềnvững nhất là văn húa dân tộc Chỗ đứng vững chắc của Ngời chính là truyềnthống của văn húa dân tộc, truyền thống ấy không hề bị mất đi bản sắc trongnhững năm tháng hoạt động ở nớc ngoài, giao lu với nhiều nền văn húa củacác dân tộc, cuối cùng đợc bồi đắp thêm nên Ngời viết bằng tiếng Việt rấttrong sáng, dễ hiểu Trong các bài báo, Ngời đã viết với ngôn ngữ dân dã, dễ

nhớ và dễ làm theo Hồ Chí Minh đã vận dụng chủ động và sáng tạo kết hợpgiữa báo chí với văn học và nhiều hoạt động tinh thần khác Trong nhiều bàibáo, Ngời đã sử dụng có hiệu quả những phơng thức biểu hiện nh: hình ảnh,nghệ thuật ngôn từ, giọng điệu châm biếm tạo cho các bài báo có thêmnhiều màu sắc và giá trị Không ít trờng hợp Ngời đã đa thơ, lẩy Kiều, dùng

thành ngữ, tục ngữ vào các bài báo Ngời dùng thủ pháp chơi chữ nh: Trong trần ai, ai cũng ghét ai để chế giễu chuyện Aixenhao mất ghế tổng thống, hoặc Tay lo rồi chân cũng lo để bóc trần thất bại của tớng Taylo ở miền Nam

Việt Nam

Ngời viết nhiều thể loại, mà thể loại nào Ngời cũng viết hay, xuất sắc, cho

đến nay phần lớn những bài báo vẫn có sức sống và mới mẻ, vẫn có tác độngtới hiện tại Ngời đã kết hợp đợc tính thời sự với tính chất lâu dài bền vững ởcác bài báo Các bài báo của Ngời có lí luận sắc sảo, ngôn ngữ chọn lọc, cứliệu vững chắc Chưa cú một người viết bỏo nào lại sử dụng thành thạo nhiềuthể loại, vận dụng nhiều thứ ngụn ngữ bỏo chớ và đó đạt được thành cụng tolớn như Hồ Chớ Minh Một phong cỏch đặc biệt, độc đỏo của Người qua cỏcbài bỏo là viết ngắn, giản dị, chữ ớt, ý sõu, lời lẽ như tiếng núi của chớnh người

đọc Lờ nin núi: Tối đa cho chủ nghĩa Mỏc = tối đa cho tớnh phổ thụng và tớnh giản dị [48] Cũn với Hồ Chớ Minh thỡ yờu cầu phải làm thế nào cho ai cũng hiểu được, làm cho quần chỳng đều hiểu Bỏo chớ Hồ Chớ Minh cũng

bộc lộ qua cỏi vui tươi dớ dỏm, Người đó chứng tỏ mỡnh là cõy bỳt chõm biếmtrào phỳng xuất sắc Phong cỏch chõm biếm trào phỳng vốn là bỳt phỏp quenthuộc để tiến cụng kẻ thự Đối với nhõn dõn, Người ít dựng vũ khớ chõm biếm,trào phỳng, tuy nhiờn Người cũng bộc lộ thái độ phê phán nhng nhẹ nhàng,vui tươi, hài hước Cú thể nhỡn thấy rất rừ trong ngụn ngữ bỏo chớ Người thểhiện một con người giàu chất trớ tuệ, kiờn định, mạnh mẽ lại cú thờm nụ cườinhõn ỏi, vui tươi tạo nờn khụng khớ gắn bú, chan hũa giữa mọi người Ngời ýthức khai thác triệt để những t liệu của địch trên báo chí để phản kích Phêphán lại kẻ địch là một hớng viết khá quen thuộc trong những bài báo của HồChí Minh ở một số tiểu phẩm báo chí, Hồ Chí Minh đã khéo chọn lựa những

t liệu trên báo chí Mỹ Nói về Văn minh kiểu Mỹ Ngời dẫn chứng: Hiện nay, bốn quyền tự do ở Mỹ đã biến thành bốn cái sợ: sợ kinh tế khủng hoảng, sợ cộng sản, mình tự sợ minh và sợ tự do.

Ai núi những lời ấy? Phải chăng là những ngời cộng sản tuyên truyền chống Mỹ?

Tha không phải Câu thứ 1, thứ 3 và thứ 4 là lời bình luận của ba tờ báo t sản Mỹ Câu thứ 2 của ông Cốttenlô, một tài tử nổi tiếng ở Mỹ Câu cuối cùng

là lời của Stivenxơn, một chính khách rất nổi tiếng, lãnh tụ của đảng dân chủ (t bản) năm ngoái đã tranh cử Tổng thống và suýt đợc làm Tổng thống Mỹ Xem những lời trên đây thì chúng ta có thể đoán biết chính trị của Mỹ nh thế nào? (Cứu quốc, tháng 4/1954)

Và đây là những t liệu trích dẫn từ báo Mỹ về cái gọi là “nhân đạo Mỹ”:

Báo Mỹ Hoa Thịnh Đốn điện tín (tháng 11/1953) đăng tin rằng: Từ năm 1944

Mỹ đã dùng hơn 2000 phạm nhân làm vật thí nghiệm để tiêm thử các thứ thuốc độc Năm 1953 hơn 550 phạm nhân ở ba nhà tù đã bị tiêm các thứ vi trùng Những ngời bị tiêm đều ốm o, gầy mòn, sống dở chết dở Trong thời kỳ xâm lợc Triều Tiên, Mỹ đã dùng nhiều tù binh Trung - Triều để tiêm thử các thứ thuốc độc và nhiều ngời bị tiêm mà ốm chết Văn minh Mỹ và nhân đạo

Mỹ là nh thế đó (Cứu quốc, 31/3/1954)

Cuộc đời của Người là cuộc đời khụng ngừng tranh đấu Suốt trờn ba mươinăm tranh đấu để giải phúng dõn tộc, lại tiếp tục lónh đạo hai cuộc khỏngchiến chống Phỏp và Mỹ vỡ thế bỏo chớ Hồ Chớ Minh là những lời kết tội, tốcỏo thực dõn, những luận chiến chống kẻ thự, những lời kờu gọi nhõn dõn nờn tất cả đều in đậm dấu ấn của một nhà chớnh trị kiệt xuất cú bản lĩnh, mộtchủ thể cú cốt cỏch trang trọng, khớ chất mạnh mẽ nhưng tỡnh đời lại gần gũi,đằm thắm Do vậy, những bài bỏo của Hồ Chớ Minh dự nội dung nào, hướngđến đối tượng nào đều thực sự là những trang viết cú hồn, chất liệu khỏchquan hội tụ và thấm nhuần yếu tố chủ quan một cỏch hài hũa, thớch hợp

Từ sau cỏch mạng thỏng Tỏm, chỳng ta tiếp nhận cỏi tụi chõn tỡnh, đằmthắm qua những bài bỏo của Người Người quan tõm đến mọi đối tượng.Người chia sẻ, động viờn khớch lệ mọi người với một tỡnh cảm tha thiết, chõn

tỡnh, gần gũi hết lũng vỡ dõn, vỡ nước Chõn tỡnh, gần gũi mà vẫn theo đỳngquy tắc văn húa, điều đú tạo ra những trang viết, những bài bỏo Hồ Chớ Minhluụn hấp dẫn và lụi cuốn người đọc Trong viết bỏo cũng như cụng tỏc cỏchmạng núi chung, Người luụn chỳ ý đến hiệu quả thực tế, khụng hề cõu nệ gũ

bú, Người chăm lo cho ngũi bỳt của mỡnh hướng đi vào đụng đảo đồng bào,

đồng chớ Người chỉ cú ý viết những bài bỏo cú sức thuyết phục, thực tiễn, giục gió hành động nhưng tấm lũng của Người đó chuyển những lời kờu gọi

ấy thành những ỏng văn tuyệt tỏc, tràn trề nhựa sống và tỡnh người [77].

Hồ Chớ Minh là nhà chiến lược, nhà lónh đạo, nhà tổ chức đồng thời lànhà bỏo, nhà văn húa lớn Người đó mở đầu và gúp phần quan trọng cho quátrình hiện đại húa tiếng Việt Suốt đời, Hồ Chớ Minh là người cầm bỳt chiếnđấu trờn mặt trận bỏo chớ với một văn phong đa dạng nhiều sắc thỏi mà điểmnổi bật là tớnh quần chỳng, cỏch suy nghĩ và diễn đạt dõn gian, bằng những lời

lẽ ngắn gọn, sỳc tớch, dễ hiểu, giản dị, giàu hỡnh tượng núi lờn được nhữngđiều lớn bằng những chữ nhỏ

Một trong những yếu tố gúp phần tạo nờn phong cỏch bỏo chớ Hồ ChớMinh là tớnh chất phong phỳ và đặc sắc của sắc điệu ngụn ngữ Ngụn ngữ bỏochớ Hồ Chớ Minh là ngụn ngữ chớnh luận mà đặc điểm chung là giới thiệu,phõn tớch, luận bàn để tổ chức ý tưởng, luận điểm của mỡnh một cỏch nổi bật

nhất Và ở mức cao hơn Nhiệm vụ của ngôn ngữ chính luận không phải chỉ bày tỏ và giải thích những vấn đề quan trọng mà còn phải thuyết phục ngời nghe, để họ trở thành những ngời tham gia tích cực vào việc giải quyết những vấn đề xã hội trớc mắt [11] Ngụn ngữ bỏo chớ Hồ Chớ Minh mang nhiều đặc

điểm: ngụn ngữ luận chiến, chõm biếm giàu hỡnh ảnh cụ thể nhưng thấm sõuchất tư duy trớ tuệ, õn cần đầm ấm Hồ Chớ Minh luụn luụn ý thức nhiệm vụcủa ngụn ngữ chớnh luận khụng phải chỉ là bày tỏ và giải thớch những vấn đề

quan trọng mà còn phải thúc giục người nghe, động viên họ tích cực tham giagiải quyết những nhiệm vụ xã hội trước mắt Ngôn ngữ luận chiến mang tínhchất tiến công nên phải có khí thế và hơi thở mạnh mẽ, ngôn từ trang trọng,sắc sảo Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc đời hoạt động của mình đã luậnchiến với nhiều đối thủ có vị trí xã hội và quyền lực cao nhất Cách sử dụngngôn ng÷ biÓu hiÖn từ lời xưng hô đến ngôn ngữ luận bàn đều có dụng ý.Trước Cách mạng tháng Tám, có thể nói ngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minh làngôn ngữ luận chiến, châm biếm nhưng trí tuệ, uyên bác Sau Cách mạngtháng Tám, với cương vị là Chủ tịch nước, ngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minhtrang trọng mà ân cần, sắc sảo nhưng lại mang màu sắc trữ tình, đầm ấm Khidùng các bút danh khác để viết báo nhằm mục đích trực tiếp đả kích kẻ thù,vạch mặt bọn xâm lược thì giọng điệu, ngôn ngữ biểu hiện sự châm biếm sắcsảo, là ngôn ngữ luận chiến Như đã biết, các nhà hoạt động chính trị thườngdùng ngôn ngữ luận chiến làm công cụ đấu tranh Tính luận chiến trong ngônngữ báo chí Hồ Chí Minh thể hiện ở giọng điệu đối thoại, tranh luận, phêphán, đả kích, châm biếm mà đối tượng là chế độ thực dân Pháp, bọn vuaquan nô lệ và sau này là bọn đế quốc Mỹ xâm lược và bè lũ tay sai bán nước.

Hồ Chí Minh rất có ý thức trong việc sử dụng từ ngữ Từ ngữ Người dùng

là những từ ngữ giàu hình ảnh, mang nhiều sắc thái, thể hiện đúng nhất bảnchất của sự vật, vấn đề Người thường xuyên sử dụng các đơn vị ngôn ngữdân gian như thành ngữ, tục ngữ, ca dao Người triệt để khai thác các biệnpháp chơi chữ của người Việt và sử dụng chúng một cách có hiệu quả trongcác bài báo của mình Ngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minh đạt tính chuẩn mực về

sự trong sáng và chọn lọc tinh tế, Người thể hiện tính nhất quán trong việc sửdụng ngôn từ: ngôn ngữ chính xác, thể hiện đúng nội dung biểu hiện, có cảmhứng và định hướng tích cực

Hồ Chớ Minh rất quan tõm đến cách nói, cỏch viết Người nhiều lần căndặn cỏc nhà bỏo về cỏch viết như trỏnh lối viết “rau muống” nghĩa là lằngnhằng, dài dũng làm cho người đọc khụng hiểu Theo Người, viết bỏo là đểđộng viờn, giỏo dục quần chỳng làm cỏch mạng nờn phải viết làm sao choquần chỳng dễ hiểu và hiểu ngay Với ý thức đú, những bài bỏo của Ngườithường ngắn gọn, sỳc tớch nhưng rất giản dị, bao quỏt nhưng lại thuyết phụclàm cho người đọc tiếp thu nhanh và nhớ lõu Nhà văn Nguyễn Đỡnh Thi nhận

xột: Văn Hồ Chủ tịch giản dị như tõm hồn nhõn dõn Cũn nhà phờ bỡnh Hoài Thanh thỡ cho rằng: Văn của Bỏc viết bài nào cũng gọn, thường mỗi cõu chỉ một mệnh đề Song những cõu rất gọn ấy chung đỳc kinh nghiệm cả cuộc đời đấu tranh của Bỏc, cựng kinh nghiệm đấu tranh của nhõn dõn ta, của nhõn dõn thế giới [91] Có thể nói cái giản dị trong ngôn ngữ báo chí Hồ Chí Minh

không phải là cái chỉ hoàn toàn nằm trong phạm trù hình thức Trái lại, nó cócơ sở vững chắc trong t duy, trong cách suy nghĩ của Ngời Nột giản dị đó đãphản ánh cái cốt lõi tâm hồn của Hồ Chí Minh Thủ tớng Phạm Văn Đồng đã

so sánh: Hồ Chí Minh cao mà không xa, lớn mà không làm ra vĩ đại, soi sáng

mà không choáng ngợp Đó chính là nhờ do cái tính giản dị, trong sáng của Bác mà có đợc [91].

Điều đáng chú ý nhất là tính nhất quán của Ngời trong việc sử dụng ngôn

từ Ngôn ngữ báo chí phải chính xác, thể hiện đúng nội dung biểu hiện, có

cảm hứng và định hớng tích cực Trong một bài viết hoặc bài nói Bác chú ý cái gì trớc, cái gì sau, bởi vì đó là điều quan trọng bậc nhất [44]

Trờn hơn năm mươi năm hoạt động cỏch mạng và xem bỏo chớ như là một

vũ khớ đấu tranh cỏch mạng nờn Hồ Chớ Minh đó viết gần 2000 bài bỏo, đó sửdụng sỏng tạo và có hiệu quả nhiều thể loại bỏo chớ Do hoàn cảnh và điềukiện bỏo chớ lúc bấy giờ còn nhiều trở ngại, Người phải viết nhiều thể loại,thậm chớ phải vẽ tranh cho một tờ bỏo Người tham gia viết xó luận, bỡnh luậnnhằm vào cỏc chủ đề chớnh như: vạch trần tội ỏc của bọn thực dõn, thức tỉnhnhõn dõn cỏc nước thuộc địa, kờu gọi nhõn dõn cỏc nước thuộc địa đoàn kết

đấu tranh Bên cạnh thể loại xã luận, bình luận là tiểu phẩm báo chí Tiểuphẩm báo chí Hồ Chí Minh là loại tiểu phẩm báo chí hiện đại Người đã cócông đặt nền móng cho thể loại báo chí này Ở giai đoạn trước Cách mạngtháng Tám, Người đã dùng tiểu phẩm báo chí để tiến công chủ nghĩa thựcdân; phân tích, bàn luận và phê phán hiện tượng trong xã hội bằng lí lẽ sắcsảo, chất châm biếm thâm thuý, tế nhị nhưng giàu chất trí tuệ Nhà báo Xích

Điểu đặc biệt ca ngợi tiểu phẩm Hồ Chí Minh: là một thể loại vừa cho phép phát triển tính chất hình tượng điển hình hóa của văn học, vừa mang tính chất chân thật khoa học và kịp thời của báo chí, tiểu phẩm vốn mang một tính chiến đấu cao, có khả năng vạch bản chất tàn bạo của kẻ địch một cách trực tiếp, sâu cay và châm biếm làm cho người đọc vừa căm thù vừa khinh ghét và cười vào mũi chúng Cho nên việc Bác Hồ của chúng ta cũng đã nắm lấy vũ khí sắc bén này từ những ngày đầu hoạt động cách mạng không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên [16].

Có thể kể đến một thể loại báo chí khá quen thuộc của Hồ Chí Minh là thểloại thư Thư được Người viết ở cả hai thời kì trước và sau cách mạng Trướccách mạng những lá thư của Người với tư cách là thể loại báo chí thường bộc

lộ những quan điểm sắc bén và bày tỏ nguyện vọng sâu xa của quần chúng laokhổ đấu tranh cho quyền sống của con người Sau này là những lá thư Ngườiviết thăm hỏi cán bộ, chiến sĩ, đồng bào, gửi cho các cháu thiếu niên, nhiđồng, thăm hỏi các cụ phụ lão chứa đựng những tình cảm chân thành, đằmthắm

Trong các thể loại báo chí mà Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng thì lời kêugọi được sử dụng nhiều hơn cả trong thời kì sau cách mạng Lời kêu gọi của

Hồ Chí Minh là sự tiếp nối truyền thống những bài hịch, bài cáo đánh giặccứu nước của cha ông và là lời hiệu triệu toàn dân đoàn kết, kề vai sát cánh đểgiải quyết mọi nhiệm vụ của dân tộc, đất nước Lời kêu gọi của Người thường

ngắn gọn, cụ đỳc nổi bật chủ đề kờu gọi trước tỡnh thế cỏch mạng khẩntrương.

Trong di sản bỏo chớ Hồ Chớ Minh, ta cú thể tỡm thấy những mối quan hệtruyền thống và hiện tại, giữa dõn tộc và thời đại; ta thấy ở đú ngụn ngữ bỏochớ giàu sắc điệu vừa giản dị nhưng rất hàm sỳc, vừa đại chỳng nhưng cũnghết sức tinh tế Ngôn ngữ báo chí của Hồ Chí Minh đạt tính chuẩn mực về sựtrong sáng và chọn lọc tinh tế Cú thể khẳng định rằng nhà bỏo Hồ Chớ Minhvới ngũi bỳt sắc sảo đó sử dụng thành thạo nhiều thể loại bỏo chớ và ở mỗi thểloại bỏo chớ Người sử dụng đều đạt đến hiệu quả nghệ thuật cao

1 2 Tiểu phẩm bỏo chớ và tiểu phẩm bỏo chớ Hồ Chớ Minh

1.2.1 Tiểu phẩm bỏo chớ

1.2.1.1 Thể loại tiểu phẩm bỏo chớ

Trong cỏch dựng lõu nay, tiểu phẩm được hiểu theo nghĩa rộng rói nhất làtỏc phẩm nhỏ Tiểu phẩm là tỏc phẩm giới hạn về quy mụ, kớch cỡ, độ dài.Những người làm bỏo, viết văn chuyờn nghiệp lõu nay đó cú ý thức hơn khi

sử dụng khỏi niệm tiểu phẩm Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phờ chủ biờn (2000), tiểu phẩm được định nghĩa là một bài bỏo ngắn về vấn đề thời sự, cú tớnh chất chõm biếm [56] Trong Từ điển tiếng Nga của Ogiờgụv, tiểu phẩm là một bài bỏo hoặc một bài tạp chớ về một đề tài cú tớnh thời sự cấp thiết, thường sử dụng biện phỏp mụ tả theo lối khụi hài chõm biếm Từ điển Bỏch khoa toàn thư Liờn Xụ định nghĩa tổng quỏt: Tiểu phẩm là một thể loại vừa mang tớnh bỏo chớ vừa mang tớnh văn học Tớnh bỏo chớ thể hiện ở tớnh thời

sự, tớnh chõn thật, tớnh văn học thể hiện ở tớnh chất hư cấu, sử dụng ngoa dụ,

ẩn dụ, được diễn đạt bằng ngụn ngữ chõm biếm, hài hước về một sự vật, một

sự việc cụ thể hoặc khỏi quỏt, thụng qua đú tỏc giả bộc lộ quan niệm của mỡnh trước một sự kiện, hiện tượng nào đú trong đời sống xó hội.

Theo các nhà nghiên cứu phương Tây, thuật ngữ thể loại tiểu phẩm báo

chí có nguồn gốc từ tiếng Pháp là Feuilleton, nghĩa gốc là chiếc lá, trang giấy, tờ rơi Đây là thể văn thông tin nghệ thuật gắn bó chặt chẽ với báo và

tạp chí Thể này xuất hiện năm 1800, khi trên tờ báo Pháp là Jonrnal desDébets lần đầu tiên có một tờ giấy in kèm vào báo đưa tin về nhà hát, mốtthời trang, đồ dùng nội thất và vài thứ tin vụn vặt khác Tờ giấy có tính chấtquảng cáo này sau đó được thay thế bằng bản text vốn được in tách ra khỏicác thông tin khác của tờ báo bằng một vạch lớn Như vậy lúc đầu, khái niệmtiểu phẩm chưa phải là một thể loại báo chí mà chỉ là một vị trí thông tin đượccông bố trên báo mà thôi Khái niệm tiểu phẩm sau đó dần dần được mở rộngnghĩa, dùng để chỉ một tác phẩm có chức năng làm sinh động tờ báo Hiệnnay có người còn cho tiểu phẩm là một thể văn thông tin nghệ thuật hạng nhỏ

mà cơ sở của nó là các sự kiện đời sống thực tế Trong sách vở, báo chí, tiểuphẩm được xuất hiện là một thể loại báo chí thuộc chính luận nghệ thuật.Tổng hợp những điều trình bày trên chúng tôi xác lập một số đặc điểm củatiểu phẩm: 1) Hiểu theo nghĩa rộng tiểu phẩm là một thể loại báo chí chỉnhững tác phẩm không quá dài, 2)Là thể loại báo chí nảy sinh do nhu cầuthông tin báo chí, 3) Thường hướng đến những vấn đề thời sự hoặc những sựkiện cấp thiết trong xã hội, 4)Đây là thể loại giàu tính văn học, trong đó yếu

tố nổi trội nhất là giọng điệu châm biếm, khôi hài, 5) Nhận dạng về hình thức

in ấn, tiểu phẩm thường được in bằng kiểu chữ nghiêng thường nằm ở phầndưới trang đầu hoặc cuối tờ báo

1.2.1.2 Sự hình thành tiểu phẩm báo chí

Trong lịch sử báo chí thế giới, người ta ghi nhận tiểu phẩm đã xuất hiện từhơn 200 năm trong thời gian diễn ra cuộc cách mạng dân chủ tư sản Pháp lầnthứ nhất cuối thế kỉ 19 Tiểu phẩm ra đời do yếu tố khách quan của xã hội, làtiếng nói của giai cấp cách mạng, tiếng nói của khuynh hướng vận động tích

cực hợp quy luật lịch sử chống lại giai cấp phản động Phẩm chất tiêu biểu tạonên tính chiến đấu của tiểu phẩm chính là tiÕng cười Nhiều nhà văn, nhà báolớn có tư tưởng tiến bộ ở Châu Âu trước đây đã sử dụng tiểu phẩm trên diễnđàn báo chí công khai để châm biếm, giễu cợt, lên án sự thối nát, bất công của

xã hội đương thời Lịch sử tiểu phẩm thế giới đã từng gắn bó với những conngười nổi tiếng, dùng ngòi bút của mình đấu tranh cho sự tiến bộ, công bằng

xã hội; cho chủ nghĩa nhân đạo cũng như lí tưởng tốt đẹp của nhân loại nhưGoócky, An-na-tôn Frăng, Lỗ Tấn Những lãnh tụ vĩ đại của giai cấp côngnhân thế giới như C.Mác, Ph.Ăng - Ghen, Lê nin cũng đã sử dụng tiểu phẩmbáo chí như vũ khí sắc bén trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù giai cấp Ăng -

Ghen viết: Khắp nơi chúng ta đều gặp những kẻ thù đáng khinh rẻ cho nên đối với chúng chỉ có châm biếm và giễu cợt [41].

Ở nước ta, do báo chí hình thành và phát triển chậm nên tiểu phẩm cũng

ra đời muộn hơn so với các nước phương Tây Vào những năm 20, tiểu phẩm

đã xuất hiện trên mặt báo, tuy nhiên không nhiều, chưa tạo được sự chú ý của

dư luận Bởi vì các tiểu phẩm báo chí lúc này còn quá ít trong khi trình độ vănhóa của quần chúng còn thấp nên ảnh hưởng của báo chí trong xã hội rất hạnchế; hơn nữa chế độ thống trị hà khắc của bọn thực dân, phong kiến phảnđộng đã không cho phép báo chí chĩa mũi nhọn vào chính quyền thực dân,

phong kiến Theo Vũ Ngọc Khánh thì tác phẩm Tên là gì? cña Đ.T.L đăng ở

tờ Đăng cổ tùng báo năm 1907 là một trong những tiểu phẩm châm biếm văn xuôi đầu tiên ở nước ta Nó ra đời trong phong trào Duy Tân, có dụng ý đả kích vào óc phẩm hàm, thói hư danh và muốn đề cao thực nghiệp theo khuynh hướng tư sản.

Trên thực tế, phải đến những năm ba mươi của thế kỉ này, khi mà báo chícông khai phát triển rầm rộ thì tiểu phẩm mới thật sự khẳng định vai trò, vị trícủa mình là một thể loại báo chí có uy lực Đặc biệt, trong thời kì Mặt trận

dân chủ (1936 - 1939), khi báo chí tiến bộ và cách mạng có điều kiện pháttriển công khai, tiểu phẩm thực sự có đất cắm rễ và nở rộ Trong giai đoạnnày, tác giả tiểu phẩm đã để lại dấu ấn đặc biệt trên mặt báo là Ngô Tất Tố(1892 - 1954) Các tiểu phẩm của Ngô Tất Tố làm thành một bộ biên niên sửcủa giai đoạn này, trong đó phản ánh đầy đủ những biến cố chính trị quantrọng, phơi bày bộ mặt thật sinh động và cụ thể của đủ mặt những kẻ thực dântồi tệ, những tên quan trường phong kiến thối nát.

Đầu những năm hai mươi, khi ở nước ngoài, Hồ Chí Minh dưới bút danhNguyễn Ái Quốc đã viết một loạt tiểu phẩm bằng tiếng Pháp đăng trên tờ LeParia (Người cùng khổ) và tờ L’Humanite’(Nhân đạo) Sau những năm 1936 -

1939, c¸c tiểu phẩm cña Ngêi tiếp tục được đăng tải trên báo chí cách mạng,

Hồ Chí Minh trở thành cây bút bậc thầy về thể loại này Hàng trăm tiểu phẩmmẫu mực của Người, dưới nhiều bút danh xuất hiện trên các báo lín cña

§¶ng

Có thể thấy rằng, trong báo chí, tiểu phẩm có dung lượng nhỏ và xuất hiện

ít hơn so với các thể loại phóng sự, bình luận, tin tức Nhưng với sự ra đời vàphát triển của mình, tiểu phẩm khẳng định vai trò là một loại vũ khí sắc bénvạch mặt, đấu tranh với kẻ thù chính trị, là một phương tiện có tác dụng tựphê bình, phê bình; chỉ cho xã hội thấy những khía cạnh chủ yếu của từng sựviệc xấu cản trở quá trình phát triển của xã hội, góp phần bồi dưỡng, pháttriển cái tốt đẹp và tích cực

1.2.1.3 Vấn đề tiểu phẩm và tiểu phẩm báo chí

Tiểu phẩm xét về cả nội dung và phương pháp thể hiện đều mang nhữngtính chất đặc trưng của tác phẩm báo chí Nhưng tiểu phẩm cũng cho phépphát triển phương pháp điển hình trong sáng tạo văn học Như vậy là vấn đềđặt ra là ranh giới giữa tiểu phẩm báo chí và tiểu phẩm văn học Mỗi thể loạitác phẩm báo chí ra đời đều tiếp thu những yếu tố tích cực, có lợi trong nền

văn hóa để làm tăng khả năng thông tin hiệu quả của nó Tiểu phẩm báo chítrong quá trình ra đời, vận động cũng tiếp thu các yếu tố, thủ pháp châmbiếm, giễu cợt của văn học và văn hóa dân tộc Như vậy không có nghĩa làtrước khi tiểu phẩm báo chí ra đời đã có tiểu phẩm văn học mà thực tế chỉ cónhững yếu tố mầm mống của tiểu phẩm báo chí Mặt khác, với tư cách là mộtthể loại, lịch sử ra đời và phát triển của tiểu phẩm gắn liền với báo chí, nằmtrong sự vận động của báo chí Tiểu phẩm ra đời do yêu cầu xã hội và do yêucầu mà những nhiệm vụ của báo chí đặt ra Quy luật sáng tạo của tiểu phẩmnằm trong quy luật chung của báo chí: phản ánh khách quan, trực tiếp các sựkiện, vấn đề của xã hội hiện thời, ưu tiên nội dung chính trị, tư tưởng, thời sự.Tiểu phẩm phản ánh trực diện, cụ thể, chân thực sự kiện, vấn đề trong xã hộimột cách khách quan Hơn nữa, dù nhà văn hay nhà báo đều phải viết tiểuphẩm theo yêu cầu của báo chí Như vậy rõ ràng là không có lí do tồn tại ranhgiới giữa “tiểu phẩm báo chí” và “tiểu phẩm văn học” mà chỉ có một thể loạiđược gọi với những tên gọi khác nhau như: tiểu phẩm, tiểu phẩm báo chí, tiểuphẩm văn học Tính nghệ thật trong tiểu phẩm được biểu hiện như khả năngvận dụng các thủ pháp xây dựng văn bản, sử dụng ngôn ngữ và hình thức diễnđạt để tạo ra tiếng cười châm biếm Vai trò quyết định của tiểu phẩm là nộidung chính trị tư tưởng và tính thời sự nóng hổi Nội dung chính trị tư tưởng

ấy có hiệu quả cao phải thông qua ngôn ngữ thể hiện, hình thức diễn đạt, tổchức văn bản của tác giả

Như đã trình bày ở trên, chúng tôi quan niệm tiểu phẩm báo chí là mét thểloại báo chí nhng giàu tính văn học Nhưng lâu nay đã có hai quan niệm nảysinh trên thực tế phong phú và phức tạp của sáng tác tiểu phẩm Quan niệmthứ nhất cho rằng tiểu phẩm nằm ở vùng giao thoa giữa văn học và báo chí.Quan niệm thứ hai là có sự song song tồn tại hai thể tiểu phẩm: tiểu phẩm báochí và tiểu phẩm văn học

Theo chúng tôi, trong hai quan niệm trên chỉ chỉ có thể chấp nhận quanniệm thứ nhất, tức là xem tiểu phẩm như một thể lọai mang tính chất giaothoa Như vậy, về mặt lí thuyết chỉ có một thể loại tiểu phẩm báo chí Thể loạitiểu phẩm báo chí nảy sinh và phát triển do nhu cầu thông tin báo chí gắn liềnvới sự phát triển báo chí Do ra đời muộn, tiểu phẩm báo chí đã trở thành mộtthể loại năng động sẵn sàng tiếp nhận các ảnh hưởng tích cực của văn học -một loại hình nghệ thuật có lịch sử hàng ngàn năm Một số yếu tố sáng tạocủa kiểu tư duy nghệ thuật mà ở đây là tư duy văn học đã được tiểu phẩm tiếpthu biến thành thuộc tính của mình, thành tiềm năng của một thể loại báo chí.Điều này sẽ được chứng minh khi chúng ta tìm hiểu tiểu phẩm báo chí Hồ ChíMinh, Ngô Tất Tố.

1.2.1.4 Châm biếm - đặc trưng cơ bản của tiểu phẩm b¸o chÝ

Trong báo chí, người ta căn cứ ba tiêu chí sau đây để phân loại tác phẩm

và phân biệt sự khác nhau giữa các thể loại, đó là đối tượng phản ánh, mụcđích, nhiệm vụ; phương pháp phản ánh, phương tiện sáng tạo Cũng như cácthể loại tác phẩm báo chí khác, đối tượng phản ánh của tiểu phẩm báo chí làhiện thực đời sống xã hội đương thời nhưng hiện thực ấy thu hẹp trong phạm

vi cái xấu của kẻ thù và cái xấu của nội bộ xã hội, dân tộc Chúng ta thấy đốitượng phản ánh trong tiểu phẩm Ngô Tất Tố rất phong phú, nó bao gồm cáixấu của chế độ thực dân, phong kiến thời kì trước năm 1945 như sự độc ác,ích kỉ của bọn thực dân Pháp, sự đớn hèn, ngu muội, dốt nát của bọn phongkiến bán nước hại dân; những hủ tục mê tín dị đoan, thói ham tiền, ham địa vịdanh vọng trong nội bộ nhân dân Trong tiểu phẩm của mình, Hồ Chí Minhtập trung ngòi bút về phía kẻ thù dân tộc là bọn thực dân Pháp và đế quốc Mỹxâm lược Qua những cái xấu cụ thể biểu hiện trong những sự kiện sinh động,bằng ngòi bút châm biếm sâu cay, Người vạch trần bản chất phản động, dốitrá, hiếu chiến nhưng cũng hết sức hèn hạ, đê tiện của chủ nghĩa đế quốc làm

cho nhõn dõn ta thờm khinh ghột bộ mặt xấu xa, nhơ nhớp của kẻ thự và tintưởng vào thắng lợi cỏch mạng Ngũi bỳt hài hước của Chủ tịch Hồ Chớ Minhcũn hướng vào việc phờ bỡnh những hiện tượng tiờu cực trong xó hội, nhằmgiỳp cỏn bộ và nhõn dõn thấy khuyết điểm mà sửa chữa Tiếng cười củaNgười tạo ra khụng khớ thõn mật, gần gũi, làm mọi người thấm thớa vớikhuyết điểm mà vươn lờn và cố gắng sửa chữa Tiểu phẩm của Hồ Chớ Minh,Ngụ Tất Tố và một số tỏc giả khỏc đều là một thể loại chõm biếm tạo nờntiếng cười Nhưng sẽ là sai lầm nếu cho rằng nhiệm vụ, mục đớch của tiểuphẩm chỉ là gõy cười Bản thõn cỏi cười cú nhiều cung bậc, nhiều khớa cạnh

và nảy sinh trong những điều kiện cụ thể khỏc nhau Tiếng cười chõm biếm,phờ phỏn trong tiểu phẩm bỏo chớ là tiếng cười tỉnh tỏo, cú phõn biệt đối xử,tiếng cười của kẻ mạnh cú nhiều cung bậc, ý nghĩa khỏc nhau

Khi đề cập đến cỏi xấu, cỏi lạc hậu trong xó hội thỡ tiếng cười đại diện chocỏi đẹp; là vũ khớ quan trọng của kỉ luật xó hội; tiếng cười nhằm xõy dựng xóhội tốt đẹp Tiếng cời là sự phê bình những cái xấu, cái hạn chế nhằm mục

đích xây dựng, phát triển cái mới, cái đẹp ở tiểu phẩm Làm thế nào cho lạc thêm vui Hồ Chí Minh viết: Dân Nghệ nhà choa/ Mỗi năm ăn quà/ Hết chín ngàn bảy (9.750) tấn gang (Nhõn dõn, 14/3/1962).

Ngời đã nêu ra một điều mới nghe thật vô lí nhng đọc kĩ lại thấy có lí Bởivì, mỗi năm ngời dân xứ Nghệ ăn quà mất 650 tấn lạc Bằng những số lạc đó

có thể xuất khẩu đổi lấy 9.750 tấn gang để xây dựng đất nớc Ngời phê bình

sự lãng phí trong điều kiện đất nớc còn nghèo Với từ ngữ phê bình nhẹ nhàng,

dí dỏm nhng lại rất sâu sắc, đầy sức thuyết phục Nhưng đối với kẻ thự thỡtiếng cười lại ở cung bậc khỏc Đú là tiếng cười sõu cay, tiếng cười phờ phỏn

để đỏnh đổ, tiờu diệt cỏi ỏc Tiếng cời của tiểu phẩm phơi trần bản chất kẻ thù

ở những khía cạnh xấu xa nhất, phản động nhất, tiếng cời có lúc chứa đựng sự

khinh bỉ, căm thù, lỳc lại lắng xuống châm biếm sâu cay ở tiểu phẩm Uỵch

sau khi nêu những chứng cứ rõ ràng về sự thất bại của thực dân Pháp, Hồ Chí

Minh kết luận: Giặc Pháp ngời chết, của hết, đã làm cho chính phủ Pháp đổ,

lại làm cho tớng giặc Pháp là Tatxinhi ốm gần chết, phải vào nhà thơng Nghe nói có sáu thầy thuốc săn sóc hắn Rất có thể sáu ngời khiêng quan tài

sẽ thay thế cho sáu thầy thuốc, để đa hắn ra khỏi nhà thơng và cho vào địa ngục (Nhõn dõn, 17/1/1952) Tiếng cời ở đây mang tính giễu cợt sâu cay.

Đằng sau tiếng cời giễu cợt là thế thất bại không tránh khỏi của bọn thực dânxâm lợc Pháp Cũng cú những tiểu phẩm khụng thể gõy cười khi đề cậpnhững mõu thuẫn nào đú trong nội bộ nhõn dõn, nội bộ kẻ thự nhưng buộcngười đọc phải suy nghĩ đến những vấn đề sõu xa

Túm lại, trong mỗi tiểu phẩm, người viết đều sử dụng vũ khớ là tiếng cười.Việc tạo ra tiếng cười chõm biếm trong tiểu phẩm bỏo chớ là cả một nghệthuật Như vậy, tiểu phẩm bỏo chớ là một thể loại chõm biếm cú tớnh chiến đấucao, kết hợp sinh động giữa nội dung, phương phỏp biểu hiện của bỏo chớ vớicỏc thủ phỏp nghệ thuật của văn học, sử dụng vũ khớ là tiếng cười nhằm bộc

lộ thỏi độ với cái xấu của nội bộ và kẻ thự

1.2.2 Tiểu phẩm bỏo chớ Hồ Chớ Minh

Bỏo chớ cú một vai trũ quan trọng trong đời sống chớnh trị - xó hội Hồ ChớMinh - người cống hiến trớ tuệ tài năng, cho sự hỡnh thành và phỏt triển củalịch sử bỏo chớ cỏch mạng Trong di sản bỏo chớ đồ sộ Người để lại cú hàngtrăm tỏc phẩm viết dưới dạng tiểu phẩm Hồ Chớ Minh viết tiểu phẩm bỏo chớ

từ đầu để phục vụ cỏc mục tiờu chớnh trị, để tố cỏo tội ỏc của thực dõn Phỏpđối với nhõn dõn cỏc nước thuộc địa Trong cả cuộc đời hoạt động bỏo chớ,tiểu phẩm là thể loại bỏo chớ quen thuộc nhất và được Hồ Chớ Minh sử dụng

nhiều nhất Nhà bỏo Xớch Điểu khẳng định: Việc Bỏc Hồ của chỳng ta đó lấy

vũ khớ sắc bộn này từ những ngày đầu cỏch mạng khụng phải là hiện tượng ngẫu nhiờn Như vậy cú thể thấy ngay từ đầu, Hồ Chớ Minh viết tiểu phẩm bỏo chớ là để phục vụ mục tiờu chớnh trị, để tố cỏo tội ỏc của thực dõn Phỏp đối với nhõn dõn cỏc nước thuộc địa Hồ Chớ Minh đó học cỏch viết bỏo rồi

ra bỏo Người đó sử dụng bỏo chớ để tố cỏo kẻ thự xõm lược và vận động

tuyờn truyền nhõn dõn cỏc nước thuộc địa đấu tranh giành độc lập tự do Trong cuộc đời hoạt động sau này, tiểu phẩm là thể loại bỏo chớ quen thuộc được Hồ Chớ Minh sử dụng nhiều nhất [15].

Hồ Chí Minh viết tiểu phẩm từ những bài báo đầu tiên bằng tiếng Pháp,những bài báo bằng tiếng Trung cho đến những bài báo bằng tiếng Việt, trêncác báo chí xuất bản ở Pháp, Nga, Đức, tiếp đến là những tờ báo bằng tiếngTrung Quốc, Thái lan, Việt Nam Trong các tiểu phẩm, Hồ Chí Minh đã tậptrung vào chủ đề vạch rõ tội ác của thực dân dã man; Ngời xây dựng hình ảnhcủa các dân tộc bị áp bức Cây bút tiểu phẩm của Hồ Chí Minh không mộtngày ngơi nghỉ Ngoài chủ đề tố cáo tội ác của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ,

Hồ Chí Minh đề cập đến hàng loạt các chủ đề nh đời sống mới, đoàn kết toàndân, chống chủ nghĩa cá nhân, Cỏc tiểu phẩm của Hồ Chớ Minh với khốilượng khổng lồ mang cỏc nội dung cú tớnh khoa học, thực tiễn Những tiểuphẩm ấy được trỡnh bày một cỏch logớc, với một bỳt phỏp sụi nổi, nồng nhiệt,kết hợp tớnh phờ phỏn Trong cỏc tiểu phẩm, Hồ Chớ Minh luụn đưa ra nhữngnhận định về những nột cơ bản nhất, bản chất nhất của những diễn biến vụcựng phức tạp Những tiểu phẩm bỏo chớ của hồ Chớ Minh đều ngắn gọn, vănphong giản dị, lập luận xuất sắc và bỏm sỏt những sự kiện núng hổi Cúnhững thời gian Người viết khỏ nhiều tiểu phẩm, như năm 1952 Người viết

25 tiểu phẩm đăng cỏc bỏo: Nhõn dõn, Cứu quốc Hoặc chỉ riờng trong thỏng

7 - 1951, Người đó viết 8 tiểu phẩm Cú những tiểu phẩm của Người thật sự

trở thành mẫu mực của thể loại tiểu phẩm bỏo chớ Như tiểu phẩm Tu - ma đầu bũ đăng bỏo Cứu quốc, ngày 19/11/1951, tiểu phẩm được bắt đầu bằng cõu giao tiếp rất giản dị mà gần gũi: Nhiều bạn đọc bảo: Đ.X núi chớnh trị nhiều rồi, hụm nay hóy núi một chuyện gỡ hay hay, tức cười cho bà con nghe.

Và sau đú đỳng là một cõu chuyện hay hay, tức cười Chuyện kể về hai người

lớnh, một là lớnh Hồng quõn, một là lớnh Mỹ cựng đứng gỏc ở hai bờn đườngphõn giới Đụng và Tõy Bec lin Họ cựng khoe và chứng minh sự tự do, dõn

chủ ở nước mình Người lính Mỹ khoe rằng, anh ta có thể nói với Tổng thống

Tu - ma rằng ông ta là đầu bò mà không bị phạt; Người lính Hồng quân cũng

nói anh ta có thể về nước nói với đồng chí Xít-ta-lin rằng Tu - ma đầu bò mà

vẫn không bị phạt Tiểu phẩm ngắn gọn, cô đọng với 183 âm tiết tạo nên sụbất ngờ, dí dỏm và đặc sắc Cách viết tự nhiên, nhẹ nhàng tạo nên sự đồngcảm, gần gũi với người đọc

Nội dung các tiểu phẩm của Hồ Chí Minh rất phong phú, đa dạng, phảnánh nhiều khía cạnh khác nhau trong bản chất phản động của kẻ thù là thựcdân Pháp, đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai, đồng thời phê bình những khuyếtđiểm, hạn chế, lạc hậu trong nội bộ dân tộc ta Trong đó, nội dung vạch trầnchâm biếm kẻ thù dân tộc, kẻ thù giai cấp chiếm phần lớn trong tiểu phẩm HồChí Minh Ngay trong nội dung này, Hồ Chí Minh cũng đề cập đến nhiều khíacạnh khác nhau như mối quan hệ của nhân dân ta với kẻ thù; giữa nội bộchúng; giữa chúng với nhân dân lao động thế giới; giữa kẻ thù với phe xã hộichủ nghĩa trong các mối quan hệ đó đề cập đến nhiều mặt: kinh tế, chính trị,văn hóa, quân sự Tất cả những vấn đề ấy đều nhằm mục đích vạch trần, lên

án bản chất phản động của kẻ thù, động viên nhân dân ta trong sự nghiệpgiành độc lập tự do, bảo vệ hòa bình và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Với ý thức cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là bài hịch cách mạng để độngviên quần chúng đoàn kết đấu tranh, tiểu phẩm Hồ Chí Minh không những cótính thời sự, phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị mà còn phù hợp với mọi đối

tượng Người khuyên các nhà báo: Mỗi khi viết một bài báo, thì tự đặt câu hỏi: Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông, dễ hiểu, ngắn gọn, dễ đọc? Người phê bình các nhà báo: những chữ tiếng ta có mà không dùng lại đi mượn tiếng nước ngoài làm giảm đi sự trong sáng tiếng nói dân

tộc

Trong cỏc tiểu phẩm của mỡnh, Hồ Chớ Minh luụn dựng từ ngữ quen thuộcgiản dị, cỏch đặt cõu ngắn gọn, dễ hiểu, dung lượng chữ ớt nhưng lượng thụng

tin nhiều Cú thể dẫn ra một số tiểu phẩm như: Nhõn đạo Mỹ, Chết mà chưa hết nhục, Tếu nhất, Đạo đức Mỹ, Sinh hoạt kiểu Mỹ chỉ trờn dưới 200 chữ,

bằng một tin ngắn trờn bỏo nhưng cú lượng thụng tin rất cao, rất sõu sắc.Ngụn ngữ chớnh luận trong cỏc tiểu phẩm rất giản dị nhưng chặt chẽ, lập luậnđơn giản, khỳc chiết, dễ hiểu với nhưng cõu văn ngắn gọn, từ ngữ mộc mạclàm cho người đọc dễ cảm nhận, dễ tiếp thu Tiểu phẩm Hồ Chí Minh mangtính thời sự nóng hổi và liên hệ chặt chẽ với sự nghiệp cách mạng của dân tộc

ta Chẳng hạn, với 7000 tấn sách của ủy ban “cứu tế” Mỹ gửi sang Sài Gòn,

Hồ Chí Minh thấy đợc sự độc hại của nó không kém gì 7000 tấn thuốc độc, nó

có thể làm h hỏng cả một thế hệ thanh niên và nhi đồng ta ở miền Nam (7000

tấn thuốc độc, Nhân dân 1/7/1955)

Với sự nhạy bộn về chớnh trị, bằng phương phỏp nhỡn nhận khoa học, tinh

tế, với nhiều thủ phỏp điờu luyện mà giản dị, tiểu phẩm Hồ Chớ Minh cú tớnh

tư tưởng sõu sắc, tớnh chiến đấu cao, tạo nờn cỏi cười sõu cay mà vẫn ý nhị,sắc sảo mà rất khỏch quan, quyết liệt mà rất thời sự Đồng chớ Trường Chinh

đó nhận định chung về phong cỏch của Chủ tịch Hồ Chớ Minh: Về văn phong, cỏch núi hoặc cỏch viết của đồng chớ Hồ Chớ Minh cú những nột rất độc đỏo, nội dung khẳng khỏi, thấm thớa, đi sõu vào tỡnh cảm con người, chinh phục cả trỏi tim và lớ trớ của người ta, hỡnh thức sinh động, giản dị dễ hiểu, giàu tớnh dõn tộc và tớnh nhõn dõn [7] Nhận định chung này cũng rất chớnh xỏc đối với

riờng thể loại tiểu phẩm bỏo chớ của Người

1.3 Tiểu kết

Trên bớc đờng hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh là ngời sánglập và khai sinh nền báo chí cách mạng Việt Nam Ngời cũng viết văn, làmbáo nhng mục đích là công cụ để tuyên truyền, vận động cách mạng, kêu gọiquần chúng đứng vào hàng ngũ để giải quyết những nhiệm vụ của cách mạng

mà Ngời chỉ lối, đa đờng Sự nghiệp báo chí của Hồ Chí Minh chỉ là một bộ

phận nhỏ trong toàn bộ cuộc đời hoạt động của Ngời nhng lại là một vấn đềlớn đặt ra cho các nhà nghiên cứu phải tìm hiểu công phu, lâu dài từ nhiều góc

độ khác nhau Là nhà báo mẫu mực, là cây bút tiểu phẩm sắc sảo, nhà tuyêntruyền với những hoạt động tinh thần bằng một thứ tiếng Việt thiết thực,không hoa mĩ bay bổng nhng lại thực sự đi thẳng vào lòng ngời, lấy hiệu quảtuyên truyền làm cứu cánh cho việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ Khôngphải ngẫu nhiên mà Ngời từ chối nhiều danh hiệu cao quý nh nhà thơ, nhà văn

nhng lại tự nhận danh hiệu nhà báo: Tôi là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận Gọi tôi là nhà tuyên truyền tôi cũng không cãi và nhà cách mạng chuyên nghiệp là đúng nhất Chính vì lẽ đó, chúng tôi mạnh dạn tìm hiểu tiểu phẩm

báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ góc độ ngôn ngữ nhằm góp phần sáng tỏmột khía cạnh đặc sắc trong phong cách ngôn ngữ của Ngời: giọng điệu châmbiếm sâu sắc

Do điều kiện lịch sử nên vốn từ khẩu ngữ trước kia chỉ được dùng tronglêi ¨n tiếng nói hàng ngày của nhân dân, ít khi được dùng trong văn học nghệthuật bác học Chỉ có những từ gốc Hán mới được coi là bác học, là trang nhã

và được dùng trong những sự vụ hành chính, trong văn chương bác học.Nhiều người trong tầng lớp Nho học và Tây học thường cho rằng vèn tõ tiếngViệt nghèo nàn, khó diễn tả được những tư tưởng cao sâu Nhưng với Chủtịch Hồ Chí Minh thì điều đó chẳng thể đúng bởi Người đã từng học chữ Nhotrong nhiều năm thuở thiếu thời, trong thời gian ba mươi năm sống bôn banước ngoài từ khắp châu Á đến châu Âu, từ châu Phi sang châu Mĩ, Người đãphải dùng nhiều thứ tiếng nước ngoài để hoạt động cách mạng: tiếng Pháp,tiếng Nga, tiếng Anh, tiếng Hán Một người có thời gian ở nước ngoài nhiềunhư thế, biết thạo nhiều thứ tiếng đến như thế và đặc biệt trong mấy chục nămđầu như thế này, tiếng Việt chưa đủ thuật ngữ xã hội - chính trị để diễn đạtnhững tư tưởng và khái niệm mới thì rất dễ nói, dễ viết theo hơi văn nước